Kavram
Temptatio
- Yunanca
- πειρασμός (peirasmos)
- Latince
- temptatio (tentatio)
- Almanca
- Versuchung, Anfechtung
- Fransızca
- tentation, épreuve
- İngilizce
- temptation
- Türkçe
- denenme; ayartı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyi yoklamak, denemek. Hıristiyan ahlâkında insanın günaha çekilmesi ve bu çekiş karşısında iradenin sınanması. Augustinus Confessiones X'da itirafın son bölümünü üç arzuya göre düzenler (1 Yuhanna 2:16): bedenin arzusu (beş his), gözlerin arzusu (merak), dünya hırsı (övülme isteği). Her biri bir denenmedir ve insanın kendine bile gizli olan hâlini ortaya çıkarır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1. yy | Pavlus | Tanrı gücümüzün üstünde denenmemize izin vermez, çıkış yolunu da verir | 1 Korintliler 10:13 |
| 397–401 | Augustinus | İnsan hayatı yeryüzünde bir denenmedir; üç arzuya göre denenmelerin itirafı | Augustinus, Confessiones X 5, 7; X 28, 39–X 41, 66 |
Dönüşüm: Bir şeyi yoklama, deneme anlamından, insanın iç hâlini ortaya çıkaran ahlâkî ve dinî sınamaya.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πειρασμός | Yeni Ahit'te hem "sınanma, deneme" hem "günaha ayartılma": "Tanrı gücünüzün üstünde denenmenize izin vermez" (1 Korintliler 10:13); "Bizi denenmeye sokma" (Matta 6:13). |
| Latince | temptatio, tentatio | temptare "yoklamak, denemek, dokunarak sınamak". Klasik Latincede "saldırı, deneme, hastalık nöbeti"; Vulgata ve Vetus Latina'da peirasmos'un karşılığı. Augustinus: "Yeryüzünde insan hayatı bir denenme değil midir?" (Eyüp 7:1, Confessiones X 28, 39; X 32, 48). |
| Almanca / Fransızca | Versuchung, Anfechtung / tentation, épreuve | |
| İngilizce | temptation |
Türkçe karşılığı
denenme; ayartı. imtihan / sınav: Tanrı'nın sınamasını verir, ama arzunun çekişini vermez. iğva: ayartmayı tam verir, ama bugün canlı değildir. baştan çıkarma: yalnız ayartanın eylemini anlatır. denenme seçildi: Türkçe Kitab-ı Mukaddes çevirilerinin dili de olduğu için 1 Korintliler 10:13'teki gibi hem Tanrı'nın izin verdiği sınamayı hem de insanın karşı koyup koyamayacağını içine alır. Arzunun çekişi ön planda olduğunda (Confessiones X 30–41: bedenin arzusu, gözlerin arzusu, dünya hırsı) "ayartı" denir. Fiil temptare ayrıca bağlanmaz.
"Denenme" kelimesi, insanın ne olduğunu kendisine gösteren bir sınavı vurgular: Augustinus, hangi denenmelere karşı koyabileceğini bilmediğini söyler, çünkü insan kendini ancak denenmede tanır (Confessiones X 5, 7; X 37, 60). "Ayartı" ise kötü olana doğru çekişi vurgular. Augustinus'ta ikisi aynı olaydır: Tanrı'nın izin verdiği deneme, arzunun ayartısı biçiminde gelir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Kitab-ı Mukaddes'tendir; Augustinus onu kendi iç gözleminin aracı yapar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: denenme, ayartı, ayartıya, denenmelere, denendi, denenmeler
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, İtiraflar10.7
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine32
- Augustinus, Teslis Üzerine44
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.15
- Augustinus, Tanrı Devleti1.10
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)68
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine20
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.927
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.979
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.999
- Augustinus, Yalana Karşı36
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler7.8_3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.2
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_3