İçeriğe geç
Etimolojiler

Sevillalı Isidorus · Etimolojiler

Zamanlar

5.2828. Chronica kelimesi

Chronica, Latincede zamanların dizisi denen şeyin Yunanca adıdır. Yunanlarda böyle bir eseri Kayseri piskoposu Eusebius yayımlamış, kâhin Hieronymus da Latinceye çevirmiştir. Çünkü chronos Yunancadır, Latincede tempus (zaman) demektir.

5.28

CAPUT XXVIII. De chronicae vocabulo. 1. Chronica Graece dicitur, quae Latine temporum series appellatur, qualem apud Graecos Eusebius Caesariensis episcopus edidit, et Hieronymus presbyter in Latinam linguam convertit: χρόνος enim Graece, Latine tempus interpretatur.

5.2929. Anlar ve saatler

Zamanlar anlara, saatlere, günlere, aylara, yıllara, beş yıllıklara, yüzyıllara ve çağlara ayrılır. An (momentum) en küçük ve en dar zamandır, adını yıldızların hareketinden (motus) alır.

Saatin kısa aralıklardaki uç noktasıdır; bir şey çekilir, öteki onu izler. Hora adı Yunancadır, ama Latince gibi ses verir. Çünkü hora zamanın sınırıdır, tıpkı orae'nin denizin, ırmakların ve giysilerin sınırları olması gibi.

30. Günler

Gündüz (dies) güneşin varlığıdır, yani güneşin yeryüzünün üstünde olmasıdır; gece de güneşin yerin altında olmasıdır. Çünkü gündüz ya da gece olmasının sebebi, güneşin ya yerin üstünde ya da altında bulunmasıdır. Yasal gün yirmi dört saattir; gündüzle gece göğün dönüşüyle, güneşin doğuşundan öbür doğuşuna kadar yollarının süresini tamamlar. Mecazen bir gün, güneşin doğuşundan batışına kadar olan süredir.

Günün iki süresi vardır: gündüz ve gece. Gün yirmi dört saattir, süresi ise on iki saat.

Gün adını iyi yanından alır. Bu yüzden gecenin adını anmadan günlerin sayısını söylemek âdettir; ilahî kanunda da yazıldığı gibi: "Akşam oldu, sabah oldu, bir gün."

Mısırlılara göre gün güneşin batışından, Perslere göre doğuşundan, Atinalılara göre günün altıncı saatinden, Romalılara göre gece yarısından başlar. Horozların ötüşü (gallicinium) de o zamandır; sesleri günü müjdeler. O zaman mesonyctius soluğu da eser.

Günler adını, Romalıların bazı yıldızlara kutsadığı tanrılardan alır. Birinci güne bütün yıldızların başı olan güneşin adını verdiler, tıpkı bu günün de bütün günlerin başı olması gibi.

İkinciye parlaklıkta ve büyüklükte güneşe en yakın olan ve ışığını ondan ödünç alan ayın adını verdiler. Üçüncüye Pyrois denen Mars yıldızının, dördüncüye bazılarının Stilbon dediği Merkür yıldızının adını verdiler.

Beşinciye Phaeton dedikleri Jüpiter yıldızının, altıncıya Lucifer dedikleri ve bütün yıldızlar arasında en çok ışık taşıyan Venüs yıldızının, yedinciye yedinci gökte yer alan ve yolunu otuz yılda tamamladığı söylenen Satürn yıldızının adını verdiler.

Putperestler bu yedi yıldızdan günlere ad vermişlerdir, çünkü onlarla kendilerine bir şey yapıldığını düşünüyorlardı: ruhu güneşten, bedeni aydan, zekâyı ve dili Merkür'den, hazzı Venüs'ten, kanı Mars'tan, itidali Jüpiter'den, nemi Satürn'den aldıklarını söylüyorlardı. Kendilerine böyle gülünç hayaller uyduran putperestlerin budalalığı işte böyleydi.

İbranilerde bizim Rab Günü dediğimiz, putperestlerin Güneş'e adadığı gün, una sabbati (Şabat'ın birincisi) diye anılır. Şabat'ın ikincisi, secunda feria, dünyevîlerin Ay günü dediği gündür. Şabat'ın üçüncüsü, tertia feria, onların Mars günü dediği gündür. Şabat'ın dördüncüsü, quarta feria, paganların Merkür günü dediği gündür.

Şabat'ın beşincisi, quinta feria, yani Rab Günü'nden beşinci gün, putperestlerde Jüpiter günü diye anılır. Şabat'ın altıncısı, sexta feria, aynı paganlarda Venüs günü diye anılır. Şabat ise Rab Günü'nden yedincidir; putperestler onu Satürn'e adamış ve Satürn diye adlandırmıştır. Şabat kelimesi İbraniceden Latinceye dinlenme diye çevrilir, çünkü Tanrı onda bütün işlerinden dinlenmiştir.

Günlerin adlarında Hıristiyan ağzından kilise konuşma âdetinin çıkması daha iyidir. Ama alışkanlık birini sürükler de kalbinin onaylamadığı söz ağzından çıkarsa, şunu anlasın: Bu günlerin adlarını aldıkları kişilerin hepsi insandı; çok güçlü oldukları ve bu dünyada öne çıktıkları için, ölümlü iyilikleri yüzünden sevenleri onlara günlerde ve yıldızlarda ilahî şerefler vermiştir. Ama önce insanların adlarından yıldızlar, yıldızlardan da günler adlandırılmıştır.

Feriae adı konuşmaktan (fari) gelir, çünkü bu günlerde ilahî ya da insanî vazifede konuşmak için vaktimiz vardır. Ama bunlardan bayramlar insanlar için, tatil günleri ise ilahî ayinler için konmuştur.

Günün üç kısmı vardır: sabah, öğle ve son vakit.

Sabah (mane) olgun ve tam ışıktır, artık alacakaranlık değildir. Mane adı manus'tan gelir, çünkü eskiler iyiye manus derdi. Işıktan daha iyi ne vardır? Bazıları mane'nin, ilişkisi aydan yeryüzüne olan ruhlardan (manes) geldiğini düşünür. Bazıları da havadan geldiğini düşünür, çünkü manus, yani seyrek ve saydamdır.

5.29

CAPUT XXIX. De momentis et horis. 1. Tempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorum et vestimentorum. CAPUT XXX. De diebus. 1. Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 1. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dies quidem horarum viginti quatuor, spatium autem horarum duodecim. 3. Vocatus autem dies a parte meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus. 4. Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis; secundum Persas, ab ortu solis; secundum Athenienses, a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, id est gallorum cantus, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. 5. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. 6. Secundum a Luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, quae Pyrois vocatnr. Quartum a stella Mercurii, quem quidam Stilbonta dicunt. 7. Quintum a stella Jovis, quam Phaetontem aiunt; sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet; septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata xxx annis fertur explere cursum suum. 8. Proinde autem ex his septem stellis nomina diebus gentiles dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem: talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. 9. Apud Hebraeos autem dies prima una Sabbati dicitur, quae apud nos dies Dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt; secunda Sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia Sabbati, tertia feria, quem illi diem Martis vocant; quarta Sabbati, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. 10. Quinta Sabbati, quinta feria est, id est, quintus a die Dominico, qui apud gentiles Jovis vocatur; sexta Sabbati, sexta feria est, quae apud eosdem paganos V. neris nuncupatur; Sabbatum autem septimus a Dominico die est, quem gentiles Saturno dicaverant, et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. 11. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit: tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore, quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse, et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt, et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus, et in sideribus, sed prius a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. 12. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod in eis nobis sit tempus dictionis, id est, in divino, vel humano officio fari; sed ex iis festi dies hominum causa instituti sunt, feriati causa divinorum sacrorum. 13. a Partes diei tres siunt: mane, meridies et suprema. 14. Mane, lux matura et plena; nec jam crepusculum. Et dictum mane a mano: manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane existimant vocari a manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est, rarus est, atque perspicuus.

5.29_2Öğle (meridies), medidies gibi söylenmiştir, yani günün ortası; ya da gün o zaman daha saf olduğundan, çünkü saf olana merum denir. Bütün günde öğleden daha parlak bir şey yoktur; güneş göğün ortasından parıldar ve bütün dünyayı eşit parlaklıkla aydınlatır.

Suprema günün son kısmıdır; güneş yolunu batıya çevirir, günün sonuna kalan kısım (superest) olduğu için böyle denir.

Serum adını sürgülerin (serae) kapanmasından alır; gece gelir, herkes uykuda daha güvende olsun diye.

Hodie (bugün), hoc die gibidir. Cotidie değil quotidie denir, quot diebus (kaç günde) gibi.

Cras (yarın), sonrası demektir.

Hesternum, dündür. Hesternum denmesi, günün artık bize yabancı (extraneus) ve geçip gittiği için ayrı olmasındandır.

Pridie, priori die (önceki gün) gibidir.

Perendie, "günden önce" ya da "önceden" demektir.

5.29_2
  1. Meridies dictus quasi medidies, hoc est, medius dies, vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol e medio coelo rutilat, et omnem orbem pari claritate illustrat. 16. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit, dicta quod superest ad partem ultimam diei. 17. Serum vocatum a clausis seris, quando jam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. 18. Hodie, quasi hoc die, et cotidie, non quotidie, ut sit quot diebus. 19. Cras, quod est postea. 20. Hesternum est pridie, et dictum hesternum ab eo quod jam dies ipse sit a nobis extraneus, et praetereundo alienus. 21. Pridie autem, quasi priori die. 22. Perendie, id est, per ante diem, vel in antecessum, id est, prius.
5.3131. Gece

Gece (nox) adını zarar vermekten (nocere) alır, çünkü gözlere zarar verir. Ayın ve yıldızların ışığına sahip olması, çirkin olmasın, geceleyin çalışanların hepsini teselli etsin ve güneş ışığına dayanamayan bazı canlılara yetecek ölçüde ılımlı olsun diyedir.

Gece ile gündüzün değişmesi uyku ile uyanıklığın birbirini izlemesi için, gecenin dinlenmesi gündüz işinin yorgunluğunu hafifletsin diye yapılmıştır.

Gece ya güneş uzun yoldan yorulduğu ve göğün en son yerine varınca zayıflayıp sönük ateşlerini verdiği için olur; ya da yerin üstüne ışığı taşıyan aynı güçle yerin altına sürüldüğü için olur ve böylece yeryüzünün gölgesi geceyi yapar. Vergilius bu yüzden şöyle der: "Okyanus'tan gece fırlar, büyük gölgeyle sarar toprağı ve göğü."

Gecenin yedi kısmı vardır: vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum.

Vesper adını batan güneşi izleyen ve ardından gelen karanlığa önden giden batı yıldızından alır. Vergilius ondan söz eder: "Vesper Olympos'u kapatmadan günü bitirecek."

Tenebrae (karanlık) gölgeleri tuttuğu (tenere) için böyle denir.

Crepusculum şüpheli ışıktır. Çünkü şüpheliye creperum deriz; bu, ışıkla karanlık arasındadır.

Conticinium, her şeyin sustuğu zamandır. Çünkü conticescere susmaktır.

Intempestum, gecenin ortası ve eylemsiz zamanıdır; o zaman hiçbir şey yapılamaz ve her şey uykuyla dinginleşmiştir. Çünkü zaman ancak insan eylemleriyle anlaşılır; gecenin ortasında ise eylem yoktur.

Bu yüzden intempesta, eylemsiz demektir, sanki zamansızmış gibi, yani zamanın kendisiyle bilindiği eylem olmaksızın. "Zamansız geldin" sözü de buradandır. Demek ki zamandan, yani eylemden yoksun olduğu için intempesta denir.

Gallicinium, ışığın müjdecisi horozlardan (galli) dolayı denir.

Matutinum, karanlığın çekilmesiyle şafağın gelişi arasıdır. Matutinum denmesi, bu zaman başlarken sabah (mane) olmasındandır.

Diluculum, başlayan küçük gün ışığı gibidir. Güneşin önünden giden aurora da budur.

Aurora, aydınlanan günün başlangıcı ve havanın ilk parlaklığıdır. Yunanca ēōs denir, biz bunu türeterek aurora deriz, eorora gibi. Şu sözler buradandır: "Doğu atlarıyla sevinçli Eurus" ve "Doğu sırasını."

5.31

CAPUT XXXI. De nocte. 1. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus quae lucem solis ferre non possunt ad sufficientiam temperaretur. 2. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi et vigilandi effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperaret. 3. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum coeli spatium pervenit elanguescit, ac labefactos efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur, qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde et Virgilius: Ruit Oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. 4. Noctis partes septem sunt: vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. 5. Vesper a stella occidentali vocatur, quae solem occiduum sequitur, et tenebras sequentes praecedit. De qua Virgilius: Ante diem clauso componet Vesper Olympo. 6. Tenebrae autem dictae, quod teneant umbras. 1. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est inter lucem et tenebras. 8. Conticinium est, quando omnia silent. Conticescere enim silere est. 9. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos; medium autem noctis actu caret. 10. Ergo intempesta, inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dignoscitur tempus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. 11. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. 12. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. 13. Diluculum quasi jam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. 14. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece ἠὼς dicitur, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi eororam. Unde est illud: Laetus Eois Eurus equis, et: Eoasque acies.

5.3232. Hafta

Hafta (hebdomada) adını yedi gün sayısından alır; aylar, yıllar ve yüzyıllar bunların tekrarıyla tamamlanır. Çünkü Yunanlar yediye hepta der. Biz ona septimana deriz, yedi ışık (septem lumina) gibi; çünkü mane ışıktır. Sekizinci gün birinci gündür; ona dönülür ve haftanın dizisi yeniden ondan başlar.

5.32

CAPUT XXXII. De hebdomada. 1. Hebdomada dicta a numero septem dierum quorum repetitione, et menses, et anni, et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomadis series orditur.

5.3333. Aylar

Ay (mensis) adı Yunancadır ve ayın adından gelir. Çünkü aya Yunanca mēnē denir. Bu yüzden İbranilerde yasal aylar güneşin dairesinden değil, ayın yolundan, bir yeni aydan öbür yeni aya sayılır.

Mısırlılar ise ilk kez, ayın yolu daha hızlı olduğu için ve hızı yüzünden hesap yanılgısı olmasın diye, ayın gününü güneşin yolundan buldular, çünkü güneşin daha yavaş hareketi daha kolay anlaşılabiliyordu.

Ocak ayı (Ianuarius) adını, putperestlerin ona adadığı Ianus'tan alır; ya da yılın eşiği ve kapısı (ianua) olduğu için. Bu yüzden Ianus iki yüzlü resmedilir ki yılın girişi ve çıkışı gösterilsin.

Şubat (Februarius) adını Februus'tan, yani o ayda kurban sunulan Pluton'dan alır. Çünkü Romalılar Ocak'ı yukarının tanrılarına, Şubat'ı ölülerin ruhlarına adamıştır. Demek ki Februarius ateşten (febris), yani hastalıktan değil, Februus'tan, yani Pluton'dan adını almıştır.

Mart (Martius), Roma milletinin atası Mars yüzünden böyle denir; ya da o zaman bütün canlılar erkeğe (mas) ve çiftleşme hazzına yöneldiği için.

Ona yeni ürünlerin ayı da denir, çünkü Mart yılın başıdır. Filizlerin belirtilerinden ötürü yeni bahar da denir, çünkü o ayda yeni ürünler yeşerince geçmişlerin batışı anlaşılır.

Nisan (Aprilis), Venüs için denir, Aphrodis gibi. Çünkü Venüs'e Yunanca Aphroditē denir. Ya da bu ayda her şey çiçek açar (aperire), aperilis gibi.

Mayıs (Maius) adını Merkür'ün annesi Maia'dan alır; ya da devletin önde gelenleri olan yaşlılardan (maiores). Çünkü Romalılar bu ayı yaşlılara, sonrakini ise gençlere (minores) adamıştır.

Haziran (Iunius) da buradan gelir. Çünkü önceden halk, yaşlıların ve gençlerin yüzlük birliklerine ayrılmıştı.

Temmuz (Iulius) ve Ağustos (Augustus) adlarını Iulius Caesar ve Augustus Caesar'a verilen insan şereflerinden alır. Önceden onlara Quintilis ve Sextilis denirdi: Quintilis Mart'tan beşinci olduğu için, ki Romalılar Mart'ı yılın başı sayar; Sextilis de benzer şekilde altıncı olduğu için.

Eylül (September) adını sayıdan ve yağmurdan (imber) alır, çünkü Mart'tan yedincidir ve yağmurları vardır. Ekim, Kasım ve Aralık da adlarını sayıdan ve yağmurlardan almıştır. Bu inen sayıyı Aralık bitirir, çünkü on sayısı önceki sayıları kapatır.

Kalendae, Nonae ve Idus'u Romalılar bayramlar için ya da yöneticilerin vazifeleri için koymuşlardır. Çünkü o günlerde şehirlerde toplanılırdı.

Bazıları Kalendae'nin kutlamaktan (colere) geldiğini düşünür. Çünkü eskiler, İbraniler gibi, bütün ayların başlarını kutlardı. Latinlerin çoğu Idus'un yemekten (edere) geldiğini düşünür, çünkü eskilerde bu günler ziyafet günleriydi.

Nonae pazardan (nundinae) gelir, çünkü nundinae halk toplantıları ya da alışveriştir.

5.33

CAPUT XXXIII. De mensibus. 1. Mensis nomen est Graecum de lunae nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur, unde et apud Hebraeos menses legitimi, non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, qui est de nova ad novam. 2. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error computationis ejus velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt, quoniam tardior solis motus facilius poterat comprehendi. 3. Januarius mensis a Jano dictus, cui fuit a gentilibus consecratus, vel quia limen et janua sit anni. Unde et bifrons idem Janus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstretur. 4. Februarius nuncupatur a Februo, id est, Plutone cui eo mense sacrificabatur. Nam Januarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est, a Plutone, non a febre, id est, aegritudine, nominatus. 5. Martius appellatur propter Martem, Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia ad marem agantur, et ad concumbendi voluptatem. 6. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver, ab indiciis, scilicet, germinum, quia in eo, viridantibus fructibus novis, transactorum probatur occasus. 7. e Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis. Graece enim Ἀϕροδίτη Venus dicitur, vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi aperilis. 8. Maius dictus a Maia, matre Mercurii, vel a majoribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem majoribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. 9. Unde et Junius dicitur. Ante enim populus in centurias seniorum et juniorum divisus erat. 10. Julius vero, et Augustus de honoribus hominum Julii et Augusti Caesarum nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. 11. September nomen habet a numero, et imbre, quia septimus est a Martio, et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula: quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. 12. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt, vel propter officia magistratuum. In iis enim diebus conveniebatur in urbibus. 13. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensium principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictas putant, quod ii dies apud veteres epularum essent. 14. Nonae a nundinis vocatae, nundinae enim sunt publicae conventiones, sive mercimonia.

5.3434. Gündönümleri ve gece gündüz eşitlikleri

Solstitium adı "güneşin duruşu" (solis statio) gibi söylenmiştir, çünkü güneş durduğunda günler ya da geceler uzar.

Aequinoctium denir, çünkü o zaman gündüz ve gece saat bakımından eşit sürer.

İki gündönümü vardır: biri yaz gündönümü, 24 Haziran'da; o zamandan itibaren güneş alt dairelere dönmeye başlar. Öteki kış gündönümü, 25 Aralık'ta; o zaman güneş daha yüksek dairelere yönelir. Bu yüzden kış gündönümü günü en kısa, yazınki en uzun bulunur.

İki de gece gündüz eşitliği vardır: biri ilkbahar, öteki sonbahar; Yunanlar bunlara isēmeriai der. Bu eşitlikler 25 Mart ve 24 Eylül'dedir. Çünkü yıl eskiden yalnız iki kısma, yani yaz ve kış gündönümüne, iki yarım küreye bölünürdü.

5.34

CAPUT XXXIV. De solstitiis et aequinoctiis.1. Solstitium dictum, quasi solis statio, quod tunc, sole stante, crescant dies, vel noctes. Aequinoctium appellatum, quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. 2. Duo autem sunt solstitia: unum aestivum octavo Kalendarum Juliarum, de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumnale, quae Graeci ἰσημερίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale solstitium, et in duo hemisphaeria.

5.3535. Yılın mevsimleri

Yılın dört mevsimi vardır: ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış. Bunlara tempora denmesi, ortak bir dengeden (temperamentum) gelir, çünkü nem, kuruluk, sıcak ve soğukla birbirini dengelerler. Bunlara curricula da denir, çünkü durmaz, koşarlar.

Evrenin yaratılışından sonra güneşin yolunun keyfiyetine göre mevsimlerin üçer aya bölündüğü bilinir. Eskiler bu mevsimleri şöyle ayırır: birinci ayda ilkbahar yeni, ikincide olgun, üçüncüde sonuna doğrudur.

Yaz da üç ayında yeni, olgun ve sonuna doğrudur; sonbahar da yeni, olgun ve sonuna doğrudur; kış da yeni, olgun ve sonuna doğru ya da son kıştır. Şu söz buradandır: "Son kışın sonunda." Ver (ilkbahar) yeşerdiği (viret) için böyle denir. Çünkü o zaman kıştan sonra toprak otlarla örtünür ve her şey çiçeğe durur.

Aestas (yaz) aestus'tan, yani sıcaktan gelir; aestas, usta gibidir, yani yanmış ve kuru. Çünkü sıcak kurudur.

Autumnus (sonbahar) havadan adını alır; ağaçların yaprakları düşer ve her şey olgunlaşır.

Kışı (hiems) yarım kürenin hesabı adlandırmıştır, çünkü o zaman güneş daha kısa dairede döner. Bu yüzden bu zamana bruma da denir, brachys hēmera gibi, yani kısa gün; ya da yiyecekten, çünkü o zaman yeme isteği daha büyüktür. Çünkü oburluğa Yunancada brōma denir. Bu yüzden yemekten tiksinenlere imbrumari denir.

Hibernus kış ile ilkbahar arasındadır, hiemevernus gibi; parçadan yola çıkarak çoğu kez bütün kışı gösterir. Bu mevsimler göğün tek tek kısımlarına da yazılır.

İlkbahar doğuya verilir, çünkü her şey o zaman topraktan doğar. Yaz güneye verilir, çünkü orası sıcaktan daha yakıcıdır. Kış kuzeye verilir, çünkü soğuklardan ve sürekli donlardan uyuşur. Sonbahar batıya verilir, çünkü ağır hastalıkları vardır; ağaçların yaprakları da o zaman düşer. Sonbaharın hastalıkla dolu olması, soğukla sıcağın sınırından ve birbirine zıt havaların çatışmasından gelir.

5.35

CAPUT XXXV. De temporibus anni. 1. Tempora anni quatuor sunt: ver, aestas, autumnus et hiems; dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. 2. Constat autem post factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. 3. Sic et aestas in suis tribus mensibus nova, adulta et praeceps; sic et autumnus novus, adultus et praeceps; item hiems nova, adulta et praeceps, sive extrema. Unde est illud: Extremae sub casum hiemis. Ver autem dictum, quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. 4. Aestas dicitur ab aestu, id est, calore; et aestas quasi usta, id est, exusta et arida. Nam calor aridus est. 5. Autumnus a tempestate vocatur, quando et folia arborum cadunt, et omnia maturescunt. 6. Hiemem autem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχὺς ἡμέρα, id est, brevis, vel a cibo, quod major tunc sit vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρω̃μα appellatur; unde et imbrumari dicuntur quibus fastidium est ciborum. 7. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, quasi hiemevernus qui plerumque a parte totam hiemem significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. 8. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero Meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit; hiems Septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpeat; autumnus Occi duo, eo quod graves morbos habet; unde et tunc folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et compugnantia inter se contrariorum aerum.

5.3636. Yıllar

Yıl, güneşin 365 gün geçince aynı yıldız yerlerine dönmesidir. Annus denir, çünkü aylar kendi içine dönerek dolanır. Bu yüzden anulus (halka), annuus gibidir, yani kendine dönen daire. Vergilius: "Ve yıl kendi izlerinde kendine döner."

Mısırlılarda da harfler bulunmadan önce yıl böyle gösterilirdi: kuyruğunu ısıran yılan resmedilir, çünkü kendine döner. Bazıları annus'un ananeousthai'dan, yani yenilenmeden geldiğini söyler, çünkü sürekli yenilenir.

Yılların üç türü vardır. Ya otuz gün olan ay yılıdır, ya on iki ay içeren güneş yılıdır, ya da bütün gezegenler aynı yere dönünce olan büyük yıldır ki pek çok güneş yılından sonra olur.

Tek tek yılların tarihi (aera), Caesar Augustus'un ilk kez nüfus sayımı yaptığı ve Roma dünyasını kaydettiği zaman konmuştur. Aera adı, bütün dünyanın devlete para (aes) ödeyeceğini beyan etmesinden gelir.

5.36

CAPUT XXXVI. De annis. 1. Annus est solis anfractus, cum, peractis CCCLXV diebus ad eadem loca siderum redit. Annus autem dictus, quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et annulus, quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim et apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii annum dicunt, ἀπὸ τοῡ ἀνανεου̃σθαι, id est, ab innovatione, renovatur enim semper. 3. Tria sunt autem genera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum, aut solstitialis, qui XII continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eumdem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. 4. Aera singulorum annorum constituta est a Caesare Augusto, quando primum censum exegit, ac Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo quod omnis orbis aes reddere professus est reipublicae.

5.3737. Olimpiyatlar, beş yıllıklar ve jübile yılları

Olimpiyat Yunanlarda Yunanistan'ın Elis şehrinde konmuştur. Elisliler yarışma ve beş yılda bir yapılan müsabaka düzenler, arada dört yıl boş kalırdı. Bu yüzden Elislilerin müsabaka zamanına olimpiyat dediler ve bir olimpiyatı dört yıl saydılar.

Lustrum ise pentetēris, yani beş yıllıktır. Romalılar tarafından olimpiyatlar yüzünden beşinci yılda kurulduğu söylenir, çünkü konsüller de tarihler de henüz yoktu. Çünkü beş yıllık zamandır. Devlette beş yılda bir nüfus sayımı yapılınca Roma şehri arındırıldığı (lustrare) için böyle denir.

Iubilaeus "bağışlama yılı" diye çevrilir. Hem söz hem sayı İbranicedir. Yedi yıllık yedi haftadan, yani kırk dokuz yıldan örülür. Bu yılda boru çalınır, herkesin eski malı geri döner, borçlar silinir, özgürlükler onaylanırdı.

Bu sayıyı biz de Rab'bin Dirilişinden sonra Pentekost günlerinde kutlarız. O zaman suç bağışlanmış, bütün borç senedi iptal edilmiş olur ve her bağdan özgür olarak üzerimize gelen Kutsal Ruh'un lütfunu kabul ederiz.

5.37

CAPUT XXXVII. De olympiadibus, et lustris, et jubileis. 1. Olympias apud Graecos constituta apud Elidem Graeciae civitatem. Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quatuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade supputato. 2. Lustrum vero est πεντετηρὶς, id est, quinquennium, quod quinto anno dicitur condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erant. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatur eo quod censu per quinquennium in republica peracto, urbs Roma lustrabatur. 3. Jubilaeus interpretatur remissionis annus. Est enim Hebraicus, et sermo, et numerus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est, quadraginta novem annis texitur, in quo clangebatur tubis, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. 4. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini Resurrectionem, remissa culpa, et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi suscipientes advenientem in nos gratiam Spiritus sancti.

5.3838. Yüzyıllar ve çağlar

Saecula nesillerden oluşur; saecula denmesi, izlemelerinden (sequi) gelir. Çünkü biri giderken öteki onu izler. Bazıları buna İbranilerin jübile dediği ellinci yıl der.

Bu sebeple, karısı ve çocukları yüzünden efendisini seven İbrani de kulağı delinerek köleliğe boyun eğer ve in saeculum, yani ellinci yıla kadar hizmet etmesi emredilir.

Çağ (aetas) çoğu kez bir yıl için denir, yıllıklarda olduğu gibi; yedi yıl için, insanınki gibi; yüz yıl için ve herhangi bir zaman için. Bu yüzden aetas pek çok yüzyıldan kurulan zamandır. Aetas, aevitas gibi söylenmiştir, yani aevum'un benzerliği.

Çünkü aevum sürekli çağdır, başı ve sonu bilinmez; Yunanlar ona aiōn der. Bu onlarda kimi zaman yüzyıl, kimi zaman ebedî anlamında kullanılır. Latincedeki kelime de buradan türemiştir.

Çağ asıl anlamda iki türlü söylenir: ya insanın çağı: bebeklik, gençlik, yaşlılık gibi; ya da dünyanın çağı. Birinci çağ Âdem'den Nuh'a, ikincisi Nuh'tan İbrahim'e, üçüncüsü İbrahim'den Davud'a, dördüncüsü Davud'dan Yahuda'nın Babil'e sürülmesine, beşincisi oradan Kurtarıcı'nın tenle gelişine, altıncısı, ki şimdi yaşanıyor, bu dünyanın sonuna kadardır.

Bunların nesiller ve krallıklar boyunca akışını bizimkilerden ilk kez Iulius Africanus, imparator Marcus Aurelius Antoninus döneminde basit tarih üslubuyla ortaya çıkardı. Sonra Kayseri piskoposu Eusebius ve aziz hatıralı kâhin Hieronymus, krallıklar ve zamanlara göre düzenlenmiş çok yönlü kronik tarihi yayımladılar.

Sonra başkaları, özellikle Tunnuna kilisesi piskoposu Victor, öncekilerin tarihlerini gözden geçirerek sonraki çağların olaylarını imparator Küçük Iustinus'un konsüllüğüne kadar tamamladı.

Biz de bu zamanların özetini evrenin başlangıcından Augustus Heraclius'a ve Got kralı Suinthila'ya kadar elimizden geldiğince kısa not ettik; yanda inen bir zaman çizgisi vardır, onun işaretiyle dünyanın geçmiş toplamı öğrenilsin.

5.38

CAPUT XXXVIII. De saeculis et aetatibus. 1. Saecula a generationibus constant, et inde saecula, quod sequantur. Abeuntibus enim aliis alia succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt quem Hebraei jubilaeum vocant. 2. Ob hanc causam, et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum, aure pertusa, servitio subjugatur, servire jubetur in saeculum, hoc est, usque ad annum quinquagesimum. 3. Aetas plerumque dicitur et pro uno anno, ut in annalibus; et pro septem, ut hominis; et pro centum, et pro quovis tempore. Unde et aetas tempus quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas quasi aevitas, id est, similitudo aevi. 4. Nam aevum est aetas perpetua, cujus neque initium neque extremum noscitur, quod Graeci αἰω̃ας vocant; quod aliquando apud eos pro saeculo, aliquando pro aeterno ponitur. Unde et apud Latinos est derivatum. 5. Aetas autem proprie duobus modis dicitur; aut enim hominis, sicut infantia, juventus, senectus; aut mundi, cujus prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Judae in Dabyloniam; quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne; sexta, quae nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. 6. Quarum decursus per generationes et regna primus ex nostris Julius Africanus sub imperatore Marco Aurelio Antonino, simplicis historiae stylo elicuit. Dehinc Eusebius episcopus Caesariensis, atque sanctae memoriae Hieronymus presbyter, chronicorum canonum multiplicem ediderunt historiam regnis simul et temporibus ordinatam. 1. Dehinc alii atque alii inter quos praecipue Victor Tununensis Ecclesiae episcopus, recensitis priorum historiis, gesta sequentium aetatum usque ad consulatum Justini junioris imperatoris explevit. 8. Horum nos temporum summam ab exordio mundi ad Augusti Heraclii imperatorem, vel Suinthilanis regis Gothorum, quanta potuimus brevitate, notavimus, adjacente ex latere descendente linea temporum, cujus indicio summa praeterita saeculi cognoscatur.

5.3939. Zamanların ayrımı

Birinci çağ başında evrenin yaratılışını içerir. Çünkü Tanrı birinci gün ışık adıyla melekleri, ikinci gün kubbe adıyla gökleri, üçüncü gün ayırma adıyla suların ve toprağın türünü, dördüncü gün göğün ışıklarını, beşinci gün sulardan canlıları, altıncı gün topraktan canlıları ve Âdem adını verdiği insanı yarattı.

Âdem 230 yaşında Şit'i doğurdu; Tanrı'nın oğulları ondan gelir. (230) Şit 205 yaşında Enoş'u doğurdu; Rab'bin adını çağırmaya o başladı. (435) Enoş 190 yaşında Kenan'ı doğurdu. (625) Kenan 170 yaşında Mahalalel'i doğurdu. (795)

Mahalalel 165 yaşında Yeret'i doğurdu. (960) Yeret 162 yaşında Hanok'u doğurdu; Hanok göğe alındı. (1122) Hanok 165 yaşında Metuşelah'ı doğurdu. (1287)

Metuşelah 167 yaşında Lemek'i doğurdu. (1454) Lemek 188 yaşında Nuh'u doğurdu. Gemi yapılır. (1642) Nuh 600 yaşındayken Tufan oldu. (2242)

İkinci çağ

Sam Tufan'dan iki yıl sonra Arpakşat'ı doğurdu; Keldaniler ondan gelir. (2244) Arpakşat 135 yaşında Şelah'ı doğurdu; Samiriyeliler ve Hintliler ondan gelir. (2379) Şelah 130 yaşında Eber'i doğurdu; İbraniler ondan gelir. (2509)

Eber 134 yaşında Peleg'i doğurdu. Kule yapılır. (2643) Peleg 130 yaşında Reu'yu doğurdu. Tanrılara ilk kez tapılır. (2773) Reu 132 yaşında Serug'u doğurdu. İskitler Krallığı başlar. (2905)

Serug 130 yaşında Nahor'u doğurdu. Mısır Krallığı doğar. (3035) Nahor 79 yaşında Terah'ı doğurdu. Asur ve Sikyon krallıkları ortaya çıkar. (3114) Terah 70 yaşında İbrahim'i doğurdu. Zoroaster büyüyü buldu. (3184)

Üçüncü çağ

İbrahim 100 yaşında İshak'ı doğurdu. Daha önce de İsmail'i doğurmuştu; İsmaililer ondan gelir. (3284) İshak 60 yaşında Yakup'u doğurdu. Argos Krallığı başlar. (3344) Yakup 91 yaşında Yusuf'u doğurdu. Phoroneus Yunanistan'a kanunlar verdi. (3435)

Yusuf 110 yıl yaşadı. Yunanistan ekin edinmeye başladı. (3545) İbranilerin Mısır'daki köleliği, 144 yıl. Atlas astrolojiyi buldu. (3689) Musa çölde halkı 40 yıl yönetti. İbraniler kanun ve harf edinmeye başladı. (3729)

Yeşu, 27 yıl. Erichthonius Yunanistan'da ilk kez dört atlı araba koştu. (3756) Otniel, 40 yıl. Cadmus Yunanlara harfleri verdi. (3796) Ehut, 80 yıl. Efsaneler uyduruldu. (3876) Debora, 40 yıl. Apollon tıp sanatını buldu, kitharayı keşfetti. (3916)

Gideon, 40 yıl. Merkür liri yaptı. (3956) Abimelek, 3 yıl. Koro Yunanistan'da bulundu. (3959) Tola, 23 yıl. Priamos Troya'da hüküm sürdü. (3982) Yair, 22 yıl. Carmentis Latin harflerini buldu. (4004) Yiftah, 6 yıl. Herkül kendini alevlere attı. (4010) İvsan, 7 yıl. Aleksandros Helena'yı kaçırdı. (4017)

Abdon, 8 yıl. Troya alındı. (4025) Samson, 20 yıl. Ascanius Alba'yı kurdu. (4045) Kâhin Eli, 40 yıl. Ahit Sandığı ele geçirildi. (4085) Samuel, 40 yıl. Homeros'un o zaman yaşadığı sanılır. (4125)

Dördüncü çağ

Davud, 40 yıl. Kartaca Dido tarafından kuruldu. Gad, Natan ve Asaf peygamberlik etti. (4165) Süleyman, 40 yıl. Kudüs'te Tapınak yapıldı. (4205)

Rehavam, 17 yıl. İsrail ve Yahuda krallıkları bölündü. (4222) Aviya, 3 yıl; onun döneminde başkâhin Abimelek'ti. (4225) Asa, 41 yıl. Ahiya, Amos, Yehu, Yoel ve Azarya peygamberlik etti. (4266)

Yehoşafat, 25 yıl. İlyas, Ovadya ve Mikaya peygamberlik etti. (4291) Yoram, 8 yıl. İlyas ve Elişa peygamberlik etti. (4299) Ahazya, 1 yıl. İlyas göğe alındı. (4300) Atalya, 7 yıl. Kâhin Yehoyada ün kazandı. (4307)

Yoaş, 40 yıl. Elişa öldü. (4347) Amasya, 29 yıl. Kartaca kuruldu. (4376) Uzziya, 52 yıl. Yunanlar olimpiyatı koydu. (4428) Yotam, 16 yıl. Romulus doğdu. (4444)

Ahaz, 16 yıl. Roma kuruldu. (4460) Hizkiya, 29 yıl. Roma'da senato kuruldu. (4489) Manaşşe, 55 yıl. Samoslu Sibylla ün kazandı. (4544) Amon, 12 yıl. İlk nüfus sayımı yapıldı. (4556)

Yoşiya, 32 yıl. Filozof Thales tanındı. (4588) Yehoyakim, 11 yıl. Nebukadnessar Yahudiye'yi aldı. (4599) Sidkiya, 11 yıl. Kudüs Tapınağı yakıldı. Şair kadın Sappho çeşitli şiirleriyle ün kazandı. (4610)

Beşinci çağ

İbranilerin sürgünü, 70 yıl. Judith'in tarihi yazıldı. (4680) Darius, 34 yıl. Yahudilerin sürgünü bitti. (4714) Xerxes, 20 yıl. Tragedya şairleri Sophokles ve Euripides ün kazandı. (4734)

5.39

CAPUT XXXIX. De discretione temporum. 1. Prima aetas continet in exordio sui creationem mundi. Primo enim die, Deus in lucis nomine condidit angelos; secundo, in firmamenti appellatione coelos; tertio, in discretionis vocabulo speciem aquarum, et terrae; quarto, luminaria coeli; quinto, animantia ex aquis; sexto, animantia ex terra, et hominem, quem appellavit Adam. 2. Adam, anno CCXXX, genuit Seth, a quo filii Dei, CCXXX. Seth, anno ccv, genuit Enos, qui coepit invocare nomen Domini, CCCCXXXV. Enos, an. CLXXXX, genuit Cainan, DCXXV. Cainan, an. CLXX, genuit Malaleel, DCCXCV. 3. Malaleel, an. CLXV, genuit Jared, DCCCCLX. Jared, an. CLXII, genuit Enoch, qui translatus est, M.CXXII. Enoch, an. CLXV, genuit Mathusalem, M.CCLXXXVII. 4. Mathusalem, an. CLXVII, genuit Lamech, M.CCCCLIV. Lamech, an. CLXXXVIII, genuit Noe. Arca aedificatur, M.DCXLII. Noe autem, an. DC, factum est diluvium, IIM.CCXLII. Secunda aetas. 5. Sem post diluvium, anno II, genuit Arphaxad, a quo Chaldaei, IIM.CCXLIV. Arphaxad, an. CXXXV, genuit Sala, a quo Samaritae et Indi fuerunt, IIM.CCCLXXIX. Sala, an. CXXX, genuit Heber, a quo Hebraei, IIM.DIX. 6. Heber, an. CXXXIV, genuit Phaleg. Turris aedificatur, IIM.DCXLIII. Phaleg, an. CXXX, genuit Ragau. Dii primum adorantur, IIM.DCCLXXIII. Ragau, an. CXXXII, genuit Seruch. Regnum inchoat Scytharum, IIM.DCCCCV. 7. Seruch, an. CXXX, genuit Nachor. Regnum Aegyptiorum nascitur, IIIM.XXXV. Nachor, an. LXXIX, genuit Thara. Regnum Assyriorum et Sicyoniorum exoritur, IIIM.CXIV. Thara, an. LXX, genuit Abraham. Zoroastres magicam reperit, IIIM.CLXXXIV. Tertia aetas. 8. Abraham, anno c, genuit Isaac. Nam prius et Ismahel, a quo et Ismahelitae, IIIM.CCLXXXIV. Isaac, an. sexagesimo, genuit Jacob. Argivorum regnum inchoat, IIIM.CCCXLIV. Jacob, an. XCI, genuit Joseph. Phoroneus Graeciae leges dedit, IIIM.CCCCXXXV. 9. Joseph, an. CX vixit. Graecia segetes habere coepit, IIIM.DXLV. Hebraeorum servitus in Aegypto an. CXLIV. Atlas astrologiam invenit, IIIM.DCLXXXIX. Moyses, an. XL, rexit populum in eremo. Hebraei legem et litteras habere coeperunt, IIIM.DCCXXIX. 10. Josue, an. XXVII, Erichthonius in Graecia primus quadrigam junxit, IIIM.DCCLVI. Othoniel, an. XL, Cadmus litteras Graecis dedit, IIIM.DCCXCVI. Aoth, an. LXXX. Fabulae fictae sunt, IIIM.DCCCLXXVI. Debbora, an. XL. Apollo medicinae artem invenit, et citharam reperit, IIIM.DCCCCXVI. 11. Gedeon, an. XL. Mercurius lyram condidit, IIIM.DCCCCLVI. Abimelech, an. III. Chorus in Graecia inventus, IIIM.DCCCCLIX. Thola, an. XXIII. Priamus regnavit in Troja, IIIM.DCCCCLXXXII. Jair, an. XXII. Carmentis Latinas litteras reperit, IVM.IV. Jephte, an. VI. Hercules se flammis injecit, IVM.X. Abesan, an. VII. Alexander Helenam rapuit, IVM.XVII. 12. Abdon, an. VIII. Troja capta est, IVM.XXV. Samson, an. XX. Ascanius Albam condidit, IVM.XLV. Heli sacerdos, an. XL. Arca Testamenti capitur, IVM.LXXXV. Samuel, an. XL. Homerus fuisse putatur, IVM.CXXV. Quarta aetas. 13. David, annis XL. Carthago a Didone conditur. Gad, Nathan et Asaph prophetaverunt, IVM.CLXV. Salomon, an. XL. Templum Hierosolymis aedificatur, IVM.CCV. 14. Roboam, an. XVII. Regnum Israel, et Juda dividitur, IVM.CCXXII. Abia, an. III, sub quo Abimelech pontifex fuit, IVM.CCXXV. Asa, an. XLI. Achias, Amos, Jehu, Johel et Azarias prophetaverunt, IVM.CCLXVI. 15. Josaphat, an. XXV. Prophetavit Elias, Abdias et Michaeas, IVM.CCXCI. Joram, an. VIII. Prophetavit Elias et Eliseus, IVM.CCXCIX. Ochozias, an. I. Elias rapitur, IVM.CCC. Athalia, an. VII. Jojada sacerdos claruit, IVM.CCCVII. 16. Joas, an. XL. Eliseus moritur, IVM.CCCXLVII. Amasias, an. XXIX. Carthago condita, IVM.CCCLXXVI. Ozias, an. LII. Olympias a Graecis instituitur, IVM.CCCCXXVIII. Joathan, an. XVI. Romulus nascitur, IVM.CCCCXLIV. 17. Achaz, an. XVI, Roma conditur, IVM.CCCCLX. Ezechias, an. XXIX. Senatus Romae fit, IVM.CCCCLXXXIX. Manasses, an. LV. Sibylla Samia claruit, IVM.DXLIV. Amon, an. XII. Census primum agitur, IVM.DLVI. 18. Josias, an. XXXII. Thales philosophus agnoscitur, IVM.DLXXXVIII. Joachim, an. XI Nabuchodonosor Judxam capit, IVM.DXCIX. Sedechias, an. XI. Templum Hierosolymis incensum. Sapho mulier diverso poemate claruit, IVM.DCX. Quinta aetas. 19. Hebraeorum captivitas, annis LXX. Judith historia scribitur, IVM.DCLXXX. Darius, an. XXXIV. Judaeorum captivitas solvitur, IVM.DCCXIV. Xerxes, an. xx. Sophocles et Euripides tragoedi celebrantur, IVM.DCCXXXIV.

5.39_2Artaxerxes, 40 yıl. Ezra yanmış kanunu yeniledi. (4774) Nothus da denen Darius, 19 yıl. Bu çağda Platon ve ilk retorik hocası Gorgias yaşadı. (4793) Artaxerxes, 40 yıl. Ester'in tarihi tamamlandı. (4833)

Ochus da denen Artaxerxes, 26 yıl. Demosthenes ve Aristoteles ünlendi. (4859) Xerxes, 4 yıl. Xenokrates ünlü sayıldı. (4863) Darius, 6 yıl. Aleksandros Kudüs'ü aldı. (4869)

Makedonyalı Aleksandros, 5 yıl. Asya'yı ele geçirdi. (4874) Ptolemaios, 40 yıl. Makabeler'in birinci kitabı başladı. (4914) Philadelphos, 38 yıl. Yetmiş çevirmen tanındı. (4952) Euergetes, 26 yıl. Yeşu Bilgelik Kitabı'nı yazdı. (4978)

Philopator, 17 yıl. Makabeler'in ikinci kitabının tarihi yazıldı. (4995) Epiphanes, 24 yıl. Romalılar Yunanları ele geçirdi. (5019) Philometor, 35 yıl. Scipio Afrika'yı yendi. (5054)

Euergetes, 29 yıl. Brutus İspanya'yı boyunduruk altına aldı. (5083) Soter, 17 yıl. Trakyalılar Romalılara boyun eğdi. (5100) Aleksandros, 10 yıl. Suriye Romalılara bağlandı. (5110)

Ptolemaios, 8 yıl. Retorik sanatı Roma'da başladı. (5118) Dionysios, 30 yıl. Pompeius Yahudiye'yi aldı. (5148) Kleopatra, 2 yıl. Mısır Romalılara bağlandı. (5150) Iulius Caesar, 5 yıl. Monarşiyi ilk o elde tuttu. (5155)

Altıncı çağ

Octavianus, 56 yıl. Mesih doğdu. (5211) Tiberius, 23 yıl. Mesih çarmıha gerildi. (5234) Caius Caligula, 4 yıl. Matta İncil'i yazdı. (5238)

Claudius, 14 yıl. Markos İncil'i yayımladı. (5252) Nero, 14 yıl. Petrus ve Pavlus öldürüldü. (5266) Vespasianus, 10 yıl. Kudüs Titus tarafından yıkıldı. (5276)

Titus, 2 yıl. Belagatli ve saygılıydı. (5278) Domitianus, 16 yıl. Yuhanna Patmos'a sürüldü. (5294) Nerva, 1 yıl. Yuhanna Efes'e döndü. (5295) Traianus, 19 yıl. Havari Yuhanna öldü. (5314)

Hadrianus, 21 yıl. Aquila çevirmen sayıldı. (5335) Antoninus Pius, 22 yıl. Valentinus ve Markion tanındı. (5357) Antoninus, 19 yıl. Frigyalıların sapkın öğretisi ortaya çıktı. (5376)

Commodus, 13 yıl. Theodotion çevirmen sayıldı. (5389) Aelius Pertinax, 1 yıl. Tarihte hiçbir şeyi yok. (5390) Severus, 18 yıl. Symmachus çevirmen sayıldı. (5408)

Antoninus Caracalla, 7 yıl. Beşinci Edisyon Kudüs'te bulundu. (5415) Macrinus, 1 yıl. Hayatının kısalığı yüzünden hiçbir işi yok. (5416) Aurelius Antoninus, 4 yıl. Sabellius'un sapkın öğretisi ortaya çıktı. (5420)

Alexander, 13 yıl. Origenes ün kazandı. (5433) Maximinus, 3 yıl. Germenleri yendi. (5436) Gordianus, 7 yıl. Partlara ve Perslere karşı zafer kazandı. (5443)

Philippus, 7 yıl. İlk Hıristiyan imparator oydu. (5450) Decius, 1 yıl. Keşiş Antonius ün kazandı. (5451) Gallus, 2 yıl. Novatus sapkın öğretisini kurdu. (5453) Valerianus, 15 yıl. Cyprianus şehitlikle taçlandı. (5468)

Claudius, 2 yıl. Gotları İllirya'dan kovdu. (5470) Aurelianus, 5 yıl. Hıristiyanlara zulmetti. (5475) Tacitus, 1 yıl. Hayatının kısalığı yüzünden kaydı yok. (5476)

Probus, 6 yıl. Manicilerin sapkın öğretisi ortaya çıktı. (5482) Carus, 2 yıl. Perslere karşı zafer kazandı. (5484) Diocletianus, 20 yıl. İlahî kitapları yaktırdı, şehitler verdirdi. (5504) Galerius, 2 yıl. Hayatının kısalığı tarihe değer bir şey bırakmadı. (5506)

Constantinus, 30 yıl. İznik Konsili toplandı. (5536) Constantius, 24 yıl. Antropomorfistlerin sapkın öğretisi ortaya çıktı. (5560) Iulianus, 2 yıl. Hıristiyanken pagan oldu. (5562)

Iovianus, 1 yıl. Yeniden Hıristiyan oldu. (5563) Valens, 14 yıl. Gotlar sapkın oldu. (5577) Gratianus, 6 yıl. Priscillianus tanındı. (5583) Valentinianus, 7 yıl. Hieronymus Beytlehem'de ün kazandı. (5590) Theodosius, 3 yıl. İnzivadaki Yuhanna ün kazandı. (5593)

Arcadius, 13 yıl. Yuhanna Hrisostomos parladı. (5606) Honorius, 15 yıl. Piskopos Augustinus ün kazandı. (5621) Theodosius, 27 yıl. Sapkınların başı Nestorius çıktı. (5648)

Marcianus, 6 yıl. Kadıköy Konsili toplandı. (5654) Büyük Leo, 16 yıl. Mısır Dioskoros'un yanlışıyla havlıyor. (5670) Zenon, 17 yıl. Başsızların (Acephali) sapkın öğretisi ortaya çıktı. (5687)

5.39_2
  1. Artaxerxes, an. XL. Esdras incensam legem renovat, IVM.DCCLXXIV. Darius, qui et Nothus, an. XIX. Haec aetas habuit Platonem et Gorgiam primum rhetorum, IVM.DCCXCIII. Artaxerxes, an. XL. Hester historia expletur, IVM.DCCCXXXIII. 21. Artaxerxes (qui et Ochus), an. XXVI. Demosthenes et Aristoteles praedicantur, IVM.DCCCLIX. Xerxes, an. IV. Xenocrates illustris habetur, IVM.DCCCLXIII. Darius, an VI. Alexander Hierosolymam coepit, IVM.DCCCLXIX. 22. Alexander Macedo, an. V. Asiam obtinuit, IVM.DCCCLXXIV. Ptolemaeus, an. XL. Machabaeorum liber inchoat primus, IVM.DCCCCXIV. Philadelphus, an. XXXVIII. Septuaginta interpretes agnoscuntur, IVM.DCCCCLII. Evergetes, an. XXVI. Jesus Sapientiae librum componit, IVM.DCCCCLXXVIII. 23. Philopator, an. XVII. Machabaeorum, secundi libri historia componitur, IVM.DCCCCXCV. Epiphanes, an. XXIV. Romani Graecos obtinuerunt, VM.XIX. Philometor, an. XXXV. Scipio Africam vicit, VM.LIV. 1. Evergetes, an. XXIX. Brutus Hispaniam subegit, VM.LXXXIII. Soter, an. XVII. Thraces Romanis subjiciuntur, VM.C. Alexauder, an. X. Syria Romanis subjecta est, VM.CX. 25. Ptolemaeus, an. VIII. Rhetoricae ars Romae coepit, VM.CXVIII. Dionysius, an. XXX. Pompeius Judaeam capit, VM.CXLVIII. Cleopatra, an. II. Aegyptus Romanis subditur, VM.CL. Julius Caesar, an. V. Hic primus monarchiam tenuit, VM.CLV. Sexta aetas. 26. Octavianus, annis LVI. Christus nascitur, VM.CCXI. Tiberius, an. XXIII. Christus crucifigitur, VM.CCXXXIV. Caius Caligula, an. IV. Matthaeus Evangelium scripsit, VM.CCXXXVIII. 27. Claudius, an. XIV. Marcus Evangelium edidit, VM.CCLII. Nero, an. XIV. Petrus et Paulus necantur, VM.CCLXVI. Vespasianus, an. X. Hierosolyma a Tito subvertitur, VM.CCLXXVI. 28. Titus, an. II. Hic facundus et pius fuit, VM.CCLXXVIII. Domitianus, an. XVI. Joannes in Pathmos relegatur, VM.CCXCIV. Nerva, an. 1. Joannes Ephesum redit, VM.CCXCV. Trajanus, an. XIX. Joannes Apostolus requiescit, VM.CCCXIV. 29. Adrianus, an. XXI. Aquila interpretes habetur, VM.CCCXXXV. Antoninus Pius, an. XXII. Valentinus et Marcion agnoscuntur, VM.CCCLVII, Antoninus, an. XIX. Cataphrygarum haeresis oritur, VM.CCCLXXVI. 30. Commodus, an. XIII. Theodotion, interpres habetur, VM.CCCLXXXIX. Aelius pertinax, an. I. Nihil habet historiae, VM.CCCXC. Severus, an. XVIII. Symmachus interpres habetur, VM.CCCCVIII. 31. Antoninus Caracalla, an. VII. Quinta Editio Hierosolymis invenitur, VM.CCCCXV. Macrinus, an. I. Hujus brevitas vitae nihil gestorum habet, VM.CCCCXVI. Aurelius Antoninus, an. IV. Sabelli haeresis oritur, VM.CCCCXX. 32. Alexander, an. XIII. Origenes insignis habetur, VM.CCCCXXXIII. Maximinus, an. III. Iste Germanos vicit, VM.CCCCXXXVI. Gordianus, an. VII. Iste de Parthis et Persis triumphavit, VM.CCCCXLIII. 33. Philippus, an. VII. Hic primus Christianus imperator fuit, VM.CCCCL. Decius, an. I. Antonius monachus claruit, VM.CCCCLI. Gallus, an. II. Novatus haeresim condit, VM.CCCCLIII. Valerianus, an. XV. Cyprianus martyrio coronatur, VM.CCCCLXVIII. 34. Claudius, an. II. Iste Gotthos ab Illyrico expulit, VM.CCCCLXX. Aurelianus. an. V. Iste Christianos persequitur, VM.CCCCLXXV. Tacitus, an. I. Hujus brevitas vitae praenotatione caret, VM.CCCCLXXVI. 35. Probus, an. VI. Manichaeorum haeresis orta est, VM.CCCCLXXXII. Carus, an. II. Iste de Persis triumphavit, VM.CCCCLXXXIV. Diocletianus, an. XX. Iste divinis libris adustis martyria facit, VM.DIV. Galerius, an. II. Hujus brevitas vitae nihil dignum historiae contulit, VM.DVI. 36. Constantinus, an. XXX. Nicaena synodus congregatur, VM.DXXXVI. Constantius, an. xxiv. Anthropomorphitarum haeresis oritur, VM.DLX. Julianus, an. u. Hic ex Christiano paganus effectus est, VM.DLXII. 37. Jovianus, an. 1. Iste iterum Christianus effectus est, VM.DLXIII. Valens, an. XIV. Gothi haeretici efficiuntur, VM.DLXXVII. Gratianus, an. VI. Priscilianus agnoscitur, VM.DLXXXIII. Valentinianus, an. VII. Hieronymus in Bethleem praedicatur, VM.DXC. Theodosius, an. III. Joannes anachoreta claruit, VM.DXCIII. 38. Arcadius, an. XIII. Joannes Chrysostomus floruit, VM.DCVI. Honorius, an. xv. Augustinus episcopus claruit, VM.DCXXI. Theodosius, an. XXVII. Nestorius haeresiarcha exstitit, VM.DCXLVIII. 39. Martianus, an. VI. Chalcedonensis synodus agitur, VM.DCLIV. Leo major, an. XVI. Aegyptus errore Dioscori latrat, VM.DCLXX. Zenon, an. XVII. Acephalorum haeresis orta est, VM.DCLXXXVII.

5.39_3Anastasius, 27 yıl. Piskopos Fulgentius ünlendi. (5714) Iustinus, 8 yıl. Başsızların sapkın öğretisi reddedildi. (5722) Iustinianus, 39 yıl. Vandallar Afrika'da yok edildi. (5761) Iustinus, 11 yıl. Ermeniler Mesih'in imanını kabul etti. (5772)

Tiberius, 7 yıl. Longobardlar İtalya'yı ele geçirdi. (5779) Mauricius, 21 yıl. Gotlar Katolik oldu. (5800) Phocas, 8 yıl. Romalılar Persler tarafından kırıldı. (5808)

Heraclius şimdi imparatorluğunun on yedinci yılındadır. İspanya'da Yahudiler Hıristiyan oluyor. Altıncı çağdan kalanı yalnız Tanrı bilir.

5.39_3
  1. Anasthasius, an. XXVII. Fulgentius episcopus praedicatur, VM.DCCXIV. Justinus, an. vm. Acephalorum haeresis abdicatur, VM.DCCXXII. Justinianus, an. XXXIX. Vandali in Africa exstinguuntur, VM.DCCLXI. Justinus, an. XI. Armenii fidem Christi suscipiunt, VM.DCCLXXII. 41. Tiberius, an. VII. Longobardi Italiam capiunt, VM.DCCLXXIX. Mauritius, an. XXI. Gotthi catholici effecti sunt, VM.DCCC. Phocas, an. VIII. Romani caeduntur a Persis, VM.DCCCVIII. 42. Eraclius XVII nunc agit imperii annum; Judaei in Hispania Christiani efficiuntur. Residuum sextae aetatis soli Deo est cognitum.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…