İçeriğe geç

Kavram

Creatio

Yunanca
κτίσις (ktisis); δημιουργία
Latince
creatio; creatura "yaratık, yaratılış", creare, condere "kurmak", facere de nihilo "yoktan yapmak"
Almanca
Schöpfung
Fransızca
création
İngilizce
creation
Türkçe
yaratma; yaratılış

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte creare doğurmak, seçmek, atamak demektir; condere bir şehri kurmaktır. Hristiyan Latincesinde ikisi de Tanrı'nın dünyayı var etmesi için kullanılır. De Genesi contra Manichaeos I 2–7'de (388–389) Augustinus, "Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce ne yapıyordu?" sorusuna zamanın da yaratıldığını söyleyerek cevap verir; "gök ve yer" adının ilk anlamı, her şeyin kendisinden yapılacağı ama kendisi de yoktan yapılmış biçimsiz maddedir (materia informis). Usta ve marangoz benzetmesi (I 6) farkı gösterir: Zanaatkâr malzemesini bulur, Tanrı malzemesini de yaratır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon demiurgos: ezelî bir malzemeye ve idealara bakarak evreni biçimlendiren usta demiourgos
1. yy Pavlus ktisis: inleyen ve kurtuluşu bekleyen bütün yaratılış Romalılar 8:19–22
388–389 Augustinus yoktan yaratma; zaman yaratılışla başlar; biçimsiz madde de yaratılmıştır Augustinus, De Genesi contra Manichaeos I 2–7

Dönüşüm: Platon'da ustanın biçimlendirmesi, Augustinus'ta malzemenin ve zamanın da yaratılmasına dönüşür; bu yüzden "yaratılıştan önce" sorusu anlamını yitirir (Confessiones XI'de genişletilir).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κτίσις (ktisis) Yeni Ahit'te hem yaratma eylemi hem yaratılmış olanların bütünü (Romalılar 8:19–22). Platon'un dēmiourgos'u ise hazır bir malzemeyi biçimlendirir: demiourgos.
Latince creatio; creatura, creare, condere, facere creare "doğurmak, var etmek"; Augustinus'ta creatura çoğu zaman yaratılmış olanların bütünüdür (universa creatura). de nihilo facere "yoktan yapmak" formülü onun Maniheistlere karşı ana tezidir.
Almanca / Fransızca Schöpfung / création
İngilizce creation

Türkçe karşılığı

yaratma; yaratılış. yaratılış: hem eylemi hem yaratılmış dünyayı karşılar, creatura'nın iki anlamını tek kelimede tutar. halk (Arapça khalq): kelâm dilinde doğru ama bugün "halk, ahali" anlamı baskındır. yaratık: tek tek varlıklar için kalır (creatura tekil). Tercih: yaratılış; tek bir varlık için yaratık.

"Yaratma" denince Augustinus'un iki ayrı iddiası birlikte okunmalıdır: Tanrı her şeyi yoktan yapar (malzeme de yaratılmıştır) ve zaman da yaratılışla birlikte başlar. "Biçimlendirme" deseydik Platon'un demiurgosuna, "türeme" deseydik Maniheistlerin ve Yeni Platoncuların sudûruna kayardık.

Atıf ve kaynak notu

creatio ex nihilo formülü Augustinus'tan önce de vardır (2. yy apolojistleri, Irenaeus); ama zamanın yaratılmışlığı tezini sistemli olarak işleyen odur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yaratılışın, yaratılış, yaratılışı, yaratılışının, yaratılışını, yaratma

Metinlerde işaretlendiği yerler

25 yer · 24 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.