Kavram
Creatio
- Yunanca
- κτίσις (ktisis); δημιουργία
- Latince
- creatio; creatura "yaratık, yaratılış", creare, condere "kurmak", facere de nihilo "yoktan yapmak"
- Almanca
- Schöpfung
- Fransızca
- création
- İngilizce
- creation
- Türkçe
- yaratma; yaratılış
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte creare doğurmak, seçmek, atamak demektir; condere bir şehri kurmaktır. Hristiyan Latincesinde ikisi de Tanrı'nın dünyayı var etmesi için kullanılır. De Genesi contra Manichaeos I 2–7'de (388–389) Augustinus, "Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce ne yapıyordu?" sorusuna zamanın da yaratıldığını söyleyerek cevap verir; "gök ve yer" adının ilk anlamı, her şeyin kendisinden yapılacağı ama kendisi de yoktan yapılmış biçimsiz maddedir (materia informis). Usta ve marangoz benzetmesi (I 6) farkı gösterir: Zanaatkâr malzemesini bulur, Tanrı malzemesini de yaratır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | demiurgos: ezelî bir malzemeye ve idealara bakarak evreni biçimlendiren usta | demiourgos |
| 1. yy | Pavlus | ktisis: inleyen ve kurtuluşu bekleyen bütün yaratılış | Romalılar 8:19–22 |
| 388–389 | Augustinus | yoktan yaratma; zaman yaratılışla başlar; biçimsiz madde de yaratılmıştır | Augustinus, De Genesi contra Manichaeos I 2–7 |
Dönüşüm: Platon'da ustanın biçimlendirmesi, Augustinus'ta malzemenin ve zamanın da yaratılmasına dönüşür; bu yüzden "yaratılıştan önce" sorusu anlamını yitirir (Confessiones XI'de genişletilir).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κτίσις (ktisis) | Yeni Ahit'te hem yaratma eylemi hem yaratılmış olanların bütünü (Romalılar 8:19–22). Platon'un dēmiourgos'u ise hazır bir malzemeyi biçimlendirir: demiourgos. |
| Latince | creatio; creatura, creare, condere, facere | creare "doğurmak, var etmek"; Augustinus'ta creatura çoğu zaman yaratılmış olanların bütünüdür (universa creatura). de nihilo facere "yoktan yapmak" formülü onun Maniheistlere karşı ana tezidir. |
| Almanca / Fransızca | Schöpfung / création | |
| İngilizce | creation |
Türkçe karşılığı
yaratma; yaratılış. yaratılış: hem eylemi hem yaratılmış dünyayı karşılar, creatura'nın iki anlamını tek kelimede tutar. halk (Arapça khalq): kelâm dilinde doğru ama bugün "halk, ahali" anlamı baskındır. yaratık: tek tek varlıklar için kalır (creatura tekil). Tercih: yaratılış; tek bir varlık için yaratık.
"Yaratma" denince Augustinus'un iki ayrı iddiası birlikte okunmalıdır: Tanrı her şeyi yoktan yapar (malzeme de yaratılmıştır) ve zaman da yaratılışla birlikte başlar. "Biçimlendirme" deseydik Platon'un demiurgosuna, "türeme" deseydik Maniheistlerin ve Yeni Platoncuların sudûruna kayardık.
Atıf ve kaynak notu
creatio ex nihilo formülü Augustinus'tan önce de vardır (2. yy apolojistleri, Irenaeus); ama zamanın yaratılmışlığı tezini sistemli olarak işleyen odur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yaratılışın, yaratılış, yaratılışı, yaratılışının, yaratılışını, yaratma
Metinlerde işaretlendiği yerler
25 yer · 24 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine7
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_3
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_15
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine56_2
- Augustinus, İtiraflar1.1
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine7
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti6.1 11.2
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.893
- Augustinus, Tashihler1.9.1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.39
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.11
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine3
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_8
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar17
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.178
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi323
- Hegel, Mantık Bilimi34
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları8
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri124