İçeriğe geç

Kavram

koinonia

Yunanca
κοινωνία
Latince
communitas / societas / communio
Almanca
Gemeinschaft / Teilhabe
Fransızca
communauté / communion
İngilizce
community, communion
Türkçe
ortaklık (koinōnia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Yunancada koinōnia ticari ortaklığı, evlilik birliğini, bir işe ya da törene katılmayı adlandırır. Platon'da üç katmanda felsefileşir: (1) siyasal: kent, ihtiyaçların karşılıklı giderildiği bir ortaklıktır (Devlet II 369c–371b); Devlet V'te bekçiler arasında kadınların, çocukların, evlerin ve ortak sofraların ortaklığı en büyük iyinin sebebi sayılır (449c–466d); (2) duygusal-bedensel: haz ve acı ortaklığı kenti birbirine bağlar, parmaktaki acıyı bütün bedenin duyması gibi (462b–d); (3) ontolojik: Phaidon 100d'de güzel şeylerin güzelle ilişkisi için önerilen adlardan biri, Sofist 251d–259a'da cinslerin (varlık, devinim, duruş, aynı, başka) birbirine karışma gücü (dynamis koinōnias).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Klasik Platon, Gorgias 507e–508a Gök ile yeri, tanrılarla insanları ortaklık, dostluk ve düzen bir arada tutar Gorgias
Klasik Platon, Phaidon 100d Güzel şeylerin güzel ile ilişkisi için "bulunuş (parousia) ya da ortaklık (koinōnia)" Phaidon
Klasik Platon, Devlet V 449c–466d Bekçilerde kadınlar ve çocuklar ortaklığı; haz ve acı ortaklığı Devlet
Klasik Platon, Sofist 251d–259a Cinslerin ortaklığı (koinōnia tōn genōn); logos'un olanağı Sofist
Klasik Aristoteles, Politika I 1252a; II 1261a–1264b Kent (polis) bir koinōnia politikē'dir; Platon'un kadınlar ve çocuklar ortaklığı eleştirisi ("aşırı birlik kenti yok eder")
Hristiyan Pavlus, 1. Korintliler 10:16 Ekmek ve şarapta Mesih'in bedenine ortaklık (communio)

Dönüşüm: Ticari ve ailevi ortaklıktan siyasal birliğin adına (Aristoteles'te polis tanımının cinsi), oradan ontolojik ilişkiye (Sofist) ve Hristiyan ayinsel paylaşmaya. Devlet V'teki radikal ortaklık, Aristoteles'le birlikte olumsuz değer kazanır: fazla birlik çokluğu, dolayısıyla kenti ortadan kaldırır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἡ κοινωνία (hē koinōnia) koinos (ortak) → koinōnos (ortak, pay sahibi) → koinōnein (ortak olmak, pay almak) → koinōnia. Fiil tamlayan hâliyle "bir şeye ortak olmak", yönelme hâliyle "biriyle ortaklık etmek" anlamı verir. Platon'da ilk kez teknik olmayan biçimde Gorgias 507e (gök ve yer ortaklıkla bir arada durur), belirsiz bir ilişki adı olarak Phaidon 100d'de geçer.
Latince communitas / societas / communio Cicero societas (siyasal-hukuki birlik) ile karşılar; Hristiyan Latincesinde communio ayinsel "paylaşma" olur.
Almanca / Fransızca Gemeinschaft, Teilhabe / communauté, communion Schleiermacher Devlet V için "Gemeinschaft"; Sofist'te "Gemeinschaft der Gattungen".
İngilizce community, communion

Türkçe karşılığı

ortaklık (koinōnia).

Devlet V'teki "kadınlar ve çocuklar ortaklığı"nı "komünizm" diye okumak onu mülkiyet düzenine indirger; oysa Platon'un gerekçesi ekonomik değil psikolojiktir: amaç "benim" ve "benim değil" sözlerinin hep birlikte söylenmesi, kentin tek bir insan gibi acı ve haz duymasıdır (462b–e). "Topluluk" dersem kurulmuş bir birliği; "ortaklık" dersem bir şeyi paylaşma etkinliğini öne çıkarırım. Sofist'te aynı sözcüğün cinslerin birbirine karışabilmesi (koinōnia tōn genōn) için kullanılması, siyasal ve ontolojik anlamlar arasında bir köprü kurulup kurulmadığı sorusunu açık tutar.

Çeviride kullanımı

Platon çevirisinde κοινωνία = "ortaklık (koinōnia)"; κοινωνεῖν = "ortak olmak / ortaklık etmek". Not ilk kez Devlet V 449c'de bağlandı; önceki kararlar: Phaidon 100d, Sofist 248a–259a.

Atıf ve kaynak notu

Sözcük Platon'a aittir; ama "Platon komünizmi" deyişi modern bir geriye yansıtmadır. Platon'da ortaklık yalnızca bekçiler ve yardımcılar içindir, çiftçiler ve zanaatçılar özel mülke ve aileye sahiptir; ortaklığın gerekçesi de eşitlik değil, kentin birliği ve bekçilerin iç kargaşadan (stasis) uzak kalmasıdır (464d–465b). Sofist'teki "cinslerin ortaklığı" ile Devlet V'teki siyasal ortaklık arasındaki bağ Platon'da açıkça kurulmaz; iki kullanımı tek bir öğreti gibi okumak yorumcunun işidir.

İlgili kavramlar

  • societas (Latince karşılık)
  • methexis (ortaklık ile pay almak aynı ilişki mi?)
  • politike (kent bir ortaklık mıdır; birliğin sınırı nerede?)
  • genos (Sofist'te cinslerin ortaklığı)
  • eros (458d "erōs'un zorunlulukları" ve evliliklerin düzenlenmesi)
  • holon (parça–bütün: parmaktaki acı ve bütün beden, 462c–d)
  • vita socialis

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ortaklık, koinonia, ortaklıkları, ortaklığın, ortaklığına, ortak işlerde

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.