Kavram
argumentum
- Yunanca
- πίστις (pistis); ἐπιχείρημα (epikheirēma)
- Latince
- argumentum; argumentatio
- Almanca
- Argument, Beweisgrund
- Fransızca
- argument
- İngilizce
- argument
- Türkçe
- delil
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyi aydınlatan işaret, kanıt; bir oyunun ya da şiirin konusu da demektir. Retorikte ve mantıkta şüpheli bir şeye inanç kazandıran gerekçeye dönüşür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 44 | Cicero | ratio quae rei dubiae faciat fidem: şüpheli şeye inanç kazandıran gerekçe; yerin (locus) ürünü | Cicero, Topica |
| 1. yy | Quintilianus | kanıt türlerinden biri; signum ve exemplum yanında | Institutio oratoria |
| 6. yy | Boethius | delil (düşüncenin gücü) / delillendirme (delilin sözle açılması) ayrımı; dört tür: inandırıcı ve zorunlu olup olmamasına göre | De topicis differentiis |
| 6. yy | Boethius | şüpheli şeye inanç kazandıran akıl yürütme; Cicero'nun tarifinin şerhi | In Topica Ciceronis I, VI |
Dönüşüm: Bir hatip aracından, inandırıcılık ve zorunluluk ölçütleriyle sınıflanan mantık kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πίστις (pistis) | retorikte "inanç sağlayan şey"; bkz. enthymema |
| Latince | argumentum | arguere "açığa çıkarmak, kanıtlamak"tan; söze dökülmüş biçimi argumentatio |
| Almanca / Fransızca | Argument, Beweisgrund / argument | |
| İngilizce | argument |
Türkçe karşılığı
delil. rakip karşılıklar: argüman (Batı'dan alıntı, canlı ama argumentum ile argumentatio ayrımını siler), kanıt (probatio ve demonstratio ile karışır), hüccet (eski mantık dilinde yerleşik, bugün ağır); "delil" hem günlük dilde yaşar hem mantık geleneğinden gelir, argumentatio için de "delillendirme" türemesine imkân verir
"Argüman" denirse delil bir söz dizisi gibi görünür; Boethius'ta ise delil sözün içine kapanmış gerekçedir, söze dökülmüş hâli delillendirmedir. "Kanıt" denirse delilin ispat gücü taşıdığı varsayılır; oysa inandırıcı olup zorunlu olmayan deliller de vardır.
Atıf ve kaynak notu
Boethius'un delil ile delillendirme ayrımı Cicero'da bu keskinlikte yoktur; ortaçağ mantığı bu ayrımı Boethius'tan alır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: delillendirme, delillerin, delil, delillerle
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.