İçeriğe geç

Kavram

argumentum

Yunanca
πίστις (pistis); ἐπιχείρημα (epikheirēma)
Latince
argumentum; argumentatio
Almanca
Argument, Beweisgrund
Fransızca
argument
İngilizce
argument
Türkçe
delil

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir şeyi aydınlatan işaret, kanıt; bir oyunun ya da şiirin konusu da demektir. Retorikte ve mantıkta şüpheli bir şeye inanç kazandıran gerekçeye dönüşür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 44 Cicero ratio quae rei dubiae faciat fidem: şüpheli şeye inanç kazandıran gerekçe; yerin (locus) ürünü Cicero, Topica
1. yy Quintilianus kanıt türlerinden biri; signum ve exemplum yanında Institutio oratoria
6. yy Boethius delil (düşüncenin gücü) / delillendirme (delilin sözle açılması) ayrımı; dört tür: inandırıcı ve zorunlu olup olmamasına göre De topicis differentiis
6. yy Boethius şüpheli şeye inanç kazandıran akıl yürütme; Cicero'nun tarifinin şerhi In Topica Ciceronis I, VI

Dönüşüm: Bir hatip aracından, inandırıcılık ve zorunluluk ölçütleriyle sınıflanan mantık kavramına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πίστις (pistis) retorikte "inanç sağlayan şey"; bkz. enthymema
Latince argumentum arguere "açığa çıkarmak, kanıtlamak"tan; söze dökülmüş biçimi argumentatio
Almanca / Fransızca Argument, Beweisgrund / argument
İngilizce argument

Türkçe karşılığı

delil. rakip karşılıklar: argüman (Batı'dan alıntı, canlı ama argumentum ile argumentatio ayrımını siler), kanıt (probatio ve demonstratio ile karışır), hüccet (eski mantık dilinde yerleşik, bugün ağır); "delil" hem günlük dilde yaşar hem mantık geleneğinden gelir, argumentatio için de "delillendirme" türemesine imkân verir

"Argüman" denirse delil bir söz dizisi gibi görünür; Boethius'ta ise delil sözün içine kapanmış gerekçedir, söze dökülmüş hâli delillendirmedir. "Kanıt" denirse delilin ispat gücü taşıdığı varsayılır; oysa inandırıcı olup zorunlu olmayan deliller de vardır.

Atıf ve kaynak notu

Boethius'un delil ile delillendirme ayrımı Cicero'da bu keskinlikte yoktur; ortaçağ mantığı bu ayrımı Boethius'tan alır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: delillendirme, delillerin, delil, delillerle

Metinlerde işaretlendiği yerler

5 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.