Kavram
maxima propositio
- Yunanca
- ἀξίωμα (axiōma); ἀρχή (arkhē)
- Latince
- maxima propositio; propositio principalis; indemonstrabilis
- Almanca
- oberster Grundsatz
- Fransızca
- proposition maxime
- İngilizce
- maximal proposition
- Türkçe
- en yüksek önerme
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "en büyük önerme" demektir. Boethius'ta kendinden daha bilinen hiçbir şey bulunmayan, ispat gerektirmeyen ve ötekilere inanç sağlayan önermedir: "Eşitlerden eşitleri çıkarırsan kalanlar eşittir."
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 4. yy | Themistios | yerlerin bölmesinin dayandığı genel önermeler (Boethius'un aktarımıyla) | De topicis differentiis II |
| 6. yy | Boethius | yerin birinci anlamı: delilin oturduğu yer olan en yüksek önerme; ikinci anlamı: onun farkı (differentia) | De topicis differentiis I–II |
Dönüşüm: Bir hatip listesi olan locus'tan, her delilin gücünü borçlu olduğu genel önermeye. Ortaçağ mantığı buradan maxima ve consequentia öğretilerini geliştirir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀξίωμα (axiōma) | Themistios çizgisindeki Aristoteles şerhlerinde "yer"in bir anlamı |
| Latince | maxima propositio | maxima "en büyük, en üstün"; principalis, indemonstrabilis de denir |
| Almanca / Fransızca | oberster Grundsatz / proposition maxime | |
| İngilizce | maximal proposition |
Türkçe karşılığı
en yüksek önerme. rakip karşılıklar: en büyük önerme (kıyastaki propositio maior "büyük önerme" ile karışır), aksiyom (matematiksel çağrışımı ağır basar), ilke önerme (principium ile örtüşür, maxima'nın derece anlamını yitirir); "en yüksek" önermenin kanıtlar sıradüzenindeki yerini gösterir
"En büyük önerme" denirse kıyasın büyük öncülü sanılır. Oysa maxima propositio kıyasın içinde de dışında da bulunabilir; delile gücünü veren, kendiliğinden bilinen genel önermedir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Boethius'ta yerleşik görünür, ama Aristoteles'in Topikler'inde bu adla yoktur; Yunanca ardalanı Themistios'un kayıp eserinden izlenemez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: en yüksek önermeler
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.