İçeriğe geç

Kavram

pleonexia

Yunanca
πλεονεξία
Latince
avaritia / cupiditas plus habendi
Almanca
Mehrhabenwollen / Habgier
Fransızca
désir d'avoir plus / cupidité
İngilizce
greed, grasping for more
Türkçe
fazlasını almak / fazlasını isteme (pleonexia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde pleonektein "üstün gelmek, avantaj sağlamak" ve "payından fazlasını kapmak" anlamlarını birlikte taşır; Thukydides'te güç siyasetinin dilidir. Gorgias 483c–d'de Kallikles, yasaların zayıf çoğunluk tarafından pleonexia'yı çirkin ilan etmek için konduğunu, oysa doğanın "daha iyi olanın daha kötüden fazlasına sahip olmasını" adil saydığını söyler. Sokrates 490b–491a'da "neyin fazlası?" sorusuyla terimi yiyecek, giysi, ayakkabı ve tohuma indirger; 507e–508a'da (ileride) geometrik eşitliğe karşı çıkan tutum olarak mahkûm eder.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Klasik Thukydides (Melos diyaloğu, V.105) Güçlünün yapabildiğini yapması; güç siyasetinin ilkesi
Klasik Platon, Gorgias Kallikles: doğanın adaleti (483c–491a); Sokrates: düzenin ve ölçünün karşıtı physis, nomos
Klasik Platon, Devlet II Glaukon: her doğa pleonexia'yı iyi diye kovalar, nomos onu zorla eşitliğe çeker (359c)
Klasik Aristoteles, Nikomakhos'a Etik V Özel adaletsizliğin adı: kişinin payından fazlasını alması (pleonektēs = adaletsiz)
Hristiyan Pavlus, Koloselilere 3.5 pleonexia = "putperestlik olan açgözlülük"

Dönüşüm: Thukydides'te betimleyici bir güç terimi; Kallikles'te doğa adına olumlu bir ilke; Platon ve Aristoteles'te adaletsizliğin tanımı; Yeni Ahit'te bir günah adı. Değer işareti Kallikles'te geçici olarak tersine döner, sonra kalıcı biçimde olumsuzlaşır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πλεονεξία (pleonexia); πλεονεκτεῖν (pleonektein), πλέον ἔχειν (pleon ekhein), πλεονέκτης pleon (daha fazla) + ekhein (sahip olmak): "daha fazlasına sahip olmak / payından fazlasını almak". Projede teknik kullanım: Gorgias 483c–491a (Kallikles'in "doğanın adaleti").
Latince avaritia / cupiditas plus habendi avaritia yalnızca mal hırsını anlatır; Yunanca terimin "başkasının payına göz dikme" boyutu kaybolur.
Almanca / Fransızca Mehrhabenwollen / désir d'avoir plus Almanca bileşik yapıyı birebir korur.
İngilizce greed, grasping for more

Türkçe karşılığı

fazlasını almak (pleonektein) / fazlasına sahip olmak (pleon ekhein).

"Açgözlülük" dersem Sokrates'in tarafını baştan tutmuş olurum; "fazlasını almak" dersem terimin Atina'daki olumsuz yankısı (eşitliğin, to ison'un çiğnenmesi) okura bağlamdan kalır. Nötr fiil seçildi, çünkü Gorgias'ta tartışılan şey tam da bu sözcüğün değer işaretidir: nomos'a göre çirkin ve adaletsiz, Kallikles'e göre doğaya göre adil.

Çeviride kullanımı

Platon çevirisinde pleonektein = "fazlasını almak (pleonektein)", pleon ekhein = "fazlasına sahip olmak", pleonexia = "fazlasını isteme / fazlasını alma (pleonexia)". Gorgias 483c'den itibaren bu nota bağlanıyor.

Atıf ve kaynak notu

Terim Platon'a ait değildir; Kallikles'in ağzında sofistik physis–nomos tartışmasının (Antiphon, Thrasymakhos) dilidir. "Kallikles = Nietzsche'nin öncüsü" okuması 19. yüzyıldan geriye yansıtmadır; metin içinde Kallikles'in pleonexia'sı siyasi yönetim (491b–d) ile arzuların sınırsız doyumu (491e–492c) arasında kayar.

İlgili kavramlar

  • physis (doğa adalet için bir ölçüt olabilir mi?)
  • nomos (yasa zayıfların bir uzlaşımı mıdır?)
  • sophrosyne (kendi kendini yönetmek ile başkalarını yönetmek)
  • metron (ölçü ve geometrik eşitlik, Gorgias 507e–508a)

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: pleonexia, açgözlülük, fazlasını istemenin, başkasından fazlasını almanın, fazlasını kapmak, açgözlülüğe

Metinlerde işaretlendiği yerler

9 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.