Kavram
pleonexia
- Yunanca
- πλεονεξία
- Latince
- avaritia / cupiditas plus habendi
- Almanca
- Mehrhabenwollen / Habgier
- Fransızca
- désir d'avoir plus / cupidité
- İngilizce
- greed, grasping for more
- Türkçe
- fazlasını almak / fazlasını isteme (pleonexia)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde pleonektein "üstün gelmek, avantaj sağlamak" ve "payından fazlasını kapmak" anlamlarını birlikte taşır; Thukydides'te güç siyasetinin dilidir. Gorgias 483c–d'de Kallikles, yasaların zayıf çoğunluk tarafından pleonexia'yı çirkin ilan etmek için konduğunu, oysa doğanın "daha iyi olanın daha kötüden fazlasına sahip olmasını" adil saydığını söyler. Sokrates 490b–491a'da "neyin fazlası?" sorusuyla terimi yiyecek, giysi, ayakkabı ve tohuma indirger; 507e–508a'da (ileride) geometrik eşitliğe karşı çıkan tutum olarak mahkûm eder.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Klasik | Thukydides (Melos diyaloğu, V.105) | Güçlünün yapabildiğini yapması; güç siyasetinin ilkesi | |
| Klasik | Platon, Gorgias | Kallikles: doğanın adaleti (483c–491a); Sokrates: düzenin ve ölçünün karşıtı | physis, nomos |
| Klasik | Platon, Devlet II | Glaukon: her doğa pleonexia'yı iyi diye kovalar, nomos onu zorla eşitliğe çeker (359c) | |
| Klasik | Aristoteles, Nikomakhos'a Etik V | Özel adaletsizliğin adı: kişinin payından fazlasını alması (pleonektēs = adaletsiz) | |
| Hristiyan | Pavlus, Koloselilere 3.5 | pleonexia = "putperestlik olan açgözlülük" |
Dönüşüm: Thukydides'te betimleyici bir güç terimi; Kallikles'te doğa adına olumlu bir ilke; Platon ve Aristoteles'te adaletsizliğin tanımı; Yeni Ahit'te bir günah adı. Değer işareti Kallikles'te geçici olarak tersine döner, sonra kalıcı biçimde olumsuzlaşır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πλεονεξία (pleonexia); πλεονεκτεῖν (pleonektein), πλέον ἔχειν (pleon ekhein), πλεονέκτης | pleon (daha fazla) + ekhein (sahip olmak): "daha fazlasına sahip olmak / payından fazlasını almak". Projede teknik kullanım: Gorgias 483c–491a (Kallikles'in "doğanın adaleti"). |
| Latince | avaritia / cupiditas plus habendi | avaritia yalnızca mal hırsını anlatır; Yunanca terimin "başkasının payına göz dikme" boyutu kaybolur. |
| Almanca / Fransızca | Mehrhabenwollen / désir d'avoir plus | Almanca bileşik yapıyı birebir korur. |
| İngilizce | greed, grasping for more |
Türkçe karşılığı
fazlasını almak (pleonektein) / fazlasına sahip olmak (pleon ekhein).
"Açgözlülük" dersem Sokrates'in tarafını baştan tutmuş olurum; "fazlasını almak" dersem terimin Atina'daki olumsuz yankısı (eşitliğin, to ison'un çiğnenmesi) okura bağlamdan kalır. Nötr fiil seçildi, çünkü Gorgias'ta tartışılan şey tam da bu sözcüğün değer işaretidir: nomos'a göre çirkin ve adaletsiz, Kallikles'e göre doğaya göre adil.
Çeviride kullanımı
Platon çevirisinde pleonektein = "fazlasını almak (pleonektein)", pleon ekhein = "fazlasına sahip olmak", pleonexia = "fazlasını isteme / fazlasını alma (pleonexia)". Gorgias 483c'den itibaren bu nota bağlanıyor.
Atıf ve kaynak notu
Terim Platon'a ait değildir; Kallikles'in ağzında sofistik physis–nomos tartışmasının (Antiphon, Thrasymakhos) dilidir. "Kallikles = Nietzsche'nin öncüsü" okuması 19. yüzyıldan geriye yansıtmadır; metin içinde Kallikles'in pleonexia'sı siyasi yönetim (491b–d) ile arzuların sınırsız doyumu (491e–492c) arasında kayar.
İlgili kavramlar
- physis (doğa adalet için bir ölçüt olabilir mi?)
- nomos (yasa zayıfların bir uzlaşımı mıdır?)
- sophrosyne (kendi kendini yönetmek ile başkalarını yönetmek)
- metron (ölçü ve geometrik eşitlik, Gorgias 507e–508a)
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: pleonexia, açgözlülük, fazlasını istemenin, başkasından fazlasını almanın, fazlasını kapmak, açgözlülüğe
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.