İçeriğe geç
Gorgias

Platon · Gorgias

Metin, 2. kısım

481dBunu, şimdi seninle aynı hâli yaşadığımızı düşünerek söylüyorum: İkimiz de iki şeye âşığız; ben Kleinias oğlu Alkibiades'e ve felsefeye, sen de iki şeye: Atina halkına ve Pyrilampes'in oğluna. Her seferinde fark ediyorum ki, usta bir konuşmacı olduğun hâlde, sevdiğin ne derse ve bir şeyin nasıl olduğunu söylerse ona karşı çıkamıyorsun, bir aşağı bir yukarı dönüp duruyorsun.

481d

ἐνδείξασθαι τῷ ἑτέρῳ τὸ ἑαυτοῦ πάθημα. λέγω δʼ ἐννοήσας ὅτι ἐγώ τε καὶ σὺ νῦν τυγχάνομεν ταὐτόν τι πεπονθότες, ἐρῶντε δύο ὄντε δυοῖν ἑκάτερος, ἐγὼ μὲν Ἀλκιβιάδου τε τοῦ Κλεινίου καὶ φιλοσοφίας, σὺ δὲ δυοῖν, τοῦ τε Ἀθηναίων δήμου καὶ τοῦ Πυριλάμπους. αἰσθάνομαι οὖν σου ἑκάστοτε, καίπερ ὄντος δεινοῦ, ὅτι ἂν φῇ σου τὰ παιδικὰ καὶ ὅπως ἂν φῇ ἔχειν, οὐ δυναμένου ἀντιλέγειν, ἀλλʼ ἄνω

481eMecliste sen konuşurken Atina halkı bir şeyin öyle olmadığını söylerse, dönüp onun dilediğini söylüyorsun; Pyrilampes'in o güzel delikanlısı karşısında da başka böyle şeyler yaşıyorsun. Çünkü sevdiğinin isteklerine ve sözlerine karşı koyamıyorsun; öyle ki biri, onlar yüzünden her seferinde söylediğin şeylerin ne kadar tuhaf olduğuna şaşsa, doğruyu söylemek istersen belki ona şöyle derdin: Biri benim sevdiğimi bu sözlerden vazgeçirmedikçe ben de bunları söylemekten hiç vazgeçmeyeceğim.

481e

καὶ κάτω μεταβαλλομένου· ἔν τε τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐάν τι σοῦ λέγοντος ὁ δῆμος ὁ Ἀθηναίων μὴ φῇ οὕτως ἔχειν, μεταβαλλόμενος λέγεις ἃ ἐκεῖνος βούλεται, καὶ πρὸς τὸν Πυριλάμπους νεανίαν τὸν καλὸν τοῦτον τοιαῦτα ἕτερα πέπονθας.

ΣΩ. τοῖς γὰρ τῶν παιδικῶν βουλεύμασίν τε καὶ λόγοις οὐχ οἷός τʼ εἶ ἐναντιοῦσθαι, ὥστε, εἴ τίς σου λέγοντος ἑκάστοτε ἃ διὰ τούτους λέγεις θαυμάζοι ὡς ἄτοπά ἐστιν, ἴσως εἴποις ἂν αὐτῷ, εἰ βούλοιο τἀληθῆ λέγειν, ὅτι εἰ μή τις παύσει τὰ

482aBenden de buna benzer şeyler işitmen gerektiğini düşün; bunları söylememe şaşma, sevdiğimi, felsefeyi bunları söylemekten vazgeçir. Çünkü, sevgili dostum, şimdi benden işittiklerini o söylüyor ve o, öteki sevdiğimden çok daha az değişkendir: Şu Kleinias oğlu bir zaman bir söz söyler, bir zaman başka; felsefe ise hep aynı şeyleri söyler. Şimdi şaştığın şeyleri söyleyen odur; söylenirken sen de oradaydın.

482a

σὰ παιδικὰ τούτων τῶν λόγων, οὐδὲ σὺ παύσῃ ποτὲ ταῦτα λέγων. νόμιζε τοίνυν καὶ παρʼ ἐμοῦ χρῆναι ἕτερα τοιαῦτα ἀκούειν, καὶ μὴ θαύμαζε ὅτι ἐγὼ ταῦτα λέγω, ἀλλὰ τὴν φιλοσοφίαν, τὰ ἐμὰ παιδικά, παῦσον ταῦτα λέγουσαν. λέγει γάρ, ὦ φίλε ἑταῖρε, ἃ νῦν ἐμοῦ ἀκούεις, καί μοί ἐστιν τῶν ἑτέρων παιδικῶν πολὺ ἧττον ἔμπληκτος· ὁ μὲν γὰρ Κλεινίειος οὗτος ἄλλοτε ἄλλων ἐστὶ λόγων, ἡ δὲ φιλοσοφία ἀεὶ

482bO hâlde ya onu çürüt, az önce dediğim gibi, haksızlık etmenin ve haksızlık edip cezasını çekmemenin bütün kötülüklerin en büyüğü olmadığını göster; ya da bunu çürütülmeden bırakırsan, Mısırlıların tanrısı köpek adına, Kallikles, Kallikles seninle uyuşmayacak, bütün hayatın boyunca seninle ahenksiz kalacak. Oysa ben, iyi dostum, lirimin akordunun bozuk olmasını ve ahenksiz çalmasını, yönettiğim koronun da öyle olmasını, insanların çoğunun bana katılmayıp karşı çıkmasını, tek bir kişi olan benim kendimle ahenksiz olmamdan ve kendimle çelişmemden daha iyi bulurum.

482b

τῶν αὐτῶν, λέγει δὲ ἃ σὺ νῦν θαυμάζεις, παρῆσθα δὲ καὶ αὐτὸς λεγομένοις. ἢ οὖν ἐκείνην ἐξέλεγξον, ὅπερ ἄρτι ἔλεγον, ὡς οὐ τὸ ἀδικεῖν ἐστιν καὶ ἀδικοῦντα δίκην μὴ διδόναι ἁπάντων ἔσχατον κακῶν· ἢ εἰ τοῦτο ἐάσεις ἀνέλεγκτον, μὰ τὸν κύνα τὸν Αἰγυπτίων θεόν, οὔ σοι ὁμολογήσει Καλλικλῆς, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλὰ διαφωνήσει ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ. καίτοι ἔγωγε οἶμαι, ὦ βέλτιστε, καὶ τὴν λύραν μοι κρεῖττον εἶναι ἀνάρμοστόν τε καὶ διαφωνεῖν, καὶ χορὸν ᾧ χορηγοίην,

482cKallikles: Sokrates, sözlerinde tam bir halk hatibi gibi gençlik ataklığı yapıyorsun sanki. Şimdi de bu halk nutuklarını, Polos'un Gorgias'ı sana karşı düştüğünü söyleyerek suçladığı duruma bu kez kendisi düştüğü için atıyorsun. Polos dedi ki: Sen Gorgias'a, adil şeyleri bilmeden hitabet öğrenmek isteyen biri yanına gelirse ona bunları öğretip öğretmeyeceğini sorduğunda, Gorgias utandı ve insanların âdeti yüzünden —öyle demese insanlar kızardı— öğreteceğini söyledi; bu kabul yüzünden de kendisiyle çelişmek zorunda kaldı, sen de buna bayıldın. Polos o zaman sana güldü, bence de haklı olarak; şimdi ise kendisi aynı duruma düştü.

482c

καὶ πλείστους ἀνθρώπους μὴ ὁμολογεῖν μοι ἀλλʼ ἐναντία λέγειν μᾶλλον ἢ ἕνα ὄντα ἐμὲ ἐμαυτῷ ἀσύμφωνον εἶναι καὶ ἐναντία λέγειν.

ΚΑΛ. ὦ Σώκρατες, δοκεῖς νεανιεύεσθαι ἐν τοῖς λόγοις ὡς ἀληθῶς δημηγόρος ὤν· καὶ νῦν ταῦτα δημηγορεῖς ταὐτὸν παθόντος Πώλου πάθος ὅπερ Γοργίου κατηγόρει πρὸς σὲ παθεῖν. ἔφη γάρ που Γοργίαν ἐρωτώμενον ὑπὸ σοῦ, ἐὰν ἀφίκηται παρʼ αὐτὸν μὴ ἐπιστάμενος τὰ δίκαια ὁ τὴν ῥητορικὴν

482dBen de Polos'u tam bu yüzden beğenmiyorum: Haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğunu sana kabul etti. Bu kabul yüzünden de bu kez kendisi, tartışmada senin elinde ayağı bağlanıp ağzı tıkandı; aklındakini söylemekten utandı.

482d

βουλόμενος μαθεῖν, εἰ διδάξοι αὐτὸν ὁ Γοργίας, αἰσχυνθῆναι αὐτὸν καὶ φάναι διδάξειν διὰ τὸ ἔθος τῶν ἀνθρώπων, ὅτι ἀγανακτοῖεν ἂν εἴ τις μὴ φαίη—διὰ δὴ ταύτην τὴν ὁμολογίαν ἀναγκασθῆναι ἐναντία αὐτὸν αὑτῷ εἰπεῖν, σὲ δὲ αὐτὸ τοῦτο ἀγαπᾶν—καί σου καταγελᾶν, ὥς γέ μοι δοκεῖν ὀρθῶς, τότε· νῦν δὲ πάλιν αὐτὸς ταὐτὸν τοῦτο ἔπαθεν. καὶ ἔγωγε κατʼ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἄγαμαι Πῶλον, ὅτι σοι συνεχώρησεν τὸ ἀδικεῖν αἴσχιον εἶναι τοῦ ἀδικεῖσθαι· ἐκ

482eÇünkü sen, Sokrates, hakikatin peşinde olduğunu söyleyerek gerçekten de konuşmayı böyle bayağı, halk nutkuna yaraşır şeylere götürüyorsun: tabiatça değil, kanunca güzel olan şeylere. Oysa çoğu zaman bu ikisi, tabiat ve kanun, birbirinin zıddıdır. Bu yüzden biri utanır da aklındakini söylemeye cesaret edemezse, kendisiyle çelişmek zorunda kalır.

482e

ταύτης γὰρ αὖ τῆς ὁμολογίας αὐτὸς ὑπὸ σοῦ συμποδισθεὶς ἐν τοῖς λόγοις ἐπεστομίσθη, αἰσχυνθεὶς ἃ ἐνόει εἰπεῖν. σὺ γὰρ τῷ ὄντι, ὦ Σώκρατες, εἰς τοιαῦτα ἄγεις φορτικὰ καὶ δημηγορικά, φάσκων τὴν ἀλήθειαν διώκειν, ἃ φύσει μὲν οὐκ ἔστιν καλά, νόμῳ δέ.

ΚΑΛ. ὡς τὰ πολλὰ δὲ ταῦτα ἐναντίʼ ἀλλήλοις ἐστίν, ἥ τε φύσις καὶ ὁ νόμος· ἐὰν οὖν τις αἰσχύνηται

483aSen de bu inceliği keşfetmiş olarak tartışmalarda hile yapıyorsun: Biri kanuna göre konuşursa sen sorularını tabiata göre soruyorsun, tabiata ait şeylerden söz ederse kanuna ait şeylerle soruyorsun. Tıpkı şimdi haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak konusunda yaptığın gibi: Polos kanuna göre daha çirkin olandan söz ederken sen sözü tabiata göre kovaladın. Çünkü tabiatça daha kötü olan her şey daha çirkindir de, yani haksızlığa uğramak; kanunca ise haksızlık etmek daha çirkindir. Haksızlığa uğramak bir erkeğin başına gelecek şey değildir; ölmesi yaşamasından hayırlı bir kölenin başına gelecek şeydir: haksızlığa uğrayıp hor görüldüğünde ne kendine ne de önemsediği bir başkasına yardım edebilen kölenin.

483a

καὶ μὴ τολμᾷ λέγειν ἅπερ νοεῖ, ἀναγκάζεται ἐναντία λέγειν. ὃ δὴ καὶ σὺ τοῦτο τὸ σοφὸν κατανενοηκὼς κακουργεῖς ἐν τοῖς λόγοις, ἐὰν μέν τις κατὰ νόμον λέγῃ, κατὰ φύσιν ὑπερωτῶν, ἐὰν δὲ τὰ τῆς φύσεως, τὰ τοῦ νόμου. ὥσπερ αὐτίκα ἐν τούτοις, τῷ ἀδικεῖν τε καὶ τῷ ἀδικεῖσθαι, Πώλου τὸ κατὰ νόμον αἴσχιον λέγοντος, σὺ τὸν λόγον ἐδιώκαθες κατὰ φύσιν. φύσει μὲν γὰρ πᾶν αἴσχιόν ἐστιν ὅπερ καὶ κάκιον, τὸ ἀδικεῖσθαι, νόμῳ δὲ τὸ ἀδικεῖν. οὐδὲ

483bAma bence kanunları koyanlar güçsüz insanlar, yani çoğunluktur. Kanunları da kendilerine göre ve kendi çıkarlarına göre koyarlar; övgülerini de yergilerini de buna göre yaparlar.

483b

γὰρ ἀνδρὸς τοῦτό γʼ ἐστὶν τὸ πάθημα, τὸ ἀδικεῖσθαι, ἀλλʼ ἀνδραπόδου τινὸς ᾧ κρεῖττόν ἐστιν τεθνάναι ἢ ζῆν, ὅστις ἀδικούμενος καὶ προπηλακιζόμενος μὴ οἷός τέ ἐστιν αὐτὸς αὑτῷ βοηθεῖν μηδὲ ἄλλῳ οὗ ἂν κήδηται. ἀλλʼ οἶμαι οἱ τιθέμενοι τοὺς νόμους οἱ ἀσθενεῖς ἄνθρωποί εἰσιν καὶ οἱ πολλοί. πρὸς αὑτοὺς οὖν καὶ τὸ αὑτοῖς συμφέρον τούς τε νόμους τίθενται καὶ τοὺς ἐπαίνους ἐπαινοῦσιν καὶ τοὺς

483cİnsanların daha kuvvetli olanlarını, fazlasına sahip olabilecek durumda olanları korkutarak, onlar kendilerinden fazlasına sahip olmasınlar diye, fazlasını istemenin çirkin ve adaletsiz olduğunu, haksızlık etmenin de bu, yani başkalarından fazlasına sahip olmaya çalışmak olduğunu söylerler; çünkü kendileri daha aşağı oldukları için, sanırım, eşit paya razı olurlar. İşte bu yüzden kanunca, çoğunluktan fazlasına sahip olmaya çalışmak adaletsiz ve çirkin sayılır ve buna haksızlık etmek derler. Ama bence tabiatın kendisi, daha değerlinin daha değersizden, daha güçlünün de daha güçsüzden fazlasına sahip olmasının adil olduğunu gösterir.

483c

ψόγους ψέγουσιν· ἐκφοβοῦντες τοὺς ἐρρωμενεστέρους τῶν ἀνθρώπων καὶ δυνατοὺς ὄντας πλέον ἔχειν, ἵνα μὴ αὐτῶν πλέον ἔχωσιν, λέγουσιν ὡς αἰσχρὸν καὶ ἄδικον τὸ πλεονεκτεῖν, καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ ἀδικεῖν, τὸ πλέον τῶν ἄλλων ζητεῖν ἔχειν· ἀγαπῶσι γὰρ οἶμαι αὐτοὶ ἂν τὸ ἴσον ἔχωσιν φαυλότεροι ὄντες. διὰ ταῦτα δὴ νόμῳ μὲν τοῦτο ἄδικον καὶ αἰσχρὸν λέγεται, τὸ πλέον ζητεῖν ἔχειν τῶν πολλῶν, καὶ ἀδικεῖν αὐτὸ καλοῦσιν· ἡ δέ γε οἶμαι φύσις αὐτὴ ἀποφαίνει

483dBunun böyle olduğunu birçok yerde gösterir: Hem öteki hayvanlarda hem de insanlar arasında, bütün şehirlerde ve soylarda adaletin böyle belirlendiğini, yani üstünün aşağıya hükmettiğini ve ondan fazlasına sahip olduğunu. Yoksa Kserkses Yunanistan'a, babası İskitlere hangi adalete dayanarak sefer açtı? Bunun gibi sayısız örnek verilebilir.

483d

αὐτό, ὅτι δίκαιόν ἐστιν τὸν ἀμείνω τοῦ χείρονος πλέον ἔχειν καὶ τὸν δυνατώτερον τοῦ ἀδυνατωτέρου. δηλοῖ δὲ ταῦτα πολλαχοῦ ὅτι οὕτως ἔχει, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ὅλαις ταῖς πόλεσι καὶ τοῖς γένεσιν, ὅτι οὕτω τὸ δίκαιον κέκριται, τὸν κρείττω τοῦ ἥττονος ἄρχειν καὶ πλέον ἔχειν. ἐπεὶ ποίῳ δικαίῳ χρώμενος Ξέρξης ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα ἐστράτευσεν ἢ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐπὶ Σκύθας; ἢ

483eAma bence bunlar bu işleri adaletin tabiatına göre yapıyorlar; evet, Zeus adına, tabiatın kanununa göre, ama belki bizim koyduğumuz kanuna göre değil. Biz en iyilerimizi ve en kuvvetlilerimizi gençken alıp aslan yavruları gibi biçimlendiriyor, büyüleyip efsunlayarak köleleştiriyoruz; eşit paya sahip olmak gerektiğini, güzel ve adil olanın bu olduğunu söyleyerek.

483e

ἄλλα μυρία ἄν τις ἔχοι τοιαῦτα λέγειν. ἀλλʼ οἶμαι οὗτοι κατὰ φύσιν τὴν τοῦ δικαίου ταῦτα πράττουσιν, καὶ ναὶ μὰ Δία κατὰ νόμον γε τὸν τῆς φύσεως, οὐ μέντοι ἴσως κατὰ τοῦτον ὃν ἡμεῖς τιθέμεθα·

ΚΑΛ. πλάττοντες τοὺς βελτίστους καὶ ἐρρωμενεστάτους ἡμῶν αὐτῶν, ἐκ νέων λαμβάνοντες, ὥσπερ λέοντας, κατεπᾴδοντές τε καὶ γοητεύοντες καταδουλούμεθα

484aAma bence yeterli tabiatta bir adam yetişirse bütün bunları silkip atar, parçalar ve kurtulur; yazılarımızı, büyülerimizi, efsunlarımızı ve tabiata aykırı bütün kanunlarımızı ayaklar altına alır; köle başkaldırır, efendimiz olarak karşımıza dikilir ve işte o zaman tabiatın adaleti parıl parıl parlar.

484a

λέγοντες ὡς τὸ ἴσον χρὴ ἔχειν καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ καλὸν καὶ τὸ δίκαιον. ἐὰν δέ γε οἶμαι φύσιν ἱκανὴν γένηται ἔχων ἀνήρ, πάντα ταῦτα ἀποσεισάμενος καὶ διαρρήξας καὶ διαφυγών, καταπατήσας τὰ ἡμέτερα γράμματα καὶ μαγγανεύματα καὶ ἐπῳδὰς καὶ νόμους τοὺς παρὰ φύσιν ἅπαντας, ἐπαναστὰς ἀνεφάνη δεσπότης ἡμέτερος ὁ δοῦλος, καὶ ἐνταῦθα

484bBana kalırsa Pindaros da benim söylediklerimi şu şarkısında ortaya koyuyor; diyor ki: Kanun herkesin kralıdır, ölümlülerin de ölümsüzlerin de; ve o, diyor, en büyük şiddeti haklı kılarak götürür en yüce eliyle; buna delilim Herakles'in işleridir; çünkü satın almadan… Aşağı yukarı böyle söylüyor —şarkıyı ezbere bilmiyorum—; ama Herakles'in Geryones'in sığırlarını ne satın alarak ne de Geryones ona vermiş olarak sürüp götürdüğünü söylüyor; sanki tabiatça adil olan buymuş gibi: Sığırlar da, daha kötü ve daha aşağı olanların bütün öteki malları da daha iyi ve daha üstün olanındır.

484b

ἐξέλαμψεν τὸ τῆς φύσεως δίκαιον. δοκεῖ δέ μοι καὶ Πίνδαρος ἅπερ ἐγὼ λέγω ἐνδείκνυσθαι ἐν τῷ ᾁσματι ἐν ᾧ λέγει ὅτι—νόμος ὁ πάντων βασιλεὺς θνατῶν τε καὶ ἀθανάτων· Pind. fr. 169 οὗτος δὲ δή, φησίν,—ἄγει δικαιῶν τὸ βιαιότατον ὑπερτάτᾳ χειρί· τεκμαίρομαι ἔργοισιν Ἡρακλέος, ἐπεὶ—ἀπριάτας— Pind. fr. 169 λέγει οὕτω πως—τὸ γὰρ ᾆσμα οὐκ ἐπίσταμαι—λέγει δʼ ὅτι οὔτε πριάμενος οὔτε δόντος τοῦ Γηρυόνου ἠλάσατο τὰς βοῦς,

484cİşin doğrusu budur; felsefeyi artık bırakıp daha büyük işlere yönelirsen bunu anlarsın. Çünkü felsefe, Sokrates, insan gençliğinde ölçüsünü kaçırmadan uğraşırsa hoş bir şeydir; gereğinden fazla oyalanırsa insanları mahveder. Biri çok iyi yaratılışlı da olsa, yaşı ilerlediği hâlde felsefe yaparsa, seçkin ve itibarlı bir adam olacak kişinin tecrübe sahibi olması gereken her şeyde tecrübesiz kalması kaçınılmazdır.

484c

ὡς τούτου ὄντος τοῦ δικαίου φύσει, καὶ βοῦς καὶ τἆλλα κτήματα εἶναι πάντα τοῦ βελτίονός τε καὶ κρείττονος τὰ τῶν χειρόνων τε καὶ ἡττόνων.

τὸ μὲν οὖν ἀληθὲς οὕτως ἔχει, γνώσῃ δέ, ἂν ἐπὶ τὰ μείζω ἔλθῃς ἐάσας ἤδη φιλοσοφίαν. φιλοσοφία γάρ τοί ἐστιν, ὦ Σώκρατες, χαρίεν, ἄν τις αὐτοῦ μετρίως ἅψηται ἐν τῇ ἡλικίᾳ· ἐὰν δὲ περαιτέρω τοῦ δέοντος ἐνδιατρίψῃ, διαφθορὰ τῶν ἀνθρώπων. ἐὰν γὰρ καὶ πάνυ εὐφυὴς ᾖ καὶ πόρρω τῆς ἡλικίας φιλοσοφῇ, ἀνάγκη πάντων ἄπειρον γεγονέναι

484dÇünkü böyleleri şehrin kanunlarından da, insanlarla özel ve kamusal anlaşmalarda konuşurken kullanılması gereken sözlerden de, insanların haz ve arzularından da habersiz kalırlar; kısacası insan huylarına büsbütün yabancı olurlar. Bu yüzden özel ya da siyasi bir işe giriştiklerinde gülünç olurlar; tıpkı, sanırım, siyaset adamlarının da sizin sohbetlerinize ve tartışmalarınıza katıldıklarında gülünç oldukları gibi.

484d

ἐστὶν ὧν χρὴ ἔμπειρον εἶναι τὸν μέλλοντα καλὸν κἀγαθὸν καὶ εὐδόκιμον ἔσεσθαι ἄνδρα. καὶ γὰρ τῶν νόμων ἄπειροι γίγνονται τῶν κατὰ τὴν πόλιν, καὶ τῶν λόγων οἷς δεῖ χρώμενον ὁμιλεῖν ἐν τοῖς συμβολαίοις τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, καὶ τῶν ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν τῶν ἀνθρωπείων, καὶ συλλήβδην τῶν ἠθῶν παντάπασιν ἄπειροι γίγνονται. ἐπειδὰν οὖν ἔλθωσιν εἴς τινα ἰδίαν ἢ πολιτικὴν

484eÇünkü Euripides'in dediği olur: Herkes onda parlar, ona koşar, günün en büyük payını ona verir, *ki orada kendi kendinin en iyisidir.*

484e

πρᾶξιν, καταγέλαστοι γίγνονται, ὥσπερ γε οἶμαι οἱ πολιτικοί, ἐπειδὰν αὖ εἰς τὰς ὑμετέρας διατριβὰς ἔλθωσιν καὶ τοὺς λόγους, καταγέλαστοί εἰσιν.

ΚΑΛ. συμβαίνει γὰρ τὸ τοῦ Εὐριπίδου· λαμπρόςEur. fr. Antiope τέ ἐστιν ἕκαστος ἐν τούτῳ, καὶ ἐπὶ τοῦτʼ ἐπείγεται,νέμων τὸ πλεῖστον ἡμέρας τούτῳ μέρος, ἵνʼ αὐτὸς αὑτοῦ τυγχάνει βέλτιστος ὤν· Eur. fr. Antiope

485aKötü olduğu yerden ise kaçar ve onu yerer, ötekini över; kendine duyduğu sevgiden, böylece kendini övdüğünü düşünerek. Ama bence en doğrusu ikisinden de pay almaktır. Felsefeden terbiye için gerektiği kadar pay almak güzeldir; delikanlıyken felsefeyle uğraşmak ayıp değildir; ama insan yaşlandığı hâlde hâlâ felsefe yapıyorsa, iş gülünç bir hâl alır, Sokrates. Ben de felsefe yapanlar karşısında, kekeleyip oyun oynayanlar karşısında hissettiğime çok benzer bir şey hissederim.

485a

ὅπου δʼ ἂν φαῦλος ᾖ, ἐντεῦθεν φεύγει καὶ λοιδορεῖ τοῦτο, τὸ δʼ ἕτερον ἐπαινεῖ, εὐνοίᾳ τῇ ἑαυτοῦ, ἡγούμενος οὕτως αὐτὸς ἑαυτὸν ἐπαινεῖν. ἀλλʼ οἶμαι τὸ ὀρθότατόν ἐστιν ἀμφοτέρων μετασχεῖν. φιλοσοφίας μὲν ὅσον παιδείας χάριν καλὸν μετέχειν, καὶ οὐκ αἰσχρὸν μειρακίῳ ὄντι φιλοσοφεῖν· ἐπειδὰν δὲ ἤδη πρεσβύτερος ὢν ἄνθρωπος ἔτι φιλοσοφῇ, καταγέλαστον, ὦ Σώκρατες, τὸ χρῆμα γίγνεται, καὶ ἔγωγε

485bKendisine böyle konuşmak hâlâ yakışan küçük bir çocuğu kekeleyip oynarken görünce sevinirim; bu bana hoş, hür insana yaraşır ve çocuğun yaşına uygun görünür; ama küçük bir çocuğun düzgün konuştuğunu işitince, bu bana tatsız bir şey gibi gelir, kulaklarımı tırmalar, köleye yaraşır bir şey gibi görünür. Bir yetişkinin kekelediğini işitmek ya da oynadığını görmek ise gülünç, erkekliğe yakışmayan ve dayağı hak eden bir şey olarak görünür.

485b

ὁμοιότατον πάσχω πρὸς τοὺς φιλοσοφοῦντας ὥσπερ πρὸς τοὺς ψελλιζομένους καὶ παίζοντας. ὅταν μὲν γὰρ παιδίον ἴδω, ᾧ ἔτι προσήκει διαλέγεσθαι οὕτω, ψελλιζόμενον καὶ παῖζον, χαίρω τε καὶ χαρίεν μοι φαίνεται καὶ ἐλευθέριον καὶ πρέπον τῇ τοῦ παιδίου ἡλικίᾳ, ὅταν δὲ σαφῶς διαλεγομένου παιδαρίου ἀκούσω, πικρόν τί μοι δοκεῖ χρῆμα εἶναι καὶ ἀνιᾷ μου τὰ ὦτα καί μοι δοκεῖ δουλοπρεπές τι εἶναι· ὅταν δὲ

485cFelsefe yapanlar karşısında da aynı şeyi hissederim. Genç bir delikanlıda felsefeyi görünce hayran olurum, bana yakışır görünür, bu insanın hür biri olduğunu düşünürüm; felsefe yapmayanı ise hür insana yaraşmayan, kendini hiçbir zaman güzel ya da soylu bir işe layık görmeyecek biri sayarım.

485c

ἀνδρὸς ἀκούσῃ τις ψελλιζομένου ἢ παίζοντα ὁρᾷ, καταγέλαστον φαίνεται καὶ ἄνανδρον καὶ πληγῶν ἄξιον. ταὐτὸν οὖν ἔγωγε τοῦτο πάσχω καὶ πρὸς τοὺς φιλοσοφοῦντας. παρὰ νέῳ μὲν γὰρ μειρακίῳ ὁρῶν φιλοσοφίαν ἄγαμαι, καὶ πρέπειν μοι δοκεῖ, καὶ ἡγοῦμαι ἐλεύθερόν τινα εἶναι τοῦτον τὸν ἄνθρωπον, τὸν δὲ μὴ φιλοσοφοῦντα ἀνελεύθερον καὶ οὐδέποτε οὐδενὸς ἀξιώσοντα ἑαυτὸν οὔτε καλοῦ οὔτε γενναίου

485dAma yaşı ilerlemiş birinin hâlâ felsefe yaptığını ve bundan vazgeçmediğini görünce, bu adamın artık dayağa ihtiyacı varmış gibi gelir bana, Sokrates. Çünkü az önce dediğim gibi, bu insan çok iyi yaratılışlı da olsa şehrin göbeğinden ve şairin, insanların ancak orada ün kazandığını söylediği meydanlardan kaçarak erkekliğini yitirir; hayatının geri kalanını bir köşeye çekilip üç dört delikanlıyla fısıldaşarak geçirir, hiçbir zaman hür, büyük ve yerinde bir söz söylemez.

485d

πράγματος· ὅταν δὲ δὴ πρεσβύτερον ἴδω ἔτι φιλοσοφοῦντα καὶ μὴ ἀπαλλαττόμενον, πληγῶν μοι δοκεῖ ἤδη δεῖσθαι, ὦ Σώκρατες, οὗτος ὁ ἀνήρ. ὃ γὰρ νυνδὴ ἔλεγον, ὑπάρχει τούτῳ τῷ ἀνθρώπῳ, κἂν πάνυ εὐφυὴς ᾖ, ἀνάνδρῳ γενέσθαι φεύγοντι τὰ μέσα τῆς πόλεως καὶ τὰς ἀγοράς, ἐν αἷς ἔφη ὁ ποιητὴς τοὺς ἄνδρας ἀριπρεπεῖς γίγνεσθαι, καταδεδυκότι δὲ τὸν λοιπὸν βίον βιῶναι μετὰ μειρακίων ἐν γωνίᾳ τριῶν ἢ

485eBen sana karşı, Sokrates, epey dostça duygular besliyorum; bu yüzden şimdi Euripides'in, az önce andığım Zethos'unun Amphion'a karşı duyduğunu duyuyor olabilirim. Çünkü onun kardeşine söylediği türden şeyleri ben de sana söylemek istiyorum: İlgilenmen gereken şeyleri ihmal ediyorsun, Sokrates; psykhē'nin böylesine soylu bir tabiatını çocukça bir kılığa sokup bozuyorsun; ne adalet meclislerinde doğru dürüst bir söz söyleyebilirsin, ne akla yatkın ve inandırıcı olanı yakalayabilirsin, ne de başkası için yiğitçe bir tasarı kurabilirsin.

485e

τεττάρων ψιθυρίζοντα, ἐλεύθερον δὲ καὶ μέγα καὶ ἱκανὸν μηδέποτε φθέγξασθαι. ἐγὼ δέ, ὦ Σώκρατες, πρὸς σὲ ἐπιεικῶς ἔχω φιλικῶς· κινδυνεύω οὖν πεπονθέναι νῦν ὅπερ ὁ Ζῆθος πρὸς τὸν Ἀμφίονα ὁ Εὐριπίδου, οὗπερ ἐμνήσθην.

ΚΑΛ. καὶ γὰρ ἐμοὶ τοιαῦτʼ ἄττα ἐπέρχεται πρὸς σὲ λέγειν, οἷάπερ ἐκεῖνος πρὸς τὸν ἀδελφόν, ὅτι ἀμελεῖς, ὦ Σώκρατες, ὧν δεῖ σε ἐπιμελεῖσθαι, καὶ φύσιν ψυχῆς ὧδε γενναίαν μειρακιώδει

486aOysa, sevgili Sokrates —sakın bana kızma, bunu sana iyi niyetimden söylüyorum—, benim seni ve felsefede hep daha ileri gidenleri içinde gördüğüm durumda olmak sana utanç verici gelmiyor mu? Şimdi biri seni ya da senin gibilerden birini yakalayıp hiçbir haksızlık etmediğin hâlde haksızlık ettiğini ileri sürerek hapse götürse, biliyorsun ki kendini nasıl kurtaracağını bilemezsin; başın döner, ne diyeceğini bilemeden ağzın açık kalır; mahkemeye çıkınca da pek değersiz ve alçak bir suçlayıcıya denk gelsen, o senin için ölüm cezası istemeyi dilerse ölürsün.

486a

τινὶ διατρέπεις μορφώματι, καὶ οὔτʼ ἂν δίκης βουλαῖσι προσθεῖʼ ἂν ὀρθῶς λόγον, οὔτʼ εἰκὸς ἂν καὶ πιθανὸν ἂν λάβοις, οὔθʼ ὑπὲρ ἄλλου νεανικὸν βούλευμα βουλεύσαιο. καίτοι, ὦ φίλε Σώκρατες—καί μοι μηδὲν ἀχθεσθῇς· εὐνοίᾳ γὰρ ἐρῶ τῇ σῇ—οὐκ αἰσχρὸν δοκεῖ σοι εἶναι οὕτως ἔχειν ὡς ἐγὼ σὲ οἶμαι ἔχειν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς πόρρω ἀεὶ φιλοσοφίας ἐλαύνοντας; νῦν γὰρ εἴ τις σοῦ λαβόμενος ἢ ἄλλου ὁτουοῦν τῶν τοιούτων εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀπάγοι, φάσκων ἀδικεῖν μηδὲν ἀδικοῦντα, οἶσθʼ ὅτι οὐκ ἂν ἔχοις ὅτι

486bOysa bu nasıl bir bilgelik, Sokrates: iyi yaratılışlı bir insanı alıp onu daha kötü yapan bir tekhnē; öyle ki ne kendine yardım edebilir, ne kendini ne de başka birini en büyük tehlikelerden kurtarabilir; düşmanları elinden bütün mal varlığını alır, şehirde düpedüz itibarsız biri olarak yaşar.

486b

χρήσαιο σαυτῷ, ἀλλʼ ἰλιγγιῴης ἂν καὶ χασμῷο οὐκ ἔχων ὅτι εἴποις, καὶ εἰς τὸ δικαστήριον ἀναβάς, κατηγόρου τυχὼν πάνυ φαύλου καὶ μοχθηροῦ, ἀποθάνοις ἄν, εἰ βούλοιτο θανάτου σοι τιμᾶσθαι. καίτοι πῶς σοφὸν τοῦτό ἐστιν, ὦ Σώκρατες, ἥτις εὐφυῆ λαβοῦσα τέχνη φῶτα ἔθηκε χείρονα, μήτε αὐτὸν αὑτῷ δυνάμενον βοηθεῖν μηδʼ ἐκσῶσαι ἐκ τῶν μεγίστων κινδύνων μήτε ἑαυτὸν μήτε ἄλλον μηδένα, ὑπὸ δὲ

486cBöyle birini, biraz kaba kaçacak ama, suratına tokat atsan ceza bile görmezsin. İyi dostum, beni dinle, çürütmeyi bırak, işlerin ahengini çalış; seni akıllı biri gibi gösterecek şeylerle uğraş; şu incelikleri —saçmalık mı demeli, boş laf mı— başkalarına bırak, ki bunlar yüzünden bomboş evlerde oturacaksın; böyle küçük şeyleri çürütüp duran adamlara değil, hayatı, ünü ve başka birçok iyi şeyi olan adamlara imren.

486c

τῶν ἐχθρῶν περισυλᾶσθαι πᾶσαν τὴν οὐσίαν, ἀτεχνῶς δὲ ἄτιμον ζῆν ἐν τῇ πόλει; τὸν δὲ τοιοῦτον, εἴ τι καὶ ἀγροικότερον εἰρῆσθαι, ἔξεστιν ἐπὶ κόρρης τύπτοντα μὴ διδόναι δίκην. ἀλλʼ ὠγαθέ, ἐμοὶ πείθου, παῦσαι δὲ ἐλέγχων, πραγμάτων δʼ εὐμουσίαν ἄσκει, καὶ ἄσκει ὁπόθεν δόξεις φρονεῖν, ἄλλοις τὰ κομψὰ ταῦτα ἀφείς, εἴτε ληρήματα χρὴ φάναι εἶναι εἴτε φλυαρίας, ἐξ ὧν κενοῖσιν ἐγκατοικήσεις δόμοις· ζηλῶν οὐκ ἐλέγχοντας ἄνδρας τὰ μικρὰ

486dSokrates: Psykhē'm altından olsaydı, Kallikles, altını sınadıkları mihenk taşlarından birini, en iyisini bulmaktan memnun olmaz mıydım sence? Psykhē'mi ona sürecektim; o da psykhē'min iyi bakıldığını onaylarsa, artık yeterince iyi durumda olduğumu ve başka bir mihenge ihtiyacım olmadığını iyice bilecektim.

486d

ταῦτα, ἀλλʼ οἷς ἔστιν καὶ βίος καὶ δόξα καὶ ἄλλα πολλὰ ἀγαθά.

ΣΩ. εἰ χρυσῆν ἔχων ἐτύγχανον τὴν ψυχήν, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἂν οἴει με ἅσμενον εὑρεῖν τούτων τινὰ τῶν λίθων ᾗ βασανίζουσιν τὸν χρυσόν, τὴν ἀρίστην, πρὸς ἥντινα ἔμελλον προσαγαγὼν αὐτήν, εἴ μοι ὁμολογήσειεν ἐκείνη καλῶς τεθεραπεῦσθαι τὴν ψυχήν, εὖ εἴσεσθαι ὅτι ἱκανῶς ἔχω καὶ οὐδέν με δεῖ ἄλλης βασάνου;

486eKallikles: Bunu ne diye soruyorsun, Sokrates?

Sokrates: Söyleyeyim: Seninle karşılaşarak şimdi böyle bir buluntuya rastladığımı düşünüyorum.

Kallikles: Neden?

Sokrates: Çok iyi biliyorum ki, psykhē'min kanaat getirdiği şeylerde sen benimle anlaşırsan, bunlar artık hakikatin ta kendisidir. Çünkü bir psykhē'nin doğru yaşayıp yaşamadığını yeterince sınayacak kişinin üç şeye sahip olması gerektiğini düşünüyorum ve sende üçü de var: epistēmē, iyi niyet ve açık sözlülük.

486e

ΚΑΛ. πρὸς τί δὴ τοῦτο ἐρωτᾷς, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. ἐγώ σοι ἐρῶ· νῦν οἶμαι ἐγὼ σοὶ ἐντετυχηκὼς τοιούτῳ ἑρμαίῳ ἐντετυχηκέναι.

ΚΑΛ. τί δή;

ΣΩ. εὖ οἶδʼ ὅτι, ἅν μοι σὺ ὁμολογήσῃς περὶ ὧν ἡ ἐμὴ ψυχὴ δοξάζει, ταῦτʼ ἤδη ἐστὶν αὐτὰ τἀληθῆ. ἐννοῶ γὰρ

487aBirçok insanla karşılaşıyorum: Kimisi senin gibi bilge olmadığı için beni sınayamıyor; kimisi bilge, ama senin gibi beni önemsemediği için bana doğruyu söylemek istemiyor. Şu iki yabancı, Gorgias ile Polos, hem bilge hem dostum, ama açık sözlülükleri eksik, gereğinden fazla utangaçlar.

487a

ὅτι τὸν μέλλοντα βασανιεῖν ἱκανῶς ψυχῆς πέρι ὀρθῶς τε ζώσης καὶ μὴ τρία ἄρα δεῖ ἔχειν ἃ σὺ πάντα ἔχεις, ἐπιστήμην τε καὶ εὔνοιαν καὶ παρρησίαν. ἐγὼ γὰρ πολλοῖς ἐντυγχάνω οἳ ἐμὲ οὐχ οἷοί τέ εἰσιν βασανίζειν διὰ τὸ μὴ σοφοὶ εἶναι ὥσπερ σύ· ἕτεροι δὲ σοφοὶ μέν εἰσιν, οὐκ ἐθέλουσιν δέ μοι λέγειν τὴν ἀλήθειαν διὰ τὸ μὴ κήδεσθαί μου ὥσπερ σύ· τὼ δὲ ξένω τώδε, Γοργίας τε καὶ πῶλος, σοφὼ μὲν καὶ

487bNasıl olmasın? Utanmayı öyle bir dereceye vardırdılar ki utandıkları için ikisi de birçok insanın önünde, hem de en önemli konularda, kendileriyle çelişmeyi göze alıyor. Sende ise ötekilerde olmayan bu şeylerin hepsi var: Birçok Atinalının da söyleyeceği gibi iyi bir terbiye almışsın ve bana iyi niyet besliyorsun.

487b

φίλω ἐστὸν ἐμώ, ἐνδεεστέρω δὲ παρρησίας καὶ αἰσχυντηροτέρω μᾶλλον τοῦ δέοντος· πῶς γὰρ οὔ; ὥ γε εἰς τοσοῦτον αἰσχύνης ἐληλύθατον, ὥστε διὰ τὸ αἰσχύνεσθαι τολμᾷ ἑκάτερος αὐτῶν αὐτὸς αὑτῷ ἐναντία λέγειν ἐναντίον πολλῶν ἀνθρώπων, καὶ ταῦτα περὶ τῶν μεγίστων. σὺ δὲ ταῦτα πάντα ἔχεις ἃ οἱ ἄλλοι οὐκ ἔχουσιν· πεπαίδευσαί τε γὰρ ἱκανῶς, ὡς πολλοὶ ἂν φήσαιεν Ἀθηναίων, καὶ ἐμοὶ εἶ εὔνους.

487cHangi delile dayanıyorum? Söyleyeyim. Biliyorum, Kallikles, siz dört kişi bilgelikte ortak olmuştunuz: sen, Aphidnalı Teisandros, Androtion oğlu Andron ve Kholargoslu Nausikydes. Bir keresinde bilgelikle nereye kadar uğraşılması gerektiğini tartışırken sizi dinledim ve içinizde şöyle bir kanaatin ağır bastığını biliyorum: Felsefeyi en ince ayrıntısına kadar yapmaya heves etmemek; tersine, gereğinden fazla bilge olup farkına varmadan mahvolmamak için dikkatli olmayı birbirinize öğütlediniz.

487c

τίνι τεκμηρίῳ χρῶμαι; ἐγώ σοι ἐρῶ. οἶδα ὑμᾶς ἐγώ, ὦ Καλλίκλεις, τέτταρας ὄντας κοινωνοὺς γεγονότας σοφίας, σέ τε καὶ Τείσανδρον τὸν Ἀφιδναῖον καὶ Ἄνδρωνα τὸν Ἀνδροτίωνος καὶ Ναυσικύδην τὸν Χολαργέα· καί ποτε ὑμῶν ἐγὼ ἐπήκουσα βουλευομένων μέχρι ὅποι τὴν σοφίαν ἀσκητέον εἴη, καὶ οἶδα ὅτι ἐνίκα ἐν ὑμῖν τοιάδε τις δόξα, μὴ προθυμεῖσθαι εἰς τὴν ἀκρίβειαν φιλοσοφεῖν, ἀλλὰ εὐλαβεῖσθαι

487dŞimdi de senin bana en yakın arkadaşlarına verdiğin öğüdün aynısını verdiğini duyunca, bu, bana gerçekten iyi niyet beslediğine dair yeterli bir delil oluyor. Açık sözlü olabildiğini ve utanmadığını ise hem kendin söylüyorsun hem de biraz önce yaptığın konuşma sana tanıklık ediyor. Demek bu konularda şimdi durum açıkça şöyledir.

487d

παρεκελεύεσθε ἀλλήλοις ὅπως μὴ πέρα τοῦ δέοντος σοφώτεροι γενόμενοι λήσετε διαφθαρέντες. ἐπειδὴ οὖν σου ἀκούω ταὐτὰ ἐμοὶ συμβουλεύοντος ἅπερ τοῖς σεαυτοῦ ἑταιροτάτοις, ἱκανόν μοι τεκμήριόν ἐστιν ὅτι ὡς ἀληθῶς μοι εὔνους εἶ. καὶ μὴν ὅτι γε οἷος παρρησιάζεσθαι καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι, αὐτός τε φῂς καὶ ὁ λόγος ὃν ὀλίγον πρότερον ἔλεγες ὁμολογεῖ σοι. ἔχει δὴ οὑτωσὶ δῆλον ὅτι τούτων πέρι νυνί·

487eTartışmada bir şeyi bana kabul edersen, o şey artık hem benim hem senin tarafından yeterince sınanmış olur ve onu başka bir mihenge vurmak gerekmez. Çünkü bunu ne bilgelik eksikliğinden ne de fazla utangaçlıktan kabul etmiş olursun; beni aldatmak için de kabul etmezsin, çünkü kendin de söylediğin gibi dostumsun. Demek benim ve senin anlaşmamız gerçekten de artık hakikate varmış olacak.

Bütün araştırmaların en güzeli de, Kallikles, senin beni kınadığın şu konular üzerinedir: Bir adam nasıl olmalı, neyle ve nereye kadar uğraşmalı, hem yaşlıyken hem gençken?

487e

ἐάν τι σὺ ἐν τοῖς λόγοις ὁμολογήσῃς μοι, βεβασανισμένον τοῦτʼ ἤδη ἔσται ἱκανῶς ὑπʼ ἐμοῦ τε καὶ σοῦ, καὶ οὐκέτι αὐτὸ δεήσει ἐπʼ ἄλλην βάσανον ἀναφέρειν. οὐ γὰρ ἄν ποτε αὐτὸ συνεχώρησας σὺ οὔτε σοφίας ἐνδείᾳ οὔτʼ αἰσχύνης περιουσίᾳ, οὐδʼ αὖ ἀπατῶν ἐμὲ συγχωρήσαις ἄν· φίλος γάρ μοι εἶ, ὡς καὶ αὐτὸς φῄς. τῷ ὄντι οὖν ἡ ἐμὴ καὶ ἡ σὴ ὁμολογία τέλος ἤδη ἕξει τῆς ἀληθείας.

ΣΩ. πάντων δὲ καλλίστη ἐστὶν ἡ σκέψις, ὦ Καλλίκλεις, περὶ τούτων ὧν σὺ δή μοι ἐπετίμησας, ποῖόν τινα χρὴ εἶναι τὸν ἄνδρα καὶ τί

488aBen kendi hayatımda doğru olmayan bir şey yapıyorsam, iyi bil ki bu hatayı isteyerek değil, cehaletimden yapıyorum. Sen de bana öğüt vermeye başladığın gibi vazgeçme; neyle uğraşmam gerektiğini ve onu nasıl elde edebileceğimi bana yeterince göster. Şimdi sana bir şeyi kabul edip de ileride kabul ettiğim şeyi yapmadığımı görürsen, beni tam bir ahmak say ve bundan sonra, hiçbir şeye değmeyen biri olarak, bana bir daha hiç öğüt verme.

488a

ἐπιτηδεύειν καὶ μέχρι τοῦ, καὶ πρεσβύτερον καὶ νεώτερον ὄντα. ἐγὼ γὰρ εἴ τι μὴ ὀρθῶς πράττω κατὰ τὸν βίον τὸν ἐμαυτοῦ, εὖ ἴσθι τοῦτο ὅτι οὐχ ἑκὼν ἐξαμαρτάνω ἀλλʼ ἀμαθίᾳ τῇ ἐμῇ· σὺ οὖν, ὥσπερ ἤρξω νουθετεῖν με, μὴ ἀποστῇς, ἀλλʼ ἱκανῶς μοι ἔνδειξαι τί ἔστιν τοῦτο ὃ ἐπιτηδευτέον μοι, καὶ τίνα τρόπον κτησαίμην ἂν αὐτό, καὶ ἐάν με λάβῃς νῦν μέν σοι ὁμολογήσαντα, ἐν δὲ τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ μὴ ταὐτὰ πράττοντα ἅπερ ὡμολόγησα, πάνυ με ἡγοῦ βλᾶκα εἶναι καὶ

488bBana baştan bir daha anlat: Sen ve Pindaros tabiata göre adil olanın ne olduğunu söylüyorsunuz? Daha üstünün daha aşağıların mallarını zorla alıp götürmesi, daha iyinin daha kötülere hükmetmesi, daha değerlinin daha değersizden fazlasına sahip olması mı? Adil olanın başka bir şey olduğunu mu söylüyorsun, yoksa doğru mu hatırlıyorum?

Kallikles: O zaman da bunu söylüyordum, şimdi de söylüyorum.

Sokrates: Peki aynı kişiye mi hem daha iyi hem daha üstün diyorsun?

488b

μηκέτι ποτέ με νουθετήσῃς ὕστερον, ὡς μηδενὸς ἄξιον ὄντα. ἐξ ἀρχῆς δέ μοι ἐπανάλαβε πῶς φῂς τὸ δίκαιον ἔχειν καὶ σὺ καὶ Πίνδαρος τὸ κατὰ φύσιν; ἄγειν βίᾳ τὸν κρείττω τὰ τῶν ἡττόνων καὶ ἄρχειν τὸν βελτίω τῶν χειρόνων καὶ πλέον ἔχειν τὸν ἀμείνω τοῦ φαυλοτέρου; μή τι ἄλλο λέγεις τὸ δίκαιον εἶναι, ἢ ὀρθῶς μέμνημαι;

ΚΑΛ. ἀλλὰ ταῦτα ἔλεγον καὶ τότε καὶ νῦν λέγω.

ΣΩ. πότερον δὲ τὸν αὐτὸν βελτίω καλεῖς σὺ καὶ κρείττω;

488cÇünkü o zaman da ne demek istediğini anlayamamıştım. Daha kuvvetli olanlara mı daha üstün diyorsun, daha zayıfların daha kuvvetliye boyun eğmesi mi gerekir? O zaman da sanki bunu gösteriyordun: Büyük şehirler küçüklerin üzerine tabiatça adil olana göre yürürler, çünkü daha üstün ve daha kuvvetlidirler; sanki üstün, kuvvetli ve iyi aynı şeymiş gibi. Yoksa daha iyi olup da daha aşağı ve daha zayıf olmak, daha üstün olup da daha kötü olmak mümkün müdür? Ya da daha iyinin ve daha üstünün tarifi aynı mıdır?

488c

οὐδὲ γάρ τοι τότε οἷός τʼ ἦ μαθεῖν σου τί ποτε λέγοις. πότερον τοὺς ἰσχυροτέρους κρείττους καλεῖς καὶ δεῖ ἀκροᾶσθαι τοῦ ἰσχυροτέρου τοὺς ἀσθενεστέρους, οἷόν μοι δοκεῖς καὶ τότε ἐνδείκνυσθαι, ὡς αἱ μεγάλαι πόλεις ἐπὶ τὰς σμικρὰς κατὰ τὸ φύσει δίκαιον ἔρχονται, ὅτι κρείττους εἰσὶν καὶ ἰσχυρότεραι, ὡς τὸ κρεῖττον καὶ τὸ ἰσχυρότερον καὶ βέλτιον ταὐτὸν ὄν, ἢ ἔστι βελτίω μὲν εἶναι, ἥττω δὲ καὶ ἀσθενέστερον, καὶ κρείττω μὲν εἶναι, μοχθηρότερον δέ· ἢ ὁ αὐτὸς

488dBunu bana açıkça belirle: Daha üstün, daha iyi ve daha kuvvetli aynı şey midir, farklı mı?

Kallikles: Açıkça söylüyorum sana: Aynı şeydir.

Sokrates: Çoğunluk tabiatça tek kişiden daha üstün değil mi? Senin de az önce dediğin gibi, kanunları tek kişiye karşı koyanlar da onlardır.

Kallikles: Nasıl olmasın?

Sokrates: Demek çoğunluğun kanunları üstünlerin kanunlarıdır.

Kallikles: Elbette.

488d

ὅρος ἐστὶν τοῦ βελτίονος καὶ τοῦ κρείττονος; τοῦτό μοι αὐτὸ σαφῶς διόρισον, ταὐτὸν ἢ ἕτερόν ἐστιν τὸ κρεῖττον καὶ τὸ βέλτιον καὶ τὸ ἰσχυρότερον;

ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐγώ σοι σαφῶς λέγω, ὅτι ταὐτόν ἐστιν.

ΣΩ. οὐκοῦν οἱ πολλοὶ τοῦ ἑνὸς κρείττους εἰσὶν κατὰ φύσιν; οἳ δὴ καὶ τοὺς νόμους τίθενται ἐπὶ τῷ ἑνί, ὥσπερ καὶ σὺ ἄρτι ἔλεγες.

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. τὰ τῶν πολλῶν ἄρα νόμιμα τὰ τῶν κρειττόνων ἐστίν.

ΚΑΛ. πάνυ γε.

488eSokrates: Demek daha iyilerin de? Çünkü senin sözüne göre daha üstün olanlar çok daha iyidirler.

Kallikles: Evet.

Sokrates: O hâlde onların kanunları, üstün olduklarına göre, tabiatça güzeldir?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Peki çoğunluk, senin de az önce söylediğin gibi, eşit paya sahip olmanın adil, haksızlık etmenin de haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğu kanaatinde değil mi?

488e

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ τῶν βελτιόνων; οἱ γὰρ κρείττους βελτίους πολὺ κατὰ τὸν σὸν λόγον.

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ τούτων νόμιμα κατὰ φύσιν καλά, κρειττόνων γε ὄντων;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οἱ πολλοὶ νομίζουσιν οὕτως, ὡς ἄρτι αὖ σὺ ἔλεγες, δίκαιον εἶναι τὸ ἴσον ἔχειν καὶ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν

489aBöyle mi, değil mi? Dikkat et de bu kez sen utanırken yakalanma. Çoğunluk fazlasına değil de eşit paya sahip olmanın adil olduğu, haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğu kanaatinde mi, değil mi? Bunu cevaplamayı bana çok görme, Kallikles; benimle anlaşırsan, ayırt etmeye yetkin bir adam kabul etmiş olacağından, artık senden teyit almış olayım.

Kallikles: Evet, çoğunluk böyle düşünür.

Sokrates: Demek haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olması ve eşit paya sahip olmanın adil olması yalnız kanunca değil, tabiatça da böyledir.

489a

τοῦ ἀδικεῖσθαι; ἔστιν ταῦτα ἢ οὔ; καὶ ὅπως μὴ ἁλώσῃ ἐνταῦθα σὺ αὖ αἰσχυνόμενος. νομίζουσιν, ἢ οὔ, οἱ πολλοὶ τὸ ἴσον ἔχειν ἀλλʼ οὐ τὸ πλέον δίκαιον εἶναι, καὶ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι; μὴ φθόνει μοι ἀποκρίνασθαι τοῦτο, Καλλίκλεις, ἵνʼ, ἐάν μοι ὁμολογήσῃς, βεβαιώσωμαι ἤδη παρὰ σοῦ, ἅτε ἱκανοῦ ἀνδρὸς διαγνῶναι ὡμολογηκότος.

ΚΑΛ. ἀλλʼ οἵ γε πολλοὶ νομίζουσιν οὕτως.

ΣΩ. οὐ νόμῳ ἄρα μόνον ἐστὶν αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ

489bÖyle görünüyor ki önceki sözlerinde doğruyu söylemiyordun ve kanunla tabiatın birbirinin zıddı olduğunu söyleyerek beni haksız yere suçluyordun; güya ben bunu bildiğim için tartışmalarda hile yapıyormuşum: Biri tabiata göre konuşursa sözü kanuna, kanuna göre konuşursa tabiata çekiyormuşum.

Kallikles: Bu adam saçmalamaktan vazgeçmeyecek. Söyle bana, Sokrates, bu yaşta kelime avlamaktan, biri bir sözcükte yanıldı mı bunu bulunmaz nimet saymaktan utanmıyor musun?

489b

ἀδικεῖσθαι, οὐδὲ δίκαιον τὸ ἴσον ἔχειν, ἀλλὰ καὶ φύσει· ὥστε κινδυνεύεις οὐκ ἀληθῆ λέγειν ἐν τοῖς πρόσθεν οὐδὲ ὀρθῶς ἐμοῦ κατηγορεῖν λέγων ὅτι ἐναντίον ἐστὶν ὁ νόμος καὶ ἡ φύσις, ἃ δὴ καὶ ἐγὼ γνοὺς κακουργῶ ἐν τοῖς λόγοις, ἐὰν μέν τις κατὰ φύσιν λέγῃ, ἐπὶ τὸν νόμον ἄγων, ἐὰν δέ τις κατὰ νόμον, ἐπὶ τὴν φύσιν.

ΚΑΛ. οὑτοσὶ ἀνὴρ οὐ παύσεται φλυαρῶν. εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, οὐκ αἰσχύνῃ τηλικοῦτος ὢν ὀνόματα θηρεύων, καὶ

489cBenim daha üstün olmakla daha iyi olmaktan başka bir şey kastettiğimi mi sanıyorsun? Çoktandır sana daha iyiyle daha üstünün aynı şey olduğunu söylemiyor muyum? Yoksa bir köle sürüsü, belki bedence kuvvetli olmaktan başka hiçbir değeri olmayan her türden insan toplanıp bir şey söyleyince, kanunun bu olduğunu söylediğimi mi sanıyorsun?

Sokrates: Peki, ey bilgelerin bilgesi Kallikles; böyle mi diyorsun?

Kallikles: Elbette.

489c

ἐάν τις ῥήματι ἁμάρτῃ, ἕρμαιον τοῦτο ποιούμενος; ἐμὲ γὰρ οἴει ἄλλο τι λέγειν τὸ κρείττους εἶναι ἢ τὸ βελτίους; οὐ πάλαι σοι λέγω ὅτι ταὐτόν φημι εἶναι τὸ βέλτιον καὶ τὸ κρεῖττον; ἢ οἴει με λέγειν, ἐὰν συρφετὸς συλλεγῇ δούλων καὶ παντοδαπῶν ἀνθρώπων μηδενὸς ἀξίων πλὴν ἴσως τῷ σώματι ἰσχυρίσασθαι, καὶ οὗτοι φῶσιν, αὐτὰ ταῦτα εἶναι νόμιμα;

ΣΩ. εἶεν, ὦ σοφώτατε Καλλίκλεις· οὕτω λέγεις;

ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.

489dSokrates: Ama ben de, şaşılası dostum, çoktandır senin üstünden böyle bir şey kastettiğini tahmin ediyorum ve ne dediğini açıkça bilmeye can atarak tekrar tekrar soruyorum. Çünkü herhâlde iki kişiyi tek kişiden daha iyi saymıyorsun; kölelerini de, senden daha kuvvetli oldukları için senden daha iyi saymıyorsun. O hâlde baştan bir daha söyle: Daha kuvvetliler değilse, daha iyiler derken kimleri kastediyorsun? Ve, hayranlık verici dostum, bana biraz daha yumuşak öğret ki okulundan kaçmayayım.

489d

ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ μέν, ὦ δαιμόνιε, καὶ αὐτὸς πάλαι τοπάζω τοιοῦτόν τί σε λέγειν τὸ κρεῖττον, καὶ ἀνερωτῶ γλιχόμενος σαφῶς εἰδέναι ὅτι λέγεις. οὐ γὰρ δήπου σύ γε τοὺς δύο βελτίους ἡγῇ τοῦ ἑνός, οὐδὲ τοὺς σοὺς δούλους βελτίους σοῦ, ὅτι ἰσχυρότεροί εἰσιν ἢ σύ. ἀλλὰ πάλιν ἐξ ἀρχῆς εἰπὲ τί ποτε λέγεις τοὺς βελτίους, ἐπειδὴ οὐ τοὺς ἰσχυροτέρους; καὶ ὦ θαυμάσιε πρᾳότερόν με προδίδασκε, ἵνα μὴ ἀποφοιτήσω παρὰ σοῦ.

489eKallikles: Alay ediyorsun, Sokrates.

Sokrates: Hayır, Zethos adına, Kallikles; asıl sen az önce onun ağzından bana karşı epey alay ettin. Ama haydi söyle: Daha iyiler derken kimleri kastediyorsun?

Kallikles: Daha değerlileri.

Sokrates: Görüyor musun, sen de kelimeler söylüyorsun ama hiçbir şey açıklamıyorsun? Söylemeyecek misin: Daha iyiler ve daha üstünler derken daha akıllı olanları mı kastediyorsun, yoksa başkalarını mı?

Kallikles: Evet, Zeus adına, onları kastediyorum, hem de kesinlikle.

489e

ΚΑΛ. εἰρωνεύῃ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. μὰ τὸν Ζῆθον, ὦ Καλλίκλεις, ᾧ σὺ χρώμενος πολλὰ νυνδὴ εἰρωνεύου πρός με· ἀλλʼ ἴθι εἰπέ, τίνας λέγεις τοὺς βελτίους εἶναι;

ΚΑΛ. τοὺς ἀμείνους ἔγωγε.

ΣΩ. ὁρᾷς ἄρα ὅτι σὺ αὐτὸς ὀνόματα λέγεις, δηλοῖς δὲ οὐδέν; οὐκ ἐρεῖς, τοὺς βελτίους καὶ κρείττους πότερον τοὺς φρονιμωτέρους λέγεις ἢ ἄλλους τινάς;

ΚΑΛ. ἀλλὰ ναὶ μὰ Δία τούτους λέγω, καὶ σφόδρα γε.

490aSokrates: Demek senin sözüne göre çoğu zaman akıllı tek bir kişi akılsız binlerce kişiden daha üstündür; o hükmetmeli, ötekiler hükmedilmeli, hükmeden de hükmedilenlerden fazlasına sahip olmalı. Çünkü bana öyle geliyor ki, tek kişinin binlerce kişiden daha üstün olduğunu söylerken bunu demek istiyorsun; kelime avlamıyorum.

Kallikles: Söylediğim tam da bu. Bence tabiatça adil olan şudur: Daha iyi ve daha akıllı olanın daha değersizlere hükmetmesi ve onlardan fazlasına sahip olması.

490a

ΣΩ. πολλάκις ἄρα εἷς φρονῶν μυρίων μὴ φρονούντων κρείττων ἐστὶν κατὰ τὸν σὸν λόγον, καὶ τοῦτον ἄρχειν δεῖ, τοὺς δʼ ἄρχεσθαι, καὶ πλέον ἔχειν τὸν ἄρχοντα τῶν ἀρχομένων· τοῦτο γάρ μοι δοκεῖς βούλεσθαι λέγειν—καὶ οὐ ῥήματι θηρεύω—εἰ ὁ εἷς τῶν μυρίων κρείττων.

ΚΑΛ. ἀλλὰ ταῦτʼ ἔστιν ἃ λέγω. τοῦτο γὰρ οἶμαι ἐγὼ τὸ δίκαιον εἶναι φύσει, τὸ βελτίω ὄντα καὶ φρονιμώτερον καὶ ἄρχειν καὶ πλέον ἔχειν τῶν φαυλοτέρων.

490bSokrates: Dur orada. Şimdi de ne diyorsun? Şimdi olduğu gibi aynı yerde çok sayıda insan bir arada bulunsak, ortak bol yiyeceğimiz ve içeceğimiz olsa; türlü türlü insanlar olsak, kimimiz kuvvetli, kimimiz zayıf; içimizden biri de hekim olduğu için bu konularda daha akıllı olsa, ama doğal olarak kimisinden daha kuvvetli, kimisinden daha zayıf olsa: Bu kişi bizden daha akıllı olduğu için bu konularda daha iyi ve daha üstün olmaz mı?

Kallikles: Elbette olur.

490b

ΣΩ. ἔχε δὴ αὐτοῦ. τί ποτε αὖ νῦν λέγεις; ἐὰν ἐν τῷ αὐτῷ ὦμεν, ὥσπερ νῦν, πολλοὶ ἁθρόοι, καὶ ἡμῖν ᾖ ἐν κοινῷ πολλὰ σιτία καὶ ποτά, ὦμεν δὲ παντοδαποί, οἱ μὲν ἰσχυροί, οἱ δʼ ἀσθενεῖς, εἷς δὲ ἡμῶν ᾖ φρονιμώτερος περὶ ταῦτα, ἰατρὸς ὤν, ᾖ δέ, οἷον εἰκός, τῶν μὲν ἰσχυρότερος, τῶν δὲ ἀσθενέστερος, ἄλλο τι ἢ οὗτος, φρονιμώτερος ἡμῶν ὤν, βελτίων καὶ κρείττων ἔσται εἰς ταῦτα;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

490cSokrates: Peki daha iyi olduğu için bu yiyeceklerden bizden fazlasını mı almalı? Yoksa hükmettiği için hepsini o mu paylaştırmalı, ama onları tüketip kendi bedeni için kullanmakta, zarar görmek istemiyorsa, fazlasını almamalı, kimisinden fazla, kimisinden az mı almalı; hepsinden zayıf olursa da, en iyi olduğu hâlde en azını mı almalı, Kallikles? Öyle değil mi, iyi dostum?

Kallikles: Yiyeceklerden, içeceklerden, hekimlerden ve saçmalıklardan söz ediyorsun.

490c

ΣΩ. ἦ οὖν τούτων τῶν σιτίων πλέον ἡμῶν ἑκτέον αὐτῷ, ὅτι βελτίων ἐστίν, ἢ τῷ μὲν ἄρχειν πάντα ἐκεῖνον δεῖ νέμειν, ἐν τῷ δὲ ἀναλίσκειν τε αὐτὰ καὶ καταχρῆσθαι εἰς τὸ ἑαυτοῦ σῶμα οὐ πλεονεκτητέον, εἰ μὴ μέλλει ζημιοῦσθαι, ἀλλὰ τῶν μὲν πλέον, τῶν δʼ ἔλαττον ἑκτέον· ἐὰν δὲ τύχῃ πάντων ἀσθενέστατος ὤν, πάντων ἐλάχιστον τῷ βελτίστῳ, ὦ Καλλίκλεις; οὐχ οὕτως, ὠγαθέ;

ΚΑΛ. περὶ σιτία, λέγεις, καὶ ποτὰ καὶ ἰατροὺς καὶ φλυαρίας·

490dBen bunları kastetmiyorum.

Sokrates: Daha akıllı olana daha iyi demiyor musun? Evet de ya da hayır.

Kallikles: Diyorum.

Sokrates: Daha iyinin fazlasına sahip olması gerektiğini de?

Kallikles: Ama yiyecek ve içecekte değil.

Sokrates: Anlıyorum; belki giysilerde: En usta dokumacının en büyük giysiye sahip olması, en çok ve en güzel giysilere bürünüp dolaşması mı gerekir?

Kallikles: Ne giysisi?

Sokrates: O hâlde besbelli ayakkabılarda, bu konuda en akıllı ve en iyi olanın fazlasına sahip olması gerekir.

490d

ἐγὼ δὲ οὐ ταῦτα λέγω.

ΣΩ. πότερον οὐ τὸν φρονιμώτερον βελτίω λέγεις; φάθι ἢ μή.

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐ τὸν βελτίω πλέον δεῖν ἔχειν;

ΚΑΛ. οὐ σιτίων γε οὐδὲ ποτῶν.

ΣΩ. μανθάνω, ἀλλʼ ἴσως ἱματίων, καὶ δεῖ τὸν ὑφαντικώτατον μέγιστον ἱμάτιον ἔχειν καὶ πλεῖστα καὶ κάλλιστα ἀμπεχόμενον περιιέναι;

ΚΑΛ. ποίων ἱματίων;

ΣΩ. ἀλλʼ εἰς ὑποδήματα δῆλον ὅτι δεῖ πλεονεκτεῖν τὸν

490eAyakkabıcının belki en büyük ve en çok ayakkabıyı giyip dolaşması gerekir.

Kallikles: Ne ayakkabısı? Saçmalayıp duruyorsun.

Sokrates: Bunları kastetmiyorsan, belki şunları: Örneğin toprak konusunda akıllı, iyi ve dürüst bir çiftçi; belki o tohumlarda fazlasına sahip olmalı, kendi toprağına olabildiğince çok tohum ekmeli.

Kallikles: Hep aynı şeyleri söylüyorsun, Sokrates!

Sokrates: Yalnız aynı şeyleri değil, Kallikles, aynı konular hakkında da.

490e

φρονιμώτατον εἰς ταῦτα καὶ βέλτιστον. τὸν σκυτοτόμον ἴσως μέγιστα δεῖ ὑποδήματα καὶ πλεῖστα ὑποδεδεμένον περιπατεῖν.

ΚΑΛ. ποῖα ὑποδήματα; φλυαρεῖς ἔχων.

ΣΩ. ἀλλʼ εἰ μὴ τὰ τοιαῦτα λέγεις, ἴσως τὰ τοιάδε· οἷον γεωργικὸν ἄνδρα περὶ γῆν φρόνιμόν τε καὶ καλὸν καὶ ἀγαθόν, τοῦτον δὴ ἴσως δεῖ πλεονεκτεῖν τῶν σπερμάτων καὶ ὡς πλείστῳ σπέρματι χρῆσθαι εἰς τὴν αὑτοῦ γῆν.

ΚΑΛ. ὡς ἀεὶ ταὐτὰ λέγεις, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐ μόνον γε, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν.

491aKallikles: Tanrılar adına, durmadan ayakkabıcılardan, çırpıcılardan, aşçılardan ve hekimlerden söz ediyorsun; sanki konuşmamız bunlar hakkındaymış gibi.

Sokrates: O hâlde sen söyleyecek misin, daha üstün ve daha akıllı olan neyde fazlasına sahip olursa haklı olarak fazlasını almış olur? Yoksa ne benim önermeme katlanacaksın, ne de kendin söyleyeceksin?

Kallikles: Ben çoktandır söylüyorum. Önce, daha üstün olanlar derken ayakkabıcıları ya da aşçıları değil, şehrin işlerinde, şehrin nasıl iyi yönetileceği konusunda akıllı olanları kastediyorum; yalnız akıllı değil, cesur olanları da: Düşündüklerini sonuna kadar götürebilen ve psykhē'lerinin yumuşaklığı yüzünden yorulup bırakmayanları.

491a

ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεούς, ἀτεχνῶς γε ἀεὶ σκυτέας τε καὶ κναφέας καὶ μαγείρους λέγων καὶ ἰατροὺς οὐδὲν παύῃ, ὡς περὶ τούτων ἡμῖν ὄντα τὸν λόγον.

ΣΩ. οὐκοῦν σὺ ἐρεῖς περὶ τίνων ὁ κρείττων τε καὶ φρονιμώτερος πλέον ἔχων δικαίως πλεονεκτεῖ; ἢ οὔτε ἐμοῦ ὑποβάλλοντος ἀνέξῃ οὔτʼ αὐτὸς ἐρεῖς;

ΚΑΛ. ἀλλʼ ἔγωγε καὶ πάλαι λέγω. πρῶτον μὲν τοὺς κρείττους οἵ εἰσιν οὐ σκυτοτόμους λέγω οὐδὲ μαγείρους, ἀλλʼ

491bSokrates: Görüyor musun, iyi Kallikles, sen beni suçladığın şeyle suçlamıyorum seni? Sen benim hep aynı şeyleri söylediğimi söyleyip beni kınıyorsun; ben ise tersine seni, aynı konular hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri söylemediğin için kınıyorum: Bir zaman daha iyileri ve daha üstünleri daha kuvvetliler olarak tarif ediyordun, sonra daha akıllılar olarak; şimdi de yine başka bir şeyle geldin: Daha üstünler ve daha iyiler derken daha cesur kimselerden söz ediyorsun.

491b

οἳ ἂν εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα φρόνιμοι ὦσιν, ὅντινα ἂν τρόπον εὖ οἰκοῖτο, καὶ μὴ μόνον φρόνιμοι, ἀλλὰ καὶ ἀνδρεῖοι, ἱκανοὶ ὄντες ἃ ἂν νοήσωσιν ἐπιτελεῖν, καὶ μὴ ἀποκάμνωσι διὰ μαλακίαν τῆς ψυχῆς.

ΣΩ. ὁρᾷς, ὦ βέλτιστε Καλλίκλεις, ὡς οὐ ταὐτὰ σύ τʼ ἐμοῦ κατηγορεῖς καὶ ἐγὼ σοῦ; σὺ μὲν γὰρ ἐμὲ φῂς ἀεὶ ταὐτὰ λέγειν, καὶ μέμφῃ μοι· ἐγὼ δὲ σοῦ τοὐναντίον, ὅτι οὐδέποτε ταὐτὰ λέγεις περὶ τῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τοτὲ μὲν τοὺς

491cAma iyi dostum, daha iyiler ve daha üstünler derken kimleri ve neyde kastettiğini söyleyip kurtul artık.

Kallikles: Söyledim ya: Şehrin işlerinde akıllı ve cesur olanları. Şehirleri onların yönetmesi yerindedir; adalet de şudur: Bunların ötekilerden, yönetenlerin yönetilenlerden fazlasına sahip olması.

491c

βελτίους τε καὶ κρείττους τοὺς ἰσχυροτέρους ὡρίζου, αὖθις δὲ τοὺς φρονιμωτέρους, νῦν δʼ αὖ ἕτερόν τι ἥκεις ἔχων· ἀνδρειότεροί τινες ὑπὸ σοῦ λέγονται οἱ κρείττους καὶ οἱ βελτίους. ἀλλʼ, ὠγαθέ, εἰπὼν ἀπαλλάγηθι τίνας ποτὲ λέγεις τοὺς βελτίους τε καὶ κρείττους καὶ εἰς ὅτι.

ΚΑΛ. ἀλλʼ εἴρηκά γε ἔγωγε τοὺς φρονίμους εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα καὶ ἀνδρείους. τούτους γὰρ

491dSokrates: Peki ya kendilerine karşı, dostum? Kendilerine hükmeden mi, hükmedilen mi?

Kallikles: Ne demek istiyorsun?

Sokrates: Her birinin kendi kendine hükmettiğini söylüyorum. Yoksa buna, insanın kendi kendine hükmetmesine hiç gerek yok mu, yalnız başkalarına mı hükmetmeli?

Kallikles: Kendine hükmetmek derken neyi kastediyorsun?

Sokrates: Karmaşık bir şey değil; çoğunluğun dediği gibi: itidalli olmayı, kendine hâkim olmayı, içindeki hazlara ve arzulara hükmetmeyi.

491d

προσήκει τῶν πόλεων ἄρχειν, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτʼ ἐστίν, πλέον ἔχειν τούτους τῶν ἄλλων, τοὺς ἄρχοντας τῶν ἀρχομένων.

ΣΩ. τί δέ; αὑτῶν, ὦ ἑταῖρε, τί; ἦ τι ἄρχοντας ἢ ἀρχομένους;

ΚΑΛ. πῶς λέγεις;

ΣΩ. ἕνα ἕκαστον λέγω αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχοντα· ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲν δεῖ, αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχειν, τῶν δὲ ἄλλων;

ΚΑΛ. πῶς ἑαυτοῦ ἄρχοντα λέγεις;

ΣΩ. οὐδὲν ποικίλον ἀλλʼ ὥσπερ οἱ πολλοί, σώφρονα ὄντα καὶ ἐγκρατῆ αὐτὸν ἑαυτοῦ, τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν

491eKallikles: Ne tatlısın! Ahmaklara itidalli diyorsun.

Sokrates: Nasıl yani? Bunu kastetmediğimi anlamayacak kimse yoktur.

Kallikles: Hem de pek öyledir, Sokrates. Çünkü herhangi bir şeye kul olan bir insan nasıl mesut olabilir? Asıl tabiatça güzel ve adil olan, şimdi sana açık yüreklilikle söylediğim şudur: Doğru yaşayacak kişi kendi arzularını olabildiğince büyümeye bırakmalı, onları dizginlememeli; arzular olabildiğince büyüdüğünde de cesareti ve phronēsis'i sayesinde onlara hizmet edebilmeli, arzusu neye yönelirse onunla onları doyurabilmeli.

491e

ἄρχοντα τῶν ἐν ἑαυτῷ.

ΚΑΛ. ὡς ἡδὺς εἶ· τοὺς ἠλιθίους λέγεις τοὺς σώφρονας.

ΣΩ. πῶς γὰρ [οὔ]; οὐδεὶς ὅστις οὐκ ἂν γνοίη ὅτι οὐ τοῦτο λέγω.

ΚΑΛ. πάνυ γε σφόδρα, ὦ Σώκρατες. ἐπεὶ πῶς ἂν εὐδαίμων γένοιτο ἄνθρωπος δουλεύων ὁτῳοῦν; ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστὶν τὸ κατὰ φύσιν καλὸν καὶ δίκαιον, ὃ ἐγώ σοι νῦν παρρησιαζόμενος λέγω, ὅτι δεῖ τὸν ὀρθῶς βιωσόμενον τὰς μὲν ἐπιθυμίας τὰς ἑαυτοῦ ἐᾶν ὡς μεγίστας εἶναι καὶ μὴ κολάζειν,

492aAma bence çoğunluk bunu yapamaz. Bu yüzden böylelerini utandıklarından yererler, kendi güçsüzlüklerini gizleyerek; ve ölçüsüzlüğün çirkin olduğunu söylerler, daha önce de dediğim gibi, tabiatça daha iyi olan insanları köleleştirerek; kendileri hazlarını doyuramadıkları için de kendi korkaklıklarından itidali ve adaleti överler.

492a

ταύταις δὲ ὡς μεγίσταις οὔσαις ἱκανὸν εἶναι ὑπηρετεῖν διʼ ἀνδρείαν καὶ φρόνησιν, καὶ ἀποπιμπλάναι ὧν ἂν ἀεὶ ἡ ἐπιθυμία γίγνηται. ἀλλὰ τοῦτʼ οἶμαι τοῖς πολλοῖς οὐ δυνατόν· ὅθεν ψέγουσιν τοὺς τοιούτους διʼ αἰσχύνην, ἀποκρυπτόμενοι τὴν αὑτῶν ἀδυναμίαν, καὶ αἰσχρὸν δή φασιν εἶναι τὴν ἀκολασίαν, ὅπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐγὼ ἔλεγον, δουλούμενοι τοὺς βελτίους τὴν φύσιν ἀνθρώπους, καὶ αὐτοὶ οὐ δυνάμενοι ἐκπορίζεσθαι ταῖς ἡδοναῖς πλήρωσιν ἐπαινοῦσιν τὴν σωφροσύνην

492bÇünkü baştan kral oğlu olarak doğmuş ya da tabiatlarıyla bir iktidar, bir tiranlık ya da bir hükümranlık elde edebilecek güçte olan insanlar için gerçekte itidalden ve adaletten daha çirkin ve daha kötü ne olabilir? İyi şeylerin tadını çıkarabilecekken, önlerinde hiçbir engel yokken, kendi başlarına efendi olarak çoğunluğun kanununu, sözünü ve yergisini mi getirecekler? Yoksa adaletin ve itidalin o güzelliği yüzünden bedbaht olmazlar mı: Kendi şehirlerinde hükmettikleri hâlde dostlarına düşmanlarından fazlasını veremedikleri için?

492b

καὶ τὴν δικαιοσύνην διὰ τὴν αὑτῶν ἀνανδρίαν. ἐπεὶ ὅσοις ἐξ ἀρχῆς ὑπῆρξεν ἢ βασιλέων ὑέσιν εἶναι ἢ αὐτοὺς τῇ φύσει ἱκανοὺς ἐκπορίσασθαι ἀρχήν τινα ἢ τυραννίδα ἢ δυναστείαν, ⟨τί ἂν⟩ τῇ ἀληθείᾳ αἴσχιον καὶ κάκιον εἴη σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης τούτοις τοῖς ἀνθρώποις, οἷς ἐξὸν ἀπολαύειν τῶν ἀγαθῶν καὶ μηδενὸς ἐμποδὼν ὄντος, αὐτοὶ ἑαυτοῖς δεσπότην ἐπαγάγοιντο τὸν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων νόμον τε καὶ λόγον καὶ ψόγον; ἢ πῶς οὐκ ἂν ἄθλιοι γεγονότες

492cAma gerçekte, Sokrates, senin peşinde olduğunu söylediğin hakikat şudur: Zevk düşkünlüğü, ölçüsüzlük ve özgürlük, arkalarında destek oldukça, aretē de saadet de budur; geri kalanlar, şu süsler, insanların tabiata aykırı sözleşmeleri, boş laftır, hiçbir şeye değmez.

492c

εἶεν ὑπὸ τοῦ καλοῦ τοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς σωφροσύνης, μηδὲν πλέον νέμοντες τοῖς φίλοις τοῖς αὑτῶν ἢ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ταῦτα ἄρχοντες ἐν τῇ ἑαυτῶν πόλει; ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ, ὦ Σώκρατες, ἣν φῂς σὺ διώκειν, ὧδʼ ἔχει· τρυφὴ καὶ ἀκολασία καὶ ἐλευθερία, ἐὰν ἐπικουρίαν ἔχῃ, τοῦτʼ ἐστὶν ἀρετή τε καὶ εὐδαιμονία, τὰ δὲ ἄλλα ταῦτʼ ἐστὶν τὰ καλλωπίσματα, τὰ παρὰ φύσιν συνθήματα ἀνθρώπων, φλυαρία καὶ οὐδενὸς ἄξια.

492dSokrates: Konuşmayı hiç de soysuzca olmayan bir açık yüreklilikle sürdürüyorsun, Kallikles; çünkü başkalarının düşünüp de söylemek istemediklerini sen şimdi açıkça söylüyorsun. Senden rica ediyorum, hiçbir şekilde gevşeme ki nasıl yaşanması gerektiği gerçekten açığa çıksın. Söyle bana: İnsan olması gerektiği gibi olacaksa arzularını dizginlememeli, onları olabildiğince büyümeye bırakıp nereden olursa olsun doyumlarını hazırlamalı, aretē de bu mudur diyorsun?

492d

ΣΩ. οὐκ ἀγεννῶς γε, ὦ Καλλίκλεις, ἐπεξέρχῃ τῷ λόγῳ παρρησιαζόμενος· σαφῶς γὰρ σὺ νῦν λέγεις ἃ οἱ ἄλλοι διανοοῦνται μέν, λέγειν δὲ οὐκ ἐθέλουσιν. δέομαι οὖν ἐγώ σου μηδενὶ τρόπῳ ἀνεῖναι, ἵνα τῷ ὄντι κατάδηλον γένηται πῶς βιωτέον. καί μοι λέγε· τὰς μὲν ἐπιθυμίας φῂς οὐ κολαστέον, εἰ μέλλει τις οἷον δεῖ εἶναι, ἐῶντα δὲ αὐτὰς ὡς μεγίστας πλήρωσιν αὐταῖς ἁμόθεν γέ ποθεν ἑτοιμάζειν, καὶ

492eKallikles: Evet, bunu söylüyorum.

Sokrates: O hâlde hiçbir şeye ihtiyaç duymayanların mesut olduğu doğru söylenmiyor.

Kallikles: Öyle olsaydı taşlar da ölüler de en mesut varlıklar olurdu.

Sokrates: Ama senin dediğin hayat da korkunç bir hayat. Euripides şu dizelerde doğru söylüyorsa şaşırmazdım; diyor ki: Kim bilir, belki yaşamak ölmektir, *ölmek de yaşamak?*

492e

τοῦτο εἶναι τὴν ἀρετήν;

ΚΑΛ. φημὶ ταῦτα ἐγώ.

ΣΩ. οὐκ ἄρα ὀρθῶς λέγονται οἱ μηδενὸς δεόμενοι εὐδαίμονες εἶναι.

ΚΑΛ. οἱ λίθοι γὰρ ἂν οὕτω γε καὶ οἱ νεκροὶ εὐδαιμονέστατοι εἶεν.

ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δὴ καὶ ὥς γε σὺ λέγεις δεινὸς ὁ βίος. οὐ γάρ τοι θαυμάζοιμʼ ἂν εἰ Εὐριπίδης ἀληθῆ ἐν τοῖσδε λέγει, λέγων—τίς δʼ οἶδεν, εἰ τὸ ζῆν μέν ἐστι κατθανεῖν, τὸ κατθανεῖν δὲ ζῆν; … Eur. fr. 638

493aBelki de biz gerçekten ölüyüz. Nitekim bilgelerden birinden şunu da duymuştum: Biz şimdi ölüyüz, beden (sōma) bizim mezarımızdır (sēma); psykhē'nin arzuların bulunduğu kısmı da kandırılmaya, bir aşağı bir yukarı savrulmaya elverişlidir. Belki Sicilyalı ya da İtalyalı zarif bir masal anlatıcısı, kelimeyle oynayarak, kolay inandırılan (pithanos) ve ikna edilebilen bir şey olduğu için psykhē'nin bu kısmına küp (pithos) adını vermiş, akılsızlara da erginlenmemişler (amyētoi) demiş; akılsızların psykhē'sinde arzuların bulunduğu kısmın ölçüsüzlüğünü ve hiçbir şey tutmamasını, doymak bilmezliği yüzünden delik bir küpe benzetmiş.

493a

καὶ ἡμεῖς τῷ ὄντι ἴσως τέθναμεν· ἤδη γάρ του ἔγωγε καὶ ἤκουσα τῶν σοφῶν ὡς νῦν ἡμεῖς τέθναμεν καὶ τὸ μὲν σῶμά ἐστιν ἡμῖν σῆμα, τῆς δὲ ψυχῆς τοῦτο ἐν ᾧ ἐπιθυμίαι εἰσὶ τυγχάνει ὂν οἷον ἀναπείθεσθαι καὶ μεταπίπτειν ἄνω κάτω, καὶ τοῦτο ἄρα τις μυθολογῶν κομψὸς ἀνήρ, ἴσως Σικελός τις ἢ Ἰταλικός, παράγων τῷ ὀνόματι διὰ τὸ πιθανόν τε καὶ πειστικὸν ὠνόμασε πίθον, τοὺς δὲ ἀνοήτους ἀμυήτους,

493bBu adam, Kallikles, sana tam tersini gösteriyor: Hades'tekiler —görünmeyeni (aides) kastediyor— arasında en bedbaht olanlar bunlar, yani erginlenmemişler olurmuş ve delik küpe yine böyle delik bir elekle su taşırlarmış. Bana anlatanın dediğine göre, elek dediği de psykhē'ymiş.

493b

τῶν δʼ ἀνοήτων τοῦτο τῆς ψυχῆς οὗ αἱ ἐπιθυμίαι εἰσί, τὸ ἀκόλαστον αὐτοῦ καὶ οὐ στεγανόν, ὡς τετρημένος εἴη πίθος, διὰ τὴν ἀπληστίαν ἀπεικάσας. τοὐναντίον δὴ οὗτος σοί, ὦ Καλλίκλεις, ἐνδείκνυται ὡς τῶν ἐν Ἅιδου—τὸ ἀιδὲς δὴ λέγων—οὗτοι ἀθλιώτατοι ἂν εἶεν, οἱ ἀμύητοι, καὶ φοροῖεν εἰς τὸν τετρημένον πίθον ὕδωρ ἑτέρῳ τοιούτῳ τετρημένῳ κοσκίνῳ. τὸ δὲ κόσκινον ἄρα λέγει, ὡς ἔφη ὁ πρὸς ἐμὲ

493cAkılsızların psykhē'sini, güvensizliği ve unutkanlığı yüzünden hiçbir şeyi tutamadığı için delik sayıp eleğe benzetmiş. Bunlar epey tuhaf şeyler, ama sana göstermek istediğimi açıkça ortaya koyuyor: Seni, elimden gelirse, fikrini değiştirmeye, doymak bilmez ve ölçüsüz bir hayat yerine düzenli, her seferinde eldekiyle yetinen ve kanaat eden bir hayatı seçmeye ikna etmek. Peki seni biraz ikna edebiliyor muyum, düzenli olanların ölçüsüzlerden daha mesut olduğuna dair fikir değiştiriyor musun? Yoksa bunun gibi daha birçok masal anlatsam da fikrini hiç değiştirmeyecek misin?

493c

λέγων, τὴν ψυχὴν εἶναι· τὴν δὲ ψυχὴν κοσκίνῳ ἀπῄκασεν τὴν τῶν ἀνοήτων ὡς τετρημένην, ἅτε οὐ δυναμένην στέγειν διʼ ἀπιστίαν τε καὶ λήθην. ταῦτʼ ἐπιεικῶς μέν ἐστιν ὑπό τι ἄτοπα, δηλοῖ μὴν ὃ ἐγὼ βούλομαί σοι ἐνδειξάμενος, ἐάν πως οἷός τε ὦ, πεῖσαι μεταθέσθαι, ἀντὶ τοῦ ἀπλήστως καὶ ἀκολάστως ἔχοντος βίου τὸν κοσμίως καὶ τοῖς ἀεὶ παροῦσιν ἱκανῶς καὶ ἐξαρκούντως ἔχοντα βίον ἑλέσθαι. ἀλλὰ πότερον

493dKallikles: İkincisi daha doğru, Sokrates.

Sokrates: Haydi, aynı okuldan sana bir benzetme daha anlatayım. Bak bakalım, iki hayat, itidalli olanın ve ölçüsüz olanın hayatı hakkında şöyle bir şey mi söylüyorsun: Diyelim ki iki adamın her birinin birçok küpü var; birinin küpleri sağlam ve dolu: biri şarapla, biri balla, biri sütle, öbürleri başka başka şeylerle; bunların her birinin kaynağı kıt ve zor, ancak birçok zahmetle ve güçlükle elde ediliyor.

493d

πείθω τί σε καὶ μετατίθεσθαι εὐδαιμονεστέρους εἶναι τοὺς κοσμίους τῶν ἀκολάστων, ἢ οὐδʼ ἂν ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα μυθολογῶ, οὐδέν τι μᾶλλον μεταθήσῃ;

ΚΑΛ. τοῦτʼ ἀληθέστερον εἴρηκας, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. φέρε δή, ἄλλην σοι εἰκόνα λέγω ἐκ τοῦ αὐτοῦ γυμνασίου τῇ νῦν. σκόπει γὰρ εἰ τοιόνδε λέγεις περὶ τοῦ βίου ἑκατέρου, τοῦ τε σώφρονος καὶ τοῦ ἀκολάστου, οἷον εἰ δυοῖν ἀνδροῖν ἑκατέρῳ πίθοι πολλοὶ εἶεν καὶ τῷ μὲν

493eBiri küplerini doldurdu mu, artık ne üstüne bir şey akıtır ne de dert eder, bunlar bakımından rahattır. Ötekinin de kaynakları, ilkininki gibi, elde edilebilir ama zordur; kapları ise delik ve çürüktür; gece gündüz onları hep doldurmak zorunda kalır, yoksa en büyük acıları çeker.

493e

ἑτέρῳ ὑγιεῖς καὶ πλήρεις, ὁ μὲν οἴνου, ὁ δὲ μέλιτος, ὁ δὲ γάλακτος, καὶ ἄλλοι πολλοὶ πολλῶν, νάματα δὲ σπάνια καὶ χαλεπὰ ἑκάστου τούτων εἴη καὶ μετὰ πολλῶν πόνων καὶ χαλεπῶν ἐκποριζόμενα·

ΣΩ. ὁ μὲν οὖν ἕτερος πληρωσάμενος μήτʼ ἐποχετεύοι μήτε τι φροντίζοι, ἀλλʼ ἕνεκα τούτων ἡσυχίαν ἔχοι· τῷ δʼ ἑτέρῳ τὰ μὲν νάματα, ὥσπερ καὶ ἐκείνῳ, δυνατὰ μὲν πορίζεσθαι, χαλεπὰ δέ, τὰ δʼ ἀγγεῖα τετρημένα καὶ σαθρά, ἀναγκάζοιτο δʼ ἀεὶ καὶ νύκτα καὶ

494aHayatlardan her biri böyleyse, ölçüsüzün hayatının düzenlinin hayatından daha mesut olduğunu mu söylüyorsun? Bunları söyleyerek seni düzenli hayatın ölçüsüz hayattan daha değerli olduğunu kabul etmeye biraz ikna edebiliyor muyum, yoksa edemiyor muyum?

Kallikles: Edemiyorsun, Sokrates. Çünkü küplerini doldurmuş o adam için artık hiçbir haz yoktur; bu, az önce söylediğim şeydir: Doldurduktan sonra, artık ne zevk alan ne de acı çeken biri olarak taş gibi yaşamak.

494a

ἡμέραν πιμπλάναι αὐτά, ἢ τὰς ἐσχάτας λυποῖτο λύπας· ἆρα τοιούτου ἑκατέρου ὄντος τοῦ βίου, λέγεις τὸν τοῦ ἀκολάστου εὐδαιμονέστερον εἶναι ἢ τὸν τοῦ κοσμίου; πείθω τί σε ταῦτα λέγων συγχωρῆσαι τὸν κόσμιον βίον τοῦ ἀκολάστου ἀμείνω εἶναι, ἢ οὐ πείθω;

ΚΑΛ. οὐ πείθεις, ὦ Σώκρατες. τῷ μὲν γὰρ πληρωσαμένῳ ἐκείνῳ οὐκέτʼ ἔστιν ἡδονὴ οὐδεμία, ἀλλὰ τοῦτʼ ἔστιν, ὃ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, τὸ ὥσπερ λίθον ζῆν, ἐπειδὰν

494bHoş yaşamak ise olabildiğince çok akıtmaktadır.

Sokrates: Çok akıyorsa, çıkanın da çok olması, çıkışlar için deliklerin de büyük olması gerekmez mi?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Bu kez de sen bir yağmurkuşunun hayatından söz ediyorsun, ölünün ya da taşın değil. Söyle bana: Şöyle bir şeyden mi söz ediyorsun: acıkmak ve acıkınca yemek?

Kallikles: Evet.

494b

πληρώσῃ, μήτε χαίροντα ἔτι μήτε λυπούμενον. ἀλλʼ ἐν τούτῳ ἐστὶν τὸ ἡδέως ζῆν, ἐν τῷ ὡς πλεῖστον ἐπιρρεῖν.

ΣΩ. οὐκοῦν ἀνάγκη γʼ, ἂν πολὺ ἐπιρρέῃ, πολὺ καὶ τὸ ἀπιὸν εἶναι, καὶ μεγάλʼ ἄττα τὰ τρήματα εἶναι ταῖς ἐκροαῖς;

ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. χαραδριοῦ τινα αὖ σὺ βίον λέγεις, ἀλλʼ οὐ νεκροῦ οὐδὲ λίθου. καί μοι λέγε· τὸ τοιόνδε λέγεις οἷον πεινῆν καὶ πεινῶντα ἐσθίειν;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

494cSokrates: Susamak ve susayınca içmek?

Kallikles: Evet; öteki bütün arzulara da sahip olup onları doyurabilmek ve bundan zevk alarak mesut yaşamak.

Sokrates: Aferin, iyi dostum! Başladığın gibi devam et ve utanmamaya bak. Görünüşe göre benim de utanmamam gerekiyor. Önce şunu söyle: Uyuzu olup kaşıntısı tutan, kaşınmaya da doyasıya imkânı olan biri, ömür boyu kaşınarak mesut yaşayabilir mi?

494c

ΣΩ. καὶ διψῆν γε καὶ διψῶντα πίνειν;

ΚΑΛ. λέγω, καὶ τὰς ἄλλας ἐπιθυμίας ἁπάσας ἔχοντα καὶ δυνάμενον πληροῦντα χαίροντα εὐδαιμόνως ζῆν.

ΣΩ. εὖγε, ὦ βέλτιστε· διατέλει γὰρ ὥσπερ ἤρξω, καὶ ὅπως μὴ ἀπαισχυνῇ. δεῖ δέ, ὡς ἔοικε, μηδʼ ἐμὲ ἀπαισχυνθῆναι. καὶ πρῶτον μὲν εἰπὲ εἰ καὶ ψωρῶντα καὶ κνησιῶντα, ἀφθόνως ἔχοντα τοῦ κνῆσθαι, κνώμενον διατελοῦντα τὸν βίον εὐδαιμόνως ἔστι ζῆν.

494dKallikles: Ne tuhafsın, Sokrates; düpedüz bir halk hatibisin.

Sokrates: İşte bu yüzden, Kallikles, Polos'u da Gorgias'ı da şaşkına çevirdim, utandırdım; ama sen şaşkına dönmez, utanmazsın; cesursun çünkü. Sen yalnızca cevap ver.

Kallikles: O hâlde kaşınanın da hoş yaşayacağını söylüyorum.

Sokrates: Hoş yaşıyorsa, mesut da yaşar, değil mi?

Kallikles: Elbette.

494d

ΚΑΛ. ὡς ἄτοπος εἶ, ὦ Σώκρατες, καὶ ἀτεχνῶς δημηγόρος.

ΣΩ. τοιγάρτοι, ὦ Καλλίκλεις, Πῶλον μὲν καὶ Γοργίαν καὶ ἐξέπληξα καὶ αἰσχύνεσθαι ἐποίησα, σὺ δὲ οὐ μὴ ἐκπλαγῇς οὐδὲ μὴ αἰσχυνθῇς· ἀνδρεῖος γὰρ εἶ. ἀλλʼ ἀποκρίνου μόνον.

ΚΑΛ. φημὶ τοίνυν καὶ τὸν κνώμενον ἡδέως ἂν βιῶναι.

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἡδέως, καὶ εὐδαιμόνως;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

494eSokrates: Yalnız başını kaşıyorsa mı… yoksa sana daha fazlasını mı sorayım? Bak, Kallikles, biri sana bunlara bağlı olan her şeyi sırayla sorarsa ne cevap vereceksin? Bunların hepsinin başı olan kinaidosların —kendini erkeklere sunan erkeklerin— hayatı korkunç, çirkin ve bedbaht değil mi? Yoksa ihtiyaç duydukları şeylere doyasıya sahip olurlarsa onların mesut olduğunu söylemeye cüret edecek misin?

Kallikles: Konuşmayı böyle şeylere götürmekten utanmıyor musun, Sokrates?

Sokrates: Konuşmayı buraya ben mi götürüyorum, soylu dostum, yoksa zevk alanların, nasıl alırlarsa alsınlar, mesut olduklarını böyle pervasızca söyleyen ve hazlardan hangilerinin iyi hangilerinin kötü olduğunu ayırmayan kişi mi?

494e

ΣΩ. πότερον εἰ τὴν κεφαλὴν μόνον κνησιῷ—ἢ ἔτι τί σε ἐρωτῶ; ὅρα, ὦ Καλλίκλεις, τί ἀποκρινῇ, ἐάν τίς σε τὰ ἐχόμενα τούτοις ἐφεξῆς ἅπαντα ἐρωτᾷ. καὶ τούτων τοιούτων ὄντων κεφάλαιον, ὁ τῶν κιναίδων βίος, οὗτος οὐ δεινὸς καὶ αἰσχρὸς καὶ ἄθλιος; ἢ τούτους τολμήσεις λέγειν εὐδαίμονας εἶναι, ἐὰν ἀφθόνως ἔχωσιν ὧν δέονται;

ΚΑΛ. οὐκ αἰσχύνῃ εἰς τοιαῦτα ἄγων, ὦ Σώκρατες, τοὺς λόγους;

ΣΩ. ἦ γὰρ ἐγὼ ἄγω ἐνταῦθα, ὦ γενναῖε, ἢ ἐκεῖνος ὃς ἂν φῇ ἀνέδην οὕτω τοὺς χαίροντας, ὅπως ἂν χαίρωσιν,

495aAma şimdi de söyle: Hoş olanla iyinin aynı şey olduğunu mu söylüyorsun, yoksa hoş şeyler arasında iyi olmayan bir şey olduğunu mu?

Kallikles: Farklı olduklarını söylersem sözüm kendisiyle çelişmesin diye, aynı olduklarını söylüyorum.

Sokrates: İlk sözlerini bozuyorsun, Kallikles; kendine doğru görünene aykırı konuşacaksan, artık benimle birlikte gerçeği yeterince inceleyemezsin.

495a

εὐδαίμονας εἶναι, καὶ μὴ διορίζηται τῶν ἡδονῶν ὁποῖαι ἀγαθαὶ καὶ κακαί; ἀλλʼ ἔτι καὶ νῦν λέγε πότερον φῂς εἶναι τὸ αὐτὸ ἡδὺ καὶ ἀγαθόν, ἢ εἶναί τι τῶν ἡδέων ὃ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν;

ΚΑΛ. ἵνα δή μοι μὴ ἀνομολογούμενος ᾖ ὁ λόγος, ἐὰν ἕτερον φήσω εἶναι, τὸ αὐτό φημι εἶναι.

ΣΩ. διαφθείρεις, ὦ Καλλίκλεις, τοὺς πρώτους λόγους, καὶ οὐκ ἂν ἔτι μετʼ ἐμοῦ ἱκανῶς τὰ ὄντα ἐξετάζοις, εἴπερ παρὰ τὰ δοκοῦντα σαυτῷ ἐρεῖς.

495bKallikles: Sen de öyle yapıyorsun, Sokrates.

Sokrates: O hâlde, eğer bunu yapıyorsam, ne ben doğru yapıyorum ne de sen. Ama ey talihli adam, bak bakalım, iyi olan, her ne şekilde olursa olsun zevk almak değildir belki; çünkü öyleyse, az önce üstü kapalı söylenen birçok çirkin şeyin ve başka birçok şeyin de sonuç olarak çıktığı görülüyor.

Kallikles: Sen öyle sanıyorsun, Sokrates.

Sokrates: Sen gerçekten bunları savunuyor musun, Kallikles?

Kallikles: Evet.

495b

ΚΑΛ. καὶ γὰρ σύ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐ τοίνυν ὀρθῶς ποιῶ οὔτʼ ἐγώ, εἴπερ ποιῶ τοῦτο, οὔτε σύ. ἀλλʼ, ὦ μακάριε, ἄθρει μὴ οὐ τοῦτο ᾖ τὸ ἀγαθόν, τὸ πάντως χαίρειν· ταῦτά τε γὰρ τὰ νυνδὴ αἰνιχθέντα πολλὰ καὶ αἰσχρὰ φαίνεται συμβαίνοντα, εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, καὶ ἄλλα πολλά.

ΚΑΛ. ὡς σύ γε οἴει, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. σὺ δὲ τῷ ὄντι, ὦ Καλλίκλεις, ταῦτα ἰσχυρίζῃ;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

495cSokrates: O hâlde senin ciddi olduğunu kabul ederek söze girişelim mi?

Kallikles: Hem de kesinlikle.

Sokrates: Haydi öyleyse, madem böyle düşünüyorsun, şunları ayır bana: Epistēmē diye bir şeyden söz ediyorsun herhâlde?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Az önce epistēmē ile birlikte giden bir cesaretten de söz etmiyor muydun?

Kallikles: Ediyordum ya.

Sokrates: Cesareti epistēmē'den farklı bir şey sayıp bunları iki ayrı şey olarak söylemiyor muydun?

Kallikles: Kesinlikle.

Sokrates: Peki haz ile epistēmē aynı şey mi, farklı mı?

495c

ΣΩ. ἐπιχειρῶμεν ἄρα τῷ λόγῳ ὡς σοῦ σπουδάζοντος;

ΚΑΛ. πάνυ γε σφόδρα.

ΣΩ. ἴθι δή μοι, ἐπειδὴ οὕτω δοκεῖ, διελοῦ τάδε· ἐπιστήμην που καλεῖς τι;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐ καὶ ἀνδρείαν νυνδὴ ἔλεγές τινα εἶναι μετὰ ἐπιστήμης;

ΚΑΛ. ἔλεγον γάρ.

ΣΩ. ἄλλο τι οὖν ὡς ἕτερον τὴν ἀνδρείαν τῆς ἐπιστήμης δύο ταῦτα ἔλεγες;

ΚΑΛ. σφόδρα γε.

ΣΩ. τί δέ; ἡδονὴν καὶ ἐπιστήμην ταὐτὸν ἢ ἕτερον;

495dKallikles: Farklı elbette, ey bilgelerin bilgesi.

Sokrates: Cesaret de hazdan farklı mı?

Kallikles: Nasıl olmasın?

Sokrates: Haydi bunları aklımızda tutalım: Akharnaili Kallikles hoş olanla iyinin aynı, epistēmē ile cesaretin ise hem birbirinden hem de iyiden farklı olduğunu söyledi.

Kallikles: Alopekeli Sokrates ise bunlarda bizimle anlaşmıyor. Yoksa anlaşıyor mu?

495d

ΚΑΛ. ἕτερον δήπου, ὦ σοφώτατε σύ.

ΣΩ. ἦ καὶ ἀνδρείαν ἑτέραν ἡδονῆς;

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. φέρε δὴ ὅπως μεμνησόμεθα ταῦτα, ὅτι Καλλικλῆς ἔφη Ἀχαρνεὺς ἡδὺ μὲν καὶ ἀγαθὸν ταὐτὸν εἶναι, ἐπιστήμην δὲ καὶ ἀνδρείαν καὶ ἀλλήλων καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ἕτερον.

ΚΑΛ. Σωκράτης δέ γε ἡμῖν ὁ Ἀλωπεκῆθεν οὐχ ὁμολογεῖ ταῦτα. ἢ ὁμολογεῖ;

495eSokrates: Anlaşmıyor; bence Kallikles de, kendine doğru dürüst bakınca anlaşmayacaktır. Söyle bana: İşleri iyi gidenlerin, işleri kötü gidenlerin tam tersi bir hâl yaşadığını düşünmüyor musun?

Kallikles: Düşünüyorum.

Sokrates: Bunlar birbirinin zıddıysa, onlar için de sağlık ve hastalık için olduğu gibi olması zorunlu değil mi? Çünkü insan herhâlde aynı anda hem sağlıklı hem hasta olmaz, aynı anda hem sağlıktan hem hastalıktan kurtulmaz.

Kallikles: Ne demek istiyorsun?

Sokrates: Örneğin bedenin istediğin bir parçasını ayrı ele alıp bak.

495e

ΣΩ. οὐχ ὁμολογεῖ· οἶμαι δέ γε οὐδὲ Καλλικλῆς, ὅταν αὐτὸς αὑτὸν θεάσηται ὀρθῶς. εἰπὲ γάρ μοι, τοὺς εὖ πράττοντας τοῖς κακῶς πράττουσιν οὐ τοὐναντίον ἡγῇ πάθος πεπονθέναι;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν, εἴπερ ἐναντία ἐστὶν ταῦτα ἀλλήλοις, ἀνάγκη περὶ αὐτῶν ἔχειν ὥσπερ περὶ ὑγιείας ἔχει καὶ νόσου; οὐ γὰρ ἅμα δήπου ὑγιαίνει τε καὶ νοσεῖ ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ ἅμα ἀπαλλάττεται ὑγιείας τε καὶ νόσου.

ΚΑΛ. πῶς λέγεις;

ΣΩ. οἷον περὶ ὅτου βούλει τοῦ σώματος ἀπολαβὼν

496aİnsanın gözleri hastalanır herhâlde; buna göz iltihabı denir?

Kallikles: Nasıl olmasın?

Sokrates: Aynı anda aynı gözlerde sağlıklı da değildir herhâlde?

Kallikles: Hiçbir şekilde.

Sokrates: Peki göz iltihabından kurtulduğunda? O zaman gözlerinin sağlığından da kurtulmuş, sonunda ikisinden birden kurtulmuş mu olur?

Kallikles: Hiç de değil.

Sokrates: Çünkü bu, sanırım, şaşılacak ve akıl dışı bir şey olur, değil mi?

496a

σκόπει. νοσεῖ που ἄνθρωπος ὀφθαλμούς, ᾧ ὄνομα ὀφθαλμία;

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐ δήπου καὶ ὑγιαίνει γε ἅμα τοὺς αὐτούς;

ΚΑΛ. οὐδʼ ὁπωστιοῦν.

ΣΩ. τί δὲ ὅταν τῆς ὀφθαλμίας ἀπαλλάττηται; ἆρα τότε καὶ τῆς ὑγιείας ἀπαλλάττεται τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τελευτῶν ἅμα ἀμφοτέρων ἀπήλλακται;

ΚΑΛ. ἥκιστά γε.

ΣΩ. θαυμάσιον γὰρ

496bKallikles: Kesinlikle.

Sokrates: Ama sanırım her birini sırayla edinir ve sırayla yitirir?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Kuvvet ve zayıflık için de aynı şey geçerli değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Hız ve yavaşlık için de?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: İyi şeyleri ve saadeti, bunların zıtlarını, kötü şeyleri ve bedbahtlığı da sırayla mı edinir, her birinden sırayla mı kurtulur?

Kallikles: Elbette.

496b

οἶμαι καὶ ἄλογον γίγνεται· ἦ γάρ;

ΚΑΛ. σφόδρα γε.

ΣΩ. ἀλλʼ ἐν μέρει οἶμαι ἑκάτερον καὶ λαμβάνει καὶ ἀπολλύει;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἰσχὺν καὶ ἀσθένειαν ὡσαύτως;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. καὶ τάχος καὶ βραδυτῆτα;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἦ καὶ τἀγαθὰ καὶ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τἀναντία τούτων, κακά τε καὶ ἀθλιότητα, ἐν μέρει λαμβάνει καὶ ἐν μέρει ἀπαλλάττεται ἑκατέρου;

ΚΑΛ. πάντως δήπου.

496cSokrates: Demek insanın aynı anda hem kurtulduğu hem de sahip olduğu şeyler bulursak, bunların iyi ve kötü olmayacağı açıktır. Bu konuda anlaşıyor muyuz? İyice düşünüp öyle cevap ver.

Kallikles: Hem de nasıl anlaşıyorum.

Sokrates: Haydi öyleyse daha önce kabul ettiklerimize dönelim. Açlığın hoş mu, elem verici mi olduğunu söylüyordun? Açlığın kendisini kastediyorum.

Kallikles: Elem verici diyorum; ama aç olanın yemesinin hoş olduğunu söylüyorum.

496c

ΣΩ. ἐὰν εὕρωμεν ἄρα ἄττα ὧν ἅμα τε ἀπαλλάττεται ἄνθρωπος καὶ ἅμα ἔχει, δῆλον ὅτι ταῦτά γε οὐκ ἂν εἴη τό τε ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν. ὁμολογοῦμεν ταῦτα; καὶ εὖ μάλα σκεψάμενος ἀποκρίνου.

ΚΑΛ. ἀλλʼ ὑπερφυῶς ὡς ὁμολογῶ.

ΣΩ. ἴθι δὴ ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ὡμολογημένα. τὸ πεινῆν ἔλεγες πότερον ἡδὺ ἢ ἀνιαρὸν εἶναι; αὐτὸ λέγω τὸ πεινῆν.

ΚΑΛ. ἀνιαρὸν ἔγωγε· τὸ μέντοι πεινῶντα ἐσθίειν ἡδὺ

496dSokrates: Anlıyorum; ama açlığın kendisi elem vericidir, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Susuzluk da öyle değil mi?

Kallikles: Kesinlikle.

Sokrates: Daha fazla soru sorayım mı, yoksa her eksikliğin ve arzunun elem verici olduğunu kabul ediyor musun?

Kallikles: Kabul ediyorum; yeter ki sorma.

Sokrates: Peki. Susamış olanın içmesinin hoş olduğunu söylüyorsun, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Bu söylediğin şeyde, susamış olmak herhâlde acı çekmektir?

496d

λέγω.

ΣΩ. μανθάνω· ἀλλʼ οὖν τό γε πεινῆν αὐτὸ ἀνιαρόν. ἢ οὐχί;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ διψῆν;

ΚΑΛ. σφόδρα γε.

ΣΩ. πότερον οὖν ἔτι πλείω ἐρωτῶ, ἢ ὁμολογεῖς ἅπασαν ἔνδειαν καὶ ἐπιθυμίαν ἀνιαρὸν εἶναι;

ΚΑΛ. ὁμολογῶ, ἀλλὰ μὴ ἐρώτα.

ΣΩ. εἶεν· διψῶντα δὲ δὴ πίνειν ἄλλο τι ἢ ἡδὺ φῂς εἶναι;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν τούτου οὗ λέγεις τὸ μὲν διψῶντα λυπούμενον δήπου ἐστίν;

496eKallikles: Evet.

Sokrates: İçmek ise eksikliğin doldurulması ve bir hazdır?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek içerken zevk aldığını söylüyorsun?

Kallikles: Kesinlikle.

Sokrates: Hem de susamışken.

Kallikles: Evet.

Sokrates: Acı çekerken?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Sonucu fark ediyor musun: Susamış olanın içtiğini söylediğinde, acı çeken birinin aynı anda zevk aldığını söylüyorsun. Yoksa bu, ister psykhē'de ister bedende diyelim —bence fark etmez—, aynı yerde ve aynı zamanda olmuyor mu? Böyle mi, değil mi?

Kallikles: Böyle.

Sokrates: Oysa işleri iyi giden birinin aynı anda işlerinin kötü gitmesinin imkânsız olduğunu söylüyorsun.

496e

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. τὸ δὲ πίνειν πλήρωσίς τε τῆς ἐνδείας καὶ ἡδονή;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν κατὰ τὸ πίνειν χαίρειν λέγεις;

ΚΑΛ. μάλιστα.

ΣΩ. διψῶντά γε.

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. λυπούμενον;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. αἰσθάνῃ οὖν τὸ συμβαῖνον, ὅτι λυπούμενον χαίρειν λέγεις ἅμα, ὅταν διψῶντα πίνειν λέγῃς; ἢ οὐχ ἅμα τοῦτο γίγνεται κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον καὶ χρόνον εἴτε ψυχῆς εἴτε σώματος βούλει; οὐδὲν γὰρ οἶμαι διαφέρει. ἔστι ταῦτα ἢ οὔ;

ΚΑΛ. ἔστιν.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν εὖ γε πράττοντα κακῶς

497aKallikles: Söylüyorum ya.

Sokrates: Ama elem çekenin zevk alabileceğini kabul ettin.

Kallikles: Öyle görünüyor.

Sokrates: Demek zevk almak işlerin iyi gitmesi, elem çekmek de kötü gitmesi değildir; öyle ki hoş olan iyiden farklı oluyor.

Kallikles: Ne bilgiçlik taslıyorsun, bilmiyorum, Sokrates.

Sokrates: Biliyorsun da nazlanıyorsun, Kallikles. Haydi biraz daha ilerle ki bana öğüt veren kişinin ne bilge olduğunu göresin.

497a

πράττειν ἅμα ἀδύνατον φῂς εἶναι.

ΚΑΛ. φημὶ γάρ.

ΣΩ. ἀνιώμενον δέ γε χαίρειν δυνατὸν ὡμολόγηκας.

ΚΑΛ. φαίνεται.

ΣΩ. οὐκ ἄρα τὸ χαίρειν ἐστὶν εὖ πράττειν οὐδὲ τὸ ἀνιᾶσθαι κακῶς, ὥστε ἕτερον γίγνεται τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ.

ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ἅττα σοφίζῃ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οἶσθα, ἀλλὰ ἀκκίζῃ, ὦ Καλλίκλεις· καὶ πρόιθί γε ἔτι εἰς τὸ ἔμπροσθεν, [ὅτι ἔχων ληρεῖς] ἵνα εἰδῇς ὡς σοφὸς

497bHer birimizin susuzluğu ile içmekten duyduğu haz aynı anda sona ermiyor mu?

Kallikles: Ne dediğini bilmiyorum.

Gorgias: Öyle deme, Kallikles; bizim için de cevap ver de konuşma sonuca varsın.

Kallikles: Ama Sokrates hep böyledir, Gorgias: Küçük, değersiz şeyleri sorup çürütür.

Gorgias: Bundan sana ne? Bu senin itibarın meselesi değil, Kallikles; Sokrates'in istediği gibi çürütmesine izin ver.

497b

ὤν με νουθετεῖς. οὐχ ἅμα διψῶν τε ἕκαστος ἡμῶν πέπαυται καὶ ἅμα ἡδόμενος διὰ τοῦ πίνειν;

ΚΑΛ. οὐκ οἶδα ὅτι λέγεις.

ΓΟΡ. μηδαμῶς, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλʼ ἀποκρίνου καὶ ἡμῶν ἕνεκα, ἵνα περανθῶσιν οἱ λόγοι.

ΚΑΛ. ἀλλʼ ἀεὶ τοιοῦτός ἐστιν Σωκράτης, ὦ Γοργία· σμικρὰ καὶ ὀλίγου ἄξια ἀνερωτᾷ καὶ ἐξελέγχει.

ΓΟΡ. ἀλλὰ τί σοὶ διαφέρει; πάντως οὐ σὴ αὕτη ἡ τιμή, ὦ Καλλίκλεις· ἀλλʼ ὑπόσχες Σωκράτει ἐξελέγξαι ὅπως ἂν βούληται.

497cKallikles: Sor öyleyse şu küçük, dar şeylerini, madem Gorgias böyle uygun görüyor.

Sokrates: Mesutsun, Kallikles, küçük sırlara erginlenmeden büyüklerine erginlenmişsin; ben buna izin verildiğini sanmıyordum. Kaldığın yerden cevap ver: Her birimizin susuzluğu ile hazzı aynı anda sona ermez mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Açlık ve öteki arzular ile hazlar da aynı anda sona ermez mi?

Kallikles: Öyle.

Sokrates: Demek acılar ile hazlar aynı anda sona erer?

497c

ΚΑΛ. Ἐρώτα δὴ σὺ τὰ σμικρά τε καὶ στενὰ ταῦτα, ἐπείπερ Γοργίᾳ δοκεῖ οὕτως.

ΣΩ. εὐδαίμων εἶ, ὦ Καλλίκλεις, ὅτι τὰ μεγάλα μεμύησαι πρὶν τὰ σμικρά· ἐγὼ δʼ οὐκ ᾤμην θεμιτὸν εἶναι. ὅθεν οὖν ἀπέλιπες ἀποκρίνου, εἰ οὐχ ἅμα παύεται διψῶν ἕκαστος ἡμῶν καὶ ἡδόμενος.

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πεινῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐπιθυμιῶν καὶ ἡδονῶν ἅμα παύεται;

ΚΑΛ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τῶν λυπῶν

497dKallikles: Evet.

Sokrates: Ama iyi şeylerle kötü şeyler aynı anda sona ermez; sen de bunu kabul ediyordun. Yoksa şimdi kabul etmiyor musun?

Kallikles: Ediyorum; ne olmuş yani?

Sokrates: Şu olmuş, dostum: İyi şeylerle hoş şeyler, kötü şeylerle elem verici şeyler aynı olmuyor. Çünkü birileri aynı anda sona eriyor, ötekiler ermiyor; demek farklılar. O hâlde hoş şeyler iyi şeylerle, elem verici şeyler kötü şeylerle nasıl aynı olabilir? İstersen şöyle de bak —çünkü sanırım bu yoldan da senin görüşün tutmuyor; ama bak—: İyilere, içlerinde iyi şeyler bulunduğu için iyi demiyor musun, tıpkı içlerinde güzellik bulunanlara güzel dediğin gibi?

497d

καὶ τῶν ἡδονῶν ἅμα παύεται;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν τῶν ἀγαθῶν γε καὶ κακῶν οὐχ ἅμα παύεται, ὡς σὺ ὡμολόγεις· νῦν δὲ οὐχ ὁμολογεῖς;

ΚΑΛ. ἔγωγε· τί οὖν δή;

ΣΩ. ὅτι οὐ τὰ αὐτὰ γίγνεται, ὦ φίλε, τἀγαθὰ τοῖς ἡδέσιν οὐδὲ τὰ κακὰ τοῖς ἀνιαροῖς. τῶν μὲν γὰρ ἅμα παύεται, τῶν δὲ οὔ, ὡς ἑτέρων ὄντων· πῶς οὖν ταὐτὰ ἂν εἴη τὰ ἡδέα τοῖς ἀγαθοῖς ἢ τὰ ἀνιαρὰ τοῖς κακοῖς; ἐὰν δὲ βούλῃ, καὶ τῇδε ἐπίσκεψαι (οἶμαι γάρ σοι οὐδὲ ταύτῃ

497eKallikles: Diyorum.

Sokrates: Peki? Akılsız ve korkak adamlara iyi der misin? Az önce demiyordun; cesur ve akıllı olanlara diyordun. Yoksa bunlara iyi demiyor musun?

Kallikles: Elbette diyorum.

Sokrates: Peki? Akılsız bir çocuğun zevk aldığını hiç gördün mü?

Kallikles: Gördüm.

Sokrates: Akılsız bir adamın zevk aldığını hiç görmedin mi?

Kallikles: Gördüğümü sanıyorum; ama ne olmuş?

497e

ὁμολογεῖσθαι· ἄθρει δέ) τοὺς ἀγαθοὺς οὐχὶ ἀγαθῶν παρουσίᾳ ἀγαθοὺς καλεῖς, ὥσπερ τοὺς καλοὺς οἷς ἂν κάλλος παρῇ;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. τί δέ; ἀγαθοὺς ἄνδρας καλεῖς ἄφρονας καὶ δειλούς; οὐ γὰρ ἄρτι γε, ἀλλὰ τοὺς ἀνδρείους καὶ φρονίμους ἔλεγες· ἢ οὐ τούτους ἀγαθοὺς καλεῖς;

ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τί δέ; παῖδα ἀνόητον χαίροντα ἤδη εἶδες;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. ἄνδρα δὲ οὔπω εἶδες ἀνόητον χαίροντα;

ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε· ἀλλὰ τί τοῦτο;

498aSokrates: Hiçbir şey; sen cevap ver.

Kallikles: Gördüm.

Sokrates: Peki? Nous sahibi birinin acı çektiğini ve zevk aldığını?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Hangileri daha çok zevk alır ve acı çeker, akıllılar mı, akılsızlar mı?

Kallikles: Bence pek bir fark yok.

Sokrates: Bu da yeter. Savaşta korkak bir adam gördün mü hiç?

Kallikles: Nasıl görmeyeyim?

Sokrates: Peki? Düşmanlar çekilip giderken sana hangileri daha çok zevk alıyor göründü, korkaklar mı, cesurlar mı?

Kallikles: Bana ikisi de; yoksa aşağı yukarı aynı ölçüde.

498a

ΣΩ. οὐδέν· ἀλλʼ ἀποκρίνου.

ΚΑΛ. εἶδον.

ΣΩ. τί δέ; νοῦν ἔχοντα λυπούμενον καὶ χαίροντα;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. πότεροι δὲ μᾶλλον χαίρουσι καὶ λυποῦνται, οἱ φρόνιμοι ἢ οἱ ἄφρονες;

ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε οὐ πολύ τι διαφέρειν.

ΣΩ. ἀλλʼ ἀρκεῖ καὶ τοῦτο. ἐν πολέμῳ δὲ ἤδη εἶδες ἄνδρα δειλόν;

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. τί οὖν; ἀπιόντων τῶν πολεμίων πότεροί σοι ἐδόκουν μᾶλλον χαίρειν, οἱ δειλοὶ ἢ οἱ ἀνδρεῖοι;

ΚΑΛ. ἀμφότεροι ἔμοιγε

498bSokrates: Fark etmez. Demek korkaklar da zevk alıyor?

Kallikles: Hem de çok.

Sokrates: Akılsızlar da, görünüşe göre.

Kallikles: Evet.

Sokrates: Düşmanlar yaklaşırken yalnız korkaklar mı acı çeker, cesurlar da mı?

Kallikles: İkisi de.

Sokrates: Aynı ölçüde mi?

Kallikles: Belki korkaklar daha çok.

Sokrates: Düşmanlar çekilirken de daha çok zevk almazlar mı?

Kallikles: Belki.

Sokrates: Demek senin dediğine göre akılsızlar da akıllılar da, korkaklar da cesurlar da aşağı yukarı aynı ölçüde acı çeker ve zevk alırlar; korkaklar ise cesurlardan daha çok, değil mi?

498b

[μᾶλλον]· εἰ δὲ μή, παραπλησίως γε.

ΣΩ. οὐδὲν διαφέρει. χαίρουσιν δʼ οὖν καὶ οἱ δειλοί;

ΚΑΛ. σφόδρα γε.

ΣΩ. καὶ οἱ ἄφρονες, ὡς ἔοικεν.

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. προσιόντων δὲ οἱ δειλοὶ μόνον λυποῦνται ἢ καὶ οἱ ἀνδρεῖοι;

ΚΑΛ. ἀμφότεροι.

ΣΩ. ἆρα ὁμοίως;

ΚΑΛ. μᾶλλον ἴσως οἱ δειλοί.

ΣΩ. ἀπιόντων δʼ οὐ μᾶλλον χαίρουσιν;

ΚΑΛ. ἴσως.

ΣΩ. οὐκοῦν λυποῦνται μὲν καὶ χαίρουσιν καὶ οἱ ἄφρονες καὶ οἱ φρόνιμοι καὶ οἱ δειλοὶ καὶ οἱ ἀνδρεῖοι παραπλησίως,

498cKallikles: Evet.

Sokrates: Oysa akıllılar ve cesurlar iyidir, korkaklar ve akılsızlar kötüdür?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek iyiler de kötüler de aşağı yukarı aynı ölçüde zevk alır ve acı çekerler?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Peki iyiler de kötüler de aşağı yukarı aynı ölçüde mi iyi ve kötüdür? Yoksa kötüler daha da mı iyidir?

498c

ὡς σὺ φῄς, μᾶλλον δὲ οἱ δειλοὶ τῶν ἀνδρείων;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν οἵ γε φρόνιμοι καὶ οἱ ἀνδρεῖοι ἀγαθοί, οἱ δὲ δειλοὶ καὶ ἄφρονες κακοί;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. παραπλησίως ἄρα χαίρουσιν καὶ λυποῦνται οἱ ἀγαθοὶ καὶ οἱ κακοί;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν παραπλησίως εἰσὶν ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ οἱ ἀγαθοί τε καὶ οἱ κακοί; ἢ καὶ ἔτι μᾶλλον ἀγαθοὶ [οἱ ἀγαθοὶ καὶ οἱ κακοί] εἰσιν οἱ κακοί;

498dKallikles: Zeus adına, ne dediğini bilmiyorum.

Sokrates: Bilmiyor musun? İyilerin, içlerinde iyi şeyler bulunduğu için iyi, kötülerin de kötü şeyler bulunduğu için kötü olduğunu; iyi şeylerin hazlar, kötü şeylerin de elemler olduğunu söylüyorsun.

Kallikles: Evet.

Sokrates: O hâlde zevk alanlarda, zevk alıyorlarsa, iyi şeyler, yani hazlar bulunur?

Kallikles: Nasıl olmasın?

Sokrates: Demek içlerinde iyi şeyler bulunduğu için zevk alanlar iyidir?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Peki? Elem çekenlerde kötü şeyler, yani acılar bulunmaz mı?

Kallikles: Bulunur.

498d

ΚΑΛ. ἀλλὰ μὰ Δίʼ οὐκ οἶδʼ ὅτι λέγεις.

ΣΩ. οὐκ οἶσθʼ ὅτι τοὺς ἀγαθοὺς ἀγαθῶν φῂς παρουσίᾳ εἶναι ἀγαθούς, καὶ κακοὺς δὲ κακῶν; τὰ δὲ ἀγαθὰ εἶναι τὰς ἡδονάς, κακὰ δὲ τὰς ἀνίας;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν τοῖς χαίρουσιν πάρεστιν τἀγαθά, αἱ ἡδοναί, εἴπερ χαίρουσιν;

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐκοῦν ἀγαθῶν παρόντων ἀγαθοί εἰσιν οἱ χαίροντες;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. τί δέ; τοῖς ἀνιωμένοις οὐ πάρεστιν τὰ κακά, αἱ λῦπαι;

ΚΑΛ. πάρεστιν.

498eSokrates: Sen de kötülerin, içlerinde kötü şeyler bulunduğu için kötü olduğunu söylüyorsun; yoksa artık söylemiyor musun?

Kallikles: Söylüyorum.

Sokrates: Demek zevk alanlar iyi, elem çekenler kötüdür?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Daha çok zevk alan ya da elem çeken daha çok, daha az olan daha az, aşağı yukarı aynı ölçüde olan da aşağı yukarı aynı ölçüde iyi ya da kötüdür?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Akıllıların ve akılsızların, korkakların ve cesurların aşağı yukarı aynı ölçüde zevk alıp acı çektiklerini, hatta korkakların daha da çok zevk alıp acı çektiklerini söylüyorsun, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Şimdi kabul ettiklerimizden ne sonuç çıktığını benimle birlikte toparla; çünkü güzel şeyleri iki kez, üç kez söylemek ve incelemek güzeldir derler.

498e

ΣΩ. κακῶν δέ γε παρουσίᾳ φῂς σὺ εἶναι κακοὺς τοὺς κακούς· ἢ οὐκέτι φῄς;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. ἀγαθοὶ ἄρα οἳ ἂν χαίρωσι, κακοὶ δὲ οἳ ἂν ἀνιῶνται;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οἳ μέν γε μᾶλλον μᾶλλον, οἳ δʼ ἧττον ἧττον, οἳ δὲ παραπλησίως παραπλησίως;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν φῂς παραπλησίως χαίρειν καὶ λυπεῖσθαι τοὺς φρονίμους καὶ τοὺς ἄφρονας καὶ τοὺς δειλοὺς καὶ τοὺς ἀνδρείους, ἢ καὶ μᾶλλον ἔτι τοὺς δειλούς;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. συλλόγισαι δὴ κοινῇ μετʼ ἐμοῦ τί ἡμῖν συμβαίνει ἐκ τῶν ὡμολογημένων· καὶ δὶς γάρ τοι καὶ τρίς φασιν καλὸν

499aİyinin akıllı ve cesur olan olduğunu söylüyoruz, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Kötünün de akılsız ve korkak olan?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Öte yandan iyinin zevk alan olduğunu?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Kötünün de elem çeken?

Kallikles: Zorunlu olarak.

Sokrates: İyinin de kötünün de aynı ölçüde elem çekip zevk aldığını, belki kötünün daha da çok?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek kötü, iyiyle aynı ölçüde kötü ve iyi oluyor, hatta daha da iyi?

499a

εἶναι τὰ καλὰ λέγειν τε καὶ ἐπισκοπεῖσθαι. ἀγαθὸν μὲν εἶναι τὸν φρόνιμον καὶ ἀνδρεῖόν φαμεν. ἦ γάρ;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. κακὸν δὲ τὸν ἄφρονα καὶ δειλόν;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἀγαθὸν δὲ αὖ τὸν χαίροντα;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. κακὸν δὲ τὸν ἀνιώμενον;

ΚΑΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. ἀνιᾶσθαι δὲ καὶ χαίρειν τὸν ἀγαθὸν καὶ κακὸν ὁμοίως, ἴσως δὲ καὶ μᾶλλον τὸν κακόν;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁμοίως γίγνεται κακὸς καὶ ἀγαθὸς τῷ ἀγαθῷ ἢ καὶ μᾶλλον

499bBiri hoş şeylerle iyi şeylerin aynı olduğunu söylerse, bu sonuç da, önceki sonuçlar da çıkmıyor mu? Bunlar zorunlu değil mi, Kallikles?

Kallikles: Çoktandır seni dinliyor ve onaylıyorum, Sokrates; çünkü biri sana şaka yollu bir şey kabul etse, çocuklar gibi hemen ona sevinçle yapıştığını görüyorum. Sanki ben ya da başka herhangi bir insan hazların bir kısmını daha iyi, bir kısmını daha kötü saymıyormuş gibi!

Sokrates: Vay vay, Kallikles, ne kurnazsın; bana çocukmuşum gibi davranıyorsun: Bir zaman aynı şeylerin böyle olduğunu, bir zaman başka türlü olduğunu söyleyerek beni aldatıyorsun.

499b

ἀγαθὸς ὁ κακός; οὐ ταῦτα συμβαίνει καὶ τὰ πρότερα ἐκεῖνα, ἐάν τις ταὐτὰ φῇ ἡδέα τε καὶ ἀγαθὰ εἶναι; οὐ ταῦτα ἀνάγκη, ὦ Καλλίκλεις;

ΚΑΛ. πάλαι τοί σου ἀκροῶμαι, ὦ Σώκρατες, καθομολογῶν, ἐνθυμούμενος ὅτι, κἂν παίζων τίς σοι ἐνδῷ ὁτιοῦν, τούτου ἅσμενος ἔχῃ ὥσπερ τὰ μειράκια. ὡς δὴ σὺ οἴει ἐμὲ ἢ καὶ ἄλλον ὁντινοῦν ἀνθρώπων οὐχ ἡγεῖσθαι τὰς μὲν βελτίους ἡδονάς, τὰς δὲ χείρους.

ΣΩ. ἰοῦ ἰοῦ, ὦ Καλλίκλεις, ὡς πανοῦργος εἶ καί μοι

499cOysa başlangıçta dostum olduğun için beni isteyerek aldatacağını sanmıyordum; ama yanılmışım ve görünüşe göre eski söz gereği eldekiyle idare etmem, senden verileni kabul etmem gerekiyor. Şimdi söylediğin, görünüşe göre şu: Hazlardan bazıları iyi, bazıları kötüdür. Öyle mi?

499c

ὥσπερ παιδὶ χρῇ, τοτὲ μὲν τὰ αὐτὰ φάσκων οὕτως ἔχειν, τοτὲ δὲ ἑτέρως, ἐξαπατῶν με. καίτοι οὐκ ᾤμην γε κατʼ ἀρχὰς ὑπὸ σοῦ ἑκόντος εἶναι ἐξαπατηθήσεσθαι, ὡς ὄντος φίλου· νῦν δὲ ἐψεύσθην, καὶ ὡς ἔοικεν ἀνάγκη μοι κατὰ τὸν παλαιὸν λόγον τὸ παρὸν εὖ ποιεῖν καὶ τοῦτο δέχεσθαι τὸ διδόμενον παρὰ σοῦ. ἔστιν δὲ δή, ὡς ἔοικεν, ὃ νῦν λέγεις, ὅτι ἡδοναί τινές εἰσιν αἱ μὲν ἀγαθαί, αἱ δὲ κακαί· ἦ γάρ;

499dKallikles: Evet.

Sokrates: Peki iyi olanlar faydalı olanlar, kötü olanlar da zararlı olanlar mı?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Faydalı olanlar da bir iyilik doğuranlar, kötü olanlar ise bir kötülük doğuranlar, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Peki şunlar gibilerini mi kastediyorsun? Az önce bedenle ilgili olarak yemedeki ve içmedeki hazlardan söz ediyorduk: Bunlardan bedende sağlık, güç ya da bedenin başka bir aretē'sini doğuranlar iyi, bunların zıddını doğuranlar kötü müdür?

499d

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἀγαθαὶ μὲν αἱ ὠφέλιμοι, κακαὶ δὲ αἱ βλαβεραί;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ὠφέλιμοι δέ γε αἱ ἀγαθόν τι ποιοῦσαι, κακαὶ δὲ αἱ κακόν τι;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν τὰς τοιάσδε λέγεις, οἷον κατὰ τὸ σῶμα ἃς νυνδὴ ἐλέγομεν ἐν τῷ ἐσθίειν καὶ πίνειν ἡδονάς, ἦ ἄρα τούτων αἱ μὲν ὑγίειαν ποιοῦσαι ἐν τῷ σώματι, ἢ ἰσχὺν ἢ ἄλλην τινὰ ἀρετὴν τοῦ σώματος, αὗται μὲν ἀγαθαί, αἱ δὲ

499eKallikles: Elbette.

Sokrates: Acıların da aynı şekilde bir kısmı yararlı, bir kısmı kötü değil midir?

Kallikles: Nasıl olmasın?

Sokrates: O hâlde hazlardan da acılardan da yararlı olanları seçmeli ve onlara göre davranmalıyız, değil mi?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Kötü olanları ise değil?

Kallikles: Açık.

Sokrates: Çünkü hatırlarsan, Polos'la ben her şeyin iyi şeyler uğruna yapılması gerektiğinde anlaşmıştık. Sen de böyle düşünüyor musun: Bütün eylemlerin gayesi iyidir; geri kalan her şey iyi uğruna yapılmalıdır, iyi başka şeyler uğruna değil? Üçüncü oy olarak sen de bize katılıyor musun?

499e

τἀναντία τούτων κακαί;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ λῦπαι ὡσαύτως αἱ μὲν χρησταί εἰσιν, αἱ δὲ πονηραί;

ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐκοῦν τὰς μὲν χρηστὰς καὶ ἡδονὰς καὶ λύπας καὶ αἱρετέον ἐστὶν καὶ πρακτέον;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. τὰς δὲ πονηρὰς οὔ;

ΚΑΛ. δῆλον δή.

ΣΩ. ἕνεκα γάρ που τῶν ἀγαθῶν ἅπαντα ἡμῖν ἔδοξεν πρακτέον εἶναι, εἰ μνημονεύεις, ἐμοί τε καὶ Πώλῳ. ἆρα καὶ σοὶ συνδοκεῖ οὕτω, τέλος εἶναι ἁπασῶν τῶν πράξεων τὸ ἀγαθόν, καὶ ἐκείνου ἕνεκα δεῖν πάντα τἆλλα πράττεσθαι

500aKallikles: Katılıyorum.

Sokrates: Demek ki hem başka şeyleri hem de hoş şeyleri iyi şeyler uğruna yapmak gerekir; iyi şeyleri hoş şeyler uğruna değil.

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Peki hoş şeylerden hangilerinin iyi, hangilerinin kötü olduğunu ayırt etmek her insanın harcı mıdır, yoksa her biri için bu işin tekhnē'sine sahip biri mi gerekir?

Kallikles: Tekhnē sahibi biri gerekir.

Sokrates: O hâlde Polos'a ve Gorgias'a söylediklerimi bir kez daha hatırlayalım. Hatırlarsan şöyle diyordum: Bazı uğraşlar ancak haza kadar gider, yalnız onu sağlar; daha iyiyi ve daha kötüyü bilmez. Bazıları ise neyin iyi, neyin kötü olduğunu bilir.

500a

ἀλλʼ οὐκ ἐκεῖνο τῶν ἄλλων; σύμψηφος ἡμῖν εἶ καὶ σὺ ἐκ τρίτων;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. τῶν ἀγαθῶν ἄρα ἕνεκα δεῖ καὶ τἆλλα καὶ τὰ ἡδέα πράττειν, ἀλλʼ οὐ τἀγαθὰ τῶν ἡδέων.

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν παντὸς ἀνδρός ἐστιν ἐκλέξασθαι ποῖα ἀγαθὰ τῶν ἡδέων ἐστὶν καὶ ὁποῖα κακά, ἢ τεχνικοῦ δεῖ εἰς ἕκαστον;

ΚΑΛ. τεχνικοῦ.

ΣΩ. ἀναμνησθῶμεν δὴ ὧν αὖ ἐγὼ πρὸς Πῶλον καὶ Γοργίαν ἐτύγχανον λέγων. ἔλεγον γὰρ αὖ, εἰ μνημονεύεις,

500bHazla ilgili olanların arasına aşçılığı koyuyordum, ama onu tekhnē değil tecrübe sayarak; iyiyle ilgili olanların arasına da hekimlik tekhnē'sini. Dostluğun koruyucusu Zeus aşkına, Kallikles, ne sen benimle şakalaşabileceğini düşün ve gerçek kanaatine aykırı olarak aklına ne gelirse onu cevap ver, ne de benden geleni şaka ediyormuşum gibi karşıla.

500b

ὅτι εἶεν παρασκευαὶ αἱ μὲν μέχρι ἡδονῆς, αὐτὸ τοῦτο μόνον παρασκευάζουσαι, ἀγνοοῦσαι δὲ τὸ βέλτιον καὶ τὸ χεῖρον, αἱ δὲ γιγνώσκουσαι ὅτι τε ἀγαθὸν καὶ ὅτι κακόν· καὶ ἐτίθην τῶν μὲν περὶ τὰς ἡδονὰς τὴν μαγειρικὴν ἐμπειρίαν ἀλλὰ οὐ τέχνην, τῶν δὲ περὶ τὸ ἀγαθὸν τὴν ἰατρικὴν τέχνην. καὶ πρὸς Φιλίου, ὦ Καλλίκλεις, μήτε αὐτὸς οἴου δεῖν πρὸς ἐμὲ παίζειν μηδʼ ὅτι ἂν τύχῃς παρὰ τὰ δοκοῦντα ἀποκρίνου, μήτʼ

500cGörüyorsun ya, konuşmamız öyle bir şey hakkında ki azıcık aklı olan bir insan bundan daha ciddi neyi önemseyebilir: Nasıl yaşamak gerekir? Senin beni çağırdığın hayat mı — erkeğe yakışan işler dediğin şeyleri yapmak, halkın önünde konuşmak, hitabet talim etmek ve sizin şimdi yaptığınız tarzda siyasetle uğraşmak — yoksa felsefe içinde geçen bu hayat mı; ve bu hayat ötekinden ne bakımdan farklıdır? Belki de en iyisi, az önce benim denediğim gibi, ayırmaktır: Ayırıp birbirimizle anlaştıktan sonra, eğer gerçekten bu iki hayat varsa, ikisinin birbirinden ne bakımdan farklı olduğuna ve hangisinin yaşanması gerektiğine bakmak.

500c

αὖ τὰ παρʼ ἐμοῦ οὕτως ἀποδέχου ὡς παίζοντος· ὁρᾷς γὰρ ὅτι περὶ τούτου ἡμῖν εἰσιν οἱ λόγοι, οὗ τί ἂν μᾶλλον σπουδάσειέ τις καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχων ἄνθρωπος, ἢ τοῦτο, ὅντινα χρὴ τρόπον ζῆν, πότερον ἐπὶ ὃν σὺ παρακαλεῖς ἐμέ, τὰ τοῦ ἀνδρὸς δὴ ταῦτα πράττοντα, λέγοντά τε ἐν τῷ δήμῳ καὶ ῥητορικὴν ἀσκοῦντα καὶ πολιτευόμενον τοῦτον τὸν τρόπον ὃν ὑμεῖς νῦν πολιτεύεσθε, ἢ [ἐπὶ] τόνδε τὸν βίον τὸν ἐν φιλοσοφίᾳ, καὶ τί ποτʼ ἐστὶν οὗτος ἐκείνου διαφέρων. ἴσως

500dAma belki de henüz ne demek istediğimi anlamadın.

Kallikles: Anlamadım, doğrusu.

Sokrates: Sana daha açık söyleyeyim. Sen ve ben şunda anlaştık: İyi diye bir şey vardır, hoş diye bir şey vardır, hoş olan iyiden başkadır; ikisinin her birini elde etmek için de bir uğraş ve hazırlık vardır: biri hoşun peşine düşmek, öteki iyinin. Ama önce yalnız şu kadarına ya katıl ya da katılma. Katılıyor musun?

500d

οὖν βέλτιστόν ἐστιν, ὡς ἄρτι ἐγὼ ἐπεχείρησα, διαιρεῖσθαι, διελομένους δὲ καὶ ὁμολογήσαντας ἀλλήλοις, εἰ ἔστιν τούτω διττὼ τὼ βίω, σκέψασθαι τί τε διαφέρετον ἀλλήλοιν καὶ ὁπότερον βιωτέον αὐτοῖν. ἴσως οὖν οὔπω οἶσθα τί λέγω.

ΚΑΛ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. ἀλλʼ ἐγώ σοι σαφέστερον ἐρῶ. ἐπειδὴ ὡμολογήκαμεν ἐγώ τε καὶ σὺ εἶναι μέν τι ἀγαθόν, εἶναι δέ τι ἡδύ, ἕτερον δὲ τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ, ἑκατέρου δὲ αὐτοῖν μελέτην τινὰ εἶναι καὶ παρασκευὴν τῆς κτήσεως, τὴν μὲν τοῦ ἡδέος θήραν, τὴν δὲ τοῦ ἀγαθοῦ—αὐτὸ δέ μοι τοῦτο πρῶτον ἢ

500eKallikles: Katılıyorum.

Sokrates: Haydi öyleyse, buradakilere söylediğim şeyler konusunda benimle anlaş; bakalım o zaman doğru söylüyor gibi göründüm mü. Şöyle diyordum galiba: Aşçılık bana tekhnē değil tecrübe gibi geliyor; hekimlik ise tekhnē.

500e

σύμφαθι ἢ μή. σύμφῃς;

ΚΑΛ. οὕτως φημί.

ΣΩ. ἴθι δή, ἃ καὶ πρὸς τούσδε ἐγὼ ἔλεγον, διομολόγησαί μοι, εἰ ἄρα σοι ἔδοξα τότε ἀληθῆ λέγειν. ἔλεγον δέ που ὅτι ἡ μὲν ὀψοποιικὴ οὔ μοι δοκεῖ τέχνη εἶναι ἀλλʼ ἐμπειρία,

501aÇünkü hekimlik, tedavi ettiği şeyin tabiatını da yaptıklarının sebebini de incelemiştir ve bunların her birinin hesabını verebilir. Öteki ise, bütün hizmeti hazza yönelik olduğu hâlde, ona büsbütün tekhnē'den yoksun olarak yaklaşır: Ne hazzın tabiatını incelemiştir ne sebebini; deyim yerindeyse hiçbir şeyi hesaba vurmadan, tamamen akıl dışı bir yolla, alışkanlık ve tecrübeyle yalnızca olagelenin hatırasını korur ve hazları da bununla sağlar.

501a

ἡ δʼ ἰατρική, λέγων ὅτι ἡ μὲν τούτου οὗ θεραπεύει καὶ τὴν φύσιν ἔσκεπται καὶ τὴν αἰτίαν ὧν πράττει, καὶ λόγον ἔχει τούτων ἑκάστου δοῦναι, ἡ ἰατρική· ἡ δʼ ἑτέρα τῆς ἡδονῆς, πρὸς ἣν ἡ θεραπεία αὐτῇ ἐστιν ἅπασα, κομιδῇ ἀτέχνως ἐπʼ αὐτὴν ἔρχεται, οὔτε τι τὴν φύσιν σκεψαμένη τῆς ἡδονῆς οὔτε τὴν αἰτίαν, ἀλόγως τε παντάπασιν ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν διαριθμησαμένη, τριβῇ καὶ ἐμπειρίᾳ μνήμην μόνον σῳζομένη

501bÖnce şuna bak: Bu söylenenler sana yeterli görünüyor mu? Psykhē ile ilgili de buna benzer başka uğraşlar var mı? Bazıları tekhnē'ye dayanır ve psykhē için en iyi olanı gözetir; bazıları ise bunu umursamaz, tıpkı orada olduğu gibi yalnızca psykhē'nin hazzını, yani hazzın ona nasıl ulaşacağını incelemiştir; hazların hangisi daha iyi, hangisi daha kötü, bunu ne araştırır ne de daha iyi olsun daha kötü olsun, hoşa gitmekten başka bir derdi vardır.

501b

τοῦ εἰωθότος γίγνεσθαι, ᾧ δὴ καὶ πορίζεται τὰς ἡδονάς. ταῦτʼ οὖν πρῶτον σκόπει εἰ δοκεῖ σοι ἱκανῶς λέγεσθαι, καὶ εἶναί τινες καὶ περὶ ψυχὴν τοιαῦται ἄλλαι πραγματεῖαι, αἱ μὲν τεχνικαί, προμήθειάν τινα ἔχουσαι τοῦ βελτίστου περὶ τὴν ψυχήν, αἱ δὲ τούτου μὲν ὀλιγωροῦσαι, ἐσκεμμέναι δʼ αὖ, ὥσπερ ἐκεῖ, τὴν ἡδονὴν μόνον τῆς ψυχῆς, τίνα ἂν αὐτῇ τρόπον γίγνοιτο, ἥτις δὲ ἢ βελτίων ἢ χείρων τῶν ἡδονῶν, οὔτε σκοπούμεναι οὔτε μέλον αὐταῖς ἄλλο ἢ χαρίζεσθαι

501cBana öyle geliyor ki bunlar vardır, Kallikles; ben de bu türden şeye dalkavukluk diyorum: beden için de, psykhē için de, daha iyiyi ve daha kötüyü hiç düşünmeden hazzına hizmet edilen başka herhangi bir şey için de. Sen bu konularda bizimle aynı kanaatte misin, yoksa itiraz mı ediyorsun?

Kallikles: İtiraz etmiyorum; hem konuşman sona ersin hem de şu Gorgias'ın hatırı kırılmasın diye kabul ediyorum.

501c

μόνον, εἴτε βέλτιον εἴτε χεῖρον. ἐμοὶ μὲν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, δοκοῦσίν τε εἶναι, καὶ ἔγωγέ φημι τὸ τοιοῦτον κολακείαν εἶναι καὶ περὶ σῶμα καὶ περὶ ψυχὴν καὶ περὶ ἄλλο ὅτου ἄν τις τὴν ἡδονὴν θεραπεύῃ, ἀσκέπτως ἔχων τοῦ ἀμείνονός τε καὶ τοῦ χείρονος· σὺ δὲ δὴ πότερον συγκατατίθεσαι ἡμῖν περὶ τούτων τὴν αὐτὴν δόξαν ἢ ἀντίφῃς;

ΚΑΛ. οὐκ ἔγωγε, ἀλλὰ συγχωρῶ, ἵνα σοι καὶ περανθῇ ὁ λόγος καὶ Γοργίᾳ τῷδε χαρίσωμαι.

501dSokrates: Peki bu yalnızca tek bir psykhē için mi olur, iki ve daha çok psykhē için olmaz mı?

Kallikles: Hayır, iki için de çok için de olur.

Sokrates: O hâlde en iyi olanı hiç gözetmeden birçok kişinin aynı anda, toplu hâlde hoşuna gitmek de mümkündür, değil mi?

Kallikles: Bence öyle.

Sokrates: Bunu yapan uğraşların hangileri olduğunu söyleyebilir misin? Ya da istersen ben sorayım; hangisi sana bunlardan biri gibi görünürse "evet" de, görünmezse deme.

501d

ΣΩ. πότερον δὲ περὶ μὲν μίαν ψυχὴν ἔστιν τοῦτο, περὶ δὲ δύο καὶ πολλὰς οὐκ ἔστιν;

ΚΑΛ. οὔκ, ἀλλὰ καὶ περὶ δύο καὶ περὶ πολλάς.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἁθρόαις ἅμα χαρίζεσθαι ἔστι, μηδὲν σκοπούμενον τὸ βέλτιστον;

ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε.

ΣΩ. ἔχεις οὖν εἰπεῖν αἵτινές εἰσιν αἱ ἐπιτηδεύσεις αἱ τοῦτο ποιοῦσαι; μᾶλλον δέ, εἰ βούλει, ἐμοῦ ἐρωτῶντος, ἣ μὲν ἄν σοι δοκῇ τούτων εἶναι, φάθι, ἣ δʼ ἂν μή, μὴ φάθι.

501eÖnce flüt çalmaya bakalım. Sence böyle bir şey değil mi, Kallikles: Yalnızca hazzımızın peşinden gidiyor, başka hiçbir şeyi dert etmiyor?

Kallikles: Bence öyle.

Sokrates: Bu türden olan bütün öbürleri de, mesela yarışmalarda kithara çalmak?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Ya koroları yetiştirmek ve dithyrambos şiiri? Sana böyle bir şey gibi görünmüyor mu? Yoksa Meles oğlu Kinesias'ın, dinleyenleri daha iyi kılacak bir şey söylemeyi dert edindiğini mi sanıyorsun, seyirci kalabalığının hoşuna gitmeyi düşündüğünü değil?

501e

πρῶτον δὲ σκεψώμεθα τὴν αὐλητικήν. οὐ δοκεῖ σοι τοιαύτη τις εἶναι, ὦ Καλλίκλεις, τὴν ἡδονὴν ἡμῶν μόνον διώκειν, ἄλλο δʼ οὐδὲν φροντίζειν;

ΚΑΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ αἱ τοιαίδε ἅπασαι, οἷον ἡ κιθαριστικὴ ἡ ἐν τοῖς ἀγῶσιν;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. τί δὲ ἡ τῶν χορῶν διδασκαλία καὶ ἡ τῶν διθυράμβων ποίησις; οὐ τοιαύτη τίς σοι καταφαίνεται; ἢ ἡγῇ τι φροντίζειν Κινησίαν τὸν Μέλητος, ὅπως ἐρεῖ τι τοιοῦτον ὅθεν ἂν οἱ ἀκούοντες βελτίους γίγνοιντο, ἢ ὅτι μέλλει

502aKallikles: Bu açık, Sokrates, hiç değilse Kinesias için.

Sokrates: Ya babası Meles? Kithara eşliğinde şarkı söylerken en iyiyi gözetiyormuş gibi mi gelirdi sana? Yoksa o en hoşu bile gözetmezdi mi? Çünkü şarkısıyla seyircileri bezdirirdi. Ama şuna bak: Kithara eşliğinde şarkı söylemenin bütünü de dithyrambos şiiri de sana haz için bulunmuş gibi gelmiyor mu?

Kallikles: Bana öyle geliyor.

502a

χαριεῖσθαι τῷ ὄχλῳ τῶν θεατῶν;

ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, Κινησίου γε πέρι.

ΣΩ. τί δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Μέλης; ἦ πρὸς τὸ βέλτιστον βλέπων ἐδόκει σοι κιθαρῳδεῖν; ἢ ἐκεῖνος μὲν οὐδὲ πρὸς τὸ ἥδιστον; ἠνία γὰρ ᾁδων τοὺς θεατάς. ἀλλὰ δὴ σκόπει· οὐχὶ ἥ τε κιθαρῳδικὴ δοκεῖ σοι πᾶσα καὶ ἡ τῶν διθυράμβων ποίησις ἡδονῆς χάριν ηὑρῆσθαι;

ΚΑΛ. ἔμοιγε.

502bSokrates: Ya şu muhterem ve hayranlık uyandıran şey, tragedya şiiri? Neyin peşinde böyle ciddiyetle uğraşıyor? Sence onun bütün girişimi ve çabası yalnızca seyircilerin hoşuna gitmek midir? Yoksa onlara hoş gelen, gönüllerini okşayan ama kötü olan bir şey varsa onu söylememek, hoşa gitmeyen ama faydalı bir şey varsa da seyirciler sevinse de sevinmese de onu hem söylemek hem şarkıyla dile getirmek için mücadele etmek midir? Sence tragedya şiiri bu ikisinden hangisine göre donanmıştır?

Kallikles: Bu açık, Sokrates: Daha çok haza ve seyircilerin hoşuna gitmeye yönelmiştir.

502b

ΣΩ. τί δὲ δὴ ἡ σεμνὴ αὕτη καὶ θαυμαστή, ἡ τῆς τραγῳδίας ποίησις, ἐφʼ ᾧ ἐσπούδακεν; πότερόν ἐστιν αὐτῆς τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἡ σπουδή, ὡς σοὶ δοκεῖ, χαρίζεσθαι τοῖς θεαταῖς μόνον, ἢ καὶ διαμάχεσθαι, ἐάν τι αὐτοῖς ἡδὺ μὲν ᾖ καὶ κεχαρισμένον, πονηρὸν δέ, ὅπως τοῦτο μὲν μὴ ἐρεῖ, εἰ δέ τι τυγχάνει ἀηδὲς καὶ ὠφέλιμον, τοῦτο δὲ καὶ λέξει καὶ ᾁσεται, ἐάντε χαίρωσιν ἐάντε μή; ποτέρως σοι δοκεῖ παρεσκευάσθαι ἡ τῶν τραγῳδιῶν ποίησις;

ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, ὅτι πρὸς τὴν

502cSokrates: Peki az önce böyle bir şeye dalkavukluk dediğimizi söylememiş miydik, Kallikles?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Haydi bakalım: Biri bütün şiirden ezgiyi, ritmi ve vezni çekip alsa, geriye sözlerden başka bir şey kalır mı?

Kallikles: Kalmaz, ister istemez sözler kalır.

Sokrates: Bu sözler de büyük bir kalabalığa, halka söylenir, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek ki şiir bir tür halka söylevdir.

502c

ἡδονὴν μᾶλλον ὥρμηται καὶ τὸ χαρίζεσθαι τοῖς θεαταῖς.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ τοιοῦτον, ὦ Καλλίκλεις, ἔφαμεν νυνδὴ κολακείαν εἶναι;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. φέρε δή, εἴ τις περιέλοι τῆς ποιήσεως πάσης τό τε μέλος καὶ τὸν ῥυθμὸν καὶ τὸ μέτρον, ἄλλο τι ἢ λόγοι γίγνονται τὸ λειπόμενον;

ΚΑΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. οὐκοῦν πρὸς πολὺν ὄχλον καὶ δῆμον οὗτοι λέγονται οἱ λόγοι;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. δημηγορία ἄρα τίς ἐστιν ἡ ποιητική.

502dKallikles: Öyle görünüyor.

Sokrates: O hâlde hitabete dayanan bir halka söylev olur. Yoksa sence şairler tiyatrolarda hitabet yapmıyorlar mı?

Kallikles: Bence yapıyorlar.

Sokrates: Demek ki şimdi çocuklardan, kadınlardan ve erkeklerden, kölelerden ve hürlerden bir arada oluşan böyle bir halka yönelik bir hitabet bulduk; ama onu pek takdir etmiyoruz, çünkü dalkavukça olduğunu söylüyoruz.

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Peki. Ya Atina halkına ve öbür şehirlerdeki hür insanlardan oluşan halklara yönelik hitabet — bu bizim için nedir?

502d

ΚΑΛ. φαίνεται.

ΣΩ. οὐκοῦν ῥητορικὴ δημηγορία ἂν εἴη· ἢ οὐ ῥητορεύειν δοκοῦσί σοι οἱ ποιηταὶ ἐν τοῖς θεάτροις;

ΚΑΛ. ἔμοιγε.

ΣΩ. νῦν ἄρα ἡμεῖς ηὑρήκαμεν ῥητορικήν τινα πρὸς δῆμον τοιοῦτον οἷον παίδων τε ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν, καὶ δούλων καὶ ἐλευθέρων, ἣν οὐ πάνυ ἀγάμεθα· κολακικὴν γὰρ αὐτήν φαμεν εἶναι.

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. εἶεν· τί δὲ ἡ πρὸς τὸν Ἀθηναίων δῆμον ῥητορικὴ

502eSence hatipler hep en iyiyi gözeterek, vatandaşlar kendi sözleri sayesinde olabildiğince iyi olsun diye bunu hedefleyerek mi konuşuyorlar? Yoksa onlar da vatandaşların hoşuna gitmeye yönelmiş, kendi şahsi çıkarları uğruna ortak olanı umursamıyorlar mı; halklarla çocuklarla konuşur gibi konuşup yalnızca onların hoşuna gitmeye çalışıyor, bundan dolayı daha iyi mi daha kötü mü olacaklarını hiç dert etmiyorlar mı?

502e

καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν ταῖς πόλεσιν δήμους τοὺς τῶν ἐλευθέρων ἀνδρῶν, τί ποτε ἡμῖν αὕτη ἐστίν; πότερόν σοι δοκοῦσιν πρὸς τὸ βέλτιστον ἀεὶ λέγειν οἱ ῥήτορες, τούτου στοχαζόμενοι, ὅπως οἱ πολῖται ὡς βέλτιστοι ἔσονται διὰ τοὺς αὑτῶν λόγους, ἢ καὶ οὗτοι πρὸς τὸ χαρίζεσθαι τοῖς πολίταις ὡρμημένοι, καὶ ἕνεκα τοῦ ἰδίου τοῦ αὑτῶν ὀλιγωροῦντες τοῦ κοινοῦ, ὥσπερ παισὶ προσομιλοῦσι τοῖς δήμοις, χαρίζεσθαι αὐτοῖς πειρώμενοι μόνον, εἰ δέ γε βελτίους ἔσονται ἢ χείρους

503aKallikles: Sorduğun şey artık o kadar basit değil. Çünkü vatandaşları gözeterek söylediklerini söyleyenler de var, senin dediğin gibileri de.

Sokrates: Bu kadarı yeter. Çünkü bu da iki türlüyse, biri herhalde dalkavukluk ve çirkin bir halka söylev olur; öteki ise güzeldir: vatandaşların psykhē'leri olabildiğince iyi olsun diye uğraşmak ve dinleyenlere daha hoş gelsin daha nahoş gelsin, en iyi olanı söylemek için mücadele etmek.

503a

διὰ ταῦτα, οὐδὲν φροντίζουσιν;

ΚΑΛ. οὐχ ἁπλοῦν ἔτι τοῦτο ἐρωτᾷς· εἰσὶ μὲν γὰρ οἳ κηδόμενοι τῶν πολιτῶν λέγουσιν ἃ λέγουσιν, εἰσὶν δὲ καὶ οἵους σὺ λέγεις.

ΣΩ. ἐξαρκεῖ. εἰ γὰρ καὶ τοῦτό ἐστι διπλοῦν, τὸ μὲν ἕτερόν που τούτου κολακεία ἂν εἴη καὶ αἰσχρὰ δημηγορία, τὸ δʼ ἕτερον καλόν, τὸ παρασκευάζειν ὅπως ὡς βέλτισται ἔσονται τῶν πολιτῶν αἱ ψυχαί, καὶ διαμάχεσθαι λέγοντα τὰ βέλτιστα, εἴτε ἡδίω εἴτε ἀηδέστερα ἔσται τοῖς ἀκούουσιν.

503bAma sen bu hitabeti hiç görmedin. Yoksa hatipler arasında böyle birini sayabiliyorsan, neden bana da kim olduğunu söylemedin?

Kallikles: Zeus adına, bugünkü hatiplerden hiçbirini sana sayamam.

Sokrates: Peki eskilerden birini sayabilir misin: Halkın önünde konuşmaya başladığından beri, önceden daha kötü olan Atinalıların onun sayesinde daha iyi hâle geldiği söylenen birini? Ben böyle birinin kim olduğunu bilmiyorum.

503b

ἀλλʼ οὐ πώποτε σὺ ταύτην εἶδες τὴν ῥητορικήν· ἢ εἴ τινα ἔχεις τῶν ῥητόρων τοιοῦτον εἰπεῖν, τί οὐχὶ καὶ ἐμοὶ αὐτὸν ἔφρασας τίς ἐστιν;

ΚΑΛ. ἀλλὰ μὰ Δία οὐκ ἔχω ἔγωγέ σοι εἰπεῖν τῶν γε νῦν ῥητόρων οὐδένα.

ΣΩ. τί δέ; τῶν παλαιῶν ἔχεις τινὰ εἰπεῖν διʼ ὅντινα αἰτίαν ἔχουσιν Ἀθηναῖοι βελτίους γεγονέναι, ἐπειδὴ ἐκεῖνος ἤρξατο δημηγορεῖν, ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ χείρους ὄντες; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ οἶδα τίς ἐστιν οὗτος.

503cKallikles: Ne? Themistokles'in iyi bir adam olduğunu duymadın mı? Ya Kimon'un, Miltiades'in ve senin de dinlemiş olduğun, kısa süre önce ölen şu Perikles'in?

Sokrates: Öyleydiler, Kallikles, eğer daha önce senin söylediğin aretē gerçekten aretē ise: yani hem kendi arzularını hem başkalarınınkini doyurmak. Ama bu değilse de, sonraki konuşmada bizim kabul etmek zorunda kaldığımız şeyse — arzulardan, doyurulduklarında insanı daha iyi kılanları yerine getirmek, daha kötü kılanları getirmemek ve bunun bir tekhnē olduğu — o zaman bunlardan birinin böyle bir adam olduğunu nasıl söyleyebileceğimi bilmiyorum.

503c

ΚΑΛ. τί δέ; Θεμιστοκλέα οὐκ ἀκούεις ἄνδρα ἀγαθὸν γεγονότα καὶ Κίμωνα καὶ Μιλτιάδην καὶ Περικλέα τουτονὶ τὸν νεωστὶ τετελευτηκότα, οὗ καὶ σὺ ἀκήκοας;

ΣΩ. εἰ ἔστιν γε, ὦ Καλλίκλεις, ἣν πρότερον σὺ ἔλεγες ἀρετήν, ἀληθής, τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἀποπιμπλάναι καὶ τὰς αὑτοῦ καὶ τὰς τῶν ἄλλων· εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλʼ ὅπερ ἐν τῷ ὑστέρῳ λόγῳ ἠναγκάσθημεν ἡμεῖς ὁμολογεῖν—ὅτι αἳ μὲν τῶν ἐπιθυμιῶν πληρούμεναι βελτίω ποιοῦσι τὸν ἄνθρωπον,

503dKallikles: Ama iyi ararsan bulursun.

Sokrates: O hâlde şöyle, acele etmeden inceleyerek bakalım, bunlardan biri böyle biri olmuş mu. Haydi söyle: İyi adam, en iyiyi gözeterek konuşan adam, söylediği şeyleri gelişigüzel söylemez, bir şeye bakarak söyler, değil mi?

503d

ταύτας μὲν ἀποτελεῖν, αἳ δὲ χείρω, μή, τοῦτο δὲ τέχνη τις εἴη—τοιοῦτον ἄνδρα τούτων τινὰ [γεγονέναι] οὐκ ἔχω ἔγωγε πῶς εἴπω.

ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐὰν ζητῇς καλῶς, εὑρήσεις.

ΣΩ. ἴδωμεν δὴ οὑτωσὶ ἀτρέμα σκοπούμενοι εἴ τις τούτων τοιοῦτος γέγονεν· φέρε γάρ, ὁ ἀγαθὸς ἀνὴρ καὶ ἐπὶ τὸ βέλτιστον λέγων, ἃ ἂν λέγῃ ἄλλο τι οὐκ εἰκῇ ἐρεῖ, ἀλλʼ

503eNitekim bütün öbür zanaatkârlar da böyledir: Her biri kendi işine bakar; işine kattığı şeyleri gelişigüzel seçmez, yaptığı şey bir biçim kazansın diye seçer. Mesela istersen ressamlara, mimarlara, gemi yapanlara, öbür bütün zanaatkârlara, hangisini istersen ona bak: Her biri koyduğu her şeyi belli bir düzene göre koyar, her parçayı ötekine uygun düşmeye ve onunla uyuşmaya zorlar; ta ki bütün iş düzenli ve intizamlı bir şey olarak ortaya çıkana dek.

503e

ἀποβλέπων πρός τι; ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες δημιουργοὶ [βλέποντες] πρὸς τὸ αὑτῶν ἔργον ἕκαστος οὐκ εἰκῇ ἐκλεγόμενος προσφέρει [πρὸς τὸ ἔργον τὸ αὑτῶν,] ἀλλʼ ὅπως ἂν εἶδός τι αὐτῷ σχῇ τοῦτο ὃ ἐργάζεται.

ΣΩ. οἷον εἰ βούλει ἰδεῖν τοὺς ζωγράφους, τοὺς οἰκοδόμους, τοὺς ναυπηγούς, τοὺς ἄλλους πάντας δημιουργούς, ὅντινα βούλει αὐτῶν, ὡς εἰς τάξιν τινὰ ἕκαστος ἕκαστον τίθησιν ὃ ἂν τιθῇ, καὶ προσαναγκάζει τὸ ἕτερον τῷ ἑτέρῳ πρέπον τε εἶναι καὶ ἁρμόττειν, ἕως ἂν τὸ

504aHem öbür zanaatkârlar hem de az önce söz ettiğimiz, bedenle uğraşanlar, yani beden eğitmenleri ve hekimler, bedene herhalde bir intizam ve düzen verirler. Bunun böyle olduğunu kabul ediyor muyuz, etmiyor muyuz?

Kallikles: Öyle olsun.

Sokrates: Demek ki düzene ve intizama kavuşan bir ev iyi, düzensiz kalan bir ev kötü olur?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Bir gemi de aynı şekilde, değil mi?

504a

ἅπαν συστήσηται τεταγμένον τε καὶ κεκοσμημένον πρᾶγμα· καὶ οἵ τε δὴ ἄλλοι δημιουργοὶ καὶ οὓς νυνδὴ ἐλέγομεν, οἱ περὶ τὸ σῶμα, παιδοτρίβαι τε καὶ ἰατροί, κοσμοῦσί που τὸ σῶμα καὶ συντάττουσιν. ὁμολογοῦμεν οὕτω τοῦτʼ ἔχειν ἢ οὔ;

ΚΑΛ. ἔστω τοῦτο οὕτω.

ΣΩ. τάξεως ἄρα καὶ κόσμου τυχοῦσα οἰκία χρηστὴ ἂν εἴη, ἀταξίας δὲ μοχθηρά;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πλοῖον ὡσαύτως;

504bKallikles: Evet.

Sokrates: Bedenlerimiz için de aynısını söylüyoruz, değil mi?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Ya psykhē? Düzensiz kalırsa mı iyi olur, yoksa bir düzene ve intizama kavuşursa mı?

Kallikles: Öncekilerden sonra bunu da kabul etmek zorunlu.

Sokrates: Peki bedende düzenden ve intizamdan doğan şeyin adı nedir?

Kallikles: Herhalde sağlık ve güç diyorsun.

504b

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ τὰ σώματά φαμεν τὰ ἡμέτερα;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. τί δʼ ἡ ψυχή; ἀταξίας τυχοῦσα ἔσται χρηστή, ἢ τάξεώς τε καὶ κόσμου τινός;

ΚΑΛ. ἀνάγκη ἐκ τῶν πρόσθεν καὶ τοῦτο συνομολογεῖν.

ΣΩ. τί οὖν ὄνομά ἐστιν ἐν τῷ σώματι τῷ ἐκ τῆς τάξεώς τε καὶ τοῦ κόσμου γιγνομένῳ;

ΚΑΛ. Ὑγίειαν καὶ ἰσχὺν ἴσως λέγεις.

504cSokrates: Evet. Ya psykhē'de düzenden ve intizamdan doğan şeyin adı ne? Bul ve orada yaptığın gibi adını söylemeye çalış.

Kallikles: Neden kendin söylemiyorsun, Sokrates?

Sokrates: Senin için daha hoşsa ben söyleyeyim. Sen de, doğru söylediğimi düşünürsen kabul et; düşünmezsen çürüt, geçiştirme. Bana öyle geliyor ki bedenin düzenlerine "sağlıklı" adı verilir; bedende sağlık da, bedenin öbür aretē'si de bundan doğar. Böyle mi, değil mi?

Kallikles: Böyle.

504c

ΣΩ. ἔγωγε. τί δὲ αὖ τῷ ἐν τῇ ψυχῇ ἐγγιγνομένῳ ἐκ τῆς τάξεως καὶ τοῦ κόσμου; πειρῶ εὑρεῖν καὶ εἰπεῖν ὥσπερ ἐκεῖ τὸ ὄνομα.

ΚΑΛ. τί δὲ οὐκ αὐτὸς λέγεις, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. ἀλλʼ εἴ σοι ἥδιόν ἐστιν, ἐγὼ ἐρῶ· σὺ δέ, ἂν μέν σοι δοκῶ ἐγὼ καλῶς λέγειν, φάθι, εἰ δὲ μή, ἔλεγχε καὶ μὴ ἐπίτρεπε. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ταῖς μὲν τοῦ σώματος τάξεσιν ὄνομα εἶναι ὑγιεινόν, ἐξ οὗ ἐν αὐτῷ ἡ ὑγίεια γίγνεται καὶ ἡ ἄλλη ἀρετὴ τοῦ σώματος. ἔστιν ταῦτα ἢ οὐκ ἔστιν;

ΚΑΛ. ἔστιν.

504dSokrates: Psykhē'nin düzenlerine ve intizamına ise "kanuna uygun" ve "kanun" adı verilir; insanlar da kanuna uyan ve intizamlı kişiler bunlar sayesinde olurlar. Bunlar da adalet ve itidaldir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?

Kallikles: Öyle olsun.

Sokrates: O hâlde o hatip, tekhnē sahibi ve iyi olan hatip, psykhē'lere yönelttiği sözleri de bütün eylemlerini de bunlara bakarak yapacak; bir şey verirse bunlara bakarak verecek, bir şey alırsa bunlara bakarak alacak, aklı hep şunda olacak: Vatandaşlarının psykhē'lerinde adalet doğsun, adaletsizlik çıkıp gitsin; itidal yerleşsin, ölçüsüzlük çıkıp gitsin; aretē'nin geri kalanı yerleşsin, kötülük gitsin.

504d

ΣΩ. ταῖς δέ γε τῆς ψυχῆς τάξεσι καὶ κοσμήσεσιν νόμιμόν τε καὶ νόμος, ὅθεν καὶ νόμιμοι γίγνονται καὶ κόσμιοι· ταῦτα δʼ ἔστιν δικαιοσύνη τε καὶ σωφροσύνη. φῂς ἢ οὔ;

ΚΑΛ. ἔστω.

ΣΩ. οὐκοῦν πρὸς ταῦτα βλέπων ὁ ῥήτωρ ἐκεῖνος, ὁ τεχνικός τε καὶ ἀγαθός, καὶ τοὺς λόγους προσοίσει ταῖς ψυχαῖς οὓς ἂν λέγῃ, καὶ τὰς πράξεις ἁπάσας, καὶ δῶρον ἐάν τι διδῷ, δώσει, καὶ ἐάν τι ἀφαιρῆται, ἀφαιρήσεται, πρὸς τοῦτο ἀεὶ τὸν νοῦν ἔχων, ὅπως ἂν αὐτοῦ τοῖς πολίταις

504eKabul ediyor musun, etmiyor musun?

Kallikles: Kabul ediyorum.

Sokrates: Çünkü hasta ve kötü durumdaki bir bedene bol yiyecek, en hoş içecekleri ya da başka herhangi bir şeyi vermenin ne faydası var, Kallikles, eğer bunlar onu hiç de daha fazla yararlandırmayacak, hatta doğru hesaplanırsa tam tersine daha az yararlandıracaksa? Öyle değil mi?

504e

δικαιοσύνη μὲν ἐν ταῖς ψυχαῖς γίγνηται, ἀδικία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ σωφροσύνη μὲν ἐγγίγνηται, ἀκολασία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ ἡ ἄλλη ἀρετὴ ἐγγίγνηται, κακία δὲ ἀπίῃ. συγχωρεῖς ἢ οὔ;

ΚΑΛ. συγχωρῶ.

ΣΩ. τί γὰρ ὄφελος, ὦ Καλλίκλεις, σώματί γε κάμνοντι καὶ μοχθηρῶς διακειμένῳ σιτία πολλὰ διδόναι καὶ τὰ ἥδιστα ἢ ποτὰ ἢ ἄλλʼ ὁτιοῦν, ὃ μὴ ὀνήσει αὐτὸ ἔσθʼ ὅτι πλέον ἢ τοὐναντίον κατά γε τὸν δίκαιον λόγον καὶ ἔλαττον; ἔστι ταῦτα;

505aKallikles: Öyle olsun.

Sokrates: Çünkü sanırım kötü bir bedenle yaşamak insana yarar getirmez; zira o zaman kötü yaşamak da zorunlu olur. Öyle değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Arzuları doyurmaya da — mesela aç olanın istediği kadar yemesine, susamış olanın istediği kadar içmesine — hekimler sağlıklı olana çoğunlukla izin verirler; hastanın ise arzuladığı şeylerle tıka basa dolmasına hemen hemen hiçbir zaman izin vermezler, değil mi? Bunu sen de kabul ediyor musun?

Kallikles: Ediyorum.

505a

ΚΑΛ. ἔστω.

ΣΩ. οὐ γὰρ οἶμαι λυσιτελεῖ μετὰ μοχθηρίας σώματος ζῆν ἀνθρώπῳ· ἀνάγκη γὰρ οὕτω καὶ ζῆν μοχθηρῶς. ἢ οὐχ οὕτως;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἀποπιμπλάναι, οἷον πεινῶντα φαγεῖν ὅσον βούλεται ἢ διψῶντα πιεῖν, ὑγιαίνοντα μὲν ἐῶσιν οἱ ἰατροὶ ὡς τὰ πολλά, κάμνοντα δὲ ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδέποτʼ ἐῶσιν ἐμπίμπλασθαι ὧν ἐπιθυμεῖ; συγχωρεῖς τοῦτό γε καὶ σύ;

ΚΑΛ. ἔγωγε.

505bSokrates: Psykhē için de yol aynı değil mi, aziz dostum? Kötü olduğu sürece, yani akılsız, ölçüsüz, adaletsiz ve dinsiz olduğu sürece, onu arzularından alıkoymak ve kendisini daha iyi kılacak şeylerden başkasını yapmasına izin vermemek gerekir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?

Kallikles: Ediyorum.

Sokrates: Çünkü psykhē'nin kendisi için de böylesi daha iyidir herhalde?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Onu arzuladığı şeylerden alıkoymak da onu cezalandırmaktır, değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek ki cezalandırılmak psykhē için ölçüsüzlükten daha iyidir; az önce senin sandığın gibi değil.

505b

ΣΩ. περὶ δὲ ψυχήν, ὦ ἄριστε, οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος; ἕως μὲν ἂν πονηρὰ ᾖ, ἀνόητός τε οὖσα καὶ ἀκόλαστος καὶ ἄδικος καὶ ἀνόσιος, εἴργειν αὐτὴν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ μὴ ἐπιτρέπειν ἄλλʼ ἄττα ποιεῖν ἢ ἀφʼ ὧν βελτίων ἔσται· φῂς ἢ οὔ;

ΚΑΛ. φημί.

ΣΩ. οὕτω γάρ που αὐτῇ ἄμεινον τῇ ψυχῇ;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ εἴργειν ἐστὶν ἀφʼ ὧν ἐπιθυμεῖ κολάζειν;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. τὸ κολάζεσθαι ἄρα τῇ ψυχῇ ἄμεινόν ἐστιν ἢ ἡ ἀκολασία, ὥσπερ σὺ νυνδὴ ᾤου.

505cKallikles: Ne dediğini bilmiyorum, Sokrates; başka birine sor.

Sokrates: Bu adam, kendisine fayda sağlanmasına, yani hakkında konuştuğumuz şeyin, cezalandırılmanın kendi başına gelmesine katlanamıyor.

Kallikles: Senin söylediklerinin hiçbiri de umurumda değil; bu cevapları da sana Gorgias'ın hatırı için verdim.

Sokrates: Peki. Şimdi ne yapacağız? Konuşmayı yarıda mı keseceğiz?

Kallikles: Sen bilirsin.

Sokrates: Ama derler ki masalları bile yarıda bırakmak caiz değildir; başsız dolaşmasın diye ona bir baş takmak gerekir.

505c

ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ἅττα λέγεις, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἄλλον τινὰ ἐρώτα.

ΣΩ. οὗτος ἀνὴρ οὐχ ὑπομένει ὠφελούμενος καὶ αὐτὸς τοῦτο πάσχων περὶ οὗ ὁ λόγος ἐστί, κολαζόμενος.

ΚΑΛ. οὐδέ γέ μοι μέλει οὐδὲν ὧν σὺ λέγεις, καὶ ταῦτά σοι Γοργίου χάριν ἀπεκρινάμην.

ΣΩ. εἶεν· τί οὖν δὴ ποιήσομεν; μεταξὺ τὸν λόγον καταλύομεν;

ΚΑΛ. αὐτὸς γνώσῃ.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐδὲ τοὺς μύθους φασὶ μεταξὺ θέμις εἶναι

505dO hâlde geri kalanlara da cevap ver ki konuşmamız da başına kavuşsun.

Kallikles: Ne zorbasın, Sokrates! Bana kulak verirsen bu konuşmayı bırakırsın ya da başka biriyle konuşursun.

Sokrates: Peki başka kim ister? Hiç değilse konuşmayı yarım bırakmayalım.

Kallikles: Kendi kendine konuşarak ya da kendi sorularına kendin cevap vererek konuşmayı sonuna kadar götüremez misin?

505d

καταλείπειν, ἀλλʼ ἐπιθέντας κεφαλήν, ἵνα μὴ ἄνευ κεφαλῆς περιίῃ. ἀπόκριναι οὖν καὶ τὰ λοιπά, ἵνα ἡμῖν ὁ λόγος κεφαλὴν λάβῃ.

ΚΑΛ. ὡς βίαιος εἶ, ὦ Σώκρατες. ἐὰν δὲ ἐμοὶ πείθῃ, ἐάσεις χαίρειν τοῦτον τὸν λόγον, ἢ καὶ ἄλλῳ τῳ διαλέξῃ.

ΣΩ. τίς οὖν ἄλλος ἐθέλει; μὴ γάρ τοι ἀτελῆ γε τὸν λόγον καταλίπωμεν.

ΚΑΛ. αὐτὸς δὲ οὐκ ἂν δύναιο διελθεῖν τὸν λόγον, ἢ λέγων κατὰ σαυτὸν ἢ ἀποκρινόμενος σαυτῷ;

505eSokrates: Epikharmos'un sözü başıma gelsin diye mi: "önceden iki kişinin söylediğini" tek başıma söylemeye yeteyim diye mi? Gerçi galiba başka çare de yok. Ama bunu yapacaksak, bence hepimiz, konuştuğumuz şeyler hakkında neyin doğru, neyin yanlış olduğunu bilmek için birbirimizle yarışmalıyız; çünkü bunun açığa çıkması herkes için ortak bir iyiliktir. Konuşmayı bana nasıl görünüyorsa öyle baştan sona anlatacağım.

505e

ΣΩ. ἵνα μοι τὸ τοῦ Ἐπιχάρμου γένηται, ἃ πρὸ τοῦ δύο ἄνδρες ἔλεγον, εἷς ὢν ἱκανὸς γένωμαι. ἀτὰρ κινδυνεύει ἀναγκαιότατον εἶναι οὕτως. εἰ μέντοι ποιήσομεν, οἶμαι ἔγωγε χρῆναι πάντας ἡμᾶς φιλονίκως ἔχειν πρὸς τὸ εἰδέναι τὸ ἀληθὲς τί ἐστιν περὶ ὧν λέγομεν καὶ τί ψεῦδος· κοινὸν γὰρ ἀγαθὸν ἅπασι φανερὸν γενέσθαι αὐτό.

ΣΩ. δίειμι

506aAma birinize, kendimle hakikate aykırı şeylerde anlaşıyormuşum gibi gelirse, beni durdurup çürütmeli. Çünkü ben de söylediklerimi bildiğim için söylemiyorum; sizinle birlikte arıyorum. O yüzden bana itiraz eden haklı bir şey söylüyor gibi görünürse, onu ilk kabul eden ben olurum. Bunları da konuşmanın sonuna kadar götürülmesi gerektiğini düşünüyorsanız söylüyorum; istemiyorsanız artık bırakalım ve gidelim.

Gorgias: Bence henüz gitmemeliyiz, Sokrates; konuşmayı sen sonuna kadar götürmelisin.

506a

μὲν οὖν τῷ λόγῳ ἐγὼ ὡς ἄν μοι δοκῇ ἔχειν· ἐὰν δέ τῳ ὑμῶν μὴ τὰ ὄντα δοκῶ ὁμολογεῖν ἐμαυτῷ, χρὴ ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ ἐλέγχειν. οὐδὲ γάρ τοι ἔγωγε εἰδὼς λέγω ἃ λέγω, ἀλλὰ ζητῶ κοινῇ μεθʼ ὑμῶν, ὥστε, ἂν τὶ φαίνηται λέγων ὁ ἀμφισβητῶν ἐμοί, ἐγὼ πρῶτος συγχωρήσομαι. λέγω μέντοι ταῦτα, εἰ δοκεῖ χρῆναι διαπερανθῆναι τὸν λόγον· εἰ δὲ μὴ βούλεσθε, ἐῶμεν ἤδη χαίρειν καὶ ἀπίωμεν.

ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐμοὶ μὲν οὐ δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, χρῆναί πω

506bÖbürlerinin de böyle düşündüğü anlaşılıyor. Ben de geri kalanını bizzat senin ağzından dinlemek istiyorum.

Sokrates: Doğrusu, Gorgias, ben de şu Kallikles'le konuşmayı sürdürmek isterdim, ta ki ona Zethos'un sözüne karşılık Amphion'un sözünü iade edene kadar. Ama sen, Kallikles, konuşmayı benimle birlikte sonuna kadar götürmek istemediğine göre, hiç değilse beni dinlerken, doğru söylemiyormuşum gibi geldiği bir yer olursa beni durdur.

506b

ἀπιέναι, ἀλλὰ διεξελθεῖν σε τὸν λόγον· φαίνεται δέ μοι καὶ τοῖς ἄλλοις δοκεῖν. βούλομαι γὰρ ἔγωγε καὶ αὐτὸς ἀκοῦσαί σου αὐτοῦ διιόντος τὰ ἐπίλοιπα.

ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δή, ὦ Γοργία, καὶ αὐτὸς ἡδέως μὲν ἂν Καλλικλεῖ τούτῳ ἔτι διελεγόμην, ἕως αὐτῷ τὴν τοῦ Ἀμφίονος ἀπέδωκα ῥῆσιν ἀντὶ τῆς τοῦ Ζήθου· ἐπειδὴ δὲ σύ, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἐθέλεις συνδιαπερᾶναι τὸν λόγον, ἀλλʼ οὖν ἐμοῦ γε ἀκούων ἐπιλαμβάνου, ἐάν τί σοι δοκῶ μὴ

506cBeni çürütürsen, senin bana kızdığın gibi ben sana kızmayacağım; tersine, adın benim yanımda en büyük velinimet olarak yazılacak.

Kallikles: Söyle, aziz dostum, kendin söyle ve bitir.

Sokrates: Öyleyse konuşmayı baştan alıyorum, dinle. Hoş olanla iyi olan aynı şey midir? — Aynı değildir; Kallikles'le öyle anlaştık. — Hoş olan iyi uğruna mı yapılmalı, yoksa iyi hoş uğruna mı? — Hoş olan iyi uğruna. — Hoş, yanımızda bulununca haz duyduğumuz şey; iyi de yanımızda bulununca iyi olduğumuz şey değil midir?

506c

καλῶς λέγειν. καί με ἐὰν ἐξελέγχῃς, οὐκ ἀχθεσθήσομαί σοι ὥσπερ σὺ ἐμοί, ἀλλὰ μέγιστος εὐεργέτης παρʼ ἐμοὶ ἀναγεγράψῃ.

ΚΑΛ. λέγε, ὠγαθέ, αὐτὸς καὶ πέραινε.

ΣΩ. ἄκουε δὴ ἐξ ἀρχῆς ἐμοῦ ἀναλαβόντος τὸν λόγον. ἆρα τὸ ἡδὺ καὶ τὸ ἀγαθὸν τὸ αὐτό ἐστιν;—οὐ ταὐτόν, ὡς ἐγὼ καὶ Καλλικλῆς ὡμολογήσαμεν.—πότερον δὲ τὸ ἡδὺ ἕνεκα τοῦ ἀγαθοῦ πρακτέον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἕνεκα τοῦ ἡδέος;—τὸ ἡδὺ ἕνεκα τοῦ ἀγαθοῦ.—ἡδὺ δέ ἐστιν τοῦτο οὗ

506d— Elbette. — Ama hem biz hem de iyi olan öbür her şey, bir aretē yanımızda bulunduğu için iyiyiz, değil mi? — Bence bu zorunlu, Kallikles. — Ama her şeyin aretē'si — aletin, bedenin, psykhē'nin, her canlının — en güzel biçimde gelişigüzel ortaya çıkmaz; her birine özgü olarak verilmiş düzen, doğruluk ve tekhnē sayesinde ortaya çıkar. Öyle mi? — Ben öyle diyorum.

506d

παραγενομένου ἡδόμεθα, ἀγαθὸν δὲ οὗ παρόντος ἀγαθοί ἐσμεν;—πάνυ γε.—ἀλλὰ μὴν ἀγαθοί γέ ἐσμεν καὶ ἡμεῖς καὶ τἆλλα πάντα ὅσʼ ἀγαθά ἐστιν, ἀρετῆς τινος παραγενομένης;—ἔμοιγε δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι, ὦ Καλλίκλεις.—ἀλλὰ μὲν δὴ ἥ γε ἀρετὴ ἑκάστου, καὶ σκεύους καὶ σώματος καὶ ψυχῆς αὖ καὶ ζῴου παντός, οὐ τῷ εἰκῇ κάλλιστα παραγίγνεται, ἀλλὰ τάξει καὶ ὀρθότητι καὶ τέχνῃ, ἥτις ἑκάστῳ ἀποδέδοται αὐτῶν· ἆρα ἔστιν ταῦτα;—ἐγὼ μὲν γάρ φημι.—

506e— Demek ki her şeyin aretē'si düzenle kurulmuş ve intizama sokulmuş bir şeydir? — Ben öyle derim. — O hâlde her varlığa ona özgü bir intizam yerleşince, onu iyi kılan bu intizamdır? — Bence öyle. — Demek ki kendine özgü intizamı olan psykhē, intizamsız olandan daha iyidir? — Zorunlu olarak. — Ama intizamı olan psykhē intizamlıdır, değil mi? — Nasıl olmasın? — İntizamlı olan da itidallidir?

506e

τάξει ἆρα τεταγμένον καὶ κεκοσμημένον ἐστὶν ἡ ἀρετὴ ἑκάστου;—φαίην ἂν ἔγωγε.—κόσμος τις ἄρα ἐγγενόμενος ἐν ἑκάστῳ ὁ ἑκάστου οἰκεῖος ἀγαθὸν παρέχει ἕκαστον τῶν ὄντων;—ἔμοιγε δοκεῖ.—καὶ ψυχὴ ἄρα κόσμον ἔχουσα τὸν ἑαυτῆς ἀμείνων τῆς ἀκοσμήτου;—ἀνάγκη.—ἀλλὰ μὴν ἥ γε κόσμον ἔχουσα κοσμία;—πῶς γὰρ οὐ μέλλει;—

ΣΩ. ἡ δέ

507a— Bu kesinlikle zorunlu. — Demek ki itidalli psykhē iyidir. Ben buna karşı başka bir şey söyleyemem, sevgili Kallikles; sen söyleyebiliyorsan öğret.

Kallikles: Söyle, aziz dostum.

Sokrates: Şunu söylüyorum: İtidalli psykhē iyiyse, itidallinin zıddı hâlde olan psykhē kötüdür; bu da akılsız ve ölçüsüz olandı. — Elbette. — Üstelik itidalli insan hem tanrılara hem insanlara karşı uygun olanı yapar; uygun olmayanı yapan itidalli olamaz ki.

507a

γε κοσμία σώφρων;—πολλὴ ἀνάγκη.—ἡ ἄρα σώφρων ψυχὴ ἀγαθή. ἐγὼ μὲν οὐκ ἔχω παρὰ ταῦτα ἄλλα φάναι, ὦ φίλε Καλλίκλεις· σὺ δʼ εἰ ἔχεις, δίδασκε.

ΚΑΛ. λέγʼ, ὠγαθέ.

ΣΩ. λέγω δὴ ὅτι, εἰ ἡ σώφρων ἀγαθή ἐστιν, ἡ τοὐναντίον τῇ σώφρονι πεπονθυῖα κακή ἐστιν· ἦν δὲ αὕτη ἡ ἄφρων τε καὶ ἀκόλαστος.—πάνυ γε.—καὶ μὴν ὅ γε σώφρων τὰ προσήκοντα πράττοι ἂν καὶ περὶ θεοὺς καὶ περὶ ἀνθρώπους· οὐ γὰρ ἂν σωφρονοῖ τὰ μὴ προσήκοντα πράττων;—

507b— Bunun böyle olması zorunlu. — Üstelik insanlara karşı uygun olanı yapan adil olanı, tanrılara karşı uygun olanı yapan da dine uygun olanı yapar; adil ve dine uygun olanı yapanın da adil ve dindar olması zorunludur. — Öyle. — Ayrıca cesur olması da zorunludur. Çünkü uygun olmayanın peşine düşmek de ondan kaçmak da itidalli bir adama yakışmaz; o, işler olsun, insanlar olsun, hazlar ve acılar olsun, nelerden kaçmak ve nelerin peşine düşmek gerekiyorsa onlardan kaçar ve onların peşine düşer, gereken yerde de sebat edip dayanır. Öyle ki, Kallikles, anlattığımız gibi itidalli adam adil, cesur ve dindar olduğundan kusursuz derecede iyi bir adam olmak zorundadır; iyi adam ne yaparsa iyi ve güzel yapar; iyi yapan, yani iyi yaşayan da bahtiyar ve mesuttur; kötü olan, kötü yaşayan ise bedbahttır. Bu sonuncusu da itidalliye zıt hâlde olandır: senin övdüğün ölçüsüz adam.

507b

ἀνάγκη ταῦτʼ εἶναι οὕτω.—καὶ μὴν περὶ μὲν ἀνθρώπους τὰ προσήκοντα πράττων δίκαιʼ ἂν πράττοι, περὶ δὲ θεοὺς ὅσια· τὸν δὲ τὰ δίκαια καὶ ὅσια πράττοντα ἀνάγκη δίκαιον καὶ ὅσιον εἶναι.—ἔστι ταῦτα.—καὶ μὲν δὴ καὶ ἀνδρεῖόν γε ἀνάγκη· οὐ γὰρ δὴ σώφρονος ἀνδρός ἐστιν οὔτε διώκειν οὔτε φεύγειν ἃ μὴ προσήκει, ἀλλʼ ἃ δεῖ καὶ πράγματα καὶ ἀνθρώπους καὶ ἡδονὰς καὶ λύπας φεύγειν καὶ διώκειν, καὶ ὑπομένοντα καρτερεῖν ὅπου δεῖ· ὥστε πολλὴ

507cBen bunları böyle ortaya koyuyor ve doğru olduklarını söylüyorum. Doğruysalar, görünüşe göre mesut olmak isteyen kişi itidalin peşinden gitmeli ve onu talim etmeli, ölçüsüzlükten de her birimiz ayaklarımız bizi ne kadar hızlı götürürse o kadar hızla kaçmalı. En iyisi, hiç cezalandırılmaya ihtiyaç duymayacak şekilde hazırlanmalı; ama kendisi ya da yakınlarından biri, ister bir fert ister bir şehir olsun, buna ihtiyaç duyarsa, mesut olacaksa cezasını bulmalı ve cezalandırılmalıdır.

507c

ἀνάγκη, ὦ Καλλίκλεις, τὸν σώφρονα, ὥσπερ διήλθομεν, δίκαιον ὄντα καὶ ἀνδρεῖον καὶ ὅσιον ἀγαθὸν ἄνδρα εἶναι τελέως, τὸν δὲ ἀγαθὸν εὖ τε καὶ καλῶς πράττειν ἃ ἂν πράττῃ, τὸν δʼ εὖ πράττοντα μακάριόν τε καὶ εὐδαίμονα εἶναι, τὸν δὲ πονηρὸν καὶ κακῶς πράττοντα ἄθλιον· οὗτος δʼ ἂν εἴη ὁ ἐναντίως ἔχων τῷ σώφρονι, ὁ ἀκόλαστος, ὃν σὺ ἐπῄνεις.

ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα οὕτω τίθεμαι καί φημι ταῦτα ἀληθῆ εἶναι· εἰ δὲ ἔστιν ἀληθῆ, τὸν βουλόμενον, ὡς ἔοικεν, εὐδαίμονα

507dBence yaşarken gözetilmesi gereken hedef budur: İnsan hem kendi her şeyini hem de şehrin her şeyini buna yöneltmeli ki bahtiyar olacak olanda adalet ve itidal bulunsun; böyle davranmalı. Arzularının ölçüsüz olmasına göz yumup onları doyurmaya çalışarak — ki bu bitmek bilmeyen bir kötülüktür — bir haydut hayatı yaşamamalı.

507d

εἶναι σωφροσύνην μὲν διωκτέον καὶ ἀσκητέον, ἀκολασίαν δὲ φευκτέον ὡς ἔχει ποδῶν ἕκαστος ἡμῶν, καὶ παρασκευαστέον μάλιστα μὲν μηδὲν δεῖσθαι τοῦ κολάζεσθαι, ἐὰν δὲ δεηθῇ ἢ αὐτὸς ἢ ἄλλος τις τῶν οἰκείων, ἢ ἰδιώτης ἢ πόλις, ἐπιθετέον δίκην καὶ κολαστέον, εἰ μέλλει εὐδαίμων εἶναι. οὗτος ἔμοιγε δοκεῖ ὁ σκοπὸς εἶναι πρὸς ὃν βλέποντα δεῖ ζῆν, καὶ πάντα εἰς τοῦτο τὰ αὑτοῦ συντείνοντα καὶ τὰ τῆς πόλεως, ὅπως δικαιοσύνη παρέσται καὶ σωφροσύνη

507eÇünkü böyle biri ne başka bir insana ne de tanrıya sevimli gelir; ortaklık kuramaz, ortaklığın olmadığı yerde de dostluk olmaz. Bilgeler der ki, Kallikles, göğü ve yeri, tanrıları ve insanları ortaklık, dostluk, intizam, itidal ve adalet bir arada tutar; bu yüzden bu bütüne, dostum, düzensizlik ya da ölçüsüzlük demezler, kosmos, yani düzen derler.

507e

τῷ μακαρίῳ μέλλοντι ἔσεσθαι, οὕτω πράττειν, οὐκ ἐπιθυμίας ἐῶντα ἀκολάστους εἶναι καὶ ταύτας ἐπιχειροῦντα πληροῦν, ἀνήνυτον κακόν, λῃστοῦ βίον ζῶντα. οὔτε γὰρ ἂν ἄλλῳ ἀνθρώπῳ προσφιλὴς ἂν εἴη ὁ τοιοῦτος οὔτε θεῷ· κοινωνεῖν γὰρ ἀδύνατος, ὅτῳ δὲ μὴ ἔνι κοινωνία, φιλία οὐκ ἂν εἴη.

ΣΩ. φασὶ δʼ οἱ σοφοί, ὦ Καλλίκλεις, καὶ οὐρανὸν καὶ

508aAma sen, bilge olduğun hâlde, bunlara dikkat etmiyor gibisin. Geometrik eşitliğin tanrılar arasında da insanlar arasında da büyük bir gücü olduğu gözünden kaçmış; sen ise başkasından fazlasını almanın peşinde olmak gerektiğini sanıyorsun, çünkü geometriyi ihmal ediyorsun. Peki. Ya mesutların adalet ve itidal edindikleri için mesut, bedbahtların da kötülükleri yüzünden bedbaht olduklarını söyleyen bu sözü çürütmeliyiz; ya da bu söz doğruysa, sonuçlarının ne olduğuna bakmalıyız.

508a

γῆν καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους τὴν κοινωνίαν συνέχειν καὶ φιλίαν καὶ κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην καὶ δικαιότητα, καὶ τὸ ὅλον τοῦτο διὰ ταῦτα κόσμον καλοῦσιν, ὦ ἑταῖρε, οὐκ ἀκοσμίαν οὐδὲ ἀκολασίαν. σὺ δέ μοι δοκεῖς οὐ προσέχειν τὸν νοῦν τούτοις, καὶ ταῦτα σοφὸς ὤν, ἀλλὰ λέληθέν σε ὅτι ἡ ἰσότης ἡ γεωμετρικὴ καὶ ἐν θεοῖς καὶ ἐν ἀνθρώποις μέγα δύναται, σὺ δὲ πλεονεξίαν οἴει δεῖν ἀσκεῖν· γεωμετρίας γὰρ ἀμελεῖς. εἶεν· ἢ ἐξελεγκτέος δὴ οὗτος ὁ λόγος

508bÖnceki o sonuçların hepsi çıkıyor, Kallikles; hani ciddi mi söylüyorum diye bana sorduğun sözler: Biri haksızlık ederse insan kendini de, oğlunu da, arkadaşını da itham etmeli ve hitabeti bunun için kullanmalı. Polos'un utancından kabul ettiğini sandığın şey de demek doğruymuş: Haksızlık etmek, haksızlığa uğramaktan ne kadar çirkinse o kadar da kötüdür.

508b

ἡμῖν ἐστιν, ὡς οὐ δικαιοσύνης καὶ σωφροσύνης κτήσει εὐδαίμονες οἱ εὐδαίμονες, κακίας δὲ οἱ ἄθλιοι, ἢ εἰ οὗτος ἀληθής ἐστιν, σκεπτέον τί τὰ συμβαίνοντα. τὰ πρόσθεν ἐκεῖνα, ὦ Καλλίκλεις, συμβαίνει πάντα, ἐφʼ οἷς σύ με ἤρου εἰ σπουδάζων λέγοιμι, λέγοντα ὅτι κατηγορητέον εἴη καὶ αὑτοῦ καὶ ὑέος καὶ ἑταίρου, ἐάν τι ἀδικῇ, καὶ τῇ ῥητορικῇ ἐπὶ τοῦτο χρηστέον· καὶ ἃ Πῶλον αἰσχύνῃ ᾤου συγχωρεῖν, ἀληθῆ ἄρα ἦν, τὸ εἶναι τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι ὅσῳπερ

508cDoğru dürüst hatip olacak kişinin de demek ki adil olması ve adil olanı bilmesi gerekiyor; Polos da Gorgias'ın bunu utancından kabul ettiğini söylemişti.

Bunlar böyle olduğuna göre, bana yönelttiğin kınamaların ne olduğuna, haklı olup olmadıklarına bakalım. Hani ben ne kendime ne dostlarımdan ya da yakınlarımdan birine yardım edebiliyor, ne de onları en büyük tehlikelerden kurtarabiliyormuşum; hakları elinden alınmış biri gibi isteyenin insafına kalmışmışım: suratıma tokat atmak — senin sözündeki o yiğitçe ifadeyle — isteyenin de, malımı almak isteyenin de, beni şehirden sürmek ya da en sonunda öldürmek isteyenin de. Böyle bir durumda olmak da senin sözüne göre her şeyin en çirkiniymiş.

508c

αἴσχιον τοσούτῳ κάκιον· καὶ τὸν μέλλοντα ὀρθῶς ῥητορικὸν ἔσεσθαι δίκαιον ἄρα δεῖ εἶναι καὶ ἐπιστήμονα τῶν δικαίων, ὃ αὖ Γοργίαν ἔφη πῶλος διʼ αἰσχύνην ὁμολογῆσαι.

τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων σκεψώμεθα τί ποτʼ ἐστὶν ἃ σὺ ἐμοὶ ὀνειδίζεις, ἆρα καλῶς λέγεται ἢ οὔ, ὡς ἄρα ἐγὼ οὐχ οἷός τʼ εἰμὶ βοηθῆσαι οὔτε ἐμαυτῷ οὔτε τῶν φίλων οὐδενὶ οὐδὲ τῶν οἰκείων, οὐδʼ ἐκσῶσαι ἐκ τῶν μεγίστων κινδύνων, εἰμὶ δὲ ἐπὶ τῷ βουλομένῳ ὥσπερ οἱ ἄτιμοι τοῦ ἐθέλοντος,

508dBenim sözüm ise şu — gerçi defalarca söylendi, ama bir kez daha söylenmesine de bir engel yok: Kallikles, haksız yere suratıma tokat yemenin en çirkin şey olduğunu söylemiyorum, bedenimin yaralanmasının ya da kesemin kesilmesinin de; tersine, bana ve benim olana haksız yere vurmak ve onları kesip biçmek daha çirkin ve daha kötüdür. Hırsızlık etmek, köleleştirmek, duvar delip ev soymak, kısacası bana ve benim olana karşı herhangi bir haksızlık yapmak da haksızlık eden için, haksızlığa uğrayan benim için olduğundan daha kötü ve daha çirkindir.

508d

ἄντε τύπτειν βούληται, τὸ νεανικὸν δὴ τοῦτο τὸ τοῦ σοῦ λόγου, ἐπὶ κόρρης, ἐάντε χρήματα ἀφαιρεῖσθαι, ἐάντε ἐκβάλλειν ἐκ τῆς πόλεως, ἐάντε, τὸ ἔσχατον, ἀποκτεῖναι· καὶ οὕτω διακεῖσθαι πάντων δὴ αἴσχιστόν ἐστιν, ὡς ὁ σὸς λόγος. ὁ δὲ δὴ ἐμὸς ὅστις, πολλάκις μὲν ἤδη εἴρηται, οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ ἔτι λέγεσθαι· οὔ φημι, ὦ Καλλίκλεις, τὸ τύπτεσθαι ἐπὶ κόρρης ἀδίκως αἴσχιστον εἶναι, οὐδέ γε τὸ τέμνεσθαι

508eÖnceki konuşmalarımızda, orada, yukarıda bunlar benim söylediğim gibi göründükleri için, şimdi — biraz kaba bir ifade kullanmak caizse — demirden ve elmastan sözlerle sımsıkı bağlanmış, tutturulmuş durumdadırlar; en azından şimdilik öyle görünüyor. Sen ya da senden daha yiğit biri bu bağları çözmedikçe, şimdi benim söylediğimden başka türlü söyleyen doğru söylemiş olamaz.

508e

οὔτε τὸ σῶμα τὸ ἐμὸν οὔτε τὸ βαλλάντιον, ἀλλὰ τὸ τύπτειν καὶ ἐμὲ καὶ τὰ ἐμὰ ἀδίκως καὶ τέμνειν καὶ αἴσχιον καὶ κάκιον, καὶ κλέπτειν γε ἅμα καὶ ἀνδραποδίζεσθαι καὶ τοιχωρυχεῖν καὶ συλλήβδην ὁτιοῦν ἀδικεῖν καὶ ἐμὲ καὶ τὰ ἐμὰ τῷ ἀδικοῦντι καὶ κάκιον καὶ αἴσχιον εἶναι ἢ ἐμοὶ τῷ ἀδικουμένῳ.

ΣΩ. ταῦτα ἡμῖν ἄνω ἐκεῖ ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις οὕτω φανέντα, ὡς ἐγὼ λέγω, κατέχεται καὶ δέδεται, καὶ

509aÇünkü benim sözüm hep aynıdır: Bunların nasıl olduğunu bilmiyorum; ama şimdiye kadar karşılaştığım kişilerden hiçbiri, şimdi olduğu gibi, başka türlü söyleyip de gülünç duruma düşmekten kurtulamadı. Ben de bu yüzden bunların böyle olduğunu yine kabul ediyorum.

509a

εἰ ἀγροικότερόν τι εἰπεῖν ἔστιν, σιδηροῖς καὶ ἀδαμαντίνοις λόγοις, ὡς γοῦν ἂν δόξειεν οὑτωσί, οὓς σὺ εἰ μὴ λύσεις ἢ σοῦ τις νεανικώτερος, οὐχ οἷόν τε ἄλλως λέγοντα ἢ ὡς ἐγὼ νῦν λέγω καλῶς λέγειν· ἐπεὶ ἔμοιγε ὁ αὐτὸς λόγος ἐστιν ἀεί, ὅτι ἐγὼ ταῦτα οὐκ οἶδα ὅπως ἔχει, ὅτι μέντοι ὧν ἐγὼ ἐντετύχηκα, ὥσπερ νῦν, οὐδεὶς οἷός τʼ ἐστὶν ἄλλως λέγων μὴ οὐ καταγέλαστος εἶναι. ἐγὼ μὲν οὖν αὖ τίθημι

509bEğer böyleyse, haksızlık haksızlık eden için kötülüklerin en büyüğüyse ve mümkünse bu en büyük kötülükten daha da büyüğü haksızlık edip cezasını ödememekse, insan hangi yardımı kendine yapamadığında gerçekten gülünç olur? En büyük zararımızı bizden uzaklaştıracak yardımı yapamadığında değil mi? Kesinlikle öyle: İnsanın yapamadığında en çok utanacağı yardım budur, yani ne kendine ne dostlarına ve yakınlarına bu yardımı yapamamak. İkinci derecede utanılacak olan, ikinci kötülüğe karşı yardım edememek; üçüncü derecede utanılacak olan, üçüncüye karşı yardım edememek; öbürleri de böyle.

509b

ταῦτα οὕτως ἔχειν· εἰ δὲ οὕτως ἔχει καὶ μέγιστον τῶν κακῶν ἐστιν ἡ ἀδικία τῷ ἀδικοῦντι καὶ ἔτι τούτου μεῖζον μεγίστου ὄντος, εἰ οἷόν τε, τὸ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην, τίνα ἂν βοήθειαν μὴ δυνάμενος ἄνθρωπος βοηθεῖν ἑαυτῷ καταγέλαστος ἂν τῇ ἀληθείᾳ εἴη; ἆρα οὐ ταύτην, ἥτις ἀποτρέψει τὴν μεγίστην ἡμῶν βλάβην; ἀλλὰ πολλὴ ἀνάγκη ταύτην εἶναι τὴν αἰσχίστην βοήθειαν μὴ δύνασθαι βοηθεῖν μήτε αὑτῷ μήτε τοῖς αὑτοῦ φίλοις τε καὶ οἰκείοις, δευτέραν δὲ

509cHer kötülüğün büyüklüğü ne kadarsa, ona karşı yardım edebilmenin güzelliği de, edememenin utancı da o kadar büyüktür. Böyle mi, yoksa başka türlü mü, Kallikles?

Kallikles: Başka türlü değil.

Sokrates: Haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak diye iki şey olduğuna göre, haksızlık etmenin daha büyük, haksızlığa uğramanın daha küçük bir kötülük olduğunu söylüyoruz. O hâlde insan ne edinirse kendine öyle yardım etmiş olur ki bu iki faydanın, yani haksızlık etmemekten ve haksızlığa uğramamaktan gelen faydanın ikisine birden sahip olsun?

509c

τὴν τοῦ δευτέρου κακοῦ καὶ τρίτην τὴν τοῦ τρίτου καὶ τἆλλα οὕτως· ὡς ἑκάστου κακοῦ μέγεθος πέφυκεν, οὕτω καὶ κάλλος τοῦ δυνατὸν εἶναι ἐφʼ ἕκαστα βοηθεῖν καὶ αἰσχύνη τοῦ μή. ἆρα ἄλλως ἢ οὕτως ἔχει, ὦ Καλλίκλεις;

ΚΑΛ. οὐκ ἄλλως.

ΣΩ. δυοῖν οὖν ὄντοιν, τοῦ ἀδικεῖν τε καὶ ἀδικεῖσθαι, μεῖζον μέν φαμεν κακὸν τὸ ἀδικεῖν, ἔλαττον δὲ τὸ ἀδικεῖσθαι. τί οὖν ἂν παρασκευασάμενος ἄνθρωπος βοηθήσειεν αὑτῷ,

509dBir güç mü edinmeli, yoksa dilemesi mi yeter? Şunu demek istiyorum: Haksızlığa uğramayı dilemezse mi haksızlığa uğramaz, yoksa haksızlığa uğramamak için bir güç edinirse mi?

Kallikles: Bu açık: Bir güç edinirse.

Sokrates: Ya haksızlık etmek? Haksızlık etmeyi dilememek yeter mi — çünkü o zaman haksızlık etmeyecektir — yoksa buna karşı da bir güç ve tekhnē edinmek gerekir mi, öyle ki bunları öğrenip talim etmezse haksızlık edecektir?

509d

ὥστε ἀμφοτέρας τὰς ὠφελίας ταύτας ἔχειν, τήν τε ἀπὸ τοῦ μὴ ἀδικεῖν καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ μὴ ἀδικεῖσθαι; πότερα δύναμιν ἢ βούλησιν; ὧδε δὲ λέγω· πότερον ἐὰν μὴ βούληται ἀδικεῖσθαι, οὐκ ἀδικήσεται, ἢ ἐὰν δύναμιν παρασκευάσηται τοῦ μὴ ἀδικεῖσθαι, οὐκ ἀδικήσεται;

ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὅτι ἐὰν δύναμιν.

ΣΩ. τί δὲ δὴ τοῦ ἀδικεῖν; πότερον ἐὰν μὴ βούληται ἀδικεῖν, ἱκανὸν τοῦτʼ ἐστίν—οὐ γὰρ ἀδικήσει—ἢ καὶ ἐπὶ

509eNeden bana tam da şunu cevaplamadın, Kallikles: Önceki konuşmalarda Polos'la ben, kimsenin dileyerek haksızlık etmediğini, haksızlık edenlerin hepsinin istemeyerek haksızlık ettiğini kabul ettiğimizde, sence bunu kabul etmeye haklı olarak mı zorlandık, yoksa değil mi?

509e

τοῦτο δεῖ δύναμίν τινα καὶ τέχνην παρασκευάσασθαι, ὡς, ἐὰν μὴ μάθῃ αὐτὰ καὶ ἀσκήσῃ, ἀδικήσει; τί οὐκ αὐτό γέ μοι τοῦτο ἀπεκρίνω, ὦ Καλλίκλεις, πότερόν σοι δοκοῦμεν ὀρθῶς ἀναγκασθῆναι ὁμολογεῖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν λόγοις ἐγώ τε καὶ πῶλος ἢ οὔ, ἡνίκα ὡμολογήσαμεν μηδένα βουλόμενον ἀδικεῖν, ἀλλʼ ἄκοντας τοὺς ἀδικοῦντας πάντας ἀδικεῖν;

510aKallikles: Senin için öyle olsun, Sokrates, ki sözünü sonuna kadar götüresin.

Sokrates: Demek ki görünüşe göre haksızlık etmemek için de bir güç ve tekhnē edinmek gerekiyor.

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Peki hiç haksızlığa uğramamak ya da olabildiğince az uğramak için gereken hazırlığın tekhnē'si nedir? Bak bakalım, sana da bana göründüğü gibi mi görünüyor. Bana şu gibi geliyor: Ya insan şehirde bizzat yönetici, hatta tiran olmalı ya da mevcut yönetimin dostu olmalı.

Kallikles: Görüyor musun, Sokrates, doğru bir şey söylediğinde seni övmeye ne kadar hazırım? Bence bunu pek güzel söyledin.

510a

ΚΑΛ. ἔστω σοι τοῦτο, ὦ Σώκρατες, οὕτως, ἵνα διαπεράνῃς τὸν λόγον.

ΣΩ. καὶ ἐπὶ τοῦτο ἄρα, ὡς ἔοικεν, παρασκευαστέον ἐστὶ δύναμίν τινα καὶ τέχνην, ὅπως μὴ ἀδικήσωμεν.

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. τίς οὖν ποτʼ ἐστὶν τέχνη τῆς παρασκευῆς τοῦ μηδὲν ἀδικεῖσθαι ἢ ὡς ὀλίγιστα; σκέψαι εἰ σοὶ δοκεῖ ἥπερ ἐμοί. ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκεῖ ἥδε· ἢ αὐτὸν ἄρχειν δεῖν ἐν τῇ πόλει ἢ καὶ τυραννεῖν, ἢ τῆς ὑπαρχούσης πολιτείας ἑταῖρον εἶναι.

ΚΑΛ. ὁρᾷς, ὦ Σώκρατες, ὡς ἐγὼ ἕτοιμός εἰμι ἐπαινεῖν,

510bSokrates: Şuna da bak, bakalım bunu da doğru söylüyor muyum. Bana öyle geliyor ki herkes, olabildiğince, eskilerin ve bilgelerin dediği kişinin dostudur: Benzer benzerin dostudur. Sana da öyle gelmiyor mu?

Kallikles: Geliyor.

Sokrates: O hâlde başta vahşi ve terbiyesiz bir tiranın bulunduğu yerde, şehirde ondan çok daha iyi biri olsa, tiran herhalde ondan korkar ve onunla hiçbir zaman candan dost olamaz, değil mi?

510b

ἄν τι καλῶς λέγῃς; τοῦτό μοι δοκεῖς πάνυ καλῶς εἰρηκέναι.

ΣΩ. σκόπει δὴ καὶ τόδε ἐάν σοι δοκῶ εὖ λέγειν. φίλος μοι δοκεῖ ἕκαστος ἑκάστῳ εἶναι ὡς οἷόν τε μάλιστα, ὅνπερ οἱ παλαιοί τε καὶ σοφοὶ λέγουσιν, ὁ ὅμοιος τῷ ὁμοίῳ. οὐ καὶ σοί;

ΚΑΛ. ἔμοιγε.

ΣΩ. οὐκοῦν ὅπου τύραννός ἐστιν ἄρχων ἄγριος καὶ ἀπαίδευτος, εἴ τις τούτου ἐν τῇ πόλει πολὺ βελτίων εἴη, φοβοῖτο δήπου ἂν αὐτὸν ὁ τύραννος καὶ τούτῳ ἐξ ἅπαντος

510cKallikles: Öyle.

Sokrates: Ondan çok daha aşağı biri olsa, o da dost olamaz; çünkü tiran onu küçümser ve hiçbir zaman ona bir dosta gösterilecek ilgiyi göstermez.

Kallikles: Bu da doğru.

Sokrates: Geriye böyle birinin söz edilmeye değer tek dostu olarak şu kalıyor: huyu onunkine benzeyen, aynı şeyleri kınayıp aynı şeyleri öven, yönetilmeye ve yönetene boyun eğmeye razı olan kişi. O şehirde büyük güç sahibi olacak olan budur; kimse ona haksızlık edip de bunu yanına kâr bırakamaz.

510c

τοῦ νοῦ οὐκ ἄν ποτε δύναιτο φίλος γενέσθαι;

ΚΑΛ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. οὐδέ γε εἴ τις πολὺ φαυλότερος εἴη, οὐδʼ ἂν οὗτος· καταφρονοῖ γὰρ ἂν αὐτοῦ ὁ τύραννος καὶ οὐκ ἄν ποτε ὡς πρὸς φίλον σπουδάσειεν.

ΚΑΛ. καὶ ταῦτʼ ἀληθῆ.

ΣΩ. λείπεται δὴ ἐκεῖνος μόνος ἄξιος λόγου φίλος τῷ τοιούτῳ, ὃς ἂν ὁμοήθης ὤν, ταὐτὰ ψέγων καὶ ἐπαινῶν, ἐθέλῃ ἄρχεσθαι καὶ ὑποκεῖσθαι τῷ ἄρχοντι. οὗτος μέγα

510dÖyle değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: Demek ki o şehirde gençlerden biri "Nasıl büyük güç sahibi olabilirim de kimse bana haksızlık etmez?" diye düşünse, görünüşe göre onun yolu şudur: Daha gençken kendini efendisiyle aynı şeylere sevinip aynı şeylere üzülmeye alıştırmak ve ona olabildiğince benzemeye çalışmak. Öyle değil mi?

Kallikles: Evet.

Sokrates: O zaman bu kişi, sizin sözünüze göre, şehirde haksızlığa uğramamayı ve büyük güç sahibi olmayı başarmış olur.

510d

ἐν ταύτῃ τῇ πόλει δυνήσεται, τοῦτον οὐδεὶς χαίρων ἀδικήσει. οὐχ οὕτως ἔχει;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. εἰ ἄρα τις ἐννοήσειεν ἐν ταύτῃ τῇ πόλει τῶν νέων, τίνα ἂν τρόπον ἐγὼ μέγα δυναίμην καὶ μηδείς με ἀδικοῖ; αὕτη, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ ὁδός ἐστιν, εὐθὺς ἐκ νέου ἐθίζειν αὑτὸν τοῖς αὐτοῖς χαίρειν καὶ ἄχθεσθαι τῷ δεσπότῃ, καὶ παρασκευάζειν ὅπως ὅτι μάλιστα ὅμοιος ἔσται ἐκείνῳ. οὐχ οὕτως;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν τούτῳ τὸ μὲν μὴ ἀδικεῖσθαι καὶ μέγα

510eKallikles: Elbette.

Sokrates: Peki haksızlık etmemeyi de başarır mı? Yoksa haksız olan yöneticiye benzeyecek ve onun yanında büyük güç sahibi olacaksa, bundan çok uzak mı kalır? Bence büsbütün tersine, böylece bütün hazırlığı olabildiğince çok haksızlık edebilmeye ve haksızlık edip cezasını ödememeye yönelik olacaktır. Öyle değil mi?

Kallikles: Öyle görünüyor.

510e

δύνασθαι, ὡς ὁ ὑμέτερος λόγος, ἐν τῇ πόλει διαπεπράξεται.

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ τὸ μὴ ἀδικεῖν; ἢ πολλοῦ δεῖ, εἴπερ ὅμοιος ἔσται τῷ ἄρχοντι ὄντι ἀδίκῳ καὶ παρὰ τούτῳ μέγα δυνήσεται; ἀλλʼ οἶμαι ἔγωγε, πᾶν τοὐναντίον οὑτωσὶ ἡ παρασκευὴ ἔσται αὐτῷ ἐπὶ τὸ οἵῳ τε εἶναι ὡς πλεῖστα ἀδικεῖν καὶ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην. ἦ γάρ;

ΚΑΛ. φαίνεται.

511aSokrates: O hâlde en büyük kötülük onun olacak: Efendisini taklit etmesi ve elde ettiği güç yüzünden psykhē'si kötüleşmiş, sakatlanmış olacak.

Kallikles: Her seferinde sözleri nasıl alt üst ettiğini anlamıyorum, Sokrates. Bilmiyor musun ki bu taklit eden adam, taklit etmeyen o adamı isterse öldürür ve malını elinden alır?

511a

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μέγιστον αὐτῷ κακὸν ὑπάρξει μοχθηρῷ ὄντι τὴν ψυχὴν καὶ λελωβημένῳ διὰ τὴν μίμησιν τοῦ δεσπότου καὶ δύναμιν.

ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ὅπῃ στρέφεις ἑκάστοτε τοὺς λόγους ἄνω καὶ κάτω, ὦ Σώκρατες· ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι οὗτος ὁ μιμούμενος τὸν μὴ μιμούμενον ἐκεῖνον ἀποκτενεῖ, ἐὰν βούληται, καὶ ἀφαιρήσεται τὰ ὄντα.

511bSokrates: Biliyorum, aziz Kallikles, sağır değilsem; hem senden hem az önce Polos'tan defalarca, hem de şehirde hemen hemen herkesten duyuyorum. Ama sen de benden şunu dinle: İsterse öldürür, ama kötü bir adam olarak iyi ve soylu bir insanı.

Kallikles: İşte asıl öfkelendirici olan da bu değil mi?

Sokrates: Aklı olan için değil; sözümüz de bunu gösteriyor. Yoksa insanın olabildiğince uzun yaşamaya hazırlanması ve bizi hep tehlikelerden kurtaran şu tekhnē'lerle uğraşması gerektiğini mi düşünüyorsun — senin bana uğraşmamı salık verdiğin, mahkemelerde insanı kurtaran hitabet gibi?

511b

ΣΩ. οἶδα, ὠγαθὲ Καλλίκλεις, εἰ μὴ κωφός γʼ εἰμί, καὶ σοῦ ἀκούων καὶ Πώλου ἄρτι πολλάκις καὶ τῶν ἄλλων ὀλίγου πάντων τῶν ἐν τῇ πόλει· ἀλλὰ καὶ σὺ ἐμοῦ ἄκουε, ὅτι ἀποκτενεῖ μέν, ἂν βούληται, ἀλλὰ πονηρὸς ὢν καλὸν κἀγαθὸν ὄντα.

ΚΑΛ. οὐκοῦν τοῦτο δὴ καὶ τὸ ἀγανακτητόν;

ΣΩ. οὐ νοῦν γε ἔχοντι, ὡς ὁ λόγος σημαίνει. ἢ οἴει δεῖν τοῦτο παρασκευάζεσθαι ἄνθρωπον, ὡς πλεῖστον χρόνον ζῆν, καὶ μελετᾶν τὰς τέχνας ταύτας αἳ ἡμᾶς ἀεὶ ἐκ τῶν

511cKallikles: Evet, Zeus adına; sana doğru bir öğüt veriyorum.

Sokrates: Peki, aziz dostum, yüzme bilgisi de sana muhterem bir şey gibi mi geliyor?

Kallikles: Zeus adına, hayır.

Sokrates: Oysa bu da insanları, bu bilgiye ihtiyaç duyulan bir duruma düştüklerinde ölümden kurtarır. Bu sana küçük görünüyorsa, sana bundan daha büyüğünü söyleyeyim: dümencilik. O yalnız canları değil, bedenleri ve malları da en büyük tehlikelerden kurtarır, tıpkı hitabet gibi.

511c

κινδύνων σῴζουσιν, ὥσπερ καὶ ἣν σὺ κελεύεις ἐμὲ μελετᾶν τὴν ῥητορικὴν τὴν ἐν τοῖς δικαστηρίοις διασῴζουσαν;

ΚΑΛ. ναὶ μὰ Δία ὀρθῶς γέ σοι συμβουλεύων.

ΣΩ. τί δέ, ὦ βέλτιστε; ἦ καὶ ἡ τοῦ νεῖν ἐπιστήμη σεμνή τίς σοι δοκεῖ εἶναι;

ΚΑΛ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔμοιγε.

ΣΩ. καὶ μὴν σῴζει γε καὶ αὕτη ἐκ θανάτου τοὺς ἀνθρώπους, ὅταν εἴς τι τοιοῦτον ἐμπέσωσιν οὗ δεῖ ταύτης τῆς ἐπιστήμης. εἰ δʼ αὕτη σοι δοκεῖ σμικρὰ εἶναι, ἐγώ σοι

511dAma bu tekhnē mütevazı ve ölçülüdür; olağanüstü bir iş başarıyormuş gibi kasılıp böbürlenmez. Mahkeme hitabetiyle aynı şeyi başardığı hâlde, birini Aigina'dan buraya sağ salim getirirse, sanırım iki obol alır; Mısır'dan ya da Karadeniz'den getirirse, bu büyük iyilik karşılığında — az önce söylediğim gibi yolcunun kendisini, çocuklarını, mallarını ve kadınlarını kurtarıp limana çıkardığında — en fazla iki drahmi alır.

511d

μείζω ταύτης ἐρῶ, τὴν κυβερνητικήν, ἣ οὐ μόνον τὰς ψυχὰς σῴζει ἀλλὰ καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ χρήματα ἐκ τῶν ἐσχάτων κινδύνων, ὥσπερ ἡ ῥητορική. καὶ αὕτη μὲν προσεσταλμένη ἐστὶν καὶ κοσμία, καὶ οὐ σεμνύνεται ἐσχηματισμένη ὡς ὑπερήφανόν τι διαπραττομένη, ἀλλὰ ταὐτὰ διαπραξαμένη τῇ δικανικῇ, ἐὰν μὲν ἐξ Αἰγίνης δεῦρο σώσῃ, οἶμαι δύʼ ὀβολοὺς ἐπράξατο, ἐὰν δὲ ἐξ Αἰγύπτου ἢ ἐκ τοῦ Πόντου,

511eBu tekhnē'ye sahip olan ve bunca işi başaran adam da karaya çıkınca deniz kıyısında, gemisinin yanında gösterişsiz bir hâlde dolaşır. Çünkü sanırım şunu hesaplamayı bilir: Yol arkadaşlarından hangilerini boğulmaya bırakmayarak onlara yarar, hangilerine zarar verdiği belli değildir; zira onları gemiye bindikleri hâlden ne beden ne psykhē bakımından hiç de daha iyi olarak indirmediğini bilir.

511e

ἐὰν πάμπολυ, ταύτης τῆς μεγάλης εὐεργεσίας, σώσασα ἃ νυνδὴ ἔλεγον, καὶ αὐτὸν καὶ παῖδας καὶ χρήματα καὶ γυναῖκας, ἀποβιβάσασʼ εἰς τὸν λιμένα δύο δραχμὰς ἐπράξατο, καὶ αὐτὸς ὁ ἔχων τὴν τέχνην καὶ ταῦτα διαπραξάμενος ἐκβὰς παρὰ τὴν θάλατταν καὶ τὴν ναῦν περιπατεῖ ἐν μετρίῳ σχήματι· λογίζεσθαι γὰρ οἶμαι ἐπίσταται ὅτι ἄδηλόν ἐστιν οὕστινάς τε ὠφέληκεν τῶν συμπλεόντων οὐκ ἐάσας καταποντωθῆναι καὶ οὕστινας ἔβλαψεν, εἰδὼς ὅτι οὐδὲν

512aŞöyle hesap eder: Bedeninde büyük ve tedavisi olmayan hastalıklarla boğuşan biri boğulmadıysa, ölmediği için bedbahttır ve kendisinden hiçbir fayda görmemiştir; öyleyse bedenden daha değerli olan şeyde, psykhē'de, tedavisi olmayan birçok hastalık taşıyan birinin yaşaması gerektiği ve onu denizden, mahkemeden ya da başka herhangi bir yerden kurtarırsa ona fayda sağlayacağı söylenemez.

512a

αὐτοὺς βελτίους ἐξεβίβασεν ἢ οἷοι ἐνέβησαν, οὔτε τὰ σώματα οὔτε τὰς ψυχάς.

ΣΩ. λογίζεται οὖν ὅτι οὐκ, εἰ μέν τις μεγάλοις καὶ ἀνιάτοις νοσήμασιν κατὰ τὸ σῶμα συνεχόμενος μὴ ἀπεπνίγη, οὗτος μὲν ἄθλιός ἐστιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, καὶ οὐδὲν ὑπʼ αὐτοῦ ὠφέληται· εἰ δέ τις ἄρα ἐν τῷ τοῦ σώματος τιμιωτέρῳ, τῇ ψυχῇ, πολλὰ νοσήματα ἔχει καὶ ἀνίατα, τούτῳ δὲ βιωτέον ἐστὶν καὶ τοῦτον ὀνήσει, ἄντε ἐκ θαλάττης ἄντε ἐκ δικαστηρίου ἐάντε ἄλλοθεν ὁποθενοῦν

512bTersine, kötü bir insan için yaşamanın daha iyi olmadığını bilir; çünkü böylesi ister istemez kötü yaşar.

Bu yüzden dümencinin, bizi kurtardığı hâlde böbürlenmesi âdet değildir; aziz dostum, makine yapımcısının da öyle. Oysa o kimi zaman bir komutandan — dümenciyi hiç saymıyorum — ya da başka herhangi birinden daha az şey kurtarmaz; çünkü bazen koca şehirleri kurtarır. Yoksa sence o mahkeme hatibiyle bir mi? Oysa dilese, Kallikles, sizin söylediklerinizi söyleyip işini yüceltse, sizi sözlere boğar; makine yapımcısı olmak gerektiğini söyleyip sizi buna çağırır, başka hiçbir şeyin değeri olmadığını anlatır; çünkü buna yetecek kadar sözü vardır.

512b

σώσῃ, ἀλλʼ οἶδεν ὅτι οὐκ ἄμεινόν ἐστιν ζῆν τῷ μοχθηρῷ ἀνθρώπῳ· κακῶς γὰρ ἀνάγκη ἐστὶν ζῆν.

διὰ ταῦτα οὐ νόμος ἐστὶ σεμνύνεσθαι τὸν κυβερνήτην, καίπερ σῴζοντα ἡμᾶς, οὐδέ γε, ὦ θαυμάσιε, τὸν μηχανοποιόν, ὃς οὔτε στρατηγοῦ, μὴ ὅτι κυβερνήτου, οὔτε ἄλλου οὐδενὸς ἐλάττω ἐνίοτε δύναται σῴζειν· πόλεις γὰρ ἔστιν ὅτε ὅλας σῴζει. μή σοι δοκεῖ κατὰ τὸν δικανικὸν εἶναι; καίτοι εἰ βούλοιτο λέγειν, ὦ Καλλίκλεις, ἅπερ ὑμεῖς, σεμνύνων

512cAma sen yine de onu da tekhnē'sini de küçümsersin; hakaret eder gibi ona "makineci" dersin; ne oğluna kızını vermek istersin ne de onun kızını kendin almak. Oysa kendi işini övdüğün gerekçelere bakılırsa, makine yapımcısını ve az önce söz ettiğim öbürlerini hangi haklı gerekçeyle küçümsüyorsun?

512c

τὸ πρᾶγμα, καταχώσειεν ἂν ὑμᾶς τοῖς λόγοις, λέγων καὶ παρακαλῶν ἐπὶ τὸ δεῖν γίγνεσθαι μηχανοποιούς, ὡς οὐδὲν τἆλλά ἐστιν· ἱκανὸς γὰρ αὐτῷ ὁ λόγος. ἀλλὰ σὺ οὐδὲν ἧττον αὐτοῦ καταφρονεῖς καὶ τῆς τέχνης τῆς ἐκείνου, καὶ ὡς ἐν ὀνείδει ἀποκαλέσαις ἂν μηχανοποιόν, καὶ τῷ ὑεῖ αὐτοῦ οὔτʼ ἂν δοῦναι θυγατέρα ἐθέλοις, οὔτʼ ἂν αὐτὸς λαβεῖν τὴν ἐκείνου. καίτοι ἐξ ὧν τὰ σαυτοῦ ἐπαινεῖς, τίνι δικαίῳ λόγῳ τοῦ μηχανοποιοῦ καταφρονεῖς καὶ

512dBiliyorum, daha iyi olduğunu ve daha iyilerden geldiğini söyleyeceksin. Ama daha iyi olan benim dediğim şey değilse ve aretē tam da şuysa — insanın, nasıl biri olursa olsun, kendini ve malını kurtarması — makine yapımcısını, hekimi ve kurtarmak için var olan öbür tekhnē'leri kınaman gülünç olur. Ama, bahtiyar dostum, soyluluğun ve iyiliğin kurtarmaktan ve kurtarılmaktan başka bir şey olabileceğini bir düşün. Çünkü gerçek bir erkek, ne kadar süre olursa olsun yaşamayı bir yana bırakmalı, canına düşkün olmamalıdır; bu konuda işi tanrıya bırakıp kimsenin alın yazısından kaçamayacağına dair kadınların sözüne inanmalı, sonra da şuna bakmalıdır: Yaşayacağı süreyi en iyi nasıl yaşayabilir?

512d

τῶν ἄλλων ὧν νυνδὴ ἔλεγον; οἶδʼ ὅτι φαίης ἂν βελτίων εἶναι καὶ ἐκ βελτιόνων. τὸ δὲ βέλτιον εἰ μὴ ἔστιν ὃ ἐγὼ λέγω, ἀλλʼ αὐτὸ τοῦτʼ ἐστὶν ἀρετή, τὸ σῴζειν αὑτὸν καὶ τὰ ἑαυτοῦ ὄντα ὁποῖός τις ἔτυχεν, καταγέλαστός σοι ὁ ψόγος γίγνεται καὶ μηχανοποιοῦ καὶ ἰατροῦ καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ὅσαι τοῦ σῴζειν ἕνεκα πεποίηνται. ἀλλʼ, ὦ μακάριε, ὅρα μὴ ἄλλο τι τὸ γενναῖον καὶ τὸ ἀγαθὸν ᾖ ἢ τὸ σῴζειν τε καὶ σῴζεσθαι. μὴ γὰρ τοῦτο μέν, τὸ ζῆν ὁποσονδὴ

512eYaşadığı yerin yönetimine kendini benzeterek mi?

512e

χρόνον, τόν γε ὡς ἀληθῶς ἄνδρα ἐατέον ἐστὶν καὶ οὐ φιλοψυχητέον, ἀλλὰ ἐπιτρέψαντα περὶ τούτων τῷ θεῷ καὶ πιστεύσαντα ταῖς γυναιξὶν ὅτι τὴν εἱμαρμένην οὐδʼ ἂν εἷς ἐκφύγοι, τὸ ἐπὶ τούτῳ σκεπτέον τίνʼ ἂν τρόπον τοῦτον ὃν μέλλοι χρόνον βιῶναι ὡς ἄριστα βιοίη,

ΣΩ. ἆρα ἐξομοιῶν

513aÖyleyse şimdi sen de, Atina halkına sevimli gelmek ve şehirde büyük güç sahibi olmak istiyorsan, ona olabildiğince benzemelisin. Bak bakalım bu sana da bana da yarar mı. Dikkat edelim, sevgili dostum, ayı gökten indiren Thessalialı kadınların başına geldiği söylenen şey bizim de başımıza gelmesin: Şehirdeki bu gücü seçmenin bedelini en sevdiğimiz şeylerle ödemeyelim. Ama herhangi bir insanın sana, bu yönetime — daha iyiye doğru olsun daha kötüye doğru olsun — benzemediğin hâlde bu şehirde büyük güç sahibi olmanı sağlayacak böyle bir tekhnē öğreteceğini sanıyorsan, bence yanlış düşünüyorsun, Kallikles.

513a

αὑτὸν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ ἐν ᾗ ἂν οἰκῇ, καὶ νῦν δὲ ἄρα δεῖ σὲ ὡς ὁμοιότατον γίγνεσθαι τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων, εἰ μέλλεις τούτῳ προσφιλὴς εἶναι καὶ μέγα δύνασθαι ἐν τῇ πόλει· τοῦθʼ ὅρα εἰ σοὶ λυσιτελεῖ καὶ ἐμοί, ὅπως μή, ὦ δαιμόνιε, πεισόμεθα ὅπερ φασὶ τὰς τὴν σελήνην καθαιρούσας, τὰς Θετταλίδας· σὺν τοῖς φιλτάτοις ἡ αἵρεσις ἡμῖν ἔσται ταύτης τῆς δυνάμεως τῆς ἐν τῇ πόλει. εἰ δέ σοι οἴει ὁντινοῦν ἀνθρώπων παραδώσειν τέχνην τινὰ τοιαύτην, ἥτις

513bÇünkü Atina halkıyla ve, Zeus adına, Pyrilampes'in oğlu Demos'la da gerçek bir dostluk kurmak istiyorsan, onların taklitçisi olmamalı, doğuştan onlara benzer olmalısın. Seni onlara en çok benzetecek kişi kim olursa, dilediğin gibi siyaset adamı ve hatip yapacak olan da odur. Çünkü herkes kendi huyuna göre söylenen sözlerden hoşlanır, yabancı huya göre söylenenlerden rahatsız olur; yoksa, sevgili dostum, sen başka bir şey mi diyorsun?

513b

σε ποιήσει μέγα δύνασθαι ἐν τῇ πόλει τῇδε ἀνόμοιον ὄντα τῇ πολιτείᾳ εἴτʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον εἴτʼ ἐπὶ τὸ χεῖρον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐκ ὀρθῶς βουλεύῃ, ὦ Καλλίκλεις· οὐ γὰρ μιμητὴν δεῖ εἶναι ἀλλʼ αὐτοφυῶς ὅμοιον τούτοις, εἰ μέλλεις τι γνήσιον ἀπεργάζεσθαι εἰς φιλίαν τῷ Ἀθηναίων δήμῳ καὶ ναὶ μὰ Δία τῷ Πυριλάμπους γε πρός. ὅστις οὖν σε τούτοις ὁμοιότατον ἀπεργάσεται, οὗτός σε ποιήσει, ὡς ἐπιθυμεῖς πολιτικὸς εἶναι, πολιτικὸν καὶ ῥητορικόν· τῷ αὑτῶν γὰρ

513cBuna karşı bir şey diyecek miyiz, Kallikles?

Kallikles: Nedendir bilmiyorum, Sokrates, doğru söylüyormuşsun gibi geliyor; ama çoğu insanın başına geleni ben de yaşıyorum: Sana pek inanmıyorum.

Sokrates: Çünkü psykhē'nde yer etmiş olan halk aşkı, Kallikles, bana karşı direniyor. Ama bu aynı şeyleri sık sık ve daha iyi incelersek ikna olacaksın.

513c

ἤθει λεγομένων τῶν λόγων ἕκαστοι χαίρουσι, τῷ δὲ ἀλλοτρίῳ ἄχθονται, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις, ὦ φίλη κεφαλή. λέγομέν τι πρὸς ταῦτα, ὦ Καλλίκλεις;

ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ὅντινά μοι τρόπον δοκεῖς εὖ λέγειν, ὦ Σώκρατες, πέπονθα δὲ τὸ τῶν πολλῶν πάθος· οὐ πάνυ σοι πείθομαι.

ΣΩ. ὁ δήμου γὰρ ἔρως, ὦ Καλλίκλεις, ἐνὼν ἐν τῇ ψυχῇ τῇ σῇ ἀντιστατεῖ μοι· ἀλλʼ ἐὰν πολλάκις [ἴσως καὶ] βέλτιον

513dHer neyse, hatırla: Her birine, bedene de psykhē'ye de bakmak için iki türlü uğraş olduğunu söylemiştik. Biri onlarla hazza göre ilgilenir, öteki en iyiye göre; gönüllerini okşamaz, onlarla mücadele eder. O zaman belirlediğimiz şeyler bunlar değil miydi?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: Bunlardan biri, hazza yönelik olan, aşağılıktır ve dalkavukluktan başka bir şey değildir. Öyle değil mi?

513d

ταὐτὰ ταῦτα διασκοπώμεθα, πεισθήσῃ. ἀναμνήσθητι δʼ οὖν ὅτι δύʼ ἔφαμεν εἶναι τὰς παρασκευὰς ἐπὶ τὸ ἕκαστον θεραπεύειν, καὶ σῶμα καὶ ψυχήν, μίαν μὲν πρὸς ἡδονὴν ὁμιλεῖν, τὴν ἑτέραν δὲ πρὸς τὸ βέλτιστον, μὴ καταχαριζόμενον ἀλλὰ διαμαχόμενον. οὐ ταῦτα ἦν ἃ τότε ὡριζόμεθα;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν ἡ μὲν ἑτέρα, ἡ πρὸς ἡδονήν, ἀγεννὴς καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ κολακεία τυγχάνει οὖσα· ἦ γάρ;

513eKallikles: İstersen senin için öyle olsun.

Sokrates: Öteki ise, baktığımız şey ister beden ister psykhē olsun, onun olabildiğince iyi olmasını gözetir?

Kallikles: Elbette.

Sokrates: O hâlde şehre ve vatandaşlara bakmaya da böyle girişmeliyiz, değil mi: vatandaşları olabildiğince iyi kılarak? Çünkü önceki konuşmalarda bulduğumuz gibi, bu olmadan başka hiçbir iyilik sunmanın faydası yoktur; tabii çok para, birileri üzerinde yönetim ya da başka herhangi bir güç elde edecek olanların düşüncesi iyi ve güzel değilse.

513e

ΚΑΛ. ἔστω, εἰ βούλει, σοὶ οὕτως.

ΣΩ. ἡ δέ γε ἑτέρα, ὅπως ὡς βέλτιστον ἔσται τοῦτο, εἴτε σῶμα τυγχάνει ὂν εἴτε ψυχή, ὃ θεραπεύομεν;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὕτως ἐπιχειρητέον ἡμῖν ἐστιν τῇ πόλει καὶ τοῖς πολίταις θεραπεύειν, ὡς βελτίστους αὐτοὺς τοὺς πολίτας ποιοῦντας; ἄνευ γὰρ δὴ τούτου, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ηὑρίσκομεν, οὐδὲν ὄφελος ἄλλην εὐεργεσίαν οὐδεμίαν

514aBunun böyle olduğunu söyleyelim mi?

Kallikles: Elbette, senin için daha hoşsa.

Sokrates: Peki, Kallikles, kamu işlerini üstlenecek olsaydık ve birbirimizi inşaat işlerine, surlar, tersaneler ya da tapınaklar gibi en büyük yapılara çağırsaydık, önce kendimizi sınayıp bu tekhnē'yi, yani yapı ustalığını bilip bilmediğimizi ve kimden öğrendiğimizi incelememiz gerekmez miydi?

514a

προσφέρειν, ἐὰν μὴ καλὴ κἀγαθὴ ἡ διάνοια ᾖ τῶν μελλόντων ἢ χρήματα πολλὰ λαμβάνειν ἢ ἀρχήν τινων ἢ ἄλλην δύναμιν ἡντινοῦν. φῶμεν οὕτως ἔχειν;

ΚΑΛ. πάνυ γε, εἴ σοι ἥδιον.

ΣΩ. εἰ οὖν παρεκαλοῦμεν ἀλλήλους, ὦ Καλλίκλεις, δημοσίᾳ πράξοντες τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἐπὶ τὰ οἰκοδομικά, ἢ τειχῶν ἢ νεωρίων ἢ ἱερῶν ἐπὶ τὰ μέγιστα οἰκοδομήματα, πότερον ἔδει ἂν ἡμᾶς σκέψασθαι ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ

514bGerekir miydi, gerekmez miydi?

Kallikles: Elbette gerekirdi.

Sokrates: İkinci olarak da şunu: Hiç kendi başımıza, bir dostumuz için ya da kendimiz için bir yapı yaptık mı ve bu yapı güzel mi, çirkin mi? İnceleyince hocalarımızın iyi ve tanınmış kişiler olduğunu, hocalarımızla birlikte birçok güzel yapı yaptığımızı, hocalarımızdan ayrıldıktan sonra da kendi başımıza birçok yapı yaptığımızı bulsaydık, durumumuz böyleyken kamu işlerine girişmek akıllıca olurdu.

514b

ἐξετάσαι πρῶτον μὲν εἰ ἐπιστάμεθα τὴν τέχνην ἢ οὐκ ἐπιστάμεθα, τὴν οἰκοδομικήν, καὶ παρὰ τοῦ ἐμάθομεν; ἔδει ἂν ἢ οὔ;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν δεύτερον αὖ τόδε, εἴ τι πώποτε οἰκοδόμημα ᾠκοδομήκαμεν ἰδίᾳ ἢ τῶν φίλων τινὶ ἢ ἡμέτερον αὐτῶν, καὶ τοῦτο τὸ οἰκοδόμημα καλὸν ἢ αἰσχρόν ἐστιν· καὶ εἰ μὲν ηὑρίσκομεν σκοπούμενοι διδασκάλους τε ἡμῶν ἀγαθοὺς καὶ

514cAma ne gösterebileceğimiz bir hocamız ne de yapılarımız olsaydı, ya da çok yapımız olsa da hiçbiri bir şeye değmeseydi, kamu işlerine girişmek ve birbirimizi bunlara çağırmak herhalde akılsızlık olurdu. Bunların doğru söylendiğini kabul edelim mi, etmeyelim mi?

514c

ἐλλογίμους γεγονότας καὶ οἰκοδομήματα πολλὰ μὲν καὶ καλὰ μετὰ τῶν διδασκάλων ᾠκοδομημένα ἡμῖν, πολλὰ δὲ καὶ ἴδια ἡμῶν ἐπειδὴ τῶν διδασκάλων ἀπηλλάγημεν, οὕτω μὲν διακειμένων, νοῦν ἐχόντων ἦν ἂν ἰέναι ἐπὶ τὰ δημόσια ἔργα· εἰ δὲ μήτε διδάσκαλον εἴχομεν ἡμῶν αὐτῶν ἐπιδεῖξαι οἰκοδομήματά τε ἢ μηδὲν ἢ πολλὰ καὶ μηδενὸς ἄξια, οὕτω δὴ ἀνόητον ἦν δήπου ἐπιχειρεῖν τοῖς δημοσίοις ἔργοις καὶ παρακαλεῖν ἀλλήλους ἐπʼ αὐτά. φῶμεν ταῦτα ὀρθῶς λέγεσθαι

514dKallikles: Elbette edelim.

Sokrates: O hâlde her konuda böyledir. Mesela kamu hizmetine girişip yeterli hekimler olduğumuz için birbirimizi buna çağırsaydık, herhalde ben seni, sen de beni sınardık: "Haydi, tanrılar aşkına, Sokrates'in kendi bedeni sağlık bakımından nasıl? Ya da şimdiye kadar başka biri, köle ya da hür, Sokrates sayesinde bir hastalıktan kurtuldu mu?" Ben de sanırım senin hakkında buna benzer şeyleri araştırırdım. Ve bizim sayemizde ne yabancılardan ne şehirlilerden, ne erkek ne kadın, hiç kimsenin bedence daha iyi hâle gelmediğini bulsaydık, Zeus adına, Kallikles, insanların öyle bir akılsızlığa varması gerçekten gülünç olmaz mıydı: Önce kendi hâllerinde gelişigüzel çok iş yapmadan, birçoğunu da başarıyla yapıp tekhnē'yi yeterince talim etmeden, deyim yerindeyse çömlekçiliği küple öğrenmeye kalkışmaları, hem kendileri kamu hizmetine girişmeleri hem de kendileri gibi başkalarını buna çağırmaları?

514d

ἢ οὔ;

ΚΑΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω πάντα, τά τε ἄλλα κἂν εἰ ἐπιχειρήσαντες δημοσιεύειν παρεκαλοῦμεν ἀλλήλους ὡς ἱκανοὶ ἰατροὶ ὄντες, ἐπεσκεψάμεθα δήπου ἂν ἐγώ τε σὲ καὶ σὺ ἐμέ, φέρε πρὸς θεῶν, αὐτὸς δὲ ὁ Σωκράτης πῶς ἔχει τὸ σῶμα πρὸς ὑγίειαν; ἢ ἤδη τις ἄλλος διὰ Σωκράτην ἀπηλλάγη νόσου, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος; κἂν ἐγὼ οἶμαι περὶ σοῦ ἕτερα τοιαῦτα ἐσκόπουν· καὶ εἰ μὴ ηὑρίσκομεν διʼ ἡμᾶς μηδένα

514eBöyle davranmak sana akılsızca görünmez mi?

Kallikles: Görünür.

514e

βελτίω γεγονότα τὸ σῶμα, μήτε τῶν ξένων μήτε τῶν ἀστῶν, μήτε ἄνδρα μήτε γυναῖκα, πρὸς Διός, ὦ Καλλίκλεις, οὐ καταγέλαστον ἂν ἦν τῇ ἀληθείᾳ, εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἐλθεῖν ἀνθρώπους, ὥστε, πρὶν ἰδιωτεύοντας πολλὰ μὲν ὅπως ἐτύχομεν ποιῆσαι, πολλὰ δὲ κατορθῶσαι καὶ γυμνάσασθαι ἱκανῶς τὴν τέχνην, τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο ἐν τῷ πίθῳ τὴν κεραμείαν ἐπιχειρεῖν μανθάνειν, καὶ αὐτούς τε δημοσιεύειν ἐπιχειρεῖν καὶ ἄλλους τοιούτους παρακαλεῖν; οὐκ ἀνόητόν σοι δοκεῖ ἂν εἶναι οὕτω πράττειν;

ΚΑΛ. ἔμοιγε.

515aSokrates: Şimdi, insanların en iyisi, sen şehrin işleriyle uğraşmaya daha yeni başladığına, beni de buna çağırıp uğraşmadığım için kınadığına göre, birbirimizi sınamayacak mıyız? Haydi bakalım: Kallikles vatandaşlardan şimdiye kadar birini daha iyi yaptı mı? Önceden kötü — adaletsiz, ölçüsüz ve akılsız — olup Kallikles sayesinde iyi ve soylu bir insan olmuş biri var mı, yabancı ya da şehirli, köle ya da hür? Söyle bana, Kallikles, biri seni bu konuda sınarsa ne diyeceksin?

515a

ΣΩ. νῦν δέ, ὦ βέλτιστε ἀνδρῶν, ἐπειδὴ σὺ μὲν αὐτὸς ἄρτι ἄρχῃ πράττειν τὰ τῆς πόλεως πράγματα, ἐμὲ δὲ παρακαλεῖς καὶ ὀνειδίζεις ὅτι οὐ πράττω, οὐκ ἐπισκεψόμεθα ἀλλήλους, φέρε, Καλλικλῆς ἤδη τινὰ βελτίω πεποίηκεν τῶν πολιτῶν; ἔστιν ὅστις πρότερον πονηρὸς ὤν, ἄδικός τε καὶ ἀκόλαστος καὶ ἄφρων, διὰ Καλλικλέα καλός τε κἀγαθὸς γέγονεν, ἢ ξένος ἢ ἀστός, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος; λέγε μοι,

515bSeninle birlikte olarak hangi insanın daha iyi hâle geldiğini söyleyeceksin? Kamu işine girişmeden önce, henüz kendi hâlinde biriyken ortaya koyduğun bir eser varsa, cevap vermekten neden çekiniyorsun?

Kallikles: Ne inatçısın, Sokrates.

Sokrates: İnatla sormuyorum; aramızda siyaseti nasıl yürütmek gerektiğini düşündüğünü gerçekten bilmek istediğim için soruyorum. Yoksa şehrin işlerine girince, biz vatandaşlar olabildiğince iyi olalım diye uğraşmaktan başka bir şeyle mi ilgileneceksin?

515b

ἐάν τίς σε ταῦτα ἐξετάζῃ, ὦ Καλλίκλεις, τί ἐρεῖς; τίνα φήσεις βελτίω πεποιηκέναι ἄνθρωπον τῇ συνουσίᾳ τῇ σῇ; ὀκνεῖς ἀποκρίνασθαι, εἴπερ ἔστιν τι ἔργον σὸν ἔτι ἰδιωτεύοντος, πρὶν δημοσιεύειν ἐπιχειρεῖν;

ΚΑΛ. φιλόνικος εἶ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐ φιλονικίᾳ γε ἐρωτῶ, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς βουλόμενος εἰδέναι ὅντινά ποτε τρόπον οἴει δεῖν πολιτεύεσθαι ἐν ἡμῖν. ἢ ἄλλου του ἄρα ἐπιμελήσῃ ἡμῖν ἐλθὼν ἐπὶ τὰ

515cSiyaset adamının bunu yapması gerektiğinde defalarca anlaşmadık mı? Anlaştık mı, anlaşmadık mı? Cevap ver. Anlaştık; senin yerine ben cevap veriyorum. O hâlde iyi adamın kendi şehri için sağlaması gereken buysa, şimdi hatırla ve az önce söz ettiğin o adamlar hakkında söyle bana: Perikles, Kimon, Miltiades ve Themistokles hâlâ sana iyi vatandaşlar olmuş gibi geliyor mu?

515c

τῆς πόλεως πράγματα ἢ ὅπως ὅτι βέλτιστοι οἱ πολῖται ὦμεν; ἢ οὐ πολλάκις ἤδη ὡμολογήκαμεν τοῦτο δεῖν πράττειν τὸν πολιτικὸν ἄνδρα; ὡμολογήκαμεν ἢ οὔ; ἀποκρίνου. ὡμολογήκαμεν· ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ἀποκρινοῦμαι. εἰ τοίνυν τοῦτο δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα παρασκευάζειν τῇ ἑαυτοῦ πόλει, νῦν μοι ἀναμνησθεὶς εἰπὲ περὶ ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν ὧν ὀλίγῳ πρότερον ἔλεγες, εἰ ἔτι σοι δοκοῦσιν ἀγαθοὶ πολῖται γεγονέναι,

515dKallikles: Bana geliyor.

Sokrates: O hâlde iyiyseler, her birinin vatandaşları daha kötüyken daha iyi yaptığı açık. Yapıyor muydu, yapmıyor muydu?

Kallikles: Yapıyordu.

Sokrates: O hâlde Perikles halkın önünde konuşmaya başladığında Atinalılar, son konuşmalarını yaptığı zamandan daha kötüydüler?

Kallikles: Belki.

Sokrates: Belki değil, aziz dostum; kabul ettiklerimizden zorunlu olarak bu çıkıyor, tabii o iyi bir vatandaş idiyse.

515d

Περικλῆς καὶ Κίμων καὶ Μιλτιάδης καὶ Θεμιστοκλῆς.

ΚΑΛ. ἔμοιγε.

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἀγαθοί, δῆλον ὅτι ἕκαστος αὐτῶν βελτίους ἐποίει τοὺς πολίτας ἀντὶ χειρόνων. ἐποίει ἢ οὔ;

ΚΑΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν ὅτε Περικλῆς ἤρχετο λέγειν ἐν τῷ δήμῳ, χείρους ἦσαν οἱ Ἀθηναῖοι ἢ ὅτε τὰ τελευταῖα ἔλεγεν;

ΚΑΛ. ἴσως.

ΣΩ. οὐκ ἴσως δή, ὦ βέλτιστε, ἀλλʼ ἀνάγκη ἐκ τῶν ὡμολογημένων, εἴπερ ἀγαθός γʼ ἦν ἐκεῖνος πολίτης.

Kallikles: Ee, ne olmuş?

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…