İçeriğe geç

Kavram

Mythos (μῦθος)

Yunanca
μῦθος (mythos); μυθολογεῖν (mythologein); μυθολογικός (mythologikos)
Latince
fabula, narratio
Almanca
Mythos, Mythe, Fabel, Erzählung
Fransızca
mythe, récit, fable
İngilizce
myth
Türkçe
mythos (çevrilmez); anlatı / masal bağlama göre parantezle

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Homeros'ta mythos otoriteyle söylenen söz, buyruk, kamusal konuşmadır; Odysseus'un mythoi'si ikna gücü taşır. MÖ 5. yy'da tarih yazımı ve sofistik ile birlikte mythos "eskilerin anlattığı, sınanamayan şey" anlamına kayar ve logos'un karşısına yerleşir. Platon bu karşıtlığı devralır ama tersine çevirmez: Protagoras 320c'de Protagoras'a mythos mu logos mu anlatacağını seçtirir; Devlet II–III'te şairlerin mythoslarını sansürler, ama X. kitabı Er'in mythosuyla bitirir; Timaios'ta kozmoloji "olası mythos" (eikōs mythos, 29d) olarak sunulur. Phaidon'da mythos üç yerde belirir: Aisopos'un masalı (60c), şairin işi olarak mythos (61b) ve ölüm sonrası yolculuk üzerine mythologein (61e, 110b). Felsefi anlam şudur: mythos, kesin bilgi (epistēmē) konusu olamayan ama yaşamı yönlendirmesi gereken şeyler hakkında, logos'un sınırında konuşma biçimidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros Söz, otoriteli konuşma, buyruk; logos ile karşıt değil Homeros - İlyada 1.25
MÖ 7. yy Hesiodos Musaların "gerçeğe benzer yalanlar" söylemesi: mythos ile hakikat sorunu Hesiodos - Theogonia 27
MÖ 5. yy Herodotos, Thukydides Kanıtlanamayan eski anlatı; tarihsel logos'un karşıtı Thukydides - I.22
MÖ 5.–4. yy Sofistler Protagoras'ın mythos/logos seçimi; mythos ikna aracı Platon - Protagoras 320c
MÖ 4. yy Platon Logos'un sınırında hakikate benzer anlatı; eğitici ve eskatolojik işlev; Timaios'ta "olası mythos" Platon - Phaidon 61b, Platon - Devlet 614b, Platon - Timaios 29d
MÖ 4. yy Aristoteles Poetika'da mythos = olay örgüsü (trajedinin ruhu); mythos'un filozofça yeniden değerlendirilmesi ("mythos seven de bir bakıma filozoftur") Aristoteles - Poetika 1450a, Aristoteles - Metafizik 982b
MS 19.–20. yy Nestle, Cassirer, Vernant "Mythostan logosa" ilerleme şeması ve ona itiraz Nestle - Vom Mythos zum Logos

Dönüşüm: Otoriteli sözden (Homeros) sınanamayan anlatıya (tarihçiler), Platon'da logos'un tamamlayıcısı olan "olası" anlatıya, Aristoteles'te teknik-poetik terime (olay örgüsü), modernlikte "akıl öncesi düşünme biçimi"ne. Değer işareti Homeros'ta olumlu, 5. yy'da olumsuza kayar, Platon'da çift değerli (sansürlenen şair mythosu / felsefi mythos), modern şemada yeniden olumsuz.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μῦθος (mythos), çoğul μῦθοι; fiil μυθολογεῖν; sıfat μυθολογικός; μυθοποιός (mythos yapan) Homeros'ta mythos yalnızca "söz, konuşma, söylenen şey"dir; logos ile karşıtlık yoktur. Karşıtlık MÖ 5. yy'da (Herodotos, Thukydides, sofistler) belirir: mythos kanıtlanmamış anlatı, logos hesap verilebilir söz. Phaidon 61b'de Sokrates şairin logoi değil mythoi yapması gerektiğini, kendisinin mythologikos olmadığını söyler; 61e'de ölüm sonrası yolculuk üzerine mythologein uygun bulunur; 60c'de Aisopos'un uyduracağı masal mythos'tur.
Latince fabula; narratio Fabula hem masal (Aisopos, Phaedrus) hem tiyatro konusu; Cicero mythos'u fabula ile karşılar. Latince "logos–mythos" karşıtlığını ratio–fabula olarak yeniden kurar; bu, mythos'u peşinen "uydurma" yapar.
Almanca / Fransızca Mythos / mythe Almanca felsefe geleneği (Schelling, Nestle'nin Vom Mythos zum Logos'u) transliterasyonu yerleştirmiştir; Fransızca mythe Vernant ve Detienne'in çalışmalarıyla teknik terim olmuştur.
İngilizce myth

Türkçe karşılığı

mythos (çevrilmez); anlatı / masal bağlama göre parantezle. mit: modern, Fransızca üzerinden; "gerçek olmayan inanış" çağrışımı Platon'un kendi mythoslarına (Er, Atlantis, Ruhun Arabası) uymaz. masal: Aisopos bağlamında (60c) uygun ama Phaidon'un ölüm sonrası anlatısı (107d–115a) "masal" değildir. efsane: tarihsel çekirdek imâ eder. söylence: fazla folklorik. öykü/anlatı: logos ile karşıtlığı silinir. Bu yüzden mythos olarak bıraktım; yalnızca Aisopos bağlamında ilk geçişte "bir mythos uydururdu" (60c). Logos karşıtı olarak geçtiğinde (61b) "akıl yürütme (logos) değil mythos" biçiminde çift terim korunur.

"Masal" ya da "mit" dersen Platon'un mythoslarını akıl yürütmenin (logos) başarısız olduğu yerde başvurulan eğlencelik ya da ilkel anlatılar olarak okumuş olursun — Nestle'nin "mythostan logosa" ilerleme şemasını Platon'a dayatırsın. Oysa Phaidon 61e'de Sokrates, ölüm sonrasını mythologein'in ölüme giden birine "en çok yakıştığını" söyler; 114d'de "bunların tam böyle olduğunu ileri sürmek aklı başında bir adama yakışmaz, ama böyle ya da buna benzer bir şey olduğunu... ileri sürmeye değer" der. Mythos burada logos'un ulaşamadığı yere (ölüm sonrası, kozmosun doğuşu, ruhun yapısı) uzanan, hakikate "benzer" (eikōs) anlatı türüdür. Transliterasyon, mythos'un Platon'da olumsuz değil tamamlayıcı bir söylem türü olduğunu açık bırakır.

Atıf ve kaynak notu

Mythos sözcüğü Platon'undur, ama "Platon'un mythos kuramı" büyük ölçüde modern yorumcuların kurgusudur: Platon mythos'u tanımlamaz, ayrı bir söylem türü olarak kuramlaştırmaz; mythos ve logos sözcüklerini kimi zaman birbirinin yerine kullanır (Phaidon 61b'de karşıt, Gorgias 523a'da "sen mythos sanacaksın ama ben logos sayıyorum" biçiminde iç içe). "Mythostan logosa" şeması (Nestle 1940) Platon'un kendi metnine değil, Aydınlanma'nın ilerleme fikrine dayanır. Aristoteles'in Poetika'daki mythos = olay örgüsü kullanımı da Platon'a geri okunmamalıdır.

İlgili kavramlar

  • Mythos-Logos Karşıtlığı Problemi
  • Platon'un Şiir Eleştirisi Problemi
  • Eskatolojik Anlatının Epistemik Statüsü Problemi

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mythos, masal, efsane, hikâyenin, hikâye, masallara

Metinlerde işaretlendiği yerler

52 yer · 30 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.