Metin, 3. kısım
515eSokrates: Hiç. Ama bunun üzerine şunu söyle bana: Atinalıların Perikles sayesinde daha iyi hâle geldikleri mi söylenir, yoksa büsbütün tersine onun yüzünden bozuldukları mı? Çünkü ben şunu duyuyorum: Perikles, ilk kez kamu hizmetine ücret bağlayarak Atinalıları tembel, korkak, geveze ve paragöz yapmış.
Kallikles: Bunu kulakları yumruktan ezilmiş Sparta hayranlarından duyuyorsun, Sokrates.
Sokrates: Ama şunu artık duymuyorum, hem ben hem sen açıkça biliyoruz: Perikles başta itibar görüyordu ve Atinalılar, daha kötüyken, onu hiçbir utanç verici davada mahkûm etmediler; ama onun sayesinde iyi ve soylu insanlar olduklarında, Perikles'in hayatının sonuna doğru onu zimmete para geçirmekten mahkûm ettiler, az kalsın ölüm cezası da vereceklerdi; belli ki onu kötü biri saydıkları için.
ΚΑΛ. τί οὖν δή;
ΣΩ. οὐδέν· ἀλλὰ τόδε μοι εἰπὲ ἐπὶ τούτῳ, εἰ λέγονται Ἀθηναῖοι διὰ Περικλέα βελτίους γεγονέναι, ἢ πᾶν τοὐναντίον διαφθαρῆναι ὑπʼ ἐκείνου. ταυτὶ γὰρ ἔγωγε ἀκούω, Περικλέα πεποιηκέναι Ἀθηναίους ἀργοὺς καὶ δειλοὺς καὶ λάλους καὶ φιλαργύρους, εἰς μισθοφορίαν πρῶτον καταστήσαντα.
ΚΑΛ. τῶν τὰ ὦτα κατεαγότων ἀκούεις ταῦτα, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλὰ τάδε οὐκέτι ἀκούω, ἀλλʼ οἶδα σαφῶς καὶ ἐγὼ καὶ σύ, ὅτι τὸ μὲν πρῶτον ηὐδοκίμει Περικλῆς καὶ οὐδεμίαν αἰσχρὰν δίκην κατεψηφίσαντο αὐτοῦ Ἀθηναῖοι, ἡνίκα χείρους ἦσαν· ἐπειδὴ δὲ καλοὶ κἀγαθοὶ ἐγεγόνεσαν
516aKallikles: Ne yani? Bu yüzden mi Perikles kötüydü?
Sokrates: Hiç değilse eşeklere, atlara, sığırlara bakan biri böyle olsaydı kötü sayılırdı: Kendisini tekmelemeyen, toslamayan, ısırmayan hayvanları devralıp vahşilikleri yüzünden bütün bunları yapar hâle getirseydi. Yoksa sana öyle gelmiyor mu: Hangi hayvana bakarsa baksın, hayvanları daha uysal devralıp devraldığından daha vahşi hâle getiren kişi kötü bir bakıcıdır?
ὑπʼ αὐτοῦ, ἐπὶ τελευτῇ τοῦ βίου τοῦ Περικλέους, κλοπὴν αὐτοῦ κατεψηφίσαντο, ὀλίγου δὲ καὶ θανάτου ἐτίμησαν, δῆλον ὅτι ὡς πονηροῦ ὄντος.
ΚΑΛ. τί οὖν; τούτου ἕνεκα κακὸς ἦν Περικλῆς;
ΣΩ. ὄνων γοῦν ἂν ἐπιμελητὴς καὶ ἵππων καὶ βοῶν τοιοῦτος ὢν κακὸς ἂν ἐδόκει εἶναι, εἰ παραλαβὼν μὴ λακτίζοντας ἑαυτὸν μηδὲ κυρίττοντας μηδὲ δάκνοντας ἀπέδειξε ταῦτα ἅπαντα ποιοῦντας διʼ ἀγριότητα. ἢ οὐ δοκεῖ σοι
516bÖyle geliyor mu, gelmiyor mu?
Kallikles: Elbette, senin hatırın için.
Sokrates: Şimdi de şuna cevap vererek hatırımı say: İnsan da canlılardan biri midir, değil midir?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Perikles de insanlara bakıyordu, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki? Az önce kabul ettiğimiz gibi, o siyasette iyi biri olarak onlara baktıysa, onun elinde daha adaletsizken daha adil hâle gelmeleri gerekmez miydi?
κακὸς εἶναι ἐπιμελητὴς ὁστισοῦν ὁτουοῦν ζῴου, ὃς ἂν παραλαβὼν ἡμερώτερα ἀποδείξῃ ἀγριώτερα ἢ παρέλαβε; δοκεῖ ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πάνυ γε, ἵνα σοι χαρίσωμαι.
ΣΩ. καὶ τόδε τοίνυν μοι χάρισαι ἀποκρινάμενος· πότερον καὶ ὁ ἄνθρωπος ἓν τῶν ζῴων ἐστὶν ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν ἀνθρώπων Περικλῆς ἐπεμέλετο;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἔδει αὐτούς, ὡς ἄρτι ὡμολογοῦμεν, δικαιοτέρους γεγονέναι ἀντὶ ἀδικωτέρων ὑπʼ ἐκείνου, εἴπερ
516cKallikles: Elbette.
Sokrates: Adil olanlar da uysaldır, Homeros'un dediği gibi. Sen ne diyorsun? Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Ama onları devraldığından daha vahşi hâle getirdi, hem de en az isteyeceği şekilde, kendisine karşı.
Kallikles: Kabul etmemi mi istiyorsun?
Sokrates: Doğru söylediğimi düşünüyorsan.
Kallikles: Öyle olsun.
Sokrates: O hâlde daha vahşilerse, daha adaletsiz ve daha kötüdürler, değil mi?
ἐκεῖνος ἐπεμελεῖτο αὐτῶν ἀγαθὸς ὢν τὰ πολιτικά;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν οἵ γε δίκαιοι ἥμεροι, ὡς ἔφη Ὅμηρος· σὺ δὲ τί φῄς; οὐχ οὕτως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ἀγριωτέρους γε αὐτοὺς ἀπέφηνεν ἢ οἵους παρέλαβεν, καὶ ταῦτʼ εἰς αὑτόν, ὃν ἥκιστʼ ἂν ἐβούλετο.
ΚΑΛ. βούλει σοι ὁμολογήσω;
ΣΩ. εἰ δοκῶ γε σοι ἀληθῆ λέγειν.
ΚΑΛ. ἔστω δὴ ταῦτα.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἀγριωτέρους, ἀδικωτέρους τε καὶ χείρους;
516dKallikles: Öyle olsun.
Sokrates: Demek ki bu söze göre Perikles siyasette iyi değildi.
Kallikles: Sen öyle diyorsun.
Sokrates: Zeus adına, kabul ettiklerine göre sen de öyle diyorsun. Şimdi de bana Kimon hakkında söyle: Hizmet ettiği bu insanlar on yıl sesini duymamak için onu ostrakismosla sürmediler mi? Themistokles'e de aynısını yapıp üstüne bir de sürgün cezası vermediler mi? Marathon'daki Miltiades'i de uçuruma atmaya oy vermediler mi; prytanis olmasa atılmayacak mıydı?
ΚΑΛ. ἔστω.
ΣΩ. οὐκ ἄρʼ ἀγαθὸς τὰ πολιτικὰ Περικλῆς ἦν ἐκ τούτου τοῦ λόγου.
ΚΑΛ. οὐ σύ γε φῄς.
ΣΩ. μὰ Δίʼ οὐδέ γε σὺ ἐξ ὧν ὡμολόγεις. πάλιν δὲ λέγε μοι περὶ Κίμωνος· οὐκ ἐξωστράκισαν αὐτὸν οὗτοι οὓς ἐθεράπευεν, ἵνα αὐτοῦ δέκα ἐτῶν μὴ ἀκούσειαν τῆς φωνῆς; καὶ Θεμιστοκλέα ταὐτὰ ταῦτα ἐποίησαν καὶ φυγῇ προσεζημίωσαν; Μιλτιάδην δὲ τὸν Μαραθῶνι εἰς τὸ βάραθρον
516eOysa bunlar, senin dediğin gibi iyi adamlar olsalardı, hiçbir zaman bu muameleye uğramazlardı. İyi arabacılar başta arabadan düşmezler de atlara bakıp kendileri daha iyi arabacılar olunca mı düşerler? Bu ne arabacılıkta olur ne de başka herhangi bir işte. Yoksa sana öyle mi geliyor?
Kallikles: Bana öyle gelmiyor.
Sokrates: Demek ki görünüşe göre önceki sözlerimiz doğruymuş: Bu şehirde siyasette iyi olmuş tek bir adam bilmiyoruz.
ἐμβαλεῖν ἐψηφίσαντο, καὶ εἰ μὴ διὰ τὸν πρύτανιν, ἐνέπεσεν ἄν; καίτοι οὗτοι, εἰ ἦσαν ἄνδρες ἀγαθοί, ὡς σὺ φῄς, οὐκ ἄν ποτε ταῦτα ἔπασχον. οὔκουν οἵ γε ἀγαθοὶ ἡνίοχοι κατʼ ἀρχὰς μὲν οὐκ ἐκπίπτουσιν ἐκ τῶν ζευγῶν, ἐπειδὰν δὲ θεραπεύσωσιν τοὺς ἵππους καὶ αὐτοὶ ἀμείνους γένωνται ἡνίοχοι, τότʼ ἐκπίπτουσιν· οὐκ ἔστι ταῦτʼ οὔτʼ ἐν ἡνιοχείᾳ οὔτʼ ἐν ἄλλῳ ἔργῳ οὐδενί· ἢ δοκεῖ σοι;
ΚΑΛ. οὐκ ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀληθεῖς ἄρα, ὡς ἔοικεν, οἱ ἔμπροσθεν λόγοι ἦσαν,
517aSen de bugünkülerden hiçbirinin iyi olmadığını kabul ediyor, ama öncekilerden bazılarının iyi olduğunu söylüyor ve bu adamları seçiyordun. Ama bunların da bugünkülerden farkı olmadığı ortaya çıktı; öyle ki hatip idiyseler, ne gerçek hitabeti kullandılar — yoksa düşmezlerdi — ne de dalkavukça olanı.
Kallikles: Ama bugünkülerden birinin, bunlardan dilediğin herhangi birinin yaptığı işler gibi işler yapması çok uzak bir ihtimal, Sokrates.
ὅτι οὐδένα ἡμεῖς ἴσμεν ἄνδρα ἀγαθὸν γεγονότα τὰ πολιτικὰ ἐν τῇδε τῇ πόλει. σὺ δὲ ὡμολόγεις τῶν γε νῦν οὐδένα, τῶν μέντοι ἔμπροσθεν, καὶ προείλου τούτους τοὺς ἄνδρας· οὗτοι δὲ ἀνεφάνησαν ἐξ ἴσου τοῖς νῦν ὄντες, ὥστε, εἰ οὗτοι ῥήτορες ἦσαν, οὔτε τῇ ἀληθινῇ ῥητορικῇ ἐχρῶντο—οὐ γὰρ ἂν ἐξέπεσον—οὔτε τῇ κολακικῇ.
ΚΑΛ. ἀλλὰ μέντοι πολλοῦ γε δεῖ, ὦ Σώκρατες, μή ποτέ τις τῶν νῦν ἔργα τοιαῦτα ἐργάσηται οἷα τούτων ὅστις
517bSokrates: Tuhaf adam, ben de onları şehrin hizmetkârları olarak kınamıyorum; hatta bana kalırsa bugünkülerden daha iyi hizmetkâr olmuşlar, şehrin arzuladığı şeyleri sağlamakta da daha becerikliymişler. Ama arzuları değiştirip onlara boyun eğmemekte, vatandaşları ikna ederek ve zorlayarak daha iyi olacakları yöne götürmekte, deyim yerindeyse, bugünkülerden hiç farkları yoktu; oysa iyi bir vatandaşın tek işi budur.
βούλει εἴργασται.
ΣΩ. ὦ δαιμόνιε, οὐδʼ ἐγὼ ψέγω τούτους ὥς γε διακόνους εἶναι πόλεως, ἀλλά μοι δοκοῦσι τῶν γε νῦν διακονικώτεροι γεγονέναι καὶ μᾶλλον οἷοί τε ἐκπορίζειν τῇ πόλει ὧν ἐπεθύμει. ἀλλὰ γὰρ μεταβιβάζειν τὰς ἐπιθυμίας καὶ μὴ ἐπιτρέπειν, πείθοντες καὶ βιαζόμενοι ἐπὶ τοῦτο ὅθεν ἔμελλον ἀμείνους ἔσεσθαι οἱ πολῖται, ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν
517cGemileri, surları, tersaneleri ve buna benzer başka birçok şeyi sağlamakta onların bugünkülerden daha usta olduğunu ben de kabul ediyorum. Sen ve ben konuşmamızda gülünç bir şey yapıyoruz: Konuştuğumuz bütün zaman boyunca hep aynı noktanın etrafında dönüp duruyor, birbirimizin ne dediğini anlamıyoruz. Ben hiç değilse senin birçok kez kabul ettiğini ve anladığını sanıyorum: Bu uğraş, beden için de psykhē için de iki türlüdür. Biri hizmetkârcadır: Bedenlerimiz acıkınca yiyecek, susayınca içecek, üşüyünce giysi, yatak örtüsü, ayakkabı ve bedenlerin arzuladığı başka şeyleri sağlayabilir.
τούτων διέφερον ἐκεῖνοι· ὅπερ μόνον ἔργον ἐστὶν ἀγαθοῦ πολίτου. ναῦς δὲ καὶ τείχη καὶ νεώρια καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα καὶ ἐγώ σοι ὁμολογῶ δεινοτέρους εἶναι ἐκείνους τούτων ἐκπορίζειν. πρᾶγμα οὖν γελοῖον ποιοῦμεν ἐγώ τε καὶ σὺ ἐν τοῖς λόγοις· ἐν παντὶ γὰρ τῷ χρόνῳ ὃν διαλεγόμεθα οὐδὲν παυόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ ἀεὶ περιφερόμενοι καὶ ἀγνοοῦντες ἀλλήλων ὅτι λέγομεν. ἐγὼ γοῦν σε πολλάκις οἶμαι ὡμολογηκέναι καὶ ἐγνωκέναι ὡς ἄρα διττὴ αὕτη τις
517dSana bilerek aynı benzetmelerle konuşuyorum ki daha kolay anlayasın. Bunları sağlayan kişinin — perakendeci, tüccar ya da bunların bizzat yapımcısı olan bir zanaatkâr, yani fırıncı, aşçı, dokumacı, kunduracı ya da sepici olsun — böyle biri olarak hem kendine hem başkalarına bedenin bakıcısı gibi görünmesinde şaşılacak bir şey yoktur; yani bütün bu tekhnē'lerin yanında beden eğitimi ve hekimlik diye bir tekhnē olduğunu bilmeyen herkese.
ἡ πραγματεία ἔστιν καὶ περὶ τὸ σῶμα καὶ περὶ τὴν ψυχήν, καὶ ἡ μὲν ἑτέρα διακονική ἐστιν, ᾗ δυνατὸν εἶναι ἐκπορίζειν, ἐὰν μὲν πεινῇ τὰ σώματα ἡμῶν, σιτία, ἐὰν δὲ διψῇ, ποτά, ἐὰν δὲ ῥιγῷ, ἱμάτια, στρώματα, ὑποδήματα, ἄλλʼ ὧν ἔρχεται σώματα εἰς ἐπιθυμίαν· καὶ ἐξεπίτηδές σοι διὰ τῶν αὐτῶν εἰκόνων λέγω, ἵνα ῥᾷον καταμάθῃς. τούτων γὰρ ποριστικὸν εἶναι ἢ κάπηλον ὄντα ἢ ἔμπορον ἢ δημιουργόν του αὐτῶν
517eGerçekte beden bakımı olan, bütün bu tekhnē'leri yönetmesi ve onların ürünlerini kullanması yaraşan tekhnē odur; çünkü yiyeceklerden ve içeceklerden hangisinin bedenin aretē'si için yararlı, hangisinin zararlı olduğunu o bilir, öbürlerinin hiçbiri bilmez.
τούτων, σιτοποιὸν ἢ ὀψοποιὸν ἢ ὑφάντην ἢ σκυτοτόμον ἢ σκυτοδεψόν, οὐδὲν θαυμαστόν ἐστιν ὄντα τοιοῦτον δόξαι καὶ αὑτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις θεραπευτὴν εἶναι σώματος, παντὶ τῷ μὴ εἰδότι ὅτι ἔστιν τις παρὰ ταύτας ἁπάσας τέχνη γυμναστική τε καὶ ἰατρική, ἣ δὴ τῷ ὄντι γε ἐστὶν σώματος θεραπεία, ἥνπερ καὶ προσήκει τούτων ἄρχειν πασῶν τῶν τεχνῶν καὶ χρῆσθαι τοῖς τούτων ἔργοις διὰ τὸ εἰδέναι ὅτι χρηστὸν καὶ πονηρὸν τῶν σιτίων ἢ ποτῶν ἐστιν εἰς ἀρετὴν
518aBu yüzden beden konusundaki bu uğraşlar, yani öbür tekhnē'ler kölelere yaraşır, hizmetkârcadır ve hür insana yakışmaz; beden eğitimi ve hekimlik ise haklı olarak onların efendisidir. Aynı şeyin psykhē için de geçerli olduğunu söylediğimde, kimi zaman ne dediğimi anlıyor gibisin ve ne dediğimi biliyormuşsun gibi kabul ediyorsun; ama az sonra gelip şehrimizde iyi ve soylu vatandaşlar yetiştiğini söylüyorsun.
σώματος, τὰς δʼ ἄλλας πάσας ταύτας ἀγνοεῖν·
ΣΩ. διὸ δὴ καὶ ταύτας μὲν δουλοπρεπεῖς τε καὶ διακονικὰς καὶ ἀνελευθέρους εἶναι περὶ σώματος πραγματείαν, τὰς ἄλλας τέχνας, τὴν δὲ γυμναστικὴν καὶ ἰατρικὴν κατὰ τὸ δίκαιον δεσποίνας εἶναι τούτων. ταὐτὰ οὖν ταῦτα ὅτι ἔστιν καὶ περὶ ψυχήν, τοτὲ μέν μοι δοκεῖς μανθάνειν ὅτι λέγω, καὶ ὁμολογεῖς ὡς εἰδὼς ὅτι ἐγὼ λέγω· ἥκεις δὲ ὀλίγον ὕστερον λέγων ὅτι ἄνθρωποι
518bBen de kimler diye sorunca, bana siyaset konusunda tıpkı şöyle bir cevaba benzeyen insanlar gösteriyorsun: Sanki sana beden eğitimi konusunda geçmişte ya da bugün kimlerin iyi beden bakıcısı olduğunu sorsam, sen de büyük bir ciddiyetle fırıncı Thearion'u, Sicilya aşçılığı üzerine kitap yazmış Mithaikos'u ve şarap satıcısı Sarambos'u sayıp bunların harika beden bakıcıları olduğunu söylesen: biri harika ekmekler, öbürü yemekler, öteki şarap hazırlıyor diye.
καλοὶ κἀγαθοὶ γεγόνασιν πολῖται ἐν τῇ πόλει, καὶ ἐπειδὰν ἐγὼ ἐρωτῶ οἵτινες, δοκεῖς μοι ὁμοιοτάτους προτείνεσθαι ἀνθρώπους περὶ τὰ πολιτικά, ὥσπερ ἂν εἰ περὶ τὰ γυμναστικὰ ἐμοῦ ἐρωτῶντος οἵτινες ἀγαθοὶ γεγόνασιν ἢ εἰσὶν σωμάτων θεραπευταί, ἔλεγές μοι πάνυ σπουδάζων, Θεαρίων ὁ ἀρτοκόπος καὶ Μίθαικος ὁ τὴν ὀψοποιίαν συγγεγραφὼς τὴν Σικελικὴν καὶ Σάραμβος ὁ κάπηλος, ὅτι οὗτοι θαυμάσιοι γεγόνασιν σωμάτων θεραπευταί, ὁ μὲν ἄρτους θαυμαστοὺς
518cSana şöyle desem belki öfkelenirdin: "Be adam, beden eğitimi hakkında hiçbir şey anlamıyorsun. Bana hizmetkârları, arzuların tedarikçilerini sayıyorsun; bunlar bu konularda iyi ve doğru hiçbir şey bilmezler. Fırsat bulurlarsa insanların bedenlerini tıka basa doldurup şişmanlatırlar, onlardan övgü toplarlar, sonunda da eski etlerini de yitirtirler." Onlar ise tecrübesizlikleri yüzünden, hastalıklarından ve eski etlerini yitirmelerinden kendilerine ziyafet çekenleri sorumlu tutmayacaklar; o aşırı doyma çok sonra — sağlığa uygun olmadan yapıldığı için — onlara hastalık getirince, o sırada yanlarında bulunup bir öğüt verenleri suçlayacak, kınayacak, ellerinden gelirse onlara bir kötülük de edecekler; kötülüklerin asıl sorumlusu olan o öncekileri ise övecekler.
παρασκευάζων, ὁ δὲ ὄψον, ὁ δὲ οἶνον. ἴσως ἂν οὖν ἠγανάκτεις, εἴ σοι ἔλεγον ἐγὼ ὅτι Ἄνθρωπε, ἐπαΐεις οὐδὲν περὶ γυμναστικῆς· διακόνους μοι λέγεις καὶ ἐπιθυμιῶν παρασκευαστὰς ἀνθρώπους, οὐκ ἐπαΐοντας καλὸν κἀγαθὸν οὐδὲν περὶ αὐτῶν, οἵ, ἂν οὕτω τύχωσιν, ἐμπλήσαντες καὶ παχύναντες τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, ἐπαινούμενοι ὑπʼ αὐτῶν, προσαπολοῦσιν αὐτῶν καὶ τὰς ἀρχαίας σάρκας· οἱ
δʼ αὖ διʼ ἀπειρίαν οὐ τοὺς ἑστιῶντας αἰτιάσονται τῶν νόσων αἰτίους εἶναι καὶ τῆς ἀποβολῆς τῶν ἀρχαίων σαρκῶν, ἀλλʼ οἳ ἂν αὐτοῖς τύχωσι τότε παρόντες καὶ συμβουλεύοντές τι, ὅταν δὴ αὐτοῖς ἥκῃ ἡ τότε πλησμονὴ νόσον φέρουσα συχνῷ ὕστερον χρόνῳ, ἅτε ἄνευ τοῦ ὑγιεινοῦ γεγονυῖα, τούτους αἰτιάσονται καὶ ψέξουσιν καὶ κακόν τι ποιήσουσιν, ἂν οἷοί τʼ ὦσι, τοὺς δὲ προτέρους ἐκείνους καὶ αἰτίους τῶν κακῶν
518eSen de şimdi, Kallikles, tam buna benzer bir şey yapıyorsun: İnsanlara arzuladıkları şeylerle ziyafet çekip onları doyuran adamları övüyorsun. Şehri büyük yapanın onlar olduğunu söylüyorlar; ama şehrin o eski adamlar yüzünden şişmiş ve içten içe irinlenmiş olduğunu fark etmiyorlar.
ἐγκωμιάσουσιν. καὶ σὺ νῦν, ὦ Καλλίκλεις, ὁμοιότατον τούτῳ ἐργάζῃ· ἐγκωμιάζεις ἀνθρώπους, οἳ τούτους εἱστιάκασιν εὐωχοῦντες ὧν ἐπεθύμουν.
ΣΩ. καί φασι μεγάλην τὴν πόλιν πεποιηκέναι αὐτούς· ὅτι δὲ οἰδεῖ καὶ ὕπουλός ἐστιν
519aÇünkü itidal ve adalet olmadan şehri limanlarla, tersanelerle, surlarla, haraçlarla ve bunun gibi saçmalıklarla doldurdular. Hastalığın bu krizi geldiğinde, o sırada orada bulunan danışmanları suçlayacaklar; kötülüklerin sorumlusu olan Themistokles'i, Kimon'u ve Perikles'i ise övecekler. Dikkat etmezsen belki seni de, dostum Alkibiades'i de yakalayacaklar, edindiklerinin yanında eskiden sahip olduklarını da yitirdiklerinde; oysa siz kötülüklerin sorumlusu değil, belki ortak sorumlularısınız.
διʼ ἐκείνους τοὺς παλαιούς, οὐκ αἰσθάνονται. ἄνευ γὰρ σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης λιμένων καὶ νεωρίων καὶ τειχῶν καὶ φόρων καὶ τοιούτων φλυαριῶν ἐμπεπλήκασι τὴν πόλιν· ὅταν οὖν ἔλθῃ ἡ καταβολὴ αὕτη τῆς ἀσθενείας, τοὺς τότε παρόντας αἰτιάσονται συμβούλους, Θεμιστοκλέα δὲ καὶ Κίμωνα καὶ Περικλέα ἐγκωμιάσουσιν, τοὺς αἰτίους τῶν κακῶν· σοῦ δὲ ἴσως ἐπιλήψονται, ἐὰν μὴ εὐλαβῇ, καὶ τοῦ ἐμοῦ ἑταίρου Ἀλκιβιάδου, ὅταν καὶ τὰ ἀρχαῖα προσαπολλύωσι
519bGerçi bugün olup bittiğini gördüğüm ve eski adamlar hakkında da duyduğum akılsızca bir şey var. Şehir siyaset adamlarından birine haksızlık ediyormuş gibi muamele ettiğinde, onların korkunç bir muameleye uğramışlar gibi öfkelenip yakındıklarını görüyorum: Şehre bunca iyilik etmişler de şimdi onun elinde haksız yere mahvoluyorlarmış! Onların sözü böyle. Oysa bu baştan sona yalandır. Çünkü bir şehrin başında olan hiç kimse, başında bulunduğu şehrin elinde hiçbir zaman haksız yere mahvolmaz.
πρὸς οἷς ἐκτήσαντο, οὐκ αἰτίων ὄντων τῶν κακῶν ἀλλʼ ἴσως συναιτίων. καίτοι ἔγωγε ἀνόητον πρᾶγμα καὶ νῦν ὁρῶ γιγνόμενον καὶ ἀκούω τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν πέρι. αἰσθάνομαι γάρ, ὅταν ἡ πόλις τινὰ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν μεταχειρίζηται ὡς ἀδικοῦντα, ἀγανακτούντων καὶ σχετλιαζόντων ὡς δεινὰ πάσχουσι· πολλὰ καὶ ἀγαθὰ τὴν πόλιν πεποιηκότες ἄρα ἀδίκως ὑπʼ αὐτῆς ἀπόλλυνται, ὡς ὁ τούτων λόγος. τὸ δὲ ὅλον ψεῦδός ἐστιν· προστάτης γὰρ πόλεως
519cGörünüşe göre siyaset adamı geçinenlerle sofistler aynı durumdadır. Çünkü sofistler de başka konularda bilge oldukları hâlde şu tuhaf şeyi yaparlar: aretē öğretmeni olduklarını iddia ederler, ama çoğu zaman öğrencilerini, ücretlerini vermeyerek ve onlardan iyilik gördükleri hâlde başka bir şükran borcunu ödemeyerek kendilerine haksızlık etmekle suçlarlar.
οὐδʼ ἂν εἷς ποτε ἀδίκως ἀπόλοιτο ὑπʼ αὐτῆς τῆς πόλεως ἧς προστατεῖ. κινδυνεύει γὰρ ταὐτὸν εἶναι, ὅσοι τε πολιτικοὶ προσποιοῦνται εἶναι καὶ ὅσοι σοφισταί. καὶ γὰρ οἱ σοφισταί, τἆλλα σοφοὶ ὄντες, τοῦτο ἄτοπον ἐργάζονται πρᾶγμα· φάσκοντες γὰρ ἀρετῆς διδάσκαλοι εἶναι πολλάκις κατηγοροῦσιν τῶν μαθητῶν ὡς ἀδικοῦσι σφᾶς [αὑτούς], τούς τε μισθοὺς ἀποστεροῦντες καὶ ἄλλην χάριν οὐκ ἀποδιδόντες,
519dOysa şu iddiadan daha akla aykırı ne olabilir: İyi ve adil hâle gelmiş, öğretmenleri tarafından adaletsizlikten arındırılıp adalete kavuşturulmuş insanlar, sahip olmadıkları şeyle haksızlık ediyorlarmış! Bu sana tuhaf gelmiyor mu, dostum? Cevap vermek istemeyerek, Kallikles, beni gerçekten bir halk hatibi gibi nutuk atmaya zorladın.
Kallikles: Biri sana cevap vermezse konuşamaz mısın?
εὖ παθόντες ὑπʼ αὐτῶν. καὶ τούτου τοῦ λόγου τί ἂν ἀλογώτερον εἴη πρᾶγμα, ἀνθρώπους ἀγαθοὺς καὶ δικαίους γενομένους, ἐξαιρεθέντας μὲν ἀδικίαν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου, σχόντας δὲ δικαιοσύνην, ἀδικεῖν τούτῳ ᾧ οὐκ ἔχουσιν; οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο ἄτοπον εἶναι, ὦ ἑταῖρε; ὡς ἀληθῶς δημηγορεῖν με ἠνάγκασας, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἐθέλων ἀποκρίνεσθαι.
ΚΑΛ. σὺ δʼ οὐκ ἂν οἷός τʼ εἴης λέγειν, εἰ μή τίς σοι ἀποκρίνοιτο;
519eSokrates: Galiba konuşabilirim; nitekim şimdi, sen bana cevap vermek istemediğin için uzun uzun konuşuyorum. Ama, aziz dostum, Dostluğun koruyucusu Zeus aşkına söyle: Birini iyi yaptığını iddia edip sonra da onu, kendisi sayesinde iyi olmuş ve iyi olduğu hâlde, kötü olmakla suçlamak sana akla aykırı gelmiyor mu?
Kallikles: Geliyor.
Sokrates: İnsanları aretē'ye göre terbiye ettiklerini iddia edenlerin böyle konuştuklarını duymuyor musun?
ΣΩ. ἔοικά γε· νῦν γοῦν συχνοὺς τείνω τῶν λόγων, ἐπειδή μοι οὐκ ἐθέλεις ἀποκρίνεσθαι. ἀλλʼ, ὠγαθέ, εἰπὲ πρὸς Φιλίου, οὐ δοκεῖ σοι ἄλογον εἶναι ἀγαθὸν φάσκοντα πεποιηκέναι τινὰ μέμφεσθαι τούτῳ ὅτι ὑφʼ ἑαυτοῦ ἀγαθὸς γεγονώς τε καὶ ὢν ἔπειτα πονηρός ἐστιν;
ΚΑΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀκούεις τοιαῦτα λεγόντων τῶν φασκόντων παιδεύειν ἀνθρώπους εἰς ἀρετήν;
520aKallikles: Duyuyorum; ama hiçbir şeye değmeyen insanlar hakkında ne diyebilirsin ki?
Sokrates: Ya şehrin başında olduklarını, şehir olabildiğince iyi olsun diye uğraştıklarını iddia eden, sonra da fırsat bulunca şehri en kötü şehir diye suçlayanlar hakkında ne diyebilirsin? Bunların ötekilerden bir farkı olduğunu mu sanıyorsun? Bahtiyar dostum, sofistle hatip aynı şeydir ya da birbirine çok yakın ve benzerdir; Polos'a da bunu söylüyordum. Ama sen bilmediğin için birini, hitabeti, çok güzel bir şey sanıyor, ötekini küçümsüyorsun.
ΚΑΛ. ἔγωγε· ἀλλὰ τί ἂν λέγοις ἀνθρώπων πέρι οὐδενὸς ἀξίων;
ΣΩ. τί δʼ ἂν περὶ ἐκείνων λέγοις, οἳ φάσκοντες προεστάναι τῆς πόλεως καὶ ἐπιμελεῖσθαι ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται, πάλιν αὐτῆς κατηγοροῦσιν, ὅταν τύχωσιν, ὡς πονηροτάτης; οἴει τι διαφέρειν τούτους ἐκείνων; ταὐτόν, ὦ μακάριʼ, ἐστὶν σοφιστὴς καὶ ῥήτωρ, ἢ ἐγγύς τι καὶ παραπλήσιον, ὥσπερ ἐγὼ ἔλεγον πρὸς Πῶλον· σὺ δὲ διʼ ἄγνοιαν
520bGerçekte ise sofistlik hitabetten, kanun koymak yargılamaktan, beden eğitimi de hekimlikten ne kadar güzelse o kadar güzeldir. Ben de halk hatiplerinin ve sofistlerin, yalnız onların, kendi yetiştirdikleri şeyi kendilerine karşı kötü davranmakla suçlayamayacaklarını sanıyordum; yoksa aynı sözle kendilerini de, fayda sağladıklarını iddia ettikleri kişilere hiçbir fayda sağlamamış olmakla suçlamış olurlar. Öyle değil mi?
τὸ μὲν πάγκαλόν τι οἴει εἶναι, τὴν ῥητορικήν, τοῦ δὲ καταφρονεῖς. τῇ δὲ ἀληθείᾳ κάλλιόν ἐστιν σοφιστικὴ ῥητορικῆς ὅσῳπερ νομοθετικὴ δικαστικῆς καὶ γυμναστικὴ ἰατρικῆς· μόνοις δʼ ἔγωγε καὶ ᾤμην τοῖς δημηγόροις τε καὶ σοφισταῖς οὐκ ἐγχωρεῖν μέμφεσθαι τούτῳ τῷ πράγματι ὃ αὐτοὶ παιδεύουσιν, ὡς πονηρόν ἐστιν εἰς σφᾶς, ἢ τῷ αὐτῷ λόγῳ τούτῳ ἅμα καὶ ἑαυτῶν κατηγορεῖν ὅτι οὐδὲν ὠφελήκασιν οὕς φασιν ὠφελεῖν. οὐχ οὕτως ἔχει;
520cKallikles: Elbette.
Sokrates: İyiliklerini ücretsiz sunmak da, doğruyu söylüyorlarsa, doğal olarak yalnız onlara yaraşırdı. Çünkü başka bir iyilik gören kişi, mesela bir beden eğitmeni sayesinde hızlı koşan biri, eğitmen iyiliğini ona peşin sunsa, onunla ücret konusunda anlaşmasa ve hızı ona kazandırdığı anda parasını almasa, belki şükran borcunu ödemezdi.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ προέσθαι γε δήπου τὴν εὐεργεσίαν ἄνευ μισθοῦ, ὡς τὸ εἰκός, μόνοις τούτοις ἐνεχώρει, εἴπερ ἀληθῆ ἔλεγον. ἄλλην μὲν γὰρ εὐεργεσίαν τις εὐεργετηθείς, οἷον ταχὺς γενόμενος διὰ παιδοτρίβην, ἴσως ἂν ἀποστερήσειε τὴν χάριν, εἰ προοῖτο αὐτῷ ὁ παιδοτρίβης καὶ μὴ συνθέμενος αὐτῷ μισθὸν ὅτι μάλιστα ἅμα μεταδιδοὺς τοῦ τάχους λαμβάνοι
520dÇünkü insanlar sanırım yavaşlık yüzünden değil, adaletsizlik yüzünden haksızlık ederler; değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: O hâlde biri tam da bunu, yani adaletsizliği ortadan kaldırıyorsa, hiçbir zaman haksızlığa uğrama korkusu yoktur; bu iyiliği peşin sunmak yalnız onun için güvenlidir, tabii gerçekten insanları iyi yapabiliyorsa. Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Görünüşe göre bu yüzden başka konularda, mesela yapı ustalığı ya da öbür tekhnē'ler hakkında para alarak öğüt vermek hiç de utanç verici değildir.
τὸ ἀργύριον· οὐ γὰρ δὴ τῇ βραδυτῆτι οἶμαι ἀδικοῦσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλʼ ἀδικίᾳ· ἦ γάρ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴ τις αὐτὸ τοῦτο ἀφαιρεῖ, τὴν ἀδικίαν, οὐδὲν δεινὸν αὐτῷ μήποτε ἀδικηθῇ, ἀλλὰ μόνῳ ἀσφαλὲς ταύτην τὴν εὐεργεσίαν προέσθαι, εἴπερ τῷ ὄντι δύναιτό τις ἀγαθοὺς ποιεῖν. οὐχ οὕτω;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. διὰ ταῦτʼ ἄρα, ὡς ἔοικε, τὰς μὲν ἄλλας συμβουλὰς συμβουλεύειν λαμβάνοντα ἀργύριον, οἷον οἰκοδομίας πέρι ἢ τῶν ἄλλων τεχνῶν, οὐδὲν αἰσχρόν.
520eKallikles: Öyle görünüyor.
Sokrates: Ama şu iş konusunda, yani insanın nasıl olabildiğince iyi olacağı, kendi evini ya da şehrini en iyi şekilde nasıl yöneteceği konusunda, biri para vermedikçe öğüt vermeyi reddetmek utanç verici sayılır. Değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Açıktır ki sebebi şudur: İyiliklerden yalnız bu, iyilik göreni karşılığında iyilik etmeye istekli kılar. Öyle ki bu iyiliği yapan kişinin karşılığında iyilik görmesi güzel bir işaret sayılır, görmemesi ise kötü bir işaret. Bunlar böyle mi?
ΚΑΛ. ἔοικέ γε.
ΣΩ. περὶ δέ γε ταύτης τῆς πράξεως, ὅντινʼ ἄν τις τρόπον ὡς βέλτιστος εἴη καὶ ἄριστα τὴν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ ἢ πόλιν, αἰσχρὸν νενόμισται μὴ φάναι συμβουλεύειν, ἐὰν μή τις αὐτῷ ἀργύριον διδῷ. ἦ γάρ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο αἴτιόν ἐστιν, ὅτι μόνη αὕτη τῶν εὐεργεσιῶν τὸν εὖ παθόντα ἐπιθυμεῖν ποιεῖ ἀντʼ εὖ ποιεῖν, ὥστε καλὸν δοκεῖ τὸ σημεῖον εἶναι, εἰ εὖ ποιήσας ταύτην τὴν εὐεργεσίαν ἀντʼ εὖ πείσεται· εἰ δὲ μή, οὔ. ἔστι ταῦτα οὕτως ἔχοντα;
521aKallikles: Böyle.
Sokrates: O hâlde beni şehre hangi türden bir bakıma çağırıyorsun, açıkça belirt: Atinalılar olabildiğince iyi olsun diye bir hekim gibi onlarla mücadele etmeye mi, yoksa onlara hizmet edip hoşlarına gidecek şekilde davranmaya mı? Bana doğruyu söyle, Kallikles. Bana açık sözlü konuşmaya nasıl başladıysan, düşündüğünü söylemeyi öyle sürdürmen doğru olur. Şimdi de iyi ve yiğitçe söyle.
Kallikles: Öyleyse diyorum ki hizmet etmeye.
ΚΑΛ. ἔστιν.
ΣΩ. ἐπὶ ποτέραν οὖν με παρακαλεῖς τὴν θεραπείαν τῆς πόλεως, διόρισόν μοι· τὴν τοῦ διαμάχεσθαι Ἀθηναίοις ὅπως ὡς βέλτιστοι ἔσονται, ὡς ἰατρόν, ἢ ὡς διακονήσοντα καὶ πρὸς χάριν ὁμιλήσοντα; τἀληθῆ μοι εἰπέ, ὦ Καλλίκλεις· δίκαιος γὰρ εἶ, ὥσπερ ἤρξω παρρησιάζεσθαι πρὸς ἐμέ, διατελεῖν ἃ νοεῖς λέγων. καὶ νῦν εὖ καὶ γενναίως εἰπέ.
ΚΑΛ. λέγω τοίνυν ὅτι ὡς διακονήσοντα.
521bSokrates: Demek ki beni dalkavukluk etmeye çağırıyorsun, ey yiğitlerin yiğidi.
Kallikles: Adına Mysialı demek hoşuna gidiyorsa öyle de, Sokrates; çünkü bunu yapmazsan —
Sokrates: Defalarca söylediğini söyleme, isteyenin beni öldüreceğini; yoksa ben de yine "Ama kötü biri olarak iyi birini" derim. Varımı yoğumu elimden alacağını da söyleme; yoksa ben de yine şunu derim: "Ama aldıktan sonra onları ne yapacağını bilemez; benden haksız yere aldığı gibi haksız yere de kullanır; haksız yere kullanırsa çirkin bir şekilde, çirkin bir şekilde kullanırsa da kötü bir şekilde kullanır."
ΣΩ. κολακεύσοντα ἄρα με, ὦ γενναιότατε, παρακαλεῖς.
ΚΑΛ. εἴ σοι Μυσόν γε ἥδιον καλεῖν, ὦ Σώκρατες· ὡς εἰ μὴ ταῦτά γε ποιήσεις—
ΣΩ. μὴ εἴπῃς ὃ πολλάκις εἴρηκας, ὅτι ἀποκτενεῖ με ὁ βουλόμενος, ἵνα μὴ αὖ καὶ ἐγὼ εἴπω, ὅτι Πονηρός γε ὢν ἀγαθὸν ὄντα· μηδʼ ὅτι ἀφαιρήσεται ἐάν τι ἔχω, ἵνα μὴ αὖ ἐγὼ εἴπω ὅτι ἀλλʼ ἀφελόμενος οὐχ ἕξει ὅτι χρήσεται αὐτοῖς, ἀλλʼ ὥσπερ με ἀδίκως ἀφείλετο, οὕτως καὶ
521cKallikles: Sokrates, bunların hiçbirinin başına gelmeyeceğinden öyle eminsin ki, sanki bir kenarda yaşıyormuşsun da belki çok sefil ve aşağılık bir adam tarafından mahkemeye çekilmezmişsin gibi!
Sokrates: O zaman gerçekten akılsızım, Kallikles, eğer bu şehirde herkesin başına her şeyin gelebileceğini düşünmüyorsam. Ama şunu iyi biliyorum: Senin dediğin gibi, bu tehlikelerden biriyle mahkemeye çıkarsam, beni oraya çıkaran kötü biri olacaktır — çünkü iyi bir insan haksızlık etmeyen birini mahkemeye çekmez — ve ölürsem buna hiç şaşılmamalı.
λαβὼν ἀδίκως χρήσεται, εἰ δὲ ἀδίκως, αἰσχρῶς, εἰ δὲ αἰσχρῶς, κακῶς.
ΚΑΛ. ὥς μοι δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, πιστεύειν μηδʼ ἂν ἓν τούτων παθεῖν, ὡς οἰκῶν ἐκποδὼν καὶ οὐκ ἂν εἰσαχθεὶς εἰς δικαστήριον ὑπὸ πάνυ ἴσως μοχθηροῦ ἀνθρώπου καὶ φαύλου.
ΣΩ. ἀνόητος ἄρα εἰμί, ὦ Καλλίκλεις, ὡς ἀληθῶς, εἰ μὴ οἴομαι ἐν τῇδε τῇ πόλει ὁντινοῦν ἂν ὅτι τύχοι, τοῦτο παθεῖν. τόδε μέντοι εὖ οἶδʼ ὅτι, ἐάνπερ εἰσίω εἰς δικαστήριον περὶ
521dBunu neden beklediğimi söylememi ister misin?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Bence Atinalılardan pek azıyla birlikte — yalnızım demeyeyim — gerçek siyaset tekhnē'sine el atan ve bugünkülerden siyaseti gerçekten yapan tek kişi benim. Söylediğim sözleri hiçbir zaman hoşa gitmek için değil, en iyi olanı gözeterek söylediğim için, en hoş olanı gözetmediğim ve senin salık verdiğin o incelikleri yapmak istemediğim için mahkemede ne diyeceğimi bilemeyeceğim.
τούτων τινὸς κινδυνεύων, ὃ σὺ λέγεις, πονηρός τίς μʼ ἔσται ὁ εἰσάγων—οὐδεὶς γὰρ ἂν χρηστὸς μὴ ἀδικοῦντʼ ἄνθρωπον εἰσαγάγοι—καὶ οὐδέν γε ἄτοπον εἰ ἀποθάνοιμι. βούλει σοι εἴπω διʼ ὅτι ταῦτα προσδοκῶ;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οἶμαι μετʼ ὀλίγων Ἀθηναίων, ἵνα μὴ εἴπω μόνος, ἐπιχειρεῖν τῇ ὡς ἀληθῶς πολιτικῇ τέχνῃ καὶ πράττειν τὰ πολιτικὰ μόνος τῶν νῦν· ἅτε οὖν οὐ πρὸς χάριν λέγων τοὺς λόγους οὓς λέγω ἑκάστοτε, ἀλλὰ πρὸς τὸ βέλτιστον, οὐ πρὸς
521ePolos'a söylediğim söz yine aklıma geliyor: Çocuklardan oluşan bir mahkemede, bir aşçının suçladığı bir hekim nasıl yargılanırsa ben de öyle yargılanacağım. Düşün bir: Böyle biri bu durumda yakalansa ve biri onu şöyle suçlasa nasıl savunma yapar: "Çocuklar, bu adam size, hem de bizzat size birçok kötülük etti; içinizden en küçüklerini kesip dağlayarak mahvediyor, zayıflatıp boğarak çaresiz bırakıyor, en acı ilaçları veriyor, sizi aç ve susuz kalmaya zorluyor; ben ise size bol, hoş ve her türlü yemekle ziyafet çekerdim"?
τὸ ἥδιστον, καὶ οὐκ ἐθέλων ποιεῖν ἃ σὺ παραινεῖς, τὰ κομψὰ ταῦτα, οὐχ ἕξω ὅτι λέγω ἐν τῷ δικαστηρίῳ. ὁ αὐτὸς δέ μοι ἥκει λόγος ὅνπερ πρὸς Πῶλον ἔλεγον· κρινοῦμαι γὰρ ὡς ἐν παιδίοις ἰατρὸς ἂν κρίνοιτο κατηγοροῦντος ὀψοποιοῦ.
ΣΩ. σκόπει γάρ, τί ἂν ἀπολογοῖτο ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἐν τούτοις ληφθείς, εἰ αὐτοῦ κατηγοροῖ τις λέγων ὅτι ὦ παῖδες, πολλὰ ὑμᾶς καὶ κακὰ ὅδε εἴργασται ἀνὴρ καὶ αὐτούς, καὶ τοὺς νεωτάτους ὑμῶν διαφθείρει τέμνων τε καὶ κάων, καὶ
522aBu kötü duruma düşen bir hekim ne diyebilir sence? Ya da doğruyu söylese, "Çocuklar, bütün bunları sağlığınız için yapıyordum" dese, böyle yargıçlar sence nasıl bir yaygara koparır? Büyük bir yaygara, değil mi?
Kallikles: Belki; öyle düşünmek gerek.
Sokrates: O zaman ne diyeceği konusunda büsbütün çaresiz kalacağını sanmaz mısın?
ἰσχναίνων καὶ πνίγων ἀπορεῖν ποιεῖ, πικρότατα πώματα διδοὺς καὶ πεινῆν καὶ διψῆν ἀναγκάζων, οὐχ ὥσπερ ἐγὼ πολλὰ καὶ ἡδέα καὶ παντοδαπὰ ηὐώχουν ὑμᾶς· τί ἂν οἴει ἐν τούτῳ τῷ κακῷ ἀποληφθέντα ἰατρὸν ἔχειν εἰπεῖν; ἢ εἰ εἴποι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ταῦτα πάντα ἐγὼ ἐποίουν, ὦ παῖδες, ὑγιεινῶς, πόσον τι οἴει ἂν ἀναβοῆσαι τοὺς τοιούτους δικαστάς; οὐ μέγα;
ΚΑΛ. ἴσως· οἴεσθαί γε χρή.
ΣΩ. οὐκοῦν οἴει ἐν πάσῃ ἀπορίᾳ ἂν αὐτὸν ἔχεσθαι ὅτι
522bKallikles: Elbette.
Sokrates: Ben de mahkemeye çıkarsam başıma böyle bir şey geleceğini biliyorum. Çünkü onlara sağladığım hazları sayamayacağım — onlar bunları iyilik ve fayda sayarlar, bense ne sağlayanlara ne de kendilerine sağlananlara imreniyorum. Biri bana gençleri aporia'ya düşürerek bozduğumu ya da yaşlılara özelde ya da kamu önünde acı sözler söyleyerek kara çaldığımı söylerse, ne doğruyu söyleyebileceğim — yani "Bütün bunları adil olduğu için söylüyorum ve sizin yararınıza olanı yapıyorum, sayın yargıçlar" diyemeyeceğim — ne de başka bir şey; öyle ki belki başıma ne gelirse ona katlanacağım.
χρὴ εἰπεῖν;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τοιοῦτον μέντοι καὶ ἐγὼ οἶδα ὅτι πάθος πάθοιμι ἂν εἰσελθὼν εἰς δικαστήριον. οὔτε γὰρ ἡδονὰς ἃς ἐκπεπόρικα ἕξω αὐτοῖς λέγειν, ἃς οὗτοι εὐεργεσίας καὶ ὠφελίας νομίζουσιν, ἐγὼ δὲ οὔτε τοὺς πορίζοντας ζηλῶ οὔτε οἷς πορίζεται· ἐάν τέ τίς με ἢ νεωτέρους φῇ διαφθείρειν ἀπορεῖν ποιοῦντα, ἢ τοὺς πρεσβυτέρους κακηγορεῖν λέγοντα πικροὺς λόγους ἢ ἰδίᾳ ἢ δημοσίᾳ, οὔτε τὸ ἀληθὲς ἕξω εἰπεῖν, ὅτι δικαίως
522cKallikles: Peki sence, Sokrates, şehirde böyle bir durumda olan, kendine yardım edemeyen bir insanın hâli iyi midir?
Sokrates: Evet, Kallikles, eğer senin de defalarca kabul ettiğin o tek şey onda varsa: yani ne insanlara ne tanrılara karşı adaletsiz hiçbir şey söylemeyerek ve yapmayarak kendine yardım etmişse.
πάντα ταῦτα ἐγὼ λέγω, καὶ πράττω τὸ ὑμέτερον δὴ τοῦτο, ὦ ἄνδρες δικασταί, οὔτε ἄλλο οὐδέν· ὥστε ἴσως, ὅτι ἂν τύχω, τοῦτο πείσομαι.
ΚΑΛ. δοκεῖ οὖν σοι, ὦ Σώκρατες, καλῶς ἔχειν ἄνθρωπος ἐν πόλει οὕτως διακείμενος καὶ ἀδύνατος ὢν ἑαυτῷ βοηθεῖν;
ΣΩ. εἰ ἐκεῖνό γε ἓν αὐτῷ ὑπάρχοι, ὦ Καλλίκλεις, ὃ σὺ πολλάκις ὡμολόγησας· εἰ βεβοηθηκὼς εἴη αὑτῷ, μήτε περὶ
522dÇünkü insanın kendine yapabileceği yardımların en güçlüsünün bu olduğunda defalarca anlaştık. Biri beni, bu yardımı ne kendime ne başkasına yapamamakla çürütse, ister kalabalık içinde ister birkaç kişinin önünde ister baş başa çürütülsem, utanırdım; bu güçsüzlük yüzünden ölseydim, öfkelenirdim. Ama dalkavukça hitabet eksikliğinden ölecek olsam, ölümü sükûnetle karşıladığımı göreceğinden eminim.
ἀνθρώπους μήτε περὶ θεοὺς ἄδικον μηδὲν μήτε εἰρηκὼς μήτε εἰργασμένος. αὕτη γὰρ τῆς βοηθείας ἑαυτῷ πολλάκις ἡμῖν ὡμολόγηται κρατίστη εἶναι. εἰ μὲν οὖν ἐμέ τις ἐξελέγχοι ταύτην τὴν βοήθειαν ἀδύνατον ὄντα ἐμαυτῷ καὶ ἄλλῳ βοηθεῖν, αἰσχυνοίμην ἂν καὶ ἐν πολλοῖς καὶ ἐν ὀλίγοις ἐξελεγχόμενος καὶ μόνος ὑπὸ μόνου, καὶ εἰ διὰ ταύτην τὴν ἀδυναμίαν ἀποθνῄσκοιμι, ἀγανακτοίην ἄν· εἰ δὲ κολακικῆς ῥητορικῆς ἐνδείᾳ τελευτῴην ἔγωγε, εὖ οἶδα ὅτι ῥᾳδίως ἴδοις ἄν με φέροντα
522eÇünkü büsbütün akılsız ve korkak olmayan hiç kimse ölmenin kendisinden korkmaz, haksızlık etmekten korkar. Çünkü birçok haksızlıkla dolu bir psykhē ile Hades'e varmak bütün kötülüklerin en sonuncusudur. İstersen bunun böyle olduğunu sana bir anlatıyla göstermek isterim.
Kallikles: Mademki öbürlerini bitirdin, bunu da bitir.
τὸν θάνατον. αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ ἀποθνῄσκειν οὐδεὶς φοβεῖται, ὅστις μὴ παντάπασιν ἀλόγιστός τε καὶ ἄνανδρός ἐστιν, τὸ δὲ ἀδικεῖν φοβεῖται· πολλῶν γὰρ ἀδικημάτων γέμοντα τὴν ψυχὴν εἰς Ἅιδου ἀφικέσθαι πάντων ἔσχατον κακῶν ἐστιν. εἰ δὲ βούλει, σοὶ ἐγώ, ὡς τοῦτο οὕτως ἔχει, ἐθέλω λόγον λέξαι.
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐπείπερ γε καὶ τἆλλα ἐπέρανας, καὶ τοῦτο πέρανον.
523aSokrates: Dinle öyleyse, derler ya, çok güzel bir anlatıyı. Sen onu sanırım bir masal sayacaksın, ben ise bir logos sayıyorum; çünkü anlatacaklarımı sana doğru olarak anlatacağım. Homeros'un dediği gibi, Zeus, Poseidon ve Pluton babalarından devraldıkları hükümranlığı aralarında paylaştılar. Kronos zamanında insanlar hakkında şöyle bir kanun vardı — tanrılar arasında hep vardı, hâlâ da vardır: İnsanlardan hayatını adalet ve dindarlık içinde geçiren, öldüğünde Mutlular Adaları'na gidip her türlü saadet içinde, kötülüklerden uzak yaşar; adaletsiz ve tanrısız yaşayan ise Tartaros dedikleri ceza ve hesap zindanına gider.
ΣΩ. ἄκουε δή, φασί, μάλα καλοῦ λόγου, ὃν σὺ μὲν ἡγήσῃ μῦθον, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ἐγὼ δὲ λόγον· ὡς ἀληθῆ γὰρ ὄντα σοι λέξω ἃ μέλλω λέγειν. ὥσπερ γὰρ Ὅμηρος λέγει, διενείμαντο τὴν ἀρχὴν ὁ Ζεὺς καὶ ὁ Ποσειδῶν καὶ ὁ Πλούτων, ἐπειδὴ παρὰ τοῦ πατρὸς παρέλαβον. ἦν οὖν νόμος ὅδε περὶ ἀνθρώπων ἐπὶ Κρόνου, καὶ ἀεὶ καὶ νῦν ἔτι ἔστιν ἐν θεοῖς, τῶν ἀνθρώπων τὸν μὲν δικαίως τὸν βίον διελθόντα καὶ
523bBunların yargıçları Kronos zamanında ve Zeus'un hükümranlığının ilk zamanlarında hâlâ diriydiler ve dirileri, öleceklerinin günü yargılıyorlardı. Bu yüzden davalar kötü karara bağlanıyordu. Bunun üzerine hem Pluton hem de Mutlular Adaları'ndan gelen bekçiler Zeus'a gidip her iki yere de hak etmeyen insanların geldiğini söylediler.
ὁσίως, ἐπειδὰν τελευτήσῃ, εἰς μακάρων νήσους ἀπιόντα οἰκεῖν ἐν πάσῃ εὐδαιμονίᾳ ἐκτὸς κακῶν, τὸν δὲ ἀδίκως καὶ ἀθέως εἰς τὸ τῆς τίσεώς τε καὶ δίκης δεσμωτήριον, ὃ δὴ Τάρταρον καλοῦσιν, ἰέναι. τούτων δὲ δικασταὶ ἐπὶ Κρόνου καὶ ἔτι νεωστὶ τοῦ Διὸς τὴν ἀρχὴν ἔχοντος ζῶντες ἦσαν ζώντων, ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ δικάζοντες ᾗ μέλλοιεν τελευτᾶν· κακῶς οὖν αἱ δίκαι ἐκρίνοντο. ὅ τε οὖν Πλούτων καὶ οἱ ἐπιμεληταὶ οἱ ἐκ μακάρων νήσων ἰόντες ἔλεγον πρὸς τὸν Δία ὅτι φοιτῷέν
523cZeus da şöyle dedi: "Bunun olmasına ben son vereceğim. Şimdi davalar kötü görülüyor. Çünkü yargılananlar giyinik yargılanıyorlar," dedi, "zira diri diri yargılanıyorlar. Kötü psykhē'leri olan birçok kişi," diye sürdürdü, "güzel bedenlere, soylara, servetlere bürünmüş durumda; yargılama olunca da adil yaşadıklarına tanıklık edecek bir sürü tanık geliyor.
σφιν ἄνθρωποι ἑκατέρωσε ἀνάξιοι. εἶπεν οὖν ὁ Ζεύς· ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, παύσω τοῦτο γιγνόμενον. νῦν μὲν γὰρ κακῶς αἱ δίκαι δικάζονται. ἀμπεχόμενοι γάρ, ἔφη, οἱ κρινόμενοι κρίνονται· ζῶντες γὰρ κρίνονται. πολλοὶ οὖν, ἦ δʼ ὅς, ψυχὰς πονηρὰς ἔχοντες ἠμφιεσμένοι εἰσὶ σώματά τε καλὰ καὶ γένη καὶ πλούτους, καί, ἐπειδὰν ἡ κρίσις ᾖ, ἔρχονται αὐτοῖς πολλοὶ μάρτυρες, μαρτυρήσοντες ὡς δικαίως βεβιώκασιν·
523d"Yargıçlar bunlardan etkilenip şaşırıyorlar; üstelik kendileri de giyinik yargılıyorlar, kendi psykhē'lerinin önünü gözler, kulaklar ve bütün beden perdeliyor. Bütün bunlar, hem kendi örtüleri hem yargılananlarınki, önlerinde bir perde oluyor. Önce," dedi, "insanların ölümlerini önceden bilmelerine son vermek gerek; çünkü şimdi önceden biliyorlar. Buna son vermesi için Prometheus'a zaten söylendi.
οἱ οὖν δικασταὶ ὑπό τε τούτων ἐκπλήττονται, καὶ ἅμα καὶ αὐτοὶ ἀμπεχόμενοι δικάζουσι, πρὸ τῆς ψυχῆς τῆς αὑτῶν ὀφθαλμοὺς καὶ ὦτα καὶ ὅλον τὸ σῶμα προκεκαλυμμένοι. ταῦτα δὴ αὐτοῖς πάντα ἐπίπροσθεν γίγνεται, καὶ τὰ αὑτῶν ἀμφιέσματα καὶ τὰ τῶν κρινομένων. πρῶτον μὲν οὖν, ἔφη, παυστέον ἐστὶν προειδότας αὐτοὺς τὸν θάνατον· νῦν γὰρ προΐσασι. τοῦτο μὲν οὖν καὶ δὴ εἴρηται τῷ Προμηθεῖ
523e"Sonra bütün bunlardan soyunmuş olarak yargılanmalılar; çünkü ölü olarak yargılanmaları gerekir. Yargıç da çıplak, yani ölü olmalı; herkes ölür ölmez onun psykhē'sini bizzat kendi psykhē'siyle seyretmeli; ölen de bütün akrabalarından ayrı düşmüş, o bütün süsünü yeryüzünde bırakmış olmalı ki yargılama adil olsun. Ben bunu sizden önce anladığım için kendi oğullarımı yargıç yaptım: ikisini Asya'dan, Minos'la Rhadamanthys'i; birini de Avrupa'dan, Aiakos'u.
ὅπως ἂν παύσῃ αὐτῶν. ἔπειτα γυμνοὺς κριτέον ἁπάντων τούτων· τεθνεῶτας γὰρ δεῖ κρίνεσθαι. καὶ τὸν κριτὴν δεῖ γυμνὸν εἶναι, τεθνεῶτα, αὐτῇ τῇ ψυχῇ αὐτὴν τὴν ψυχὴν θεωροῦντα ἐξαίφνης ἀποθανόντος ἑκάστου, ἔρημον πάντων τῶν συγγενῶν καὶ καταλιπόντα ἐπὶ τῆς γῆς πάντα ἐκεῖνον τὸν κόσμον, ἵνα δικαία ἡ κρίσις ᾖ.
ΣΩ. ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα ἐγνωκὼς πρότερος ἢ ὑμεῖς ἐποιησάμην δικαστὰς ὑεῖς ἐμαυτοῦ, δύο μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας, Μίνω τε καὶ Ῥαδάμανθυν,
524a"Bunlar, ölenleri çayırda, iki yolun ayrıldığı yerde yargılayacaklar: Yollardan biri Mutlular Adaları'na, öbürü Tartaros'a gider. Asya'dan gelenleri Rhadamanthys, Avrupa'dan gelenleri Aiakos yargılayacak; öbür ikisi bir konuda çaresiz kalırsa son kararı verme ayrıcalığını da Minos'a vereceğim ki insanların hangi yoldan gideceğine dair yargı olabildiğince adil olsun."
İşte, Kallikles, duyduğum ve doğru olduğuna inandığım şey budur.
ἕνα δὲ ἐκ τῆς Εὐρώπης, Αἰακόν· οὗτοι οὖν ἐπειδὰν τελευτήσωσι, δικάσουσιν ἐν τῷ λειμῶνι, ἐν τῇ τριόδῳ ἐξ ἧς φέρετον τὼ ὁδώ, ἡ μὲν εἰς μακάρων νήσους, ἡ δʼ εἰς Τάρταρον. καὶ τοὺς μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας Ῥαδάμανθυς κρινεῖ, τοὺς δὲ ἐκ τῆς Εὐρώπης Αἰακός· Μίνῳ δὲ πρεσβεῖα δώσω ἐπιδιακρίνειν, ἐὰν ἀπορῆτόν τι τὼ ἑτέρω, ἵνα ὡς δικαιοτάτη ἡ κρίσις ᾖ περὶ τῆς πορείας τοῖς ἀνθρώποις.
ταῦτʼ ἔστιν, ὦ Καλλίκλεις, ἃ ἐγὼ ἀκηκοὼς πιστεύω
524bBu sözlerden de şöyle bir sonuç çıktığını hesaplıyorum: Bana öyle geliyor ki ölüm, iki şeyin, psykhē'nin ve bedenin birbirinden ayrılmasından başka bir şey değildir. Birbirlerinden ayrıldıklarında da her biri, insan yaşarken sahip olduğu melekesini hemen hemen olduğu gibi korur: Beden kendi tabiatını, gördüğü bakımları ve uğradığı şeyleri apaçık taşır.
ἀληθῆ εἶναι· καὶ ἐκ τούτων τῶν λόγων τοιόνδε τι λογίζομαι συμβαίνειν. ὁ θάνατος τυγχάνει ὤν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐδὲν ἄλλο ἢ δυοῖν πραγμάτοιν διάλυσις, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἀπʼ ἀλλήλοιν· ἐπειδὰν δὲ διαλυθῆτον ἄρα ἀπʼ ἀλλήλοιν, οὐ πολὺ ἧττον ἑκάτερον αὐτοῖν ἔχει τὴν ἕξιν τὴν αὑτοῦ ἥνπερ καὶ ὅτε ἔζη ὁ ἄνθρωπος, τό τε σῶμα τὴν φύσιν τὴν αὑτοῦ καὶ τὰ θεραπεύματα καὶ τὰ παθήματα ἔνδηλα
524cMesela biri yaşarken tabiatça ya da beslenmeyle ya da ikisiyle birden iri bir bedene sahipse, öldüğünde cesedi de iridir; şişmansa öldükten sonra da şişmandır; öbür özellikler de böyle. Saçlarını uzatmayı âdet edinmişse, cesedi de uzun saçlıdır. Biri dayak yemiş bir köleyse ve yaşarken bedeninde kırbaçlardan ya da başka yaralardan kalma izler varsa, öldükten sonra da bedeninin bunları taşıdığı görülür. Biri yaşarken uzuvları kırılmış ya da çarpılmışsa, öldükten sonra da bunlar apaçık görülür.
πάντα. οἷον εἴ τινος μέγα ἦν τὸ σῶμα φύσει ἢ τροφῇ ἢ ἀμφότερα ζῶντος, τούτου καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνῃ ὁ νεκρὸς μέγας, καὶ εἰ παχύς, παχὺς καὶ ἀποθανόντος, καὶ τἆλλα οὕτως· καὶ εἰ αὖ ἐπετήδευε κομᾶν, κομήτης τούτου καὶ ὁ νεκρός. μαστιγίας αὖ εἴ τις ἦν καὶ ἴχνη εἶχε τῶν πληγῶν οὐλὰς ἐν τῷ σώματι ἢ ὑπὸ μαστίγων ἢ ἄλλων τραυμάτων ζῶν, καὶ τεθνεῶτος τὸ σῶμα ἔστιν ἰδεῖν ταῦτα ἔχον· ἢ κατεαγότα εἴ του ἦν μέλη ἢ διεστραμμένα ζῶντος, καὶ
524dTek kelimeyle, beden yaşarken nasıl bir hâle getirildiyse, öldükten sonra da bütün bunlar, ya hepsi ya çoğu, bir süre apaçık kalır. Bana öyle geliyor ki, Kallikles, psykhē için de aynı şey geçerlidir: Psykhē bedenden soyulunca, içindeki her şey apaçık ortaya çıkar; hem tabiatından gelenler hem de insanın her işle uğraşırken psykhē'sinde edindiği izler. Ölüler yargıcın huzuruna varınca — Asya'dan gelenler Rhadamanthys'in huzuruna — Rhadamanthys onları durdurup her birinin psykhē'sini, kimin olduğunu bilmeden seyreder.
τεθνεῶτος ταὐτὰ ταῦτα ἔνδηλα. ἑνὶ δὲ λόγῳ, οἷος εἶναι παρεσκεύαστο τὸ σῶμα ζῶν, ἔνδηλα ταῦτα καὶ τελευτήσαντος ἢ πάντα ἢ τὰ πολλὰ ἐπί τινα χρόνον. ταὐτὸν δή μοι δοκεῖ τοῦτʼ ἄρα καὶ περὶ τὴν ψυχὴν εἶναι, ὦ Καλλίκλεις· ἔνδηλα πάντα ἐστὶν ἐν τῇ ψυχῇ, ἐπειδὰν γυμνωθῇ τοῦ σώματος, τά τε τῆς φύσεως καὶ τὰ παθήματα ἃ διὰ τὴν ἐπιτήδευσιν ἑκάστου πράγματος ἔσχεν ἐν τῇ ψυχῇ ὁ ἄνθρωπος. ἐπειδὰν οὖν ἀφίκωνται παρὰ τὸν δικαστήν, οἱ μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας
524eÇoğu zaman Büyük Kral'ı ya da başka herhangi bir kralı ya da hükümdarı eline alıp psykhē'sinde sağlam hiçbir yer olmadığını görür: Yalan yeminler ve adaletsizlik yüzünden, her eyleminin psykhē'sine bastığı izlerle, kırbaçlanmış ve yara izleriyle dolmuştur; yalan ve kibir yüzünden her yanı eğrilmiş, hakikatten uzak yetiştiği için hiçbir yeri dümdüz kalmamıştır.
παρὰ τὸν Ῥαδάμανθυν, ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκείνους ἐπιστήσας θεᾶται ἑκάστου τὴν ψυχήν, οὐκ εἰδὼς ὅτου ἐστίν, ἀλλὰ πολλάκις τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐπιλαβόμενος ἢ ἄλλου ὁτουοῦν βασιλέως ἢ δυνάστου κατεῖδεν οὐδὲν ὑγιὲς ὂν τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ διαμεμαστιγωμένην καὶ οὐλῶν μεστὴν ὑπὸ
525aSınırsız güç, sefahat, küstahlık ve eylemlerinde nefsine hâkim olamaması yüzünden psykhē'nin orantısızlık ve çirkinlikle dolu olduğunu görür. Bunu görünce de onu onursuzca doğruca zindana yollar; psykhē oraya varınca hak ettiği acılara katlanacaktır.
ἐπιορκιῶν καὶ ἀδικίας,
ΣΩ. ἃ ἑκάστη ἡ πρᾶξις αὐτοῦ ἐξωμόρξατο εἰς τὴν ψυχήν, καὶ πάντα σκολιὰ ὑπὸ ψεύδους καὶ ἀλαζονείας καὶ οὐδὲν εὐθὺ διὰ τὸ ἄνευ ἀληθείας τεθράφθαι· καὶ ὑπὸ ἐξουσίας καὶ τρυφῆς καὶ ὕβρεως καὶ ἀκρατίας τῶν πράξεων ἀσυμμετρίας τε καὶ αἰσχρότητος γέμουσαν τὴν ψυχὴν εἶδεν· ἰδὼν δὲ ἀτίμως ταύτην ἀπέπεμψεν εὐθὺ τῆς φρουρᾶς, οἷ μέλλει ἐλθοῦσα ἀνατλῆναι τὰ προσήκοντα πάθη.
525bBaşkası tarafından haklı olarak cezalandırılan herkese yaraşan da şudur: Ya daha iyi hâle gelip fayda görmek ya da başkalarına ibret olmak; öyle ki başkaları onun çektiklerini görüp korksunlar ve daha iyi olsunlar. Tanrılar ve insanlar tarafından cezalandırılıp fayda görenler, tedavi edilebilir suçlar işlemiş olanlardır; ama bu fayda onlara hem burada hem Hades'te acılar ve ızdıraplar yoluyla gelir; çünkü insan adaletsizlikten başka türlü kurtulamaz.
προσήκει δὲ παντὶ τῷ ἐν τιμωρίᾳ ὄντι, ὑπʼ ἄλλου ὀρθῶς τιμωρουμένῳ, ἢ βελτίονι γίγνεσθαι καὶ ὀνίνασθαι ἢ παραδείγματι τοῖς ἄλλοις γίγνεσθαι, ἵνα ἄλλοι ὁρῶντες πάσχοντα ἃ ἂν πάσχῃ φοβούμενοι βελτίους γίγνωνται. εἰσὶν δὲ οἱ μὲν ὠφελούμενοί τε καὶ δίκην διδόντες ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων οὗτοι οἳ ἂν ἰάσιμα ἁμαρτήματα ἁμάρτωσιν· ὅμως δὲ διʼ ἀλγηδόνων καὶ ὀδυνῶν γίγνεται αὐτοῖς ἡ ὠφελία καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Ἅιδου· οὐ γὰρ οἷόν τε ἄλλως ἀδικίας ἀπαλλάττεσθαι.
525cEn ağır haksızlıkları yapıp bu tür haksızlıklar yüzünden tedavi edilemez hâle gelenlerden ise ibretlik örnekler çıkar. Bunlar artık kendileri hiçbir fayda görmezler, çünkü tedavi edilemezler; ama suçları yüzünden sonsuza dek en büyük, en acılı ve en korkunç acıları çektiklerini görenler fayda görür. Bunlar orada, Hades'teki zindanda, düpedüz ibret olarak asılı dururlar; oraya durmadan gelen adaletsizler için bir seyirlik ve bir uyarıdırlar.
οἳ δʼ ἂν τὰ ἔσχατα ἀδικήσωσι καὶ διὰ τὰ τοιαῦτα ἀδικήματα ἀνίατοι γένωνται, ἐκ τούτων τὰ παραδείγματα γίγνεται, καὶ οὗτοι αὐτοὶ μὲν οὐκέτι ὀνίνανται οὐδέν, ἅτε ἀνίατοι ὄντες, ἄλλοι δὲ ὀνίνανται οἱ τούτους ὁρῶντες διὰ τὰς ἁμαρτίας τὰ μέγιστα καὶ ὀδυνηρότατα καὶ φοβερώτατα πάθη πάσχοντας τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀτεχνῶς παραδείγματα ἀνηρτημένους ἐκεῖ ἐν Ἅιδου ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, τοῖς ἀεὶ τῶν ἀδίκων ἀφικνουμένοις θεάματα καὶ νουθετήματα.
525dPolos doğru söylüyorsa, Arkhelaos'un da bunlardan biri olacağını söylüyorum; böyle bir tiran olan herkes de öyle. Sanırım bu ibretlik örneklerin çoğu da tiranlardan, krallardan, hükümdarlardan ve şehirlerin işlerini yürütenlerden çıkmıştır; çünkü bunlar ellerindeki sınırsız güç yüzünden en büyük ve en dinsizce suçları işlerler. Homeros da buna tanıklık eder: Hades'te sonsuza dek cezalandırılanlar olarak o, kralları ve hükümdarları, yani Tantalos'u, Sisyphos'u ve Tityos'u anlatmıştır.
ὧν ἐγώ φημι ἕνα καὶ Ἀρχέλαον ἔσεσθαι, εἰ ἀληθῆ λέγει πῶλος, καὶ ἄλλον ὅστις ἂν τοιοῦτος τύραννος ᾖ· οἶμαι δὲ καὶ τοὺς πολλοὺς εἶναι τούτων τῶν παραδειγμάτων ἐκ τυράννων καὶ βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰ τῶν πόλεων πραξάντων γεγονότας· οὗτοι γὰρ διὰ τὴν ἐξουσίαν μέγιστα καὶ ἀνοσιώτατα ἁμαρτήματα ἁμαρτάνουσι. μαρτυρεῖ δὲ τούτοις καὶ Ὅμηρος· βασιλέας γὰρ καὶ δυνάστας ἐκεῖνος πεποίηκεν
525eThersites'i ise, ya da kötü olan başka bir sıradan insanı, tedavi edilemez biri olarak ağır cezalara çarptırılmış hâlde anlatan olmamıştır; çünkü sanırım onun buna imkânı yoktu; bu yüzden de imkânı olanlardan daha mesuttu. Hayır, Kallikles, çok kötü olan insanlar da güç sahibi olanlardan çıkar.
τοὺς ἐν Ἅιδου τὸν ἀεὶ χρόνον τιμωρουμένους, Τάνταλον καὶ Σίσυφον καὶ Τιτυόν· Θερσίτην δέ, καὶ εἴ τις ἄλλος πονηρὸς ἦν ἰδιώτης, οὐδεὶς πεποίηκεν μεγάλαις τιμωρίαις συνεχόμενον ὡς ἀνίατον—οὐ γὰρ οἶμαι ἐξῆν αὐτῷ· διὸ καὶ εὐδαιμονέστερος ἦν ἢ οἷς ἐξῆν—
ΣΩ. ἀλλὰ γάρ, ὦ Καλλίκλεις, ἐκ τῶν
526aAma bunların arasında da iyi adamların çıkmasına hiçbir engel yoktur; çıkanlar da çok takdir edilmeye değer. Çünkü, Kallikles, haksızlık etmek için büyük imkânı varken hayatını adaletle geçirmek zordur ve büyük övgüye değer. Böyleleri de az olur. Gerçi hem burada hem başka yerlerde, kendisine emanet edilen işleri adaletle yönetme aretē'sinde iyi ve soylu insanlar çıkmıştır; sanırım yine de çıkacaktır.
δυναμένων εἰσὶ καὶ οἱ σφόδρα πονηροὶ γιγνόμενοι ἄνθρωποι· οὐδὲν μὴν κωλύει καὶ ἐν τούτοις ἀγαθοὺς ἄνδρας ἐγγίγνεσθαι, καὶ σφόδρα γε ἄξιον ἄγασθαι τῶν γιγνομένων· χαλεπὸν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, καὶ πολλοῦ ἐπαίνου ἄξιον ἐν μεγάλῃ ἐξουσίᾳ τοῦ ἀδικεῖν γενόμενον δικαίως διαβιῶναι. ὀλίγοι δὲ γίγνονται οἱ τοιοῦτοι· ἐπεὶ καὶ ἐνθάδε καὶ ἄλλοθι γεγόνασιν, οἶμαι δὲ καὶ ἔσονται καλοὶ κἀγαθοὶ ταύτην τὴν ἀρετὴν τὴν τοῦ δικαίως
526bİçlerinden biri, Lysimakhos oğlu Aristeides, öbür Helenler arasında da çok ün kazandı. Ama hükümdarların çoğu, aziz dostum, kötü olur. Dediğim gibi, o Rhadamanthys böyle birini eline alınca, onun hakkında ne kim olduğunu ne kimlerden geldiğini, başka hiçbir şey bilmez; yalnız kötü biri olduğunu bilir. Bunu görünce de, tedavi edilebilir mi yoksa tedavi edilemez mi göründüğünü üzerine işaretleyerek onu Tartaros'a gönderir; o da oraya varınca hak ettiği acıları çeker.
διαχειρίζειν ἃ ἄν τις ἐπιτρέπῃ· εἷς δὲ καὶ πάνυ ἐλλόγιμος γέγονεν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου· οἱ δὲ πολλοί, ὦ ἄριστε, κακοὶ γίγνονται τῶν δυναστῶν. ὅπερ οὖν ἔλεγον, ἐπειδὰν ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκεῖνος τοιοῦτόν τινα λάβῃ, ἄλλο μὲν περὶ αὐτοῦ οὐκ οἶδεν οὐδέν, οὔθʼ ὅστις οὔθʼ ὧντινων, ὅτι δὲ πονηρός τις· καὶ τοῦτο κατιδὼν ἀπέπεμψεν εἰς Τάρταρον, ἐπισημηνάμενος, ἐάντε ἰάσιμος ἐάντε ἀνίατος δοκῇ εἶναι· ὁ δὲ ἐκεῖσε ἀφικόμενος
526cBazen de dindarca ve hakikat içinde yaşamış başka bir psykhē'yi görür — sıradan bir insanın ya da başka birinin; ama en çok, diyorum, Kallikles, hayatı boyunca kendi işine bakıp başkasının işine karışmamış bir filozofun psykhē'sini — ona hayran kalır ve Mutlular Adaları'na gönderir. Aiakos da aynısını yapar — ikisi de elinde bir değnekle yargılar —; Minos ise bunları gözeterek oturur; altın asası olan yalnız odur, Homeros'un Odysseus'u onu gördüğünü böyle anlatır: *altın asası elinde, ölülere hüküm verirken.*
τὰ προσήκοντα πάσχει. ἐνίοτε δʼ ἄλλην εἰσιδὼν ὁσίως βεβιωκυῖαν καὶ μετʼ ἀληθείας, ἀνδρὸς ἰδιώτου ἢ ἄλλου τινός, μάλιστα μέν, ἔγωγέ φημι, ὦ Καλλίκλεις, φιλοσόφου τὰ αὑτοῦ πράξαντος καὶ οὐ πολυπραγμονήσαντος ἐν τῷ βίῳ, ἠγάσθη τε καὶ ἐς μακάρων νήσους ἀπέπεμψε. ταὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ Αἰακός—ἑκάτερος τούτων ῥάβδον ἔχων δικάζει—ὁ δὲ Μίνως ἐπισκοπῶν κάθηται, μόνος ἔχων χρυσοῦν
526dBen bu sözlere inanmış durumdayım, Kallikles, ve yargıcın karşısına psykhē'mi olabildiğince sağlıklı olarak nasıl çıkarabileceğimi düşünüyorum. Bu yüzden insanların çoğunun değer verdiği itibarları bir yana bırakıp hakikati talim ederek, elimden geldiğince gerçekten olabildiğince iyi biri olarak hem yaşamaya hem de ölüm vakti gelince ölmeye çalışacağım.
σκῆπτρον, ὥς φησιν Ὀδυσσεὺς ὁ Ὁμήρου ἰδεῖν αὐτὸν—χρύσεον σκῆπτρον ἔχοντα, θεμιστεύοντα νέκυσσιν. Hom. Od. 11.569ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ Καλλίκλεις, ὑπό τε τούτων τῶν λόγων πέπεισμαι, καὶ σκοπῶ ὅπως ἀποφανοῦμαι τῷ κριτῇ ὡς ὑγιεστάτην τὴν ψυχήν· χαίρειν οὖν ἐάσας τὰς τιμὰς τὰς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, τὴν ἀλήθειαν ἀσκῶν πειράσομαι τῷ ὄντι ὡς ἂν δύνωμαι βέλτιστος ὢν καὶ ζῆν καὶ ἐπειδὰν ἀποθνῄσκω
526eBütün öbür insanları da elimden geldiğince bu hayata ve bu mücadeleye çağırıyorum; seni de, senin beni çağırmana karşılık, ona çağırıyorum; bu mücadelenin buradaki bütün mücadelelere bedel olduğunu söylüyorum. Ve seni şununla kınıyorum: Az önce söz ettiğim dava ve yargılama başına geldiğinde kendine yardım edemeyeceksin. Aigina'nın oğlu olan yargıcın huzuruna varınca, o seni yakalayıp götürdüğünde, burada benim olacağım gibi sen de orada ağzın açık kalakalacak, başın dönecek; belki biri seni onursuzca suratından tokatlayacak ve sana her türlü hakareti edecek.
ἀποθνῄσκειν. παρακαλῶ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους πάντας ἀνθρώπους, καθʼ ὅσον δύναμαι, καὶ δὴ καὶ σὲ ἀντιπαρακαλῶ ἐπὶ τοῦτον τὸν βίον καὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον, ὃν ἐγώ φημι ἀντὶ πάντων τῶν ἐνθάδε ἀγώνων εἶναι, καὶ ὀνειδίζω σοι ὅτι οὐχ οἷός τʼ ἔσῃ σαυτῷ βοηθῆσαι, ὅταν ἡ δίκη σοι ᾖ καὶ ἡ κρίσις ἣν νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον,
ΣΩ. ἀλλὰ ἐλθὼν παρὰ τὸν δικαστήν,
527aBelki de bunlar sana bir kocakarı masalı gibi geliyor ve onları küçümsüyorsun. Bir yerde arayıp onlardan daha iyisini ve daha doğrusunu bulabilseydik, onları küçümsemek hiç de şaşılacak bir şey olmazdı. Ama şimdi görüyorsun: Bugünkü Helenlerin en bilgeleri olan siz üçünüz, sen, Polos ve Gorgias, bu hayattan başka bir hayat yaşamak gerektiğini ispat edemiyorsunuz; oysa bu hayatın orada da yararlı olduğu görülüyor.
τὸν τῆς Αἰγίνης ὑόν, ἐπειδάν σου ἐπιλαβόμενος ἄγῃ, χασμήσῃ καὶ ἰλιγγιάσεις οὐδὲν ἧττον ἢ ἐγὼ ἐνθάδε σὺ ἐκεῖ, καί σε ἴσως τυπτήσει τις καὶ ἐπὶ κόρρης ἀτίμως καὶ πάντως προπηλακιεῖ.
τάχα δʼ οὖν ταῦτα μῦθός σοι δοκεῖ λέγεσθαι ὥσπερ γραὸς καὶ καταφρονεῖς αὐτῶν, καὶ οὐδέν γʼ ἂν ἦν θαυμαστὸν καταφρονεῖν τούτων, εἴ πῃ ζητοῦντες εἴχομεν αὐτῶν βελτίω καὶ ἀληθέστερα εὑρεῖν· νῦν δὲ ὁρᾷς ὅτι τρεῖς ὄντες ὑμεῖς, οἵπερ σοφώτατοί ἐστε τῶν νῦν Ἑλλήνων, σύ τε καὶ πῶλος καὶ
527bBunca söz arasında, öbürleri çürütülürken yerinde sağlam duran tek söz şu oldu: Haksızlığa uğramaktan çok haksızlık etmekten sakınmak gerekir; insan her şeyden önce iyi görünmeye değil, iyi olmaya özen göstermelidir, hem özel hayatında hem kamu hayatında. Biri bir bakımdan kötü olursa cezalandırılmalıdır; adil olmaktan sonra ikinci iyi de budur: cezalandırılarak adil hâle gelmek ve cezasını ödemek.
Γοργίας, οὐκ ἔχετε ἀποδεῖξαι ὡς δεῖ ἄλλον τινὰ βίον ζῆν ἢ τοῦτον, ὅσπερ καὶ ἐκεῖσε φαίνεται συμφέρων. ἀλλʼ ἐν τοσούτοις λόγοις τῶν ἄλλων ἐλεγχομένων μόνος οὗτος ἠρεμεῖ ὁ λόγος, ὡς εὐλαβητέον ἐστὶν τὸ ἀδικεῖν μᾶλλον ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι, καὶ παντὸς μᾶλλον ἀνδρὶ μελετητέον οὐ τὸ δοκεῖν εἶναι ἀγαθὸν ἀλλὰ τὸ εἶναι, καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ· ἐὰν δέ τις κατά τι κακὸς γίγνηται, κολαστέος ἐστί, καὶ τοῦτο δεύτερον ἀγαθὸν μετὰ τὸ εἶναι δίκαιον, τὸ γίγνεσθαι καὶ
527cHer türlü dalkavukluktan, ister kendine ister başkalarına, ister birkaç kişiye ister çok kişiye yönelik olsun, kaçınmak gerekir; hitabeti de, öbür bütün eylemler gibi, hep adil olan için kullanmak gerekir. O hâlde beni dinle ve benimle oraya gel; oraya varınca, sözümüzün gösterdiği gibi, hem yaşarken hem öldükten sonra mesut olacaksın. Biri seni akılsız diye küçümsemek, istiyorsa sana hakaret etmek isterse bırak etsin; hatta, Zeus adına, o onur kırıcı tokadı da gönlün rahat yiyiver.
κολαζόμενον διδόναι δίκην· καὶ πᾶσαν κολακείαν καὶ τὴν περὶ ἑαυτὸν καὶ τὴν περὶ τοὺς ἄλλους, καὶ περὶ ὀλίγους καὶ περὶ πολλούς, φευκτέον· καὶ τῇ ῥητορικῇ οὕτω χρηστέον ἐπὶ τὸ δίκαιον ἀεί, καὶ τῇ ἄλλῃ πάσῃ πράξει. ἐμοὶ οὖν πειθόμενος ἀκολούθησον ἐνταῦθα, οἷ ἀφικόμενος εὐδαιμονήσεις καὶ ζῶν καὶ τελευτήσας, ὡς ὁ λόγος σημαίνει. καὶ ἔασόν τινά σου καταφρονῆσαι ὡς ἀνοήτου καὶ προπηλακίσαι, ἐὰν βούληται, καὶ ναὶ μὰ Δία σύ γε θαρρῶν πατάξαι τὴν
527dÇünkü gerçekten iyi ve soylu biriysen, aretē'yi talim ediyorsan, başına korkunç hiçbir şey gelmez. Sonra böylece birlikte talim ettikten sonra, gerekli görürsek siyasete gireriz, ya da neyi uygun görürsek o zaman karar veririz; çünkü o zaman karar vermekte şimdikinden daha iyi oluruz. Çünkü şimdi göründüğümüz hâldeyken, sanki bir şeymişiz gibi delikanlı kabadayılığı yapmak ayıptır: Aynı konular hakkında, hem de en önemli konular hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri düşünmüyoruz; terbiyeden o kadar yoksun hâle geldik.
ἄτιμον ταύτην πληγήν· οὐδὲν γὰρ δεινὸν πείσῃ, ἐὰν τῷ ὄντι ᾖς καλὸς κἀγαθός, ἀσκῶν ἀρετήν. κἄπειτα οὕτω κοινῇ ἀσκήσαντες, τότε ἤδη, ἐὰν δοκῇ χρῆναι, ἐπιθησόμεθα τοῖς πολιτικοῖς, ἢ ὁποῖον ἄν τι ἡμῖν δοκῇ, τότε βουλευσόμεθα, βελτίους ὄντες βουλεύεσθαι ἢ νῦν. αἰσχρὸν γὰρ ἔχοντάς γε ὡς νῦν φαινόμεθα ἔχειν, ἔπειτα νεανιεύεσθαι ὡς τὶ ὄντας, οἷς οὐδέποτε ταὐτὰ δοκεῖ περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ταῦτα περὶ
527eÖyleyse şimdi açığa çıkan bu sözü kendimize kılavuz edinelim; o bize, hayatın en iyi tarzının, adaleti ve aretē'nin geri kalanını talim ederek hem yaşamak hem ölmek olduğunu gösteriyor. Ona uyalım, başkalarını da ona çağıralım; senin inanıp beni çağırdığın o söze değil. Çünkü o hiçbir şeye değmez, Kallikles.
τῶν μεγίστων—εἰς τοσοῦτον ἥκομεν ἀπαιδευσίας—ὥσπερ οὖν ἡγεμόνι τῷ λόγῳ χρησώμεθα τῷ νῦν παραφανέντι, ὃς ἡμῖν σημαίνει ὅτι οὗτος ὁ τρόπος ἄριστος τοῦ βίου, καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἀσκοῦντας καὶ ζῆν καὶ τεθνάναι. τούτῳ οὖν ἑπώμεθα, καὶ τοὺς ἄλλους παρακαλῶμεν, μὴ ἐκείνῳ, ᾧ σὺ πιστεύων ἐμὲ παρακαλεῖς· ἔστι γὰρ οὐδενὸς ἄξιος ὦ Καλλίκλεις.