İçeriğe geç

Kavram

Accidens

Bir şeyde bulunan ama onun özüne ait olmayan, değiştiğinde ya da yitirildiğinde o şeyi o şey olmaktan çıkarmayan özellik; cevherin karşıtı.

Yunanca
συμβεβηκός (symbebēkos)
Latince
accidens; accidere "başa gelmek, arız olmak"; accidentia (çoğul)
Almanca
Akzidens
Fransızca
accident
Türkçe
araz

Bir şeyde bulunan ama onun özüne ait olmayan, değiştiğinde ya da yitirildiğinde o şeyi o şey olmaktan çıkarmayan özellik; cevherin karşıtı.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Latincede accidit "oldu, başa geldi". Aristoteles'te symbebēkos hem cevhere dayanan kategorilerin (keyfiyet, kemiyet, ilişki vb.) ortak adı hem de "zorunlu olmayan, rastlantısal yüklem"dir. Porphyrios ayrılabilir ve ayrılmaz araz (akhōriston) ayrımını yapar. Augustinus bu okul bilgisini teslis tartışmasına taşır: Ariusçular "Tanrı hakkında her şey cevhere göre söylenir; doğmamış ile doğmuş farklıdır; öyleyse Baba ile Oğul'un cevheri farklıdır" der. Augustinus'un cevabı üçüncü bir yol açar: Tanrı hakkında bazı şeyler ne cevhere ne araza göre, ilişkiye göre söylenir (V 5, 6). Bunu yapabilmek için önce arazı tarif eder: Ayrılmaz araz bile (kuzgun tüyünün siyahlığı) taşıyıcısı değişince yitirilir; ayrılabilir araz da (saçın siyahlığı) bir yere "göç ederek" değil, orada değişerek yitirilir (V 4, 5).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Bir dayanakta bulunan, cevher olmayan; zorunlu olmayan yüklem Kategoriler 2; Metafizik V 30
3. yy Porphyrios Beş yüklenebilirden biri; ayrılabilir / ayrılmaz araz Isagoge
399–420 Augustinus Değişmeyle yitirilebilen ya da azalıp artan; Tanrı'da araz yoktur Augustinus, De Trinitate V 2–5
6. yy Boethius Tanrı'da cevhere ve ilişkiye göre yüklemler De Trinitate 4–5
10.–11. yy İbn Sînâ jawhar / 'araḍ: cevher kendi başına, araz bir mevzuda var olan Kitâbu'ş-Şifâ, İlâhiyyât

Dönüşüm: Mantıktaki rastlantısal yüklemden, değişebilirliğin ölçütüne; Tanrı'nın değişmezliğinin araz yokluğu olarak dile gelmesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca συμβεβηκός symbainein "birlikte yürümek, denk gelmek" fiilinin geçmiş zaman ortacı: "bir şeye denk gelmiş olan". Aristoteles, Kategoriler 2; Metafizik V 30.
Latince accidens ad-cadere "üzerine düşmek, başa gelmek". Augustinus, De Trinitate V 2–5: değişmeyle yitirilebilen ya da azalıp artabilen şey.
Almanca / Fransızca Akzidens / accident

Türkçe karşılığı

araz. ilinek: öz Türkçe türetme, felsefe ders kitaplarında yaygın ama köksüz ve canlı dilde yok. rastlantısal özellik: tarif yerine geçer, terim olamaz. araz seçildi: Arapça 'araḍ ("arız olan, başa gelen"), İslam felsefesinde jawhar / 'araḍ (cevher / araz) çifti olarak yerleşik. Fiil accidere "arız olmak" bağlanmaz.

Augustinus'un araz tarifi Aristoteles'inkinden farklı bir vurgu taşır: Araz "değişikliğin işareti"dir. Değişemeyen bir şeyde araz olamaz; bu yüzden Tanrı hakkında hiçbir şey araza göre söylenmez (V 5, 6). "İlinek" bu değişme vurgusunu taşımaz; "araz", "arız olmak" (sonradan gelip eklenmek) fiiliyle bağını korur.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus kategorileri Aristoteles'ten doğrudan değil, Latince el kitapları ve Pseudo-Augustinus'un Categoriae decem özeti üzerinden bilir (Confessiones IV 16, 28). V 7, 8'deki kategori listesi (cevher, kemiyet, keyfiyet, ilişki, konum, sahiplik, zaman, yer, yapma, etkilenme) bu okul geleneğindendir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: araz, arazî, arazlar, arazları, arazların, arazı

Metinlerde işaretlendiği yerler

25 yer · 25 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.