Kavram
Accidens
Bir şeyde bulunan ama onun özüne ait olmayan, değiştiğinde ya da yitirildiğinde o şeyi o şey olmaktan çıkarmayan özellik; cevherin karşıtı.
- Yunanca
- συμβεβηκός (symbebēkos)
- Latince
- accidens; accidere "başa gelmek, arız olmak"; accidentia (çoğul)
- Almanca
- Akzidens
- Fransızca
- accident
- Türkçe
- araz
Bir şeyde bulunan ama onun özüne ait olmayan, değiştiğinde ya da yitirildiğinde o şeyi o şey olmaktan çıkarmayan özellik; cevherin karşıtı.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Latincede accidit "oldu, başa geldi". Aristoteles'te symbebēkos hem cevhere dayanan kategorilerin (keyfiyet, kemiyet, ilişki vb.) ortak adı hem de "zorunlu olmayan, rastlantısal yüklem"dir. Porphyrios ayrılabilir ve ayrılmaz araz (akhōriston) ayrımını yapar. Augustinus bu okul bilgisini teslis tartışmasına taşır: Ariusçular "Tanrı hakkında her şey cevhere göre söylenir; doğmamış ile doğmuş farklıdır; öyleyse Baba ile Oğul'un cevheri farklıdır" der. Augustinus'un cevabı üçüncü bir yol açar: Tanrı hakkında bazı şeyler ne cevhere ne araza göre, ilişkiye göre söylenir (V 5, 6). Bunu yapabilmek için önce arazı tarif eder: Ayrılmaz araz bile (kuzgun tüyünün siyahlığı) taşıyıcısı değişince yitirilir; ayrılabilir araz da (saçın siyahlığı) bir yere "göç ederek" değil, orada değişerek yitirilir (V 4, 5).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Bir dayanakta bulunan, cevher olmayan; zorunlu olmayan yüklem | Kategoriler 2; Metafizik V 30 |
| 3. yy | Porphyrios | Beş yüklenebilirden biri; ayrılabilir / ayrılmaz araz | Isagoge |
| 399–420 | Augustinus | Değişmeyle yitirilebilen ya da azalıp artan; Tanrı'da araz yoktur | Augustinus, De Trinitate V 2–5 |
| 6. yy | Boethius | Tanrı'da cevhere ve ilişkiye göre yüklemler | De Trinitate 4–5 |
| 10.–11. yy | İbn Sînâ | jawhar / 'araḍ: cevher kendi başına, araz bir mevzuda var olan | Kitâbu'ş-Şifâ, İlâhiyyât |
Dönüşüm: Mantıktaki rastlantısal yüklemden, değişebilirliğin ölçütüne; Tanrı'nın değişmezliğinin araz yokluğu olarak dile gelmesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | συμβεβηκός | symbainein "birlikte yürümek, denk gelmek" fiilinin geçmiş zaman ortacı: "bir şeye denk gelmiş olan". Aristoteles, Kategoriler 2; Metafizik V 30. |
| Latince | accidens | ad-cadere "üzerine düşmek, başa gelmek". Augustinus, De Trinitate V 2–5: değişmeyle yitirilebilen ya da azalıp artabilen şey. |
| Almanca / Fransızca | Akzidens / accident |
Türkçe karşılığı
araz. ilinek: öz Türkçe türetme, felsefe ders kitaplarında yaygın ama köksüz ve canlı dilde yok. rastlantısal özellik: tarif yerine geçer, terim olamaz. araz seçildi: Arapça 'araḍ ("arız olan, başa gelen"), İslam felsefesinde jawhar / 'araḍ (cevher / araz) çifti olarak yerleşik. Fiil accidere "arız olmak" bağlanmaz.
Augustinus'un araz tarifi Aristoteles'inkinden farklı bir vurgu taşır: Araz "değişikliğin işareti"dir. Değişemeyen bir şeyde araz olamaz; bu yüzden Tanrı hakkında hiçbir şey araza göre söylenmez (V 5, 6). "İlinek" bu değişme vurgusunu taşımaz; "araz", "arız olmak" (sonradan gelip eklenmek) fiiliyle bağını korur.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus kategorileri Aristoteles'ten doğrudan değil, Latince el kitapları ve Pseudo-Augustinus'un Categoriae decem özeti üzerinden bilir (Confessiones IV 16, 28). V 7, 8'deki kategori listesi (cevher, kemiyet, keyfiyet, ilişki, konum, sahiplik, zaman, yer, yapma, etkilenme) bu okul geleneğindendir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: araz, arazî, arazlar, arazları, arazların, arazı
Metinlerde işaretlendiği yerler
25 yer · 25 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Teslis Üzerine63
- Boethius, Teslis Üzerine1
- Boethius, Cevherler Nasıl İyidir1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı1
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.169
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.299
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.415
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.785_2
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.805
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.835
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.875
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1177
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1091
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1195_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.33
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine1.2
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar4
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.028
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.138
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.333
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi26
- Hegel, Mantık Bilimi192
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları71
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri66