Kavram
Relatio
- Yunanca
- πρός τι (pros ti); σχέσις (skhesis)
- Latince
- relatio; relativum "ilişkisel olan"; relative "ilişkisel olarak"; ad aliquid "bir şeye göre"
- Almanca
- Relation
- Fransızca
- relation
- İngilizce
- relation
- Türkçe
- ilişki
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte relatio "anlatma, rapor etme", referre "geri getirmek, bildirmek". Mantıkta Aristoteles'in pros ti'si: "Ne olduğu başka bir şeye göre söylenen." Augustinus bunu Ariusçu itirazı çözmek için kullanır: "Doğmamış" ile "doğmuş" farklıdır, ama bu fark cevherin değil ilişkinin farkıdır. "Doğmuş" ancak bir doğurana göre söylenir; "doğmamış" da "doğmuş değil" demektir ve olumsuzluk edatı kategoriyi değiştirmez (V 6, 7–7, 8). Dost dosta, komşu komşuya göre söylenir; ama dostlar birbirine eşit dostken, Oğul Oğul'a göre değil Baba'ya göre söylenir; bu yüzden eşitlik ilişkide değil cevherde aranmalıdır (V 6, 7).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Kategorilerden biri: ne olduğu başka bir şeye göre söylenen | Kategoriler 7; Metafizik V 15 |
| 4. yy | Kapadokyalılar | Baba, Oğul, Ruh adları cevher değil "ilişki" (skhesis) adlarıdır | Nazianzoslu Gregorios, Söylevler 29, 16 |
| 399–420 | Augustinus | Tanrı'da ilişkiye göre söylenen ne cevher ne arazdır; Baba ile Oğul'un farkı ilişkidedir | Augustinus, De Trinitate V 5–8 |
| 6. yy | Boethius | "Cevher birliği korur, ilişki teslisi çoğaltır" | De Trinitate 6 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | İlahî kişiler "var olan ilişkiler"dir (relationes subsistentes) | Summa theologiae I q. 28–29 |
Dönüşüm: Arazların en zayıfından, Tanrı'da kişileri ayıran tek ilke olmaya.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πρός τι, σχέσις | "Bir şeye doğru / bir şeye göre": Aristoteles'in kategorilerinden biri (Kategoriler 7): çift–yarım, efendi–köle, bilgi–bilinen. |
| Latince | relatio, relativum, ad aliquid | referre "geri götürmek, bağlamak" fiilinden: bir şeyin başka bir şeye "götürülmesi". Augustinus, De Trinitate V 5–8: secundum relativum dici "ilişkiye göre söylenmek". |
| Almanca / Fransızca | Relation / relation | |
| İngilizce | relation |
Türkçe karşılığı
ilişki. izafet / izafî: İslam felsefesinin yerleşik terimi (iḍâfa), anlamı tam karşılar ama canlı dilde yalnız "görece" anlamında kalmıştır. görelik: fizikteki görelilik kuramını çağırır. bağıntı: matematik terimi, köksüz değil ama soğuk. ilişki seçildi: canlı Türkçe, anlamı tam verir; ad aliquid "bir şeye göre", relative "ilişkisel olarak" diye çevrildi; fiil referri "bağlanmak, götürülmek" bağlanmaz.
Aristoteles'te ilişki arazlar arasında en zayıf varlıktır. Augustinus ise Tanrı hakkında söylenen ilişkiyi "araz değildir, çünkü değişebilir değildir" diye cevherle araz arasındaki boşluğa yerleştirir (V 5, 6). "Baba" ve "Oğul" adları ne bir cevheri ne bir arazı, birbirine olan ebedî ilişkiyi adlandırır. Teslis'te "kişi"nin ilişki olarak düşünülmesinin kökü buradadır.
Atıf ve kaynak notu
"Kişi = ilişki" formülü Augustinus'ta açıkça yoktur; o yalnız Baba ve Oğul adlarının ilişkiye göre söylendiğini gösterir ve "kişi" kelimesinin kendisinden memnun değildir (V 9, 10; VII 4). Formülü Boethius ve Thomas kesinleştirir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ilişkiye, ilişkisi, ilişkinin, ilişki, ilişkileri, bir şeye göre
Metinlerde işaretlendiği yerler
16 yer · 16 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Teslis Üzerine66
- Augustinus, Tanrı Devleti11.10
- Boethius, Teslis Üzerine5
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.15_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.209
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1191
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1055_2
- Boethius, Aritmetik Üzerine21
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1197
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.7
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.2
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine5.4
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.087
- Hegel, Mantık Bilimi191