İçeriğe geç

Kavram

Relatio

Yunanca
πρός τι (pros ti); σχέσις (skhesis)
Latince
relatio; relativum "ilişkisel olan"; relative "ilişkisel olarak"; ad aliquid "bir şeye göre"
Almanca
Relation
Fransızca
relation
İngilizce
relation
Türkçe
ilişki

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte relatio "anlatma, rapor etme", referre "geri getirmek, bildirmek". Mantıkta Aristoteles'in pros ti'si: "Ne olduğu başka bir şeye göre söylenen." Augustinus bunu Ariusçu itirazı çözmek için kullanır: "Doğmamış" ile "doğmuş" farklıdır, ama bu fark cevherin değil ilişkinin farkıdır. "Doğmuş" ancak bir doğurana göre söylenir; "doğmamış" da "doğmuş değil" demektir ve olumsuzluk edatı kategoriyi değiştirmez (V 6, 7–7, 8). Dost dosta, komşu komşuya göre söylenir; ama dostlar birbirine eşit dostken, Oğul Oğul'a göre değil Baba'ya göre söylenir; bu yüzden eşitlik ilişkide değil cevherde aranmalıdır (V 6, 7).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Kategorilerden biri: ne olduğu başka bir şeye göre söylenen Kategoriler 7; Metafizik V 15
4. yy Kapadokyalılar Baba, Oğul, Ruh adları cevher değil "ilişki" (skhesis) adlarıdır Nazianzoslu Gregorios, Söylevler 29, 16
399–420 Augustinus Tanrı'da ilişkiye göre söylenen ne cevher ne arazdır; Baba ile Oğul'un farkı ilişkidedir Augustinus, De Trinitate V 5–8
6. yy Boethius "Cevher birliği korur, ilişki teslisi çoğaltır" De Trinitate 6
13. yy Thomas Aquinas İlahî kişiler "var olan ilişkiler"dir (relationes subsistentes) Summa theologiae I q. 28–29

Dönüşüm: Arazların en zayıfından, Tanrı'da kişileri ayıran tek ilke olmaya.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πρός τι, σχέσις "Bir şeye doğru / bir şeye göre": Aristoteles'in kategorilerinden biri (Kategoriler 7): çift–yarım, efendi–köle, bilgi–bilinen.
Latince relatio, relativum, ad aliquid referre "geri götürmek, bağlamak" fiilinden: bir şeyin başka bir şeye "götürülmesi". Augustinus, De Trinitate V 5–8: secundum relativum dici "ilişkiye göre söylenmek".
Almanca / Fransızca Relation / relation
İngilizce relation

Türkçe karşılığı

ilişki. izafet / izafî: İslam felsefesinin yerleşik terimi (iḍâfa), anlamı tam karşılar ama canlı dilde yalnız "görece" anlamında kalmıştır. görelik: fizikteki görelilik kuramını çağırır. bağıntı: matematik terimi, köksüz değil ama soğuk. ilişki seçildi: canlı Türkçe, anlamı tam verir; ad aliquid "bir şeye göre", relative "ilişkisel olarak" diye çevrildi; fiil referri "bağlanmak, götürülmek" bağlanmaz.

Aristoteles'te ilişki arazlar arasında en zayıf varlıktır. Augustinus ise Tanrı hakkında söylenen ilişkiyi "araz değildir, çünkü değişebilir değildir" diye cevherle araz arasındaki boşluğa yerleştirir (V 5, 6). "Baba" ve "Oğul" adları ne bir cevheri ne bir arazı, birbirine olan ebedî ilişkiyi adlandırır. Teslis'te "kişi"nin ilişki olarak düşünülmesinin kökü buradadır.

Atıf ve kaynak notu

"Kişi = ilişki" formülü Augustinus'ta açıkça yoktur; o yalnız Baba ve Oğul adlarının ilişkiye göre söylendiğini gösterir ve "kişi" kelimesinin kendisinden memnun değildir (V 9, 10; VII 4). Formülü Boethius ve Thomas kesinleştirir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ilişkiye, ilişkisi, ilişkinin, ilişki, ilişkileri, bir şeye göre

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.