İçeriğe geç
Ruhun Büyüklüğü Üzerine

Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine

22. Bölüm

22Augustinus: Hayvanların daha büyük bedenleri, daha büyük oldukları için daha çok güce sahipse, sebebi şudur: Tabiat kanunu gereği küçük ağırlıklar büyüklerine boyun eğer. Bu yalnız kendi eğilimleriyle kendi yerlerine giderken olmaz —ıslak ve topraksı cisimlerin evrenin en aşağıdaki orta yerine, havaî ve ateşî cisimlerin de yukarıya doğru gitmesi gibi—; bir mancınıkla, bir atışla, bir itiş ya da geri itişle kendiliklerinden gitmeyecekleri yere yabancı bir güçle gitmeye zorlandıklarında da olur. Yüksekten aynı anda farklı büyüklükte iki taş bıraksan, büyüğü yere daha çabuk ulaşır; ama küçüğü onun altına konur ve kaçınılmaz olarak onun yoluna çıkarsa, küçüğü elbette boyun eğer ve onunla birlikte yere iner. Yine büyüğü yukarıdan atılır, küçüğü ise ona karşı yukarıya doğru fırlatılırsa, karşılaştıklarında küçüğün geri sekmesi ve geri gitmesi zorunludur. Bunun, küçüğün tabiatına aykırı olarak yukarıya gitmeye zorlanması, ötekinin ise daha büyük bir hızla kendi yerine gitmesi yüzünden olduğunu sanma: Büyüğü yukarıya fırlat da aşağıya atılmış küçüğüyle karşılaşsın; yine küçüğün geri püskürtülüp göğe doğru zorlandığını, ama bu çarpmanın kendisiyle başka bir yana düştüğünü, yol neresi açıksa oradan aşağıya indiğini göreceksin. Yine ikisi de tabiî hareketle değil de, adeta bir alanda dövüşen iki kişi tarafından birbirine karşı atılıp boşluğun ortasında çarpışırsa, küçüğün büyüğe boyun eğip kendisinin geldiği ve büyüğün gitmekte olduğu yöne doğru gideceğinden kim şüphe eder? Durum böyle olunca, yani dediğimiz gibi küçük ağırlıklar büyüklerine boyun eğerken, birbirlerine ne kadar hızla atıldıkları da çok önemlidir. Çünkü küçüğü, şiddetli bir mancınıktan atılmış gibi daha büyük bir hızla, daha gevşek atılmış ya da artık yavaşlamakta olan büyüğe çarparsa, ondan geri sekse bile onu vuruşların ve ağırlıkların ölçüsüne göre yavaşlatır, hatta geri iter.

Bunları önceden koyup şimdiki konunun gerektirdiği kadar anladıktan sonra, şimdi hayvanlarda güç denen şeylerin bu açıklamaya uyup uymadığına bak. Bütün hayvanların bedenlerinin kendi ağırlıkları olduğunu kim inkâr eder? Bu ağırlık, ruhun eğilimiyle harekete geçirilip nereye yöneltilirse, kendi büyüklüğüyle çok etkili olur. Ama ruhun eğilimi bedenin ağırlığını hareket ettirmek için sinirleri adeta mancınık gibi kullanır. Sinirleri ise kuruluk ve ılımlı sıcaklık canlandırır ve daha hareketli kılar; tersine ıslak soğukluk onları gevşetir ve zayıflatır. Bu yüzden hekimlerin soğuk ve ıslak olduğunu söyleyip kanıtladıkları uykuda uzuvlar gevşer; uyanmış olanların çabası bile çok daha zayıftır; bu yüzden letarjiklerden daha bitkin ve daha gevşek bir şey yoktur. Ama uykusuzluğun, şarabın gücünün ve keskin ateşlerin, yani bu kadar çok sıcak şeyin sinirleri aşırı gerip katılaştırdığı bazı çılgınların, bedenleri hastalıktan daha zayıf ve daha ince olduğu hâlde, sağlıklı oldukları zamankinden daha büyük güçlerle direndikleri ve birçok şey yaptıkları apaçıktır. Öyleyse güç denen bu şeyler hem ruhun eğiliminden, hem sinirlerin bir tür düzeneğinden, hem de bedenin ağırlığından meydana geliyorsa: Eğilimi irade sağlar; bu eğilim ümitle ya da cüretle daha istekli olur; korkuyla, ama çok daha çok umutsuzlukla körelir (çünkü korkunun altında bir ümit de yattığında güçler genellikle daha şiddetli görünür). Düzeneği bedenin bir tür yapısı kurar, sağlığın dengesi ayarlar, alıştırmanın çabası güçlendirir. Ağırlığı uzuvların hacmi verir; bunu yaş ve beslenme kazandırır, yalnız beslenme ise yeniler. Bütün bunlarda eşit olarak üstün olan kişinin gücü hayranlık uyandırır; bunlar birinde ne kadar eksikse, o da ötekinden o kadar güçsüzdür. Çoğu zaman biri, daha inatçı bir eğilim ve daha iyi bir düzenekle, bedeninin ağırlığı küçük olsa bile, daha büyük hacimli birini yener. Bazen de hacim o kadar büyüktür ki daha zayıf bir çabayla harekete geçirilse bile, çok daha şiddetle direnen küçük rakibini ezer. Ama bedenin ağırlığı ya da sinirlerin ayarı değil de eğilimin kendisi, yani ruh boyun eğerse, öyle ki her bakımdan daha güçlü ama daha korkak olan, her bakımdan daha güçsüz ama daha cüretli olan tarafından yenilirse, bunun güçlere yorulması gerekip gerekmediğini bilmiyorum. Meğer ki biri ruhun, kendisine daha büyük cüret ya da güven sağlayan kendine özgü güçleri olduğunu söylesin. Bunlar birinde bulunup ötekinde bulunmadığında, ruhun beden aracılığıyla yapılan şeylerde bile kendi bedeninden ne kadar üstün olduğu anlaşılır.

22
  1. Quod si amplius aliquid animalium majora corpora, eo ipso quo majora sunt, habent virium; illa causa est, quod lege naturæ cedunt pondera minora majoribus, non modo cum ad proprium locum suopte nutu feruntur, ut humida et terrena corpora in ipsius mundi medium locum qui est infimus, rursus aeria et ignea sursum versus; sed etiam cum aliquo tormento aut jactu aut impulsu aut repulsu, eo quo non sponte ferrentur, vi aliena ire coguntur. Nam si ex alto dimiseris, quanquam simul, duos lapides disparis quantitatis, citius quidem major ad terram pervenit; sed si ei minor subjiciatur, eoque inevitabiliter occupetur, cedit profecto, simulque in solum deducitur. Item si dejicitur desuper major, minor autem contra sursum versus jacitur; ubi obviam venerint, repercussio minoris et retrocessio fiat necesse est. Quod ne ideo accidere putes, quod minor contra naturam in sublimia ire cogebatur, alter vero majore impetu locum suum petebat; facito ut major in superna jaculetur, et minori occurrat in terras dejecto: videbis nihilominus repulsum minorem in cœlum cogi, sed repercussu ipso cadere in aliam partem, ut qua expeditum est, in ima deferatur. Item si ambo non motu naturali, sed a duobus quasi in campo pugnantibus adversus invicem jacti, sibimet in medio spatio complodantur; quis dubitaverit minorem majori esse cessurum, in eam partem unde ipse et quo ille ferebantur? Quae cum ita sint, id est cum minora, ut dictum est, pondera majoribus cedant; multum tamen refert quanto in sese agantur impetu: nam si majore impetu minor, velut vehementi aliquo tormento emissus infligatur majori vel laxius jaculato, vel jam languescenti; quamvis ab eodem resiliat, retardat illum tamen aut etiam retro agit pro modo ictuum atque ponderum. 38. His præjactis atque intellectis, quantum præsens negotium postulat, vide nunc eas quæ dicuntur in animalibus vires, utrum rationi huic congruant: nam corpora omnium animalium quis negat suo pondere prædita? Quod pondus nutu animæ actum, quo inclinaverit, multum valet magnitudine propria. Sed nutus animæ ad movendum corporis pondus, nervis quasi tormentis utitur: nervos autem vegetat mobilioresque efficit siccitas calorque moderatus; contra eos laxat atque infirmat humidus rigor. Itaque somno, quia eum frigidum et humidum dicunt medici et probant, membra languescunt; atque ipse expergefactorum conatus multo est debilior, ideoque nihil est fractius et enervius lethargicis. At quosdam phreneticos, quibus vigiliæ et vini vis et acutæ febres, id est tot calida plus nimio nervos tendunt atque durant, majoribus viribus quam integra valetudine reluctari et multa facere manifestum est, cum eorum corpus sit ægritudine attenuatius et exilius. Si igitur et nutu animæ, et nervorum quodam machinamento, et pondere corporis confiunt hæ quæ vires vocantur; voluntas nutum exhibet, qui pronior fit spe vel audacia, retunditur autem timore, sed multo magis desperatione (nam in metu cum aliqua spes subest, vehementiores vires apparere assolent); machinamentum configuratio quædam corporis coaptat, temperatio modificat valetudinis, confirmat exercitationis industria; pondus dat moles membrorum, quam ætas et nutrimenta comparant, instaurant autem sola nutrimenta. His omnibus qui æqualiter prævalet, mirandus est viribus, et tanto est alius alio invalidior, quanto plus cum ista deficiunt. Fitque sæpe ut pertinaci nutu, meliore machinamento alius, quamvis parvum pondus corporis egerit, alium majore mole præditum vincat. Rursusque nonnunquam tanta moles est, ut etiamsi imbecilliore nisu agatur, opprimat tamen parvum adversarium multo vehementius innitentem. Cum vero non pondus corporis, nec moderatio nervorum, sed nutus ipse, id est animus cedit, ut omnino valentior ab omnimodo invalidiore, sed tamen timidior ab audaciore superetur; nescio utrum viribus attribuendum sit. Nisi quis dicat habere quasdam suas vires animam, quibus ei major audacia, vel fiducia pariatur: quæ cum alteri adsunt, alteri desunt, tunc intelligitur quantum animus corpori suo, etiam in eo quod per corpus agitur, antecellat.

22_2Augustinus: Bu yüzden küçük bir çocukta bir şeyi çekmek ya da itmek için yalnız eğilim tamdır. Sinirleri ise yeni ve henüz tamamlanmamış yapıları yüzünden beceriksiz, o yaşta taşan nem yüzünden gevşek, hiç alıştırma yapılmadığı için de cansızdır; ağırlığı ise o kadar küçüktür ki başkası tarafından çarpılsa bile pek bastırmaz, sıkıntı vermekten çok sıkıntı almaya elverişlidir. Bütün bu eksikleri yılların getirdiğini görüp güçlerin bunlar sayesinde verildiğini anlayan kim, gün geçtikçe genişleyen bu şeyleri kullanan ruhun büyüdüğünü doğru ve basiretle düşünebilir? Böyle biri, araya çekilmiş bir perde yüzünden göremediği bir gencin, gevşek bir yayla elinden geldiğince fırlattığı küçük ve hafif kamışların uzağa gitmeyip hemen düştüğünü, biraz sonra da demirle ağırlaşmış, tüylerle canlanmış ve çok gerilmiş bir kirişle atılan okların göğün çok uzaklarına yükseldiğini görse ve ikisinin de insanın aynı çabasıyla yapıldığına inandırılsa, o gencin bu kadarcık zamanda büyüdüğünü ve gücünün arttığını düşünebilir. Bundan daha ters ne söylenebilir?

Sonra, ruh büyüyorsa, onun büyümelerine bedenin güçlerine bakarak inanıp bilgilerin bolluğuna bakarak inanmamanın ne kadar akılsızca olduğunu gör; oysa ruh güçlere yalnız eğilimini uydurur, bilgiye ise yalnız kendisi sahiptir. Güçlere bir şey eklendiğinde ruhun büyüdüğünü düşünüyorsak, bir şey eksildiğinde küçüldüğünü de düşünmek gerekir. Güç ise yaşlılıkta, çalışmaların yorgunluğunda eksilir; oysa bu zamanlarda bilgiler genellikle yığılıp birikir; hiçbir şey de aynı zamanda hem artıp hem azalamaz. Demek ki ileri yaştaki güçlerin daha büyük olması, ruhun büyüdüğünün hiçbir delili değildir. Başka birçok şey söylenebilir; ama artık tatmin olduysan, başka konulara geçmek için ölçüyü koruyorum.

Evodius: Daha büyük güçlerin ruh büyüdüğü için olmadığına tamamen ikna oldum. Çünkü senin ince ince söylediğin öteki şeyleri bir yana bırakırsam, bedeni küçülürken ruhun delilikle ve beden hastalığıyla büyüdüğünü, sağlıklı bir insandan çok daha büyük güçleri olduğunu herkesin bildiği çılgının kendisi bile söylemezdi. Bu yüzden, birinde umulmadık güçler bulunduğunda hayran olduğumuz şeyin hepsinin sinirlerde olduğu bana çok açık görünüyor. Öyleyse, rica ederim, artık bütün dikkatimle beklediğim şeye geç: Ruh, beden kadar büyük bir boyuta sahip değilse, bedenine dokunulduğunda niçin her yerinde hisseder?

22_2
  1. A. Quamobrem cum infanti puero solus ad trahendum aliquid vel repellendum nutus sit integer; nervi autem et propter recentem minusque perfectam conformationem inhabiles, et propter humorem qui illi ætati exuberat marcidi, et propter nullam exercitationem languidi; pondus vero adeo sit exiguum, ut ne ab alio quidem impactum graviter urgeat, opportuniusque sit ad accipiendam, quam ad inferendam molestiam: quis est qui cum hæc omnia quæ desunt, contulisse annos viderit, viresque per eos datas cognoverit, crevisse animam, quæ his in dies amplioribus utatur, recte ac prudenter existimet? Potest enim iste, si ab aliquo juvene, quem velamine interposito non conspiciat, parvos ac leves calamos, laxo arcu quantum potest jaculatos, viderit non longe ire, moxque recidere; ac post paululum sagittas jam ferro graves, pennulis vegetas, nervo intentissimo emissas, coelum remotissimum petere; fidesque facta fuerit, pari conatu hominis utrumque esse factum; crevisse illum tantillo tempore, atque auctum viribus arbitrari. Quo quid dici potest perversius? 40. Deinde anima si crescit, vide quam sit inscitum, incrementa ejus de viribus corporis credere; de copia doctrinarum non credere; cum illis solum accommodet nutum, hoc sola possideat. At si crescere animam putamus, cum additur viribus; minui putanda est, cum demitur. Demitur autem in senecta, demitur in labore studiorum; atque his temporibus doctrinæ aggerari atque exstrui solent; neque ullo modo eodem tempore simul augeri quidquam et minui potest. Nullum igitur crescentis animæ argumentum est, vires in majori ætate majores. Multa alia dici possunt: sed si jam tibi satisfactum est, modum adhibeo, ut ad alia transeamus. E. Mihi vero satis persuasum est, majores vires non ex eo esse quod anima creverit: nam, ut alia omittam quæ abs te subtiliter dicta sunt, insania et morbo corporis animam crescere, cum ipsum corpus minuatur, ne ipse quidem phreneticus dixerit, cui vires multo ampliores, quam sano esse solent, nemo nescit. Unde mihi maxime videtur in nervis esse omne quod miramur, cum præter spem vires in quopiam reperiuntur: quare, oro, aggredere jam illud cui totus intendo: cur anima, si non tanti spatii magnitudinem habet quanti corpus est, ubique illius sentit cum tangitur?

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…