Kavram
Finis
- Yunanca
- τέλος (telos)
- Latince
- finis; finis bonorum et malorum
- Almanca
- Ziel, Endzweck
- Fransızca
- fin
- İngilizce
- end
- Türkçe
- gaye
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir arazinin sınırı, bir şeyin sonu. Felsefede: kendisi için istenen ve başka her şeyin onun için istendiği şey. Bkz. summum bonum.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | telos: hayatın gayesi olarak eudaimonia | telos |
| MÖ 45 | Cicero | Epikurosçu, Stoacı ve Antiokhosçu gayeler | Cicero, De finibus |
| 5. yy | Augustinus | finis boni nostri Tanrı'dır (CD 19.1, 19.4) |
Dönüşüm: mekânsal sınırdan ahlâkî gayeye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τέλος (telos) | Uğruna her şeyin yapıldığı, kendisi başka bir şey uğruna olmayan son; bkz. telos. |
| Latince | finis | "Sınır, uç, son". Cicero Yunanca telos'u bununla verir: finis bonorum iyilerin vardığı en uç nokta (De fin. 1.11, 1.42; 3.26). Eşanlamlıları extremum, ultimum, summum. |
| Almanca / Fransızca | Ziel, Endzweck / fin | |
| İngilizce | end |
Türkçe karşılığı
gaye. son: mekânsal ve zamansal anlama kayar. amaç: bilinçli bir niyete daralır. erek: köksüz bir türetme. Tercih: gaye (felsefî anlamda); gündelik anlamda sınır, son.
"Amaç" demek, finis'i birinin kafasındaki bir niyete indirger; Cicero'da ise o, bütün iyilerin kendisine bağlandığı nesnel en uç noktadır. Kitabın adındaki de finibus bu yüzden "sınırlar üzerine" değil, "gayeler üzerine"dir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gayesi, gaye, gayesine, gayesini, gayesinin, gayeden
Metinlerde işaretlendiği yerler
39 yer · 39 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.5
- Cicero, Hatip Üzerine1.188
- Cicero, Hitabetin Bölümleri9
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.52
- Cicero, Akademik Meseleler1.19
- Cicero, Lucullus26
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.11
- Cicero, Tusculum Sohbetleri4.82
- Cicero, Kehanet Üzerine2.2
- Cicero, Topika82
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine20.5
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları20.119.4
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.15.38
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.9
- Augustinus, Düzen Üzerine2.33
- Augustinus, İç Konuşmalar6
- Augustinus, Musiki Üzerine6
- Augustinus, Hür İrade Üzerine54_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine8
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine22
- Augustinus, İtiraflar2.3
- Augustinus, Teslis Üzerine8_2
- Augustinus, Tanrı Devleti8.3
- Augustinus, Yalana Karşı18
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M6
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.171_2
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1187
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1169_2
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar20
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.015
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.461
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.249
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi254
- Hegel, Mantık Bilimi455
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları59
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri210
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-37