Kavram
Frui
- Yunanca
- ἀπόλαυσις (apolausis) "tadına varma"; χρῆσις (khrēsis) "kullanma"
- Latince
- frui (fruitio, perfrui) "tadına varmak"; uti (usus) "kullanmak"; abuti (abusus) "kötüye kullanmak"
- Almanca
- genießen / gebrauchen
- Fransızca
- jouir / user
- İngilizce
- enjoyment
- Türkçe
- tadına varmak; kullanmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde frui bir şeyin meyvesini, tadını almaktır. Augustinus Hristiyan Öğretisi Üzerine I'de (396–397) bütün şeyleri üçe ayırır: tadına varılacak şeyler (Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, yani Teslis), kullanılacak şeyler (dünya, beden, zamanlı şeyler) ve tadına varan ve kullanan biz. Yurduna dönmek isteyen gurbetçi benzetmesi: Yolculuğun güzelliğine ve arabaların sarsıntısına kapılan yolcu yurdundan uzaklaşır. İnsan ancak "Tanrı'da" tadına varılır (Pavlus'un Filemon'a "Rab'de senin tadına varayım" sözü); Tanrı ise bizim tadımıza varmaz, bizi kullanır, ama kendi faydası için değil, bizim faydamız ve yalnızca kendi iyiliği için. De diversis quaestionibus 30'da (Utrum omnia in utilitatem hominis creata sint) aynı ayrım daha önce kurulmuştu.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 45 | Cicero | iyi şeylerin, hazzın tadına varmak | Cicero, De finibus I |
| 388–396 | Augustinus | "Her şey insanın faydası için mi yaratıldı?": ahlâken güzel olanın tadına varılır, faydalı olan kullanılır | Augustinus, De diversis quaestionibus 30 |
| 396–397 | Augustinus | tarif: bir şeye kendisi için sevgiyle bağlanmak; yalnız Teslis'in tadına varılır | Augustinus, De doctrina christiana I 3–5, 22, 31–33 |
| 413–426 | Augustinus | iyiler dünyayı Tanrı'nın tadına varmak için kullanır, kötüler Tanrı'yı dünyanın tadına varmak için | De civitate Dei XI 25; XV 7 |
| 12. yy | Petrus Lombardus | Sententiae I'in bütün düzeni res quibus fruendum / utendum ayrımı üzerine kurulur | Sententiae I d. 1 |
Dönüşüm: Cicero'nun hazcı "tadına varma"sından ve Roma hukukunun usus fructus'undan, Augustinus'ta sevginin düzenini (ordo amoris) belirleyen bir ayrıma.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀπόλαυσις; χρῆσις | Aristoteles'te khrēsis "kullanma" ile ktēsis "sahip olma" karşıtlığı (EN I 8, 1098b31); Stoacılarda khrēsis faziletin kullanımıdır. Augustinus'un çifti doğrudan bir Yunanca karşılığa dayanmaz. |
| Latince | frui, fruitio; uti, usus | Frui "meyvesini (fructus) almak, bir şeyin tadını çıkarmak", hukukta usus fructus "intifa hakkı". Cicero'da frui hazzın, iyi şeylerin tadına varmaktır (De finibus). Augustinus De doctrina christiana I 4'te tarif eder: frui est amore alicui rei inhaerere propter seipsam; uti, kullanılanı sevilen şeyi elde etmeye yöneltmektir; yasak kullanım abusus'tur. |
| Almanca / Fransızca | genießen, Genuss / gebrauchen; jouir / user | |
| İngilizce | enjoyment |
Türkçe karşılığı
tadına varmak; kullanmak. tadına varmak: fructus "meyve" imgesini ve kendisi için sevilen şeyde dinlenmeyi korur; "tadını çıkarmak" gündelik dilde hafifleşir, kullanılmadı. zevk almak: voluptas "haz" alanına kayar; kullanılmadı. yararlanmak, faydalanmak: tam da uti'nin anlamıdır, frui için kullanılırsa ayrım kaybolur. kullanmak: uti için yerleşik ve açık.
Frui ile uti arasındaki fark bir şeyin kendisinde değil, sevginin yönündedir: Aynı şey (insan, beden, dünya) kendisi için sevilirse "tadına varılır", başka bir şey için sevilirse "kullanılır". Türkçe "kullanmak" insanlar için söylendiğinde araçsallaştırmayı, sömürüyü çağrıştırır; Augustinus'un "insanı Tanrı için sevmek" dediği şey bu çağrışımla okunmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Ayrım Augustinus'a aittir; ama "kullanılacak şeyler"in içine komşuyu da koyması (De doctrina christiana I 22) daha sonra kendisi tarafından yumuşatılır ve Ortaçağda "Tanrı'da tadına varmak" (frui in Deo) formülüyle dengelenir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tadına varılacak, tadına varmak, tadına varmaktır, tadına varırlar, tadını çıkarmak, tadına varıyor
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine3
- Augustinus, İtiraflar2.9
- Augustinus, Teslis Üzerine8_3
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.8
- Augustinus, Tanrı Devleti1.1
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)21
- Augustinus, Tashihler1.1.9
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.6_2
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_12