İçeriğe geç

Kavram

Utile

Yunanca
τὸ συμφέρον (to sympheron); χρήσιμον (khrēsimon)
Latince
utile; utilitas; commodum "çıkar"
Almanca
das Nützliche
Fransızca
l'utile
İngilizce
the useful, the expedient
Türkçe
faydalı; fayda

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir şeyin işe yaraması, kazanç. Cicero'da: karar verirken düşünülen ikinci soru (bir şey faydalı mı?) ve üçüncü soru (faydalı görünen, ahlâken güzel olanla çatışıyor mu?) (Off. 1.9–10). II. kitap faydalıyı, III. kitap ahlâken güzel olanla faydalı görünen arasındaki çatışmayı inceler. Stoacı tez: ahlâken güzel olmayan hiçbir şey gerçekten faydalı değildir; çatışma yalnız görünüştedir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Danışma söylevinin gayesi: faydalı
MÖ 3. yy Stoa Yalnız iyi olan faydalıdır
MÖ 84 Cicero Retorikte utilitas Cicero, De inventione II
MÖ 44 Cicero honestum ile utile'nin çatışması ve birliği Cicero, De officiis

Dönüşüm: retorik bir ölçütten ahlâkî bir soruna; modern faydacılıkta (Bentham, Mill) ahlâkın kendisinin ölçütüne.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τὸ συμφέρον (to sympheron) "işe yarayan, yararına olan"; Stoacılarda yalnız iyi olan faydalıdır.
Latince utile, utilitas; uti "kullanmak" Cicero'da honestum'un karşısında; commodum "çıkar, rahatlık" ile yakın. Retorikte de danışma söylevinin (genus deliberativum) ölçütü.
Almanca / Fransızca das Nützliche / l'utile
İngilizce the useful, the expedient

Türkçe karşılığı

faydalı; fayda. yararlı: eşdeğer, ama "fayda" kelimesi utilitas'ın hem kişisel hem kamusal anlamını ("kamu yararı" yerine "ortak fayda") daha iyi taşır. çıkar: commodum'un karşılığı olarak ayrı tutulur. Tercih: faydalı / fayda.

"Çıkar" seçilirse fayda bencil bir hesaba indirgenir; Cicero ise utilitas communis "ortak fayda"yı adaletin temeli sayar (Off. 1.31).

Atıf ve kaynak notu

Panaitios çatışma sorusunu ele almayı vaat etmiş ama yazmamıştır; III. kitaptaki çözüm Cicero'nundur (Poseidonios'tan yararlanarak).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: faydalı, faydaya, faydası, fayda, faydalıdırlar, faydalarına

Metinlerde işaretlendiği yerler

32 yer · 32 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.