Descartes · Zihnin Yönetimi İçin Kurallar
Kural IV.
AT10.371Şeylerin hakikatini araştırmak için yöntem zorunludur.
Ölümlüler öylesine kör bir merakın elindedir ki çoğu zaman, hiçbir umut gerekçesi olmadan, yalnızca aradıkları şeyin orada bulunup bulunmadığını denemek için zihinlerini bilinmeyen yollara sürerler. Tıpkı hazine bulmak için öylesine budalaca bir arzuyla yanıp tutuşan biri gibi: Bir yolcunun düşürdüğü bir hazineyi belki bulur muyum diye durmadan sokaklarda dolaşır. Hemen bütün kimyacılar, geometricilerin çoğu ve filozofların azımsanmayacak bir kısmı böyle çalışır. Bazen bir parça hakikat bulacak kadar talihli bir biçimde gezindiklerini yadsımıyorum; ama bu yüzden daha çalışkan olduklarını kabul etmem, yalnızca daha talihlidirler. Oysa herhangi bir şeyin hakikatini araştırmayı hiç düşünmemek, bunu yöntemsiz yapmaktan çok daha iyidir. Çünkü bu türden düzensiz çalışmalarla ve karanlık düşünüp taşınmalarla tabiî ışığın bulandığı ve zihinlerin körleştiği kesindir. Karanlıkta yürümeye böyle alışan herkes gözlerinin keskinliğini öylesine zayıflatır ki sonradan açık ışığa dayanamaz. Bunu deneyim de doğrular: Okumaya hiç emek vermemiş olanların, ömrünü okullarda geçirenlerden, önlerindeki şeyler hakkında çok daha sağlam ve açık yargıda bulunduklarını sık sık görürüz. Yöntemden ise, kesin ve kolay kurallar anlıyorum; bunlara titizlikle uyan herkes hiçbir zaman yanlış bir şeyi doğru diye varsaymaz ve zihninin hiçbir çabasını boş yere harcamadan, ilmini hep adım adım artırarak, kavrayabileceği her şeyin gerçek bilgisine ulaşır.
Burada şu ikisine dikkat etmek gerekir: Yanlış hiçbir şeyi doğru diye varsaymamak ve her şeyin bilgisine ulaşmak. Çünkü bilebileceğimiz şeylerden birini bilmiyorsak, bu yalnızca ya bizi böyle bir bilgiye götürecek herhangi bir yolu hiç fark etmediğimiz ya da zıt yanılgıya düştüğümüz içindir. Ama yöntem, doğrunun zıttı olan yanılgıya düşmemek için zihnin sezgisinin nasıl kullanılması gerektiğini ve her şeyin bilgisine ulaşmak için çıkarımların nasıl bulunması gerektiğini doğru biçimde açıklarsa, bana öyle geliyor ki eksiksiz olması için başka hiçbir şey gerekmez; çünkü daha önce söylendiği gibi, zihnin sezgisi ya da çıkarım dışında hiçbir ilme sahip olunamaz. Yöntem bu işlemlerin kendilerinin nasıl yapılacağını öğretmeye kadar da uzanamaz; çünkü bunlar her şeyin en yalını ve ilkidir. Öyle ki anlayışımız onları önceden kullanamasaydı, yöntemin ne kadar kolay olursa olsun hiçbir talimatını kavrayamazdı. Diyalektiğin bu ilk iki işlemin yardımıyla yönetmeye çalıştığı öteki zihin işlemleri ise burada faydasızdır, hatta engeller arasında sayılmalıdır; çünkü aklın arı ışığına onu bir şekilde karartmayan hiçbir şey eklenemez.
REGULA IV. Necessaria est Methodus ad rerum veritatem investigandam. Tam caecâ Mortales curiositate tenentur, vt saepe per ignotas vias deducant ingenia, absque vllâ sperandi ratione, sed tantummodo periculum facturi, vtrùm ibi jaceat quod quaerunt: veluti si quis tam stolidâ cupiditate arderet thesaurum inveniendi, vt perpetuò per plateas vagaretur, quaerendo vtrùm fortè aliquem à viatore amissum reperiret. Ita student ferè omnes Chymistae, Geometrae plurimi, & Philosophi non pauci; & quidem non nego illos interdum tam feliciter errare, vt aliquid veri reperiant; ideo tamen non magis industrios esse concedo, sed tantùm magis fortunatos. Atqui longè satius est, de nullius rei veritate quaerendâ vnquam cogitare, quàm id facere absque methodo: certissimum enim est, per ejusmodi studia inordinata, & meditationes obscuras, naturale lumen confundi atque ingenia excaecari; & quicumque ita in tenebris ambulare assuescunt, adeò debilitant oculorum aciem, vt postea lucem apertam ferre non possint: quod etiam experientiâ comprobatur, cùm saepissimè videamus illos, qui litteris operam nunquam navarunt, longè solidiùs & clariùs de obvijs rebus judicare, quàm qui perpetuò in scholis sunt versati. Per methodum autem intelligo regulas certas & faciles, quas quicumque exactè servaverit, nihil vnquam falsum pro vero supponet, & nullo mentis conatu inutiliter consumpto, sed gradatim semper augendo scientiam, perveniet ad veram cognitionem eorum omnium quorum erit capax. Notanda autem hic sunt duo haec: nihil nimirùm falsum pro vero supponere, & ad omnium cognitionem pervenire. Quoniam, si quid ignoramus ex ijs omnibus quae possumus scire, id fit tantùm, vel quia nunquam advertimus viam vllam, quae nos duceret ad talem cognitionem, vel quia in errorem contrarium lapsi sumus. At si methodus rectè explicet quomodo mentis intuitu sit vtendum, ne in errorem vero contrarium delabamur, & quomodo deductiones inveniendae sint, vt ad omnium cognitionem perveniamus: nihil aliud requiri mihi videtur, vt sit completa, cùm nullam scientiam haberi posse, nisi per mentis intuitum vel deductionem, jam ante dictum sit. Neque enim etiam illa extendi potest ad docendum quomodo hae ipsae operationes faciendae sint, quia sunt omnium simplicissimae & primae, adeò vt, nisi illis vti jam ante posset intellectus noster, nulla ipsius methodi praecepta quantumcumque facilia comprehenderet. Aliae autem mentis operationes, quas harum priorum auxilio dirigere contendit Dialectica, hic sunt inutiles, vel potiùs inter impedimenta numerandae, quia nihil puro rationis lumini superaddi potest, quod illud aliquo modo non obscuret.
AT10.373Bu yöntemin faydası öylesine büyük olduğuna, onsuz ilimle uğraşmak faydalı olmaktan çok zararlı göründüğüne göre, onun daha önce de büyük zihinlerce, yalnız tabiatın kılavuzluğuyla bile olsa, bir şekilde görülmüş olduğuna kolayca inanırım. Çünkü insan zihninde tanrısal bir şey vardır; faydalı düşüncelerin ilk tohumları oraya öyle atılmıştır ki, ne kadar ihmal edilse ve ters yöndeki çalışmalarla boğulsa da çoğu zaman kendiliğinden ürün verir. Bunu ilimlerin en kolayında, aritmetikte ve geometride görürüz. Eski geometricilerin, bütün problemlerin çözümüne kadar genişlettikleri bir tür analiz kullandıklarını yeterince fark ederiz; gerçi onu sonrakilerden kıskanmışlardır. Bugün de eskilerin şekiller konusunda yaptığını sayılar konusunda yapmak için, cebir dedikleri bir tür aritmetik gelişmektedir. Bu ikisi de bu yöntemin doğuştan gelen ilkelerinden doğmuş kendiliğinden ürünlerden başka bir şey değildir. Bu ürünlerin şimdiye dek, bu sanatların en yalın nesneleri konusunda, genellikle daha büyük engellerin onları boğduğu öteki alanlardakinden daha verimli biçimde yetişmesine şaşmıyorum; ama oralarda da büyük bir özenle işlenirlerse kuşkusuz tam olgunluğa erişebilirler.
Bu incelemede yapmaya özellikle giriştiğim şey de budur. Çünkü bu kurallar, hesapçıların ya da işsiz geometricilerin oynamaya alışkın olduğu boş problemleri çözmekten başka bir işe yaramasaydı, onlara pek değer vermezdim; o zaman belki başkalarından daha ince saçmalamaktan başka bir şey yapmamış olduğuma inanırdım. Burada şekiller ve sayılar hakkında çok şey söyleyecek olsam da, çünkü başka hiçbir ilim dalından bu kadar apaçık ve bu kadar kesin örnekler alınamaz, ne demek istediğime dikkatle bakan herkes, burada sıradan matematiği hiç düşünmediğimi, şekillerin ve sayıların onun parçalarından çok bürüncüğü olduğu başka bir ilim dalını açıkladığımı kolayca anlayacaktır.
Cùm igitur hujus methodi vtilitas sit tanta, vt sine illâ litteris operam dare nociturum esse videatur potiùs quàm profuturum, facilè mihi persuadeo illam jam ante à majoribus ingenijs, vel solius naturae ductu, fuisse aliquo modo perspectam. Habet enim humana mens nescio quid divini, in quo prima cogitationum vtilium semina ita jacta sunt, vt saepe, quantumvis neglecta & transversis studijs suffocata, spontaneam frugem producant. Quod experimur in facillimis scientiarum, Arithmeticâ & Geometriâ: satis enim advertimus veteres Geometras analysi quâdam vsos fuisse, quam ad omnium problematum resolutionem extendebant, licet eamdem posteris inviderint. Et jam viget Arithmeticae genus quoddam, quod Algebram vocant, ad id praestandum circa numeros, quod veteres circa figuras faciebant. Atque haec duo nihil aliud sunt, quàm spontaneae fruges ex ingenitis hujus methodi principijs natae, quas non miror circa harum artium simplicissima objecta feliciùs crevisse hactenus, quàm in caeteris, vbi majora illas impedimenta solent suffocare; sed vbi tamen etiam, modò summâ curâ excolantur, haud dubiè poterunt ad perfectam maturitatem pervenire. Hoc verò ego praecipuè in hoc Tractatu faciendum suscepi; neque enim magni facerem has regulas, si non sufficerent nisi ad inania problemata resolvenda, quibus Logistae vel Geometrae otiosi ludere consueverunt; sic enim me nihil aliud praestitisse crederem, quàm quod fortasse subtiliùs nugarer quàm caeteri. Et quamvis multa de figuris & numeris hîc sim dicturus, quoniam ex nullis alijs disciplinis tam evidentia nec tam certa peti possunt exempla, quicumque tamen attentè respexerit ad meum sensum, facilè percipiet me nihil minùs quàm de vulgari Mathematicâ hîc cogitare, sed quamdam aliam me exponere disciplinam, cujus integumentum sint potiùs quàm partes.
AT10.374Çünkü bu ilim insan aklının ilk temellerini içermeli ve her konudan hakikatler çıkarmaya kadar uzanmalıdır. Açıkça söylemek gerekirse, öteki bütün bilgilerin kaynağı olduğu için, bize insanca aktarılmış her bilgiden daha üstün olduğuna inanıyorum. Bürüncük dedim; bu öğretiyi halkı uzak tutmak için örtmek ve sarmak istediğimden değil, daha çok onu insan zihnine daha uygun olacak biçimde giydirip süslemek istediğim için.
Matematik ilimlerine ilk yöneldiğimde, bu ilimlerin yazarlarının genellikle aktardığı şeylerin çoğunu hemen baştan sona okudum; en çok da aritmetik ve geometri üzerinde çalıştım, çünkü bunların en yalın ilimler ve âdeta ötekilere giden yollar olduğu söyleniyordu. Ama o zaman ikisinde de beni tam olarak tatmin eden yazarlar elime geçmedi. Çünkü sayılar hakkında bu kitaplarda okuduğum birçok şeyin, hesabını yaptığımda doğru olduğunu görüyordum; şekiller hakkında da birçok şeyi bir bakıma gözlerin önüne seriyor ve birtakım sonuçlardan çıkarıyorlardı. Ama bunların niçin böyle olduğunu ve nasıl bulunduğunu zihnin kendisine yeterince gösteriyor gibi görünmüyorlardı. Bu yüzden zeki ve bilgili kişilerin bile çoğunun, bu sanatların tadına bakar bakmaz onları ya çocukça ve boş şeyler diye çabucak bırakmasına ya da tersine, çok güç ve karışık oldukları için daha eşikteyken onları öğrenmekten vazgeçmesine şaşmıyordum.
Haec enim prima rationis humanae rudimenta continere, & ad veritates ex quovis subjecto eliciendas se extendere debet; atque, vt liberè loquar, hanc omni aliâ nobis humanitùs traditâ cognitione potiorem, vtpote aliarum omnium fontem, esse mihi persuadeo. Integumentum verò dixi, non quòd hanc doctrinam tegere velim & involvere ad arcendum vulgus, sed potiùs ita vestire & ornare, vt humano ingenio accommodatior esse possit. Cùm primùm ad Mathematicas disciplinas animum applicui, perlegi protinus pleraque ex ijs, quae ab illarum Auctoribus tradi solent, Arithmeticamque & Geometriam potissimùm excolui, quia simplicissimae & tanquam viae ad caeteras esse dicebantur. Sed in neutrâ Scriptores, qui mihi abundè satisfecerint, tunc fortè incidebant in manus: nam plurima quidem in ijsdem legebam circa numeros, quae subductis rationibus vera esse experiebar; circa figuras verò, multa ipsismet oculis quodammodo exhibebant, & ex quibusdam consequentibus concludebant; sed quare haec ita se habeant, & quomodo invenirentur, menti ipsi non satis videbantur ostendere; ideoque non mirabar, si plerique etiam ex ingeniosis & eruditis delibatas istas artes vel citò negligant vt pueriles & vanas, vel contrà ab ijsdem addiscendis, tanquam valde difficilibus & intricatis, in ipso limine deterreantur.
AT10.375Çünkü gerçekten de çıplak sayılar ve hayalî şekillerle, bu türden önemsiz şeylerin bilgisiyle yetinmek istiyormuşuz gibi uğraşmaktan, tesadüfle sanattan daha sık bulunan, anlayıştan çok gözlere ve hayal gücüne ait o yüzeysel ispatlara, aklı kullanmaktan bir bakıma vazgeçecek kadar kendimizi vermekten daha boş bir şey yoktur. Aynı zamanda, karışık sayılara sarılmış yeni güçlükleri böyle bir ispat tarzıyla çözmekten daha karışık bir şey de yoktur. Ama sonra, felsefenin ilk bulucularının vaktiyle matematiği bilmeyen hiç kimseyi bilgelik çalışmasına niçin kabul etmek istemediklerini düşündüğümde (sanki bu ilim dalı, zihinleri başka daha büyük ilimleri edinmek için eğitip hazırlamada hepsinin en kolayı ve en zorunlusu görünüyormuş gibi), onların bizim çağımızın sıradan matematiğinden çok farklı bir matematik bildiklerinden kuşkulandım. Onu kusursuzca bildiklerini sandığımdan değil; çünkü önemsiz buluşlar için gösterdikleri çılgınca sevinçler ve sundukları kurbanlar, ne kadar acemi olduklarını açıkça gösterir. Tarihçilerin övdüğü birtakım makineleri de beni bu kanaatten caydırmaz; çünkü belki çok yalın olsalar da cahil ve hayran kalmaya hazır kalabalık tarafından kolayca mucize ününe yükseltilmiş olabilirler. Ama inanıyorum ki tabiatın insan zihinlerine yerleştirdiği hakikatlerin birtakım ilk tohumları (her gün bu kadar çeşitli yanılgıyı okuyup dinleyerek biz onları kendimizde söndürüyoruz) o kaba ve arı eski çağda öylesine güçlüydü ki, insanlar fazileti hazza, ahlâken güzel olanı faydalıya tercih etmek gerektiğini, bunun niçin böyle olduğunu bilmeseler de, hangi zihin ışığıyla gördülerse, aynı ışıkla felsefenin ve matematiğin de gerçek fikirlerini tanıdılar; gerçi bu ilimlere henüz tam olarak erişemiyorlardı.
Bu gerçek matematiğin bazı izleri bana hâlâ, ilk çağda olmasa da bu zamanlardan birçok yüzyıl önce yaşamış olan Pappos'ta ve Diophantos'ta görünüyor. Ama sonradan bu yazarların kendilerinin onu zararlı bir kurnazlıkla gizlediklerine inanmak isterim. Çünkü birçok zanaatkârın kendi buluşlarına yaptığı bilindiği gibi, onlar da belki, çok kolay ve yalın olduğu için yaygınlaşınca değerini yitirir diye korktular; bize, hayranlığı tamamen ortadan kaldıracak olan sanatın kendisini öğretmektense, onun yerine kendilerine hayran kalalım diye, sanatlarının ürünleri olarak sonuçlardan kurnazca ispatlanmış birtakım kısır hakikatler sunmayı tercih ettiler.
Nam reverà nihil inaniùs est, quàm circa nudos numeros figurasque imaginarias ita versari, vt velle videamur in talium nugarum cognitione conquiescere, atque superficiarijs illis demonstrationibus, quae casu saepiùs quàm arte inveniuntur, & magis ad oculos & imaginationem pertinent quàm ad intellectum, sic incumbere, vt quodammodo ipsâ ratione vti desuescamus; simulque nihil intricatiùs, quàm tali probandi modo novas difficultates confusis numeris involutas expedire. Cùm verò postea cogitarem, vnde ergo fieret, vt primi olim Philosophiae inventores neminem Matheseos imperitum ad studium sapientiae vellent admittere, tanquam haec disciplina omnium facillima & maximè necessaria videretur ad ingenia capessendis alijs majoribus scientijs erudienda & praeparanda, planè suspicatus sum, quamdam eos Mathesim agnovisse valde diversam à vulgari nostrae aetatis; non quòd existimem eamdem illos perfectè scivisse, nam eorum insanae exsultationes & sacrificia pro levibus inventis apertè ostendunt, quàm fuerint rudes. Nec me ab opinione dimovent quaedam illorum machinae, quae apud Historicos celebrantur; nam licet fortasse valde simplices exstiterint, facilè potuerunt ab ignarâ & mirabundâ multitudine ad miraculorum famam extolli. Sed mihi persuadeo, prima quaedam veritatum semina humanis ingenijs à naturâ insita, quae nos, quotidie tot errores diversos legendo & audiendo, in nobis extinguimus, tantas vires in rudi istâ & purâ antiquitate habuisse, vt eodem mentis lumine, quo virtutem voluptati, honestumque vtili praeferendum esse videbant, etsi, quare hoc ita esset, ignorarent, Philosophiae etiam & Matheseos veras ideas agnoverint, quamvis ipsas scientias perfectè consequi nondum possent. Et quidem hujus verae Matheseos vestigia quaedam adhuc apparere mihi videntur in Pappo & Diophanto, qui, licet non primâ aetate, multis tamen saeculis ante haec tempora vixerunt. Hanc verò postea ab ipsis Scriptoribus perniciosâ quâdam astutiâ suppressam fuisse crediderim; nam sicut multos artifices de suis inventis fecisse compertum est, timuerunt fortè, quia facillima erat & simplex, ne vulgata vilesceret, malueruntque nobis in ejus locum steriles quasdam veritates ex consequentibus acutulè demonstratas, tanquam artis suae effectus, vt illos miraremur, exhibere, quàm artem ipsam docere, quae planè admirationem sustulisset.
AT10.377Nihayet bu yüzyılda bazı çok yetenekli kişiler onu yeniden canlandırmaya çalıştılar. Çünkü barbarca bir adla "cebir" dedikleri sanat, kendisini boğan sayısız rakamdan ve içinden çıkılmaz şekillerden, gerçek matematikte bulunması gerektiğini varsaydığımız o en yüksek açıklık ve kolaylık artık ona eksik kalmayacak biçimde kurtarılabilirse, bu gerçek matematikten başka bir şey değilmiş gibi görünüyor. Bu düşünceler beni aritmetiğin ve geometrinin özel çalışmalarından matematiğin genel bir araştırmasına yöneltince, önce herkesin bu adla tam olarak neyi anladığını ve niçin yalnız bu ikisinin değil, astronominin, musikinin, optiğin, mekaniğin ve daha birçok başka ilmin de matematiğin kısımları sayıldığını araştırdım. Burada kelimenin kökenine bakmak yetmez; çünkü mathesis adı yalnızca "öğrenim" demek olduğuna göre, öteki ilimler de geometri kadar haklı olarak matematik diye adlandırılabilirdi. Oysa okulların eşiğine ayak basmış hemen herkes, karşısına çıkan şeyler arasında neyin matematiğe, neyin başka ilimlere ait olduğunu kolayca ayırt eder. Bunu daha dikkatle düşününce nihayet şunu anladım: İçinde düzen ya da ölçü incelenen her şey, ama yalnız bunlar matematiğe aittir; bu ölçünün sayılarda mı, şekillerde mi, yıldızlarda mı, seslerde mi, yoksa başka herhangi bir nesnede mi aranacağı fark etmez. Öyleyse hiçbir özel maddeye bağlı olmayan düzen ve ölçü hakkında aranabilecek her şeyi açıklayan genel bir ilim olmalıdır. Bu ilim, dışarıdan alınma bir kelimeyle değil, çoktandır yerleşmiş ve kullanımca benimsenmiş bir adla küllî matematik diye anılır; çünkü öteki ilimleri matematiğin kısımları saydıran her şey onda bulunur.
Fuerunt denique quidam ingeniosissimi viri, qui eamdem hoc saeculo suscitare conati sunt: nam nihil aliud esse videtur ars illa, quam barbaro nomine Algebram vocant, si tantum multiplicibus numeris et inexplicabilibus figuris, quibus obruitur, ita possit exsolvi, vt non amplius ei desit perspicuitas et facilitas summa, qualem in vera Mathesi debere esse supponimus. Quae me cogitationes cum a particularibus studijs Arithmeticae et Geometriae ad generalem quamdam Matheseos investigationem revocassent, quaesivi inprimis quidnam praecise per illud nomen omnes intelligant, et quare non modo jam dictae, sed Astronomia etiam, Musica, Optica, Mechanica, aliaeque complures, Mathematicae partes dicantur. Hic enim vocis originem spectare non sufficit; nam cum Matheseos nomen idem tantum sonet quod disciplina, non minori jure, quam Geometria ipsa, Mathematicae vocarentur. Atqui videmus neminem fere esse, si prima tantum scholarum limina tetigerit, qui non facile distinguat ex ijs quae occurrunt, quidnam ad Mathesim pertineat, et quid ad alias disciplinas. Quod attentius consideranti tandem innotuit, illa omnia tantum, in quibus ordo vel mensura examinatur, ad Mathesim referri, nec interesse vtrum in numeris, vel figuris, vel astris, vel sonis, aliove quovis objecto, talis mensura quaerenda sit; ac proinde generalem quamdam esse debere scientiam, quae id omne explicet, quod circa ordinem et mensuram nulli speciali materiae addictam quaeri potest, eamdemque, non ascititio vocabulo, sed jam inveterato atque vsu recepto, Mathesim vniversalem nominari, quoniam in hac continetur illud omne, propter quod aliae scientiae Mathematicae partes appellantur.
AT10.378Bu ilmin kendisine bağlı öteki ilimlerden hem fayda hem kolaylık bakımından ne kadar üstün olduğu şuradan bellidir: O ilimlerin uzandığı her şeye, üstelik daha birçok başka şeye uzanır; içerdiği güçlükler varsa, aynı güçlükler onlarda da vardır, ama onlarda ayrıca kendi özel nesnelerinden gelen ve bu ilimde bulunmayan başka güçlükler de vardır. Peki, herkes onun adını bildiği ve dikkat etmeden bile neyle uğraştığını anladığı hâlde, nasıl oluyor da çoğu kişi ona bağlı öteki ilimleri zahmetle öğrenmeye çalışıyor da bu ilmin kendisini öğrenmeye kimse zahmet etmiyor? Herkesin onu en kolay ilim saydığını bilmeseydim ve insan zihninin, kolayca başarabileceğini sandığı şeyleri atlayıp hep doğrudan yeni ve daha büyük şeylere koştuğunu çoktan fark etmemiş olsaydım, buna doğrusu şaşardım.
Ben ise gücümün azlığını bildiğimden, şeylerin bilgisini ararken inatla öyle bir düzene uymaya karar verdim ki, hep en yalın ve en kolay şeylerden başlayayım ve bunlarda dileyecek bir şey kalmadığını görmedikçe asla başka şeylere geçmeyeyim. Bu yüzden şimdiye kadar elimden geldiğince bu küllî matematiği işledim; öyle ki artık biraz daha yüksek ilimlere el atmanın vakitsiz bir gayret olmayacağını düşünüyorum.
Quantum vero haec alijs sibi subditis et vtilitate et facilitate antecellat, patet ex eo quod ad eadem omnia, ad quae illae, et insuper ad alia multa extendatur, difficultatesque si quas contineat, eaedem etiam in illis existant, quibus insuper et aliae insunt ex particularibus objectis, quas haec non habet. Nunc vero, cum nomen ejus omnes norint, et, circa quid versetur, etiam non attendentes, intelligant: vnde fit vt plerique disciplinas alias, quae ab ea dependent, laboriose perquirant, hanc autem ipsam nemo curet addiscere? Mirarer profecto, nisi scirem eam ab omnibus haberi facillimam, dudumque notavissem semper humana ingenia, praetermissis ijs quae facile se putant ⟦praestare⟧ posse, protinus ad nova et grandiora festinare. At ego, tenuitatis meae conscius, talem ordinem in cognitione rerum quaerenda pertinaciter observare statui, vt semper a simplicissimis et facillimis exorsus, nunquam ad alia pergam, donec in istis nihil mihi vlterius optandum superesse videatur; quapropter hanc Mathesim vniversalem, quantum in me fuit, hactenus excolui, adeo vt deinceps me posse existimem paulo altiores scientias non praematura diligentia tractare.
Ama buradan ayrılmadan önce, önceki çalışmalarımda dikkate daha değer bulduğum her şeyi bir araya toplayıp düzene koymaya çalışacağım: Hem ileride, yaş ilerleyip bellek zayıfladığında, gerekirse bunları bu küçük kitaptan rahatça yeniden okuyabileyim diye, hem de belleğim şimdiden bu yükten kurtulup zihnimi daha serbestçe başka şeylere yöneltebileyim diye.