İçeriğe geç

Kavram

Mathesis universalis

Yunanca
μάθησις (mathesis)
Latince
Mathesis universalis
Almanca
Universalmathematik
Fransızca
mathématique universelle
İngilizce
universal mathematics
Türkçe
küllî matematik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Okullarda Mathematica aritmetik, geometri, astronomi, musiki, optik ve mekaniği kapsayan disiplinler topluluğudur. Descartes bu disiplinleri ortak kılanın "içinde düzen ya da ölçü incelenen her şey" olduğunu söyler ve "hiçbir özel maddeye bağlı olmayan düzen ve ölçü hakkında aranabilecek her şeyi açıklayan genel bir ilim" ister: küllî matematik. Öteki matematik ilimleri ona bağlıdır; onların güçlükleri bunda da vardır, ama onlarda özel nesnelerinden gelen ek güçlükler bulunur. Descartes kendini bu ilmi işlemeye adadığını ve yöntemin (Kural V–VI: yalından karışığa düzen) onun bir uygulaması olduğunu ima eder.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MS 3–4. yy Pappos, Diophantos Descartes'a göre "gerçek matematiğin" izlerini taşıyan analiz Regulae IV
16. yy A. van Roomen, Proclus yorumcuları mathesis universalis adı okul geleneğinde —
y. 1628 Descartes Düzen ve ölçünün genel ilmi Zihnin Yönetimi İçin Kurallar IV
17. yy sonu Leibniz Nicelik ve düzenin genel ilmi; characteristica universalis ile birlikte —

Dönüşüm: Bir disiplinler topluluğunun adı, Descartes'ta bütün ilimlerin yöntemsel çekirdeğine dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μάθησις (mathesis) "Öğrenme, öğrenilen şey". Descartes kelimenin kökenine bakmanın yetmediğini, mathesis'in yalnızca "öğrenim" demek olduğunu söyler (Regulae IV).
Latince Mathesis universalis Descartes'a göre "dışarıdan alınma değil, çoktandır yerleşmiş" bir ad.
Almanca / Fransızca Universalmathematik / mathématique universelle
İngilizce universal mathematics

Türkçe karşılığı

küllî matematik. "Evrensel matematik" de denebilirdi; universale çekirdek terim olarak "küllî" karşılandığı için "küllî matematik" seçildi. Yalın Mathesis "matematik" diye çevrilir ve bağlanmaz.

"Küllî matematik" bir sayı ve şekil ilmi değil, nesnesi ne olursa olsun yalnız düzen ve ölçüyle ilgilenen genel bir ilimdir. "Matematik" kelimesi okuru aritmetik ve geometriye götürür; Descartes ise bunları onun yalnız kısımları sayar.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Regulae IV) açılmış nottur. Van Roomen ve Leibniz atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: küllî matematik

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.