İçeriğe geç
Tekvin'in Lafzî Tefsiri

Augustinus · Tekvin'in Lafzî Tefsiri

VI. Kitap

6.1"Ve Tanrı insanı yerden toz olarak biçimlendirdi ve yüzüne hayat soluğu üfledi; ve insan yaşayan bir can oldu." Burada önce şuna bakmalıyız: Bu, altıncı gün yapıldığını okuduğumuz insanın nasıl yapıldığını şimdi anlatan bir geriye dönüş (recapitulatio) müdür? Yoksa Tanrı her şeyi bir arada yaptığında, bunların arasında insanı da, henüz çıkmamış yer otu gibi gizli olarak mı yaptı? Öyle ki insan, gün yapıldığında bir arada yaratılan öbür şeyler gibi tabiatın bir tür gizliliğinde başka bir tarzda zaten yapılmışken, zaman ilerledikçe şu açık suretinde iyi ya da kötü hayat sürdüğü tarzda da yapılsın; tıpkı yeryüzünde çıkmadan önce yapılmış olan otun, zaman ilerleyip o kaynak onu sulayınca yeryüzünde var olmak üzere çıkması gibi.

Öyleyse önce bunu geriye dönüş olarak anlamaya çalışalım. Belki insan altıncı gün, günün kendisi, kubbe, yer ve deniz ilk olarak nasıl yapıldıysa öyle yapılmıştır. Çünkü bunların önce bir takım ilk başlangıçlarda yapılmış olarak gizli kaldıkları, sonra zaman ilerledikçe dünyanın üzerine kurulduğu bu görünüme çıkar gibi ortaya çıktıkları söylenemez; tersine, dünya çağın başlangıcında, gün yapıldığında kuruldu; zaman ilerledikçe ortaya çıkacak olanlar, çalılar ya da her türden kendi cinsine göre hayvanlar, onun unsurlarında onunla bir arada kuruldu. Yıldızların bile önce dünyanın unsurlarında yapılıp saklandığına, sonra zaman ilerledikçe ortaya çıkıp gökten parlayan bu biçimlere büründüğüne inanmamalıyız; tersine, gün yapıldığında, o yetkinlik sayısı olan altı sayısıyla hepsi bir arada yaratıldı. Öyleyse insan da böyle mi, yani tabiatında yaşadığı, iyi ya da kötü işler yaptığı bu görünümle mi yaratıldı? Yoksa o da kırın henüz çıkmamış otu gibi gizlice mi yaratıldı ki tozdan yapılmış olması onun için sonradan, zaman ilerledikçe ortaya çıkmak olsun?

6.1

Et finxit deus hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est?

6.2Öyleyse onun altıncı gün tam da bu açık ve görünür suretinde balçıktan biçimlendirildiğini, ama bunun o zaman anılmayıp şimdi geriye dönüşle bildirildiğini kabul edelim ve Kutsal Yazı'nın bizimle uyuşup uyuşmadığına bakalım. Altıncı günün işleri anlatılırken şöyle yazıldığı kesindir: "Ve Tanrı dedi: İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım; denizin balıklarına, göğün kuşlarına, bütün hayvanlara, bütün yeryüzüne ve yerde sürünen bütün sürüngenlere hükmetsin. Ve Tanrı insanı yaptı, onu Tanrı'nın suretinde yaptı; onları erkek ve dişi yaptı. Ve Tanrı onları kutsayıp dedi: Büyüyün, çoğalın, yeryüzünü doldurun, ona hâkim olun; denizin balıklarına, göğün kuşlarına, bütün hayvanlara, bütün yeryüzüne ve yerde sürünen bütün sürüngenlere hükmedin." Demek ki o artık balçıktan biçimlendirilmişti; derin uykuya daldırıldığında kadın da onun böğründen yapılmıştı; ama bu anılmamıştı, şimdi geriye dönüşle anılıyor. Çünkü altıncı gün yalnız erkek yapılıp kadın sonradan, zaman ilerledikçe yapılmadı; "Onu yaptı" der; "onları erkek ve dişi yaptı ve onları kutsadı." Peki, insan artık cennete yerleştirilmişken kadın ona nasıl yapıldı? Yoksa Kutsal Yazı bunu da, önce atlayıp sonra yeniden mi andı? Çünkü cennet de o altıncı gün dikildi; insan oraya yerleştirildi ve Havva biçimlendirilsin diye uyutuldu; o biçimlendirilince uyandı ve ona ad verdi. Ama bunlar ancak zamanın süreleri içinde olabilirdi. Demek ki her şeyin bir arada yaratıldığı gibi yapılmadılar.

6.2

Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium repentium, quae repunt super terram. et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit eum: masculum et feminam fecit eos. et benedixit eos deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius et habete potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium super terram. iam ergo de limo formatus erat et illi iam soporato mulier ex latere facta erat. sed hoc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus est masculus et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos et benedixit eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul.

6.3İnsan, Tanrı'nın bunları da öbür şeylerle bir arada yapmasındaki kolaylığı ne kadar büyük düşünürse düşünsün, insanın sözlerinin zamanın küçük süreleri olmadan sesle söylenemeyeceğini kesinlikle biliriz. Öyleyse insanın sözlerini işittiğimizde –ister hayvanlara ister kadına ad verdiğinde, ister ardından şunu da söylediğinde: "Bu yüzden insan babasını ve anasını bırakacak ve karısına bağlanacak; ve ikisi tek beden olacaklar"– bu sözler hangi hecelerle seslenmiş olursa olsun, bu sözlerin herhangi iki hecesi bile bir arada seslenemezken bütün bunların bir arada yaratılanlarla birlikte bir arada olması ne kadar daha imkânsızdır! Bu yüzden iki şıktan biri doğrudur. Ya bütün o şeyler de çağların en baştaki başlangıcından itibaren bir arada değil, zamanın süreleri ve aralıkları içinde yapıldı; o gün de ruhanî değil cisimsel bir cevherle kuruldu ve ya ışığın dolanmasıyla ya da bilmediğim bir şekilde ışığın yayılıp çekilmesiyle sabahı ve akşamı yapıyordu. Ya da önceki konuşmalarda ele alınan her şey göz önüne alındığında inandırıcı bir gerekçe bizi şuna ikna ettiyse: O gün ruhanî olarak, yüce bir tarzda ve ilk olarak kurulmuştu; "gün" diye adlandırılan bilge bir ışıktı; onun hazır bulunuşu, düzenli bir bilgiyle, altı sayısı içinde şeylerin kuruluşuna sunuluyordu; Kutsal Yazı'nın sonra söylediği şu sözler de bu düşünceye uyar: "Gün yapıldığında Tanrı göğü ve yeri ve kırın bütün yeşilliğini, daha yeryüzünde yokken, kırın bütün otunu, daha çıkmamışken yaptı"; başka bir yerde yazılı olan "Ebediyen yaşayan, her şeyi bir arada yarattı" sözü de buna tanıklık eder. Bu ikinci şık doğruysa, insanın yerin balçığından biçimlendirilmesinin ve karısının onun böğründen biçimlendirilmesinin, her şeyin bir arada yapıldığı ve Tanrı'nın tamamladığında dinlendiği kuruluşa değil, artık çağların ciltleri boyunca süren ve O'nun şimdiye dek sürdürdüğü işleyişe ait olduğundan şüphe yoktur.

Buna şu da eklenir: Tanrı'nın cenneti nasıl diktiğini, yaptığı insanı oraya nasıl yerleştirdiğini, ad versin diye hayvanları ona nasıl getirdiğini, onların arasında ona benzer bir yardımcı bulunmayınca onun kaburgasını çıkarıp kadını nasıl biçimlendirdiğini anlatan sözler de bize bunların, Tanrı'nın yedinci gün dinlendiği o işleyişine değil, daha çok zamanların akışı boyunca şimdiye dek sürdürdüğü bu işleyişe ait olduğunu yeterince hatırlatır. Çünkü cennetin dikilişini şöyle anlatır: "Ve Tanrı doğuda, Aden'de bir cennet dikti ve biçimlendirdiği insanı oraya koydu. Ve Tanrı yerden, görünüşte güzel ve yemeğe elverişli her ağacı daha da çıkardı."

6.3

Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio saeculorum, sed per moras atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corporali substantia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exoreretur, adtestari etiam, quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam.

6.4"Yerden, görünüşte güzel her ağacı daha da çıkardı" demekle, ağacı yerden şimdi başka bir tarzda, üçüncü gün yer kendi cinsine göre tohum veren otu ve kendi cinsine göre meyve veren ağacı çıkardığında ise başka bir tarzda çıkardığını elbette açıkça gösterir. "Daha da çıkardı" sözü bunu anlatır; yani daha önce çıkardığının üzerine. O zaman, her şeyi bir arada yaratmaya ait işte, güç hâlinde ve sebep olarak çıkarmıştı; bunlar tamamlanınca yedinci gün dinlendi. Şimdi ise zamanların akışına ait işte, şimdiye dek işlediği gibi, görünür biçimde çıkardı.

Meğer biri, bütün ağaç cinslerinin üçüncü gün yaratılmadığını, bir kısmının insan yapılıp cennete yerleştirildiğinde altıncı gün yaratılmak üzere ertelendiğini söylesin. Ama altıncı gün neyin yaratıldığını Kutsal Yazı apaçık bildirir: Dört ayaklıların, sürüngenlerin ve yabani hayvanların her birinin cinsine göre canlı can ile Tanrı'nın suretinde erkek ve dişi olarak insanın kendisi. Bu yüzden o gün yapıldığını anlattığı insanın nasıl yapıldığını atlayıp sonra geriye dönerek nasıl yapıldığını da –yani yerin tozundan, kadının da onun böğründen– bildirebilirdi; ama ister Tanrı'nın "Olsun" ya da "Yapalım" dediği yerde, ister "Öyle oldu" ya da "Tanrı yaptı" denen yerde, herhangi bir yaratık cinsini atlayamazdı. Yoksa her şey tek tek günlere bu kadar dikkatle boşuna ayrılmış olurdu; günlerin karıştığına dair en küçük bir şüphe kalsa, ot ve ağaç üçüncü güne verilmişken bazı ağaçların altıncı gün de yaratıldığına, Kutsal Yazı'nın da bunlar hakkında o altıncı gün sustuğuna inanabilirdik.

6.4

Cum ergo dicit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum, manifestat utique, quod aliter nunc eiecerit de terra lignum, aliter tunc, cum tertio die produxit terra herbam pabuli seminantem semen secundum suum genus et lignum fructuosum secundum suum genus. hoc est enim: eiecit adhuc, super illud scilicet. quod iam eiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilatum aliquid, quod sexto crearetur, cum homo factus est atque in paradiso constitutus. sed quae die sexto creata sint, apertissime scriptura declarat, anima. uiua scilicet secundum unumquodque genus quadrupedum et repentium et bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, uel in eo, quod dixit deus: fiat, siue: faciamus, uel in eo, quod dicitur: sic est factum, siue: fecit deus. alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse credamus, quae ipso sexto die scriptura tacuerit.

6.5Son olarak, Tanrı'nın, ne ad vereceğini görmek için Âdem'e getirdiği kırın hayvanları ve göğün kuşları hakkında ne cevap vereceğiz? Bu şöyle yazılmıştır: "Ve Rab Tanrı dedi: İnsanın yalnız olması iyi değildir; ona kendisine uygun bir yardımcı yapalım. Ve Tanrı yerden kırın bütün hayvanlarını ve göğün bütün kuşlarını daha da biçimlendirdi ve onlara ne ad vereceğini görmek için onları Âdem'e getirdi; Âdem her canlı cana ne ad verdiyse, onun adı o oldu. Ve Âdem bütün hayvanlara, göğün bütün kuşlarına ve kırın bütün hayvanlarına adlar verdi. Ama Âdem'e kendisine benzer bir yardımcı bulunmadı. Ve Tanrı Âdem'in üzerine bir kendinden geçme hâli saldı ve o uyudu; ve onun kaburgalarından birini alıp yerini etle doldurdu. Ve Rab Tanrı Âdem'den aldığı kaburgayı kadın olarak kurdu." Öyleyse hayvanlar, kırın yabani hayvanları ve göğün kuşları arasında insana benzer bir yardımcı bulunmayınca Tanrı ona kendi böğrünün kaburgasından benzer bir yardımcı yaptıysa, bu da aynı kır hayvanlarını ve göğün kuşlarını yerden daha da biçimlendirip ona getirdiğinde olduysa, bu nasıl altıncı gün olmuş anlaşılabilir? Oysa o gün yer, Tanrı'nın sözüne göre canlı canı çıkarmıştı; kuşları ise beşinci gün, yine Tanrı'nın sözüne göre, sular çıkarmıştı. Demek ki yer altıncı gün kırın bütün hayvanlarını, su da beşinci gün göğün bütün kuşlarını zaten çıkarmış olmasaydı, burada "Ve Tanrı yerden kırın bütün hayvanlarını ve göğün bütün kuşlarını daha da biçimlendirdi" denmezdi. Öyleyse o zaman başka bir tarzda, yani her şeyi bir arada yarattığı ve yedinci gün dinlendiği o işe yaraştığı gibi güç hâlinde ve sebep olarak; şimdi ise başka bir tarzda, zaman aralıkları içinde yarattığını gördüğümüz gibi, şimdiye dek işlediği tarzda biçimlendirdi. Bu yüzden Havva, artık güneşin dolanmasıyla oluşan, cisimsel ışığın bu pek iyi bildiğimiz günleri içinde kocasının böğründen yapıldı. Çünkü Tanrı hayvanları ve kuşları yerden o zaman daha da biçimlendirdi; onların arasında Âdem'e benzer bir yardımcı bulunmayınca o biçimlendirildi. Demek ki Tanrı Âdem'i de balçıktan bu tür günler içinde biçimlendirdi.

Erkeğin altıncı gün, kadının ise sonraki günlerde yapıldığı da söylenemez; çünkü o altıncı gün apaçık şöyle denmiştir: "Onları erkek ve dişi yaptı ve onları kutsadı"; ikisi hakkında ve ikisine söylenen öbür sözler de öyle. Demek ki ikisi o zaman başka bir tarzda, şimdi başka bir tarzda yapıldı. O zaman, Tanrı her şeyi bir arada yaratıp yedinci gün onlardan dinlendiğinde, Tanrı'nın sözüyle dünyaya tohum gibi yerleştirilmiş güce göre yapıldılar; her şey artık çağların düzeni içinde, her biri kendi zamanında bundan olacaktı. Şimdi ise zamanlara sunulacak, O'nun şimdiye dek sürdürdüğü işleyişe göre yapıldılar; Âdem'in yerin balçığından, karısının da kocasının böğründen kendi zamanında yapılması gerekiyordu.

6.5

Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bonum est esse hominem solum; faciamus illi adiutorium secundum ipsum. et finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa: et omne quodcumque illud uocauit Adam animam uiuam, hoc nomen illius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. Adae autem non est inuentus adiutor similis ipsi. et iniecit deus mentis alienationem super Adam, et obdormiuit: et sumsit unam de costis eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam sumsit de Adam, in mulierem. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit terra animam uiuam secundum uerbum dei, uolatilia uero quinto die produxerunt aquae similiter secundum uerbum dei? non itaque hic diceretur: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, nisi quia iam terra produxerat omnes bestias agri sexto die et aqua omnia uolatilia caeli quinto die. aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero posterioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo: tunc scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum ordinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere.

6.6Tanrı'nın işlerini, bir kısmını her şeyi bir arada yarattığı o görünmez günlere, bir kısmını da o ilk sargılardan çözülür gibi zaman içinde açılan her şeyi her gün işlediği bu günlere ait sayarak böyle dağıttık. Bizi bu ayrımlara götüren Kutsal Yazı'nın sözlerini yersiz ve saçma olmayan bir şekilde izlediysek, şundan sakınmamız gerekir: Bu şeylerin kavranması epeyce güç olduğundan ve ağır kavrayışlılar buna yetişemediğinden, bizim düşünmediğimizi ve söylemediğimizi bildiğimiz bir şeyi düşünüp söylediğimiz sanılmasın. Önceki konuşmalarda okuru elimden geldiğince hazırladım; yine de pek çoğunun bu yerlerde karanlıkta kalacağını, insanın önce, her şeyin bir arada yaratıldığı o Tanrı işinde, bir tür hayat sürecek, Tanrı "İşte size tohum veren bütün yemi verdim" dediğinde kendisine yöneltilen Tanrı sözünü ayırt edecek, ona inanıp onu anlayacak şekilde var olduğunu sanacağını düşünüyorum. Bunu düşünen bilsin ki ben ne bunu düşündüm ne de bunu söyledim.

Öte yandan, Tanrı'nın her şeyi bir arada yarattığı o ilk kuruluşta insanın, olgun çağdaki insan gibi değil, bebek gibi bile değil; yalnız bebek gibi değil, ana rahmindeki cenin gibi bile değil; dahası, görünür bir insan tohumu gibi bile var olmadığını söylersem, insanın hiç var olmadığını sanacaktır. Öyleyse Kutsal Yazı'ya dönsün: İnsanın altıncı gün Tanrı'nın suretinde yapıldığını, erkek ve dişi olarak yapıldıklarını bulacaktır. Kadının ne zaman yapıldığını da araştırsın: Onun o altı günün dışında yapıldığını bulacaktır. Çünkü kadın, Tanrı kırın hayvanlarını ve göğün kuşlarını yerden daha da biçimlendirdiğinde yapıldı; suların kuşları çıkardığı, yerin de yabani hayvanları içine alan canlı canı çıkardığı zaman değil. Oysa insan, hem erkek hem dişi olarak, o zaman yapıldı. Demek ki hem o zaman hem sonra. Çünkü o zaman yapılıp sonra yapılmamış değildir, sonra yapılıp o zaman yapılmamış da değildir; sonra yapılanlar başkaları da değildir; aynı kişiler o zaman bir tarzda, sonra başka bir tarzda yapıldı. Bana "Sonra nasıl?" diye soracak. Şöyle cevap vereceğim: Görünür biçimde, insan yapısının bizce bilinen görünümüyle; ama ana babanın doğurmasıyla değil, erkek balçıktan, kadın onun kaburgasından. "O zaman nasıl?" diye soracak. Şöyle cevap vereceğim: Görünmez biçimde, güç hâlinde, sebep olarak; olacak olan ama henüz yapılmamış şeyler nasıl yapılırsa öyle.

Belki bunu anlamayacaktır; çünkü bildiği her şey, tohumların cisimselliğine varıncaya dek elinden alınır. İnsan, altı günün o ilk kuruluşunda yapıldığında, böyle bir şey de değildi. Gerçi tohumlarda, içlerine örülmüş olan gelecek şeyler yüzünden buna bir benzerlik verilebilir; ama o sebepler bütün görünür tohumlardan öncedir. Yine de anlamaz. Öyleyse elimden geldiğince ona faydalı bir öğüt vermekten başka ne yapabilirim? Tanrı'nın Yazısına inansın: İnsan, Tanrı gün yapıldığında göğü ve yeri yaptığında yapıldı –Kutsal Yazı bunun hakkında başka bir yerde "Ebediyen yaşayan, her şeyi bir arada yarattı" der–; bir de Tanrı artık bir arada değil, her şeyi kendi zamanında yaratırken onu yerin balçığından, kadını da onun kemiğinden biçimlendirdiğinde. Çünkü Kutsal Yazı, onların o altıncı gün bu tarzda yapıldıklarını da, o altıncı gün yapılmadıklarını da anlamamıza izin vermez.

6.6

In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie 'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed ne semen quidem uisibile hominis, putabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et uolatilia caeli, non quando uolatilia produxerunt aquae et animam uiuam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. tunc autem factus est homo et masculus et femina: ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero postea et non tunc; nec alii postea, sed idem ipsi aliter tunc, aliter postea. quaeret ex me: quomodo postea? respondebo: uisibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius. quaeret: tunc quomodo? respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit.

6.7Belki de onların ruhları o altıncı gün yapılmıştı –Tanrı'nın sureti de doğru olarak onların zihinlerinin tininde anlaşılır– ve bedenleri sonra mı biçimlendirildi? Ama aynı Kutsal Yazı buna inanmamıza da izin vermez. Önce işlerin o tamamlanışı yüzünden: O zaman sebep olarak kurulmamış, sonra görünür biçimde kurulacak bir şey eksik kaldıysa, bu tamamlanış nasıl anlaşılabilir, göremiyorum. Sonra, erkeklik ve dişilik ancak bedenlerde olabilir. Biri, akıl ile eyleme göre her iki cinsin tek bir ruhta bulunduğunun anlaşılması gerektiğini düşünse bile, Tanrı'nın aynı gün ağaçların meyvelerinden yiyecek olarak verdiği şeyler hakkında ne yapacak? Bu yiyecek ancak bedeni olan bir insana uygundur. Biri bu yiyeceği de mecazî olarak almak isterse, olmuş şeylerin asıl anlamından uzaklaşır; oysa bu tür anlatılarda her şeyden önce bu anlam bütün dikkatle temellendirilmelidir.

6.7

Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummationem - quae non uideo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est.

6.8"Öyleyse henüz işitmeyen ve anlamayanlarla nasıl konuşuyordu? Çünkü sözleri alacak kimseler de yoktu" diyecek. Tanrı'nın onlara, Mesih'in henüz doğmamış ve çok sonra var olacak olan bize –yalnız bize değil, bizden sonra var olacak herkese de– hitap ettiği gibi hitap ettiğini söyleyerek cevap verebilirdim. Çünkü kendisinin olacağını gördüğü herkese şöyle diyordu: "İşte ben dünyanın sonuna dek sizinle birlikteyim." Tıpkı Tanrı'nın, "Seni rahimde biçimlendirmeden önce seni bildim" dediği peygamberi bilmesi gibi; tıpkı Levi'nin, İbrahim'in belindeyken ondalık vermesi gibi. Neden İbrahim'in kendisi de Âdem'de, Âdem'in kendisi de Tanrı'nın her şeyi bir arada yarattığı dünyanın ilk işlerinde aynı şekilde olmasın? Ama Rabbin sözleri O'nun bedeninin ağzından, Tanrı'nın sözleri de peygamberlerin ağızlarından bedenin zamansal sesiyle söylenir; bütün heceleriyle onlara uygun zaman sürelerini alıp tüketir. Oysa Tanrı "İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım; denizin balıklarına, göğün kuşlarına, bütün hayvanlara, bütün yeryüzüne ve yerde sürünen bütün sürüngenlere hükmetsin" derken; "Büyüyün, çoğalın, yeryüzünü doldurun, ona hâkim olun; denizin balıklarına, göğün kuşlarına, bütün hayvanlara, bütün yeryüzüne ve yerde sürünen bütün sürüngenlere hükmedin" derken; "İşte size bütün yeryüzündeki tohum veren bütün yemi ve içinde tohum veren meyvesi olan bütün meyveli ağaçları yiyecek olarak verdim" derken, O'nun sözü, havanın her sesinden, etin ve bulutun her sesinden önce, her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı o yüce bilgeliğinde, insan kulaklarına çınlar gibi çınlamıyordu. Tersine, yapılmış şeylere yapılacak şeylerin sebeplerini yerleştiriyor, her şeye kadir kudretiyle gelecek şeyleri yapıyor, kendi zamanında biçimlendirilecek insanı da zamanların tohumunda ya da kökünde gibi kuruyordu. Bunu, çağlardan önce olan O'nun kurduğu çağların başlayacağı noktayı kurarken yapıyordu. Çünkü yaratıklardan bazıları başka yaratıklardan, kimi zamanca, kimi sebepçe önce gelir; O ise yaptığı her şeyden yalnız sebeplerin de yapıcısı olmasını sağlayan üstünlüğüyle değil, ebediyetiyle de önce gelir. Ama bu konuyu belki sonra Kutsal Yazıların daha uygun yerlerinde daha geniş ele almak gerekir.

6.8

Quomodo, inquit. ergo loquebatur eis. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium repentium, quae repunt super terram, et: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius et habete potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium repentium, quae repunt super terram, et: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit, uobis ad escam, ipse sermo eius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem in illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est.

6.9Şimdi insan hakkında başladığımızı bitirelim; ama şu ölçüyü koruyarak: Kutsal Yazı'nın derin anlamında, iddia etmenin cüretinden çok araştırmanın titizliğini gösterelim. Tanrı'nın Yeremya'yı rahimde biçimlendirmeden önce bildiğinden şüphe etmek caiz değildir; çünkü apaçık şöyle der: "Seni rahimde biçimlendirmeden önce seni bildim." Ama onu bu şekilde biçimlendirmeden önce onu nerede biliyordu? Bunu kavramak bizim zayıflığımız için ya güç ya da imkânsızdır. Levi'nin İbrahim'in belinde ondalık vermesi gibi daha yakın sebeplerde mi? İnsan soyunun kök gibi kurulduğu Âdem'in kendisinde mi; Âdem'de de, ya balçıktan biçimlendirildiği zaman mı, ya Tanrı'nın her şeyi bir arada yarattığı işlerde sebep olarak yapıldığında mı? Yoksa daha çok, kutsallarını dünyanın kuruluşundan önce seçip önceden belirlediği gibi, her yaratıktan önce mi? Yoksa rahimde biçimlendirilmeden önce, andığım ya da anmadığım bütün önceki sebeplerde mi? Bunun daha titizlikle araştırılması gerektiğini sanmam; yeter ki şu kesin olsun: Yeremya, ana babası onu bu ışığa doğurduğundan beri kendi hayatını yaşadı; bu hayatla, yaşı ilerleyip büyüdükçe kötü ya da iyi yaşayabilirdi; ama bundan önce hiçbir şekilde, yalnız rahimde biçimlendirilmeden önce değil, orada biçimlenmiş olarak doğmadan önce de böyle bir hayatı yoktu. Rebeka'nın rahmindeki, henüz iyi ya da kötü bir şey yapmamış ikizler hakkındaki Havari sözü de hiçbir duraksamaya yer bırakmaz.

Yine de şunlar boşuna yazılmamıştır: Yeryüzündeki hayatı tek bir gün olan bebek bile günahtan temiz değildir; mezmurdaki "Ben haksızlıklar içinde ana rahmine düştüm, anam beni rahminde günahlar içinde besledi" sözü; ve "Hepsi Âdem'de ölür", çünkü hepsi onda günah işledi. Ama şimdi şunu açıkça tutalım: Ana babanın liyakati ya da kusuru, hangisi olursa olsun, soya geçsin, Tanrı'nın lütfu kimi, hangisini doğmadan önce kutsarsa kutsasın, Tanrı katında haksızlık yoktur; kimse doğmadan önce kendi kişisine ait iyi ya da kötü bir şey yapmaz. Bazılarının, ruhların başka bir yerde az ya da çok günah işlediği ve günahlarının farklı liyakatine göre farklı bedenlere itildiği yolundaki görüşü de Havari'nin sözüne uymaz; çünkü henüz doğmamış olanların iyi ya da kötü hiçbir şey yapmadığı apaçık söylenmiştir.

Bu yüzden, yalnız iki kişi olan ilk ana babanın günahından insan soyunun bütün hamurunun neye bulaştığı, kendi yerinde yeniden ele alınacak başka bir sorudur. Ama insanın, yerin tozundan biçimlendirilmeden ve kendi zamanında yaşamadan önce bu tür hiçbir liyakati ya da kusuru olamayacağı hiç soru değildir. Havari'nin, henüz doğmamışken iyi ya da kötü bir şey yapmadıklarını söylediği Esav ile Yakup'un, ana babaları da iyi ya da kötü bir şey yapmamış olsaydı, onlardan liyakat ya da kusur aldıklarını söyleyemezdik; Âdem günah işlemeseydi, insan soyunun Âdem'de günah işlediğini de söyleyemezdik –Âdem de, iyi ya da kötü yaşayabileceği kendi zamanında yaşıyor olmasaydı günah işlemezdi–. Aynı şekilde, Âdem henüz bir arada yaratılan şeylerde sebep olarak kurulmuşken, ne kendi hayatını yaşıyordu ne de böyle yaşayan ana babasında bulunuyordu; bu yüzden o zaman onun günahını ya da iyi işini aramak boşunadır. Çünkü dünyanın o ilk kuruluşunda, Tanrı her şeyi bir arada yarattığında, insan, ileride olacak olan olarak yapıldı: Bu, yaratılmış olanın eylemi değil, insanın yaratılmasının ilkesiydi.

6.9

Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in diuersa corpora esse detrusas, apostolicae non conuenire sententiae, cum apertissime dictum sit nihil egisse nondum natos siue boni siue mali. Ac per hoc alia quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem, antequam de terrae puluere fictus esset, antequam suo tempore uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati.

6.10Ama bunlar, yapılmış değil ebedî oldukları Tanrı'nın Sözünde bir tarzda; her şeyin, olacak şeyler olarak, bir arada yapıldığı dünyanın unsurlarında başka bir tarzda; bir arada yaratılmış sebeplere göre artık bir arada değil, her biri kendi zamanında yaratılan şeylerde başka bir tarzda vardır. Bu sonuncular arasında, ortaya çıkmış ot gibi, artık balçıktan biçimlendirilmiş ve Tanrı'nın soluğuyla can bulmuş Âdem vardır. Tohumlarda ise yine başka bir tarzda vardır: Bunlarda, Tanrı'nın ilk kurduğu sebeplere göre ortaya çıkmış şeylerden alınan bir tür ilk sebepler yeniden bulunur; yerden ot, ottan tohum gibi. Bütün bunlarda, yaratıkta sebep olarak gizli duran saklı ve görünmez ilkelerden açık biçimlere ve tabiatlara çıkmış şeyler, artık yapılmış olarak, kendi zamanlarının tarzlarını ve eylemlerini almıştır; yeryüzünde çıkmış ot, yaşayan can olarak yapılmış insan ve bu türden, ister çalı ister canlı olsun, Tanrı'nın şimdiye dek sürdürdüğü işleyişe ait öbür şeyler gibi. Ama bunlar da kendilerini yeniden, görünmez biçimde, gizli bir doğurma gücü içinde taşırlar. Bu gücü, kendi sebeplerinin o ilk başlangıçlarından çekip almışlardır; dünya yaratıldığında, gün yapıldığında, kendi cinslerinin açık görünümüyle ortaya çıkmadan önce bu başlangıçlara yerleştirilmişlerdi.

6.10

Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt.

6.11Çünkü Tanrı her şeyi bir arada yarattığında o ilk işleri kendi tarzlarında yetkin olmasaydı, onları yetkinleştirmek için eksik kalan şeyler şüphesiz sonradan eklenirdi; böylece evrenin bir tür yetkinliği, bir bütünün parçaları gibi, ikisinin her birinin yarısından oluşurdu; bunların birleşmesiyle de parçası oldukları bütünün kendisi tamamlanırdı. Öte yandan, o ilk işler, her biri kendi zamanında açık biçimlere ve eylemlere doğduğunda yetkinleştikleri gibi yetkin olsalardı, o zamanlardan sonra onlardan ya hiçbir şey olmazdı ya da ancak Tanrı'nın, artık her biri kendi zamanında doğan bu şeylerden durmadan işlediği olurdu. Oysa Tanrı'nın dünyayı yaparken, sonraki zamanlarda açılmak üzere ilk olarak hepsini bir arada yarattığı şeyler, bir bakıma tamamlanmış, bir bakıma başlanmıştır. Tamamlanmıştır, çünkü kendi zamanlarının akışını sürdürdükleri öz tabiatlarında, o ilk işlerde sebep olarak yapılmamış hiçbir şey yoktur. Başlanmıştır, çünkü onlar çağın akışı boyunca gizliden açığa, uygun yerlerde çıkarılacak gelecek şeylerin tohumları gibiydi. Kutsal Yazı'nın sözleri de, biri onlarda uyanık kalırsa, bunu hatırlatmak için açıkça yeterlidir. Çünkü bu şeylerin hem tamamlanmış hem başlanmış olduğunu söyler. Tamamlanmış olmasalardı şöyle yazılmazdı: "Ve gök ve yer ve onların bütün düzeni tamamlandı. Ve Tanrı yaptığı işlerini altıncı gün tamamladı. Ve Tanrı yedinci günü kutsadı ve onu takdis etti." Öte yandan, başlanmış olmasalardı ardından şu gelmezdi: "Çünkü o gün, Tanrı'nın yapmaya başladığı bütün işlerinden dinlendi."

Burada biri, nasıl tamamladığını ve nasıl başladığını sorarsa –çünkü bazılarını tamamlayıp bazılarına başlamadı; yedinci gün dinlendiği işlerin kendileri aynıdır–, cevap yukarıda söylediklerimizden açıktır. Tanrı'nın bunları her şeyi bir arada öyle yetkin yarattığında tamamladığını anlarız ki, zamanların düzeni içinde yaratacağı, burada sebeplerin düzeni içinde zaten yaratmış olmadığı hiçbir şey kalmamıştı; başladığını da şu anlamda anlarız: Burada sebeplere önceden koyduğunu sonra etkilerle gerçekleştirecekti. Bu yüzden Tanrı insanı yerin tozu ya da yerin balçığı olarak –yani yerin tozundan ya da balçığından– biçimlendirdi ve yüzüne hayat soluğunu üfledi ya da nefes verdi; ve insan yaşayan bir can oldu. O zaman önceden belirlenmedi –bu, çağdan önce Yaratıcı'nın önbilgisinde oldu–; o zaman sebep olarak, ya tamamlanmış biçimde başlanmış ya da başlanmış biçimde tamamlanmış da değildi –bu, çağdan beri, her şey bir arada yaratılırken ilk ilkelerde oldu–; tersine, kendi zamanında, bedende görünür biçimde, ruhta görünmez biçimde yaratıldı ve ruhla bedenden oluştu.

6.11

Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaliter factum sit, inchoata uero, quoniam quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex oculto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata; nisi enim consummata essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis conpositio eorum . et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum; rursusque, nisi inchoata essent. non ita sequeretur, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. Hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset, inchoasse autem, ut, quod hic praefixerat causis, post inpleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae — et inspirauit sine sufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam, non tunc praedestinatus — hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris — neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus — hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur — sed creatus in tempore suo uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore.

6.12Şimdi artık Tanrı'nın onu nasıl yaptığına bakalım; önce bedenini yerden nasıl yaptığına; sonra, gücümüz yeterse, ruhuna da bakacağız. Tanrı'nın insanı balçıktan bedensel ellerle biçimlendirdiğini düşünmek fazlasıyla çocukça bir düşüncedir; öyle ki Kutsal Yazı bunu söylemiş olsaydı bile, Tanrı'nın bedenlerimizde gördüğümüz uzuv çizgileriyle sınırlandığına inanmaktansa, yazanın mecazî bir kelime kullandığına inanmamız gerekirdi. Nitekim "Elin milletleri yok etti" ve "Halkını güçlü elle ve yüce kolla çıkardın" denmiştir. Bu uzvun adının Tanrı'nın kudreti ve gücü yerine konduğunu anlamayacak kadar akılsız kim vardır?

Bazılarının şu düşüncesine de kulak verilmemelidir: İnsan, Tanrı'nın başlıca işidir, çünkü öbür şeyleri söyledi ve onlar yapıldı, bunu ise kendisi yaptı. Tersine, insan daha çok, Tanrı onu kendi suretinde yaptığı için başlıca iştir. "Söyledi ve yapıldılar" denen şeyler için bu, O'nun sözüyle yapıldıkları için böyle yazılmıştır; nasıl bir insan aracılığıyla insanlara, zamanda düşünülüp sesle söylenen kelimelerle söylenebiliyorsa öyle. Ama Tanrı ancak cisimsel bir yaratık aracılığıyla konuştuğunda böyle konuşur; İbrahim'e, Musa'ya, Oğlu hakkında bulut aracılığıyla konuştuğu gibi. Bütün yaratıktan önce ise, yaratık var olsun diye, başlangıçta Tanrı'nın yanında Tanrı olan o Sözle söylenmiştir. Her şey O'nun aracılığıyla yapıldığına ve O'nsuz hiçbir şey yapılmadığına göre, insan da elbette O'nun aracılığıyla yapılmıştır. Tanrı'nın göğü sözüyle yaptığı kesindir, çünkü söyledi ve yapıldı; yine de "Gökler senin ellerinin işidir" diye yazılmıştır. Dünyanın bu aşağıdaki dibi hakkında da şöyle yazılmıştır: "Çünkü deniz O'nundur, onu O yaptı; kuru toprağı O'nun elleri biçimlendirdi." Öyleyse sanki Tanrı öbür şeyleri söyleyip onlar yapılmış, bunu ise kendisi yapmış gibi; ya da öbür şeyleri sözüyle, bunu ise elleriyle yapmış gibi, bu insanın şerefine sayılmasın. İnsanda üstün olan şudur: Tanrı insanı kendi suretinde yaptı, çünkü ona hayvanlardan üstün olmasını sağlayan akıllı bir zihin verdi; bundan daha önce söz ettik. Bu şeref içine konmuş insan, iyi davranmak için bunu anlamazsa, üstün tutulduğu aynı hayvanlara benzetilecektir. Nitekim şöyle yazılmıştır: "Şeref içine konmuş insan anlamadı; akılsız hayvanlara benzetildi ve onlara benzer oldu." Çünkü Tanrı hayvanları da yaptı, ama kendi suretinde değil.

"İnsanı kendisi yaptı, hayvanlara ise buyurdu ve yapıldılar" da denmemelidir; çünkü hem bunu hem onları, her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı Sözü aracılığıyla yaptı. Ama aynı Söz O'nun bilgeliği ve gücü olduğu için, O'nun "eli" de denir; görünür bir uzuv değil, yapma kudreti anlamında. Nitekim Tanrı'nın insanı yerin balçığından biçimlendirdiğini söyleyen aynı Kutsal Yazı, kırın hayvanlarını da yerden biçimlendirdiğini söyler; onlara ne ad vereceğini görmek için onları göğün kuşlarıyla birlikte Âdem'e getirdiği zaman. Şöyle yazılmıştır: "Ve Tanrı yerden bütün hayvanları daha da biçimlendirdi." Öyleyse insanı da yerden, hayvanları da yerden kendisi biçimlendirdiyse, insanın bu konuda Tanrı'nın suretinde yaratılmış olmaktan başka ne üstünlüğü vardır? Bu da bedene göre değil, zihnin aklına göredir; bundan sonra söz edeceğiz. Gerçi insanın bedeninde de buna işaret eden bir özellik vardır: Dik boylu yapılmıştır; bu sayede, bütün hazları yerden gelen hayvanlar gibi yersel şeylerin peşinden gitmemesi gerektiği ona hatırlatılır; o hayvanların hepsi bu yüzden karınlarına doğru eğik ve yere serilmiş durumdadır. Demek ki insanın bedeni de akıllı ruha, uzuvlarının çizgilerine ve şekillerine göre değil, daha çok dünyanın bedenindeki yüce şeyleri seyretmek için göğe doğru dikilmiş olmasına göre uyar. Akıllı ruh da ruhanî şeyler arasında tabiatça en üstün olanlara doğru yükselmelidir ki yeryüzündekileri değil, yukarıdakileri düşünsün.

6.12

Iam ergo uideamus, quomodo eum fecerit deus, primum de terra corpus eius, post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum, qui scripsit, translato uerbo usum credere deberemus, quam deum talibus membrorum liniamentis determinatum. qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et brachio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit, ut non intellegat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit, et facta sunt. hunc. autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa, quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur. sicut Abrahae, sicut Moysi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam, ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. Nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit, et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam haec eadem scriptura, quae dicit, quod deus hominem de limo terrae finxerit. dicit etiam, quod et bestias agri de terra finxerit. quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram.

6.13Ama Tanrı onu yerin balçığından nasıl yaptı? Birdenbire olgun, yani erkeklik ve gençlik çağında mı, yoksa şimdiye dek ana rahimlerinde biçimlendirdiği gibi mi? Çünkü bunları "Seni rahimde biçimlendirmeden önce seni bildim" diyenden başkası yapmadı. Öyle ki Âdem'in tek özelliği ana babadan doğmamış, yerden yapılmış olması olsun; ama yine de, onun yetkinleşmesinde ve çağlar boyunca büyümesinde insan soyunun tabiatına verildiğini gördüğümüz o zaman ölçüleri tamamlanacak şekilde. Yoksa bunu araştırmamak mı gerekir? Çünkü hangisini yaptıysa, her şeye kadir ve bilge Tanrı'nın yapabileceğine ve yapmasına yaraşanı yaptı. O, gizliden açığa çıkarılacak şeylerin cinslerine ve keyfiyetlerine belirli zaman kanunları öyle vermiştir ki O'nun iradesi her şeyin üstündedir. Çünkü kudretiyle yaratığa sayılar verdi, ama kudretinin kendisini o sayılara bağlamadı. Nitekim O'nun Ruhu, dünyayı yaparken onun üzerinde öyle dolaşıyordu ki yapılmış dünyanın da üzerinde dolaşır; cisimsel yerlerle değil, iktidarının üstünlüğüyle.

Toprağa karışmış suyun, asmanın köklerine ulaşınca o odunun beslenmesine çekildiğini, orada bir nitelik kazanıp yavaş yavaş filizlenen üzüme geçtiğini, üzüm büyüdükçe şarap olduğunu ve olgunlaşıp tatlandığını, sıkıldıktan sonra hâlâ kaynayıp bir tür yıllanmayla sağlamlaşarak içilmeye daha elverişli ve daha hoş hâle geldiğini kim bilmez? Rab suyu şaşırtıcı bir kısalıkla şaraba, hem de sarhoş bir davetlinin bile övdüğü bir şaraba çevirdiğinde, bunun için odun mu, toprak mı, yoksa bu zaman süreleri mi aradı? Zamanın Kurucusu zamanın yardımına muhtaç mı oldu? Bütün yılan türü, kendi cinsine uydurulmuş belirli gün sayılarıyla oluşmaz, biçimlenmez, doğmaz, güçlenmez mi? Musa'nın ve Harun'un elindeki asa ejderhaya dönüşsün diye bu günler mi beklendi? Bunlar olduğunda tabiata aykırı olmaz; ancak tabiatın akışını başka türlü öğrenmiş olan bize aykırı görünür, ama Tanrı'ya değil: O'nun için tabiat, O'nun yaptığı şeydir.

6.13

Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut in hoc perficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit.

6.14Şu soru da haklı olarak sorulabilir: Tanrı'nın, ilk olarak her şeyi bir arada yarattığında dünyaya yerleştirdiği o sebepsel ilkeler nasıl kurulmuştur? Çalıların ya da hayvanların doğan bütün türlerinin, biçimlenişlerinde ve büyüyüşlerinde cinslerinin farklılığına göre farklı zaman süreleri geçirdiğini gördüğümüz gibi mi; yoksa Âdem'in yapıldığına inanıldığı gibi, hiçbir büyüme süreci olmadan doğrudan olgun çağda biçimlenecek şekilde mi? Ama neden onların her ikisine de sahip olduğuna, böylece onlardan, onları yapacak olanın dilediği şeyin olacağına inanmayalım? Çünkü birinci şekilde olduklarını söylersek, yalnız sudan yapılan o şarap değil, tabiatın alışılmış akışına aykırı olan bütün mucizeler bu ilkelere aykırı yapılmış görünmeye başlar. İkinci şekilde olduklarını söylersek, tabiatın şu gündelik biçimlerinin ve görünümlerinin, doğan her şeyin o ilk sebepsel ilkelerine aykırı olarak kendi zamanlarının sürelerini geçirmesi çok daha saçma olur. Öyleyse geriye şu kalır: Bu ilkeler her iki tarza da elverişli olarak yaratılmıştır: Zamansal şeylerin en alışılmış biçimde geçip gittiği bu tarza da, seyrek ve şaşırtıcı şeylerin olduğu o tarza da; Tanrı zamana uyanı nasıl yapmak dilerse öyle.

6.14

Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum, sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat.

6.15Yine de insan, o ilk sebeplerin taşıdığı şekilde yapıldı: Hiç kimse ondan önce gelmediği için ana babadan doğmaması, ilk olarak içinde yapıldığı sebepsel ilkeye göre balçıktan biçimlendirilmesi gereken ilk insan olarak. Çünkü başka bir şekilde yapıldıysa, Tanrı onu o altı günün işlerinde yapmamıştı. Bu işlerde yapıldığı söylendiğinde, Tanrı elbette insanın kendi zamanında olacağı ve O'nun tarafından ona göre yapılacağı sebebin kendisini yapmıştı. O, hem sebepsel ilkelerin yetkinliği yüzünden başlananları tamamlamış, hem zamanların düzeni yüzünden tamamlanacak olanlara başlamıştı. Öyleyse Yaratıcı, dünyaya ilk olarak yerleştirdiği o ilk sebeplere yalnız insanı balçıktan biçimlendireceğini değil, nasıl biçimlendireceğini de –ana rahminde gibi mi, genç bir surette mi– koyduysa, şüphesiz orada önceden belirlediği gibi yaptı; çünkü kendi düzenlemesine aykırı yapmazdı. Ama oraya yalnız insanın olabilmesi için bir imkân gücü koyduysa –nasıl olursa olsun, hem şöyle hem böyle olabilecek şekilde; yani orada hem şöyle hem böyle olabileceği de bulunsun diye– ve yapacağı tek tarzın kendisini dünyanın kuruluşuna örmeyip kendi iradesinde sakladıysa, insanın böyle yapılmasının da sebeplerin o ilk kuruluşunda olana aykırı olmadığı açıktır. Çünkü orada böyle de olabileceği vardı; böyle olmasının zorunluluğu orada olmasa da. Bu zorunluluk yaratığın kuruluşunda değil, iradesi şeylerin zorunluluğu olan Yaratıcı'nın dileğindeydi.

6.15

Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas.

6.16Çünkü biz de, insan zayıflığımızın kavrayabildiği ölçüde, zaman içinde ortaya çıkmış şeylerin kendilerinde her birinin tabiatında deneyle kavradığımız neyin bulunduğunu bilebiliriz; ama bunun gerçekten olacağını bilmeyiz. Örneğin şu gencin tabiatında yaşlanmak vardır; ama bunun Tanrı'nın iradesinde de bulunup bulunmadığını bilmeyiz. Gerçi her şeyi kuran Tanrı'nın iradesinde önce bulunmasaydı, tabiatında da bulunmazdı. Genç bedende yaşlılığın, çocuk bedeninde gençliğin ilkesi elbette gizlidir; çocukluğun kendisi çocukta, gençlik gençte göründüğü gibi gözle görülmez. Ama başka bir tür bilgiyle, tabiatta, çocukluktan gençliğin ya da gençlikten yaşlılığın gizli ölçülerini açığa çıkaran saklı bir şeyin bulunduğu sonucuna varılır. Demek ki bunun olabilmesini sağlayan ilke gizlidir, ama gözlere gizlidir; zihne gizli değildir. Ama bunun zorunlu da olup olmadığını hiçbir şekilde bilmeyiz. Olabilmesini sağlayan ilkenin bedenin kendi tabiatında bulunduğunu biliriz; zorunlu olmasını sağlayan ilkenin ise orada bulunmadığı açıktır.

6.16

Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse.

6.17Ama belki bu insanın yaşlanmasının zorunlu olması dünyadadır; dünyada da değilse, Tanrı'dadır. Çünkü O'nun istediği zorunlu olarak olacaktır ve O'nun önceden bildiği şeyler gerçekten olacaktır. Pek çok şey alt sebeplere göre olacaktır; ama Tanrı'nın önbilgisinde de öyleyse, gerçekten olacaktır; orada başka türlüyse, daha çok orada olduğu gibi olacaktır, çünkü orada önceden bilen yanılamaz. Nitekim gençte yaşlılığın olacağı söylenir; ama genç ondan önce ölecekse yaşlılık olmayacaktır. Bu da öbür sebepler, ister dünyaya örülmüş ister Tanrı'nın önbilgisinde saklı olsun, nasıl duruyorsa öyle olacaktır. Örneğin gelecek şeylerin bazı sebeplerine göre Hizkiya ölecekti; Tanrı onun ömrüne on beş yıl ekledi. Bunu yaparken elbette dünyanın kuruluşundan önce yapacağını önceden bildiği ve kendi iradesinde sakladığı şeyi yapıyordu. Demek ki olmayacak olanı yapmadı; çünkü asıl olacak olan, yapacağını önceden bildiği şeydi. Yine de o yıllar, başka sebeplerde başka türlü duran bir şeye eklenmeseydi, "eklenmiş" diye doğru olarak söylenmezdi. Demek ki bazı alt sebeplere göre ömrünü zaten bitirmişti; ama Tanrı'nın iradesindeki ve önbilgisindeki sebeplere göre –O ebediyetten beri o zamanda ne yapacağını biliyordu ve gerçekten olacak olan buydu– ömrünü ancak bitirdiği zaman bitirecekti. Çünkü bu ona dua ettiği için bağışlanmış olsa da, önbilgisi yanılamayan Tanrı, onun böyle bir duaya karşılık verilmesi gerekecek şekilde dua edeceğini de elbette önceden biliyordu. Bu yüzden önceden bildiği şey zorunlu olarak olacaktı.

6.17

Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores causas futura sunt. sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuueue, sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae; nam secundum quasdam causas futurorum moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam, id utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit, quod futurum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat.

6.18Bu yüzden, gelecek her şeyin sebepleri o gün yapıldığında, Tanrı her şeyi bir arada yarattığında dünyaya yerleştirildiyse, Âdem balçıktan biçimlendirildiğinde –daha inandırıcı olduğu gibi, artık olgun bir erkeklik çağında– Tanrı'nın insanı altı günün işlerinde yaptığı o sebeplerde olduğundan başka türlü yapılmadı. Çünkü orada yalnız böyle olabilmesi değil, böyle yapılmasının zorunlu olması da vardı. Tanrı şüphesiz isteyerek önceden koyduğu sebebe aykırı yapmadığı gibi, kendi iradesine de aykırı yapmaz. Ama bütün sebepleri ilk olarak kurulan yaratığa önceden koymayıp bazılarını kendi iradesinde sakladıysa, kendi iradesinde sakladıkları, yarattığı sebeplerin zorunluluğuna bağlı değildir; yine de kendi iradesinde sakladıkları, iradesiyle kurduklarına zıt olamaz; çünkü Tanrı'nın iradesi kendine zıt olamaz. Demek ki yarattıklarını öyle kurdu ki, sebebi oldukları şeyin onlardan olması mümkün olsun ama zorunlu olmasın; sakladıklarını ise öyle gizledi ki, yarattıklarından olabilmesini sağladığı şeyin onlardan olması zorunlu olsun.

6.18

Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit.

6.19Şu da sık sık sorulur: İnsana balçıktan önce bizim şimdi taşıdığımız gibi canlı bir beden mi biçimlendirildi, yoksa dirildiğimizde taşıyacağımız gibi ruhanî bir beden mi? Gerçi canlı beden ruhanî bedene dönüşecektir –çünkü "canlı beden olarak ekilir, ruhanî beden olarak dirilir"–; yine de insana önce hangisinin yapıldığı tartışılır. Çünkü canlı beden yapıldıysa, onda yitirdiğimizi geri almayacağız; tersine, Tanrı'nın melekleriyle eşit olduğumuzda, ruhanî beden canlı bedenden ne kadar üstün tutulması gerekiyorsa o kadar daha iyisini alacağız. Ama melekler, başkalarından adaletle de üstün tutulabilir; Rabden de mi? Oysa O'nun hakkında "Onu meleklerden biraz aşağı kıldın" denmiştir. Bu neden olabilir, eğer kul suretini alarak bakireden aldığı, içinde ölerek bizi kölelikten kurtardığı etin zayıflığı yüzünden değilse? Ama bunu neden daha uzun tartışalım? Havari'nin bu konudaki görüşü karanlık değildir. O, canlı bedenin var olduğunu ispat edecek bir tanıklık getirmek istediğinde, kendi bedeninden ya da şimdi görünen herhangi bir insanın bedeninden çok, Kutsal Yazı'nın tam bu yerini hatırlattı ve getirdi: "Canlı beden varsa ruhanî beden de vardır. Nitekim şöyle yazılmıştır: İlk insan Âdem yaşayan bir can oldu; son Âdem hayat veren bir ruh. Ama önce gelen ruhanî olan değil, canlı olandır; ruhanî olan sonra gelir. İlk insan yerdendir, topraktandır; ikinci insan göktendir, gökseldir. Topraktan olan nasılsa topraktan olanlar da öyledir; göksel olan nasılsa gökseller de öyledir. Topraktan olanın suretini giydiğimiz gibi, gökten olanın suretini de giyelim." Buna ne denebilir? Demek ki göksel insanın suretini şimdi imanla taşıyoruz, dirilişte inandığımız şeye sahip olacağız; topraktan insanın suretini ise insan soyunun başlangıcından beri giyiyoruz.

6.19

Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus.

6.20Burada başka bir soru çıkar: Mesih aracılığıyla önce Âdem'de olduğumuz şeye çağrılıp geri götürülmüyorsak nasıl yenileniyoruz? Gerçi pek çok şey eski hâline değil, daha iyiye yenilenir; ama yine de önceki hâlinden daha aşağı bir durumdan yenilenir. Öyleyse ölmüş olup yeniden dirilen, kaybolmuşken bulunan o oğul, Âdem'in yitirdiği ölümsüzlüğü geri almıyorsa, ona neden ilk giysi getirilir? Peki, canlı bedeni vardıysa Âdem ölümsüzlüğü nasıl yitirdi? Çünkü bu bozulabilir olan bozulmazlığı, bu ölümlü olan ölümsüzlüğü giydiğinde beden canlı değil ruhanî olacaktır. Bazıları bu darlığa sıkışıp şunu düşündü: Hem canlı beden için buradan örnek verilerek "İlk insan Âdem yaşayan bir can oldu" denmesine dayanan o görüş ayakta kalsın, hem de bu yenilenme ve ölümsüzlüğün geri alınması, eski hâle, yani Âdem'in yitirdiğine dönüş olarak söylendiğinde saçma olmasın diye, insanın önce canlı bedeni olduğunu, ama cennete yerleştirildiğinde, bizim de dirilişte değişeceğimiz gibi değiştiğini düşündüler. Tekvin kitabı bunu anmaz; ama Kutsal Yazıların iki tanıklığı birbiriyle uyuşabilsin diye –hem canlı beden hakkında söyleneni, hem de kutsal kitaplarda bulunan, yenilenmemiz hakkındaki pek çok sözü kastediyorum– bunun sanki zorunlu olarak çıktığına inandılar.

6.20

Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, [nouissimus Adam in spiritum uiuificantem], et ista renouatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt.

6.21Ama durum böyleyse, cenneti, o ağaçları ve onların meyvelerini mecazî anlamın yanında önce olmuş şeylerin asıl anlamıyla almaya boşuna çalışırız. Çünkü ölümsüz ve ruhanî bedenler için ağaçların meyvelerinden o tür yiyeceklerin gerekli olabileceğine kim inanır? Yine de başka bir çözüm bulunamazsa, ya Kutsal Yazı bunu bu kadar sık anarken insanın yenilenmediğini düşünmektense ya da yitirdiği gösterilmeyen bir şeyi geri aldığını sanmaktansa, cenneti ruhanî olarak anlamayı seçmek daha iyidir. Buna şu da eklenir: İnsanın günahla hak ettiğini pek çok ilahî tanıklığın söylediği ölümün kendisi, onun günah işlemeseydi ölümsüz olacağını gösterir. Öyleyse ölümlü olan nasıl ölümsüz olurdu? Ya da canlı bedeni vardıysa nasıl ölümlü olmazdı?

6.21

Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale?

6.22Bu yüzden bazıları onun günahla bedenin ölümünü değil, haksızlığın getirdiği ruhun ölümünü hak ettiğini düşünür. Çünkü onların inancına göre Âdem, canlı bedeni yüzünden bu bedenden çıkıp, şimdi uykuya dalmış kutsalların sahip olduğu dinlenmeye gidecek, çağın sonunda da aynı uzuvları ölümsüz olarak geri alacaktı; böylece bedenin ölümü günahtan değil, öbür hayvanlarınki gibi tabiattan gelmiş görünür. Ama Havari onların karşısına yine çıkar ve şöyle der: "Beden günah yüzünden ölüdür, ruh ise adalet yüzünden hayattır. Mesih'i ölülerden dirilten O'nun Ruhu sizde yaşıyorsa, Mesih'i ölülerden dirilten, sizde yaşayan Ruhu aracılığıyla ölümlü bedenlerinize de hayat verecektir." Bu yüzden bedenin ölümü de günahtandır. Öyleyse Âdem günah işlemeseydi bedence de ölmeyecekti; dolayısıyla bedeni de ölümsüz olacaktı. Peki, canlıysa nasıl ölümsüz olurdu?

6.22

Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale?

6.23Ama bedeninin cennette canlı bedenden ruhanî bedene dönüşecek şekilde değiştiğini düşünenler de şunu görmezler: Âdem günah işlemeseydi, cennette adilce ve itaatle yaşadığı hayattan sonra bedeninin, artık cisimsel yiyeceklere muhtaç olmayacağı ebedî hayata doğru aynı değişmeyi geçirmesine hiçbir engel yoktu. Öyleyse beden ancak günahla ölebildiği için cenneti asıl anlamıyla değil de mecazî olarak anlamaya zorlanmamız neden gereksin? Günah işlemeseydi bedence de ölmeyeceği doğrudur; çünkü Havari açıkça "Beden günah yüzünden ölüdür" der. Yine de beden günahtan önce canlı olabilir, adalet içinde geçen bir hayattan sonra da, Tanrı dilediğinde, ruhanî olabilirdi.

6.23

Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale.

6.24"Öyleyse herkesin onda öldüğü ilk insanın yitirdiğini geri almıyorsak, nasıl yenilendiğimizi söyleriz?" derler. Bunu bir bakıma açıkça geri alırız, bir bakıma geri almayız. Demek ki insanın henüz sahip olmadığı ruhanî bedenin ölümsüzlüğünü geri almayız; ama insanın günah yüzünden kendisinden düştüğü adaleti geri alırız. Böylece günahın eskiliğinden, Âdem'in içinde bulunduğu eski canlı bedene değil, daha iyiye, yani ruhanî bedene doğru yenileneceğiz; Tanrı'nın melekleriyle eşit, bozulan yiyeceğe muhtaç olmayacağımız göksel meskene elverişli kılındığımızda. Demek ki zihnimizin tininde, Âdem'in günah işleyerek yitirdiği, bizi Yaratan'ın suretine göre yenileneceğiz. Ama etçe de yenileneceğiz: Bu bozulabilir olan bozulmazlığı giydiğinde, ruhanî beden olsun diye. Âdem, günah işleyerek canlı bedenin ölümünü de hak etmeseydi, henüz bu ruhanî bedene dönüşmüş değildi, ama dönüşecekti.

Nitekim Havari "Beden günah yüzünden ölümlüdür" demez; "Beden günah yüzünden ölüdür" der.

6.24

Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti habitationi, ubi esca, quae corrumpitur, non egebimus. renouabimur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem eius, qui creauit nos, quam peccando Adam perdidit. renouabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum.

6.25Çünkü o beden günahtan önce bir sebebe göre ölümlü, başka bir sebebe göre ölümsüz denebilirdi: Ölebildiği için ölümlü, ölmeyebildiği için ölümsüz. Ölememek başka şeydir; Tanrı bazı tabiatları böyle ölümsüz yarattı. Ölmeyebilmek ise başka şeydir; ilk insan bu tarzda ölümsüz yaratıldı. Bu ölümsüzlük ona tabiatının yapısından değil, hayat ağacından veriliyordu; günah işlediğinde o ağaçtan ayrıldı, böylece günah işlemeseydi ölmeyebilecek olan ölebilir hâle geldi. Demek ki canlı bedenin yapısı bakımından ölümlü, Kurucu'nun iyiliği bakımından ölümsüzdü. Çünkü beden canlıysa, ölebildiği için elbette ölümlüdür; ama ölmeyebildiği için de ölümsüzdür. Çünkü hiçbir şekilde ölemeyen ölümsüz beden, ancak bize dirilişte vaat edilen ruhanî beden olacaktır. Bu yüzden o canlı ve dolayısıyla ölümlü beden, adalet sayesinde ruhanî ve dolayısıyla her bakımdan ölümsüz olacaktı; ama günah yüzünden, zaten önceden olduğu gibi ölümlü değil, ölü oldu; oysa insan günah işlemeseydi böyle olmayabilirdi.

6.25

Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus homo creatus est inmortalis, quod ei praestabatur de ligno uitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio conditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset.

6.26Havari henüz yaşayanlardan söz ederken bedenimize neden ölü diyor? Ölme durumu ana babanın günahı yüzünden soya yapışmış olduğu için değilse? Bu beden de, ilk insanınki gibi, canlıdır; ama canlı türü içinde bile ondan çok daha kötüdür: Çünkü bunun ölme zorunluluğu vardır, onunkinin yoktu. Gerçi onun için de değişip ruhanî hâle gelmesi, bozulan yiyeceğe muhtaç olmayacağı tam ölümsüzlüğe kavuşması daha önünde duruyordu; yine de insan adilce yaşasaydı bedeni ölüme gitmeyecek, ruhanî bir hâle dönüşecekti. Bizde ise, adilce yaşasak bile, beden ölecektir. O ilk insanın günahından gelen bu zorunluluk yüzünden Havari bedenimize ölümlü değil ölü dedi; çünkü hepimiz Âdem'de ölürüz. Yine şöyle der: "İsa'da hakikat olduğu gibi, önceki yaşayışınıza göre, aldatıcı arzulara göre bozulan eski insanı çıkarıp atın"; yani Âdem'in günah yüzünden olduğu insanı. Bak, ardından ne geliyor: "Zihninizin tininde yenilenin ve Tanrı'ya göre, hakikatin adaleti ve kutsallığı içinde yaratılmış yeni insanı giyin." İşte Âdem'in günah yüzünden yitirdiği!

6.26

Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum!

6.27Demek ki Âdem'in yitirdiğine göre, yani zihnimizin tinine göre bunda yenileniriz; canlı olarak ekilip ruhanî olarak dirilecek bedene göre ise Âdem'in henüz olmadığı daha iyi bir şeye yenileneceğiz.

Havari yine şöyle der: "Eski insanı işleriyle birlikte üzerinizden soyup yeniyi giyin; o, kendisini Yaratan'ın suretine göre Tanrı'yı tanımaya doğru yenilenir." Zihnin tinine basılmış bu sureti Âdem günah yüzünden yitirdi; biz onu adaletin lütfuyla geri alırız. Ama onun henüz içinde bulunmadığı, ölülerden dirilen bütün kutsalların içinde bulunacağı ruhanî ve ölümsüz bedeni geri almayız; çünkü o, Âdem'in yitirdiği liyakatin ödülüdür. Bu yüzden o ilk giysi ya Âdem'in kendisinden düştüğü adaletin kendisidir; ya da cisimsel ölümsüzlüğün giysisini anlatıyorsa, Âdem onu da, günah yüzünden ona erişemediğinde, bu anlamda yitirdi. Çünkü umduğunu, ondan umduğu kişiyi gücendirdiği için alamayan kişi için de "karısını yitirdi", "şerefini yitirdi" denir.

6.27

In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est secundum spiritum mentis nostrae; secundum autem corpus, quod seminatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso.

6.28Bu görüşe göre Âdem'in yalnız cennetten önce değil, cennete yerleştirildiğinde de canlı bir bedeni vardı; ama iç insanında, kendisini Yaratan'ın suretine göre ruhanîydi. Bunu günah işleyerek yitirdi ve bedenin ölümünü de hak etti; oysa günah işlemeseydi ruhanî bedene dönüşmeyi de hak edecekti. Çünkü içten de canlı varlıklar gibi yaşadıysa, onun olduğu şeye yenilendiğimiz söylenemez. "Zihninizin tininde yenilenin" denenlere bu, ruhanî olsunlar diye söylenir; Âdem zihninde bile ruhanî olmadıysa, insanın hiçbir zaman olmadığı şeye nasıl yenileniriz? Havariler ve bütün adiller elbette henüz canlı bir bedene sahipti; ama içten ruhanî olarak yaşıyorlardı, kendilerini Yaratan'ın suretine göre Tanrı'yı tanımaya doğru yenilenmişlerdi. Yine de bu yüzden, haksızlığa razı olsalar günah işleyemez değillerdi. Havari, ruhanî olanların da günahın ayartısına düşebileceğini şurada gösterir: "Kardeşler, bir insan bir kusura yakalanırsa, siz ruhanî olanlar onu yumuşaklık ruhuyla düzeltin; kendine de dikkat et, sen de ayartılmayasın." Bunu, zihinde ruhanî olsa da bedende canlı olan Âdem'in günah işlemesi kimseye imkânsız görünmesin diye söyledim. Durum böyle olsa da şimdilik hiçbir şeyi aceleyle kesinleştirmiyoruz; Kutsal Yazı'nın geri kalanının da bu anlayışa engel olup olmadığını beklemeyi yeğliyoruz.

6.28

Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat.

6.29Çünkü ardından ruh hakkında son derece güç bir soru gelir; pek çokları onun üzerinde uğraştı ve bize de uğraşacak yer bıraktı. Bu konuda Kutsal Yazılarımızın hakikatine göre açık ve hiç şüphe götürmez bir sonuca varabilmiş olanların hepsinin her yazdığını okuyamadığım için mi, yoksa soru o kadar büyük olduğu için mi –onu doğru olarak çözenler bile benim gibilerce kolayca anlaşılmaz–, bilmiyorum; ama itiraf ederim ki şimdiye dek hiç kimse beni, ruh hakkında artık araştırılacak bir şey kalmadığını düşünecek kadar ikna etmedi. Şimdi kesin bir şey bulup belirleyip belirleyemeyeceğimi bilmiyorum. Ama Rab çabama yardım ederse, yapabildiğimi sonraki kitapta açıklamaya çalışacağım.

6.29

Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine explicare curabo.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…