İçeriğe geç

Kavram

Dolor

Yunanca
ἀλγηδών (algēdōn); πόνος (ponos); λύπη (lypē, ruhsal keder)
Latince
dolor (dolere)
Almanca
Schmerz
Fransızca
douleur
İngilizce
pain, grief
Türkçe
acı (bağlama göre: ağrı, keder)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde dolor ağrı ve üzüntüdür. Felsefede iki karşıt okulun çekişme noktası olur: Epikuros için acının yokluğu (aponia) hazzın sınırıdır ve "şiddetli acı kısa, uzun acı hafiftir"; Stoacılar için acı ahlâken kayıtsız bir şeydir, ona nasıl katlanıldığı fazileti ortaya koyar. Seneca bu iki çizgiyi birleştirir: Epikuros'un "şiddetli acı kısa sürer" teselli formülünü kullanır (Ep. 78.7: "Kimse hem çok şiddetli hem de uzun süre acı çekemez"), ama gerekçesini Stoacı yapar: acı kanaatle büyür (ad opinionem dolemus, Ep. 78.13), bilge acıyı hisseder ama ona boyun eğmez (Ep. 71.27, 74.31). Acı, faziletin sınandığı sahnedir: "faziletin yatakta da yeri vardır" (Ep. 78.21).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4.–3. yy Epikuros Hazzın karşıtı; acının yokluğu hazzın sınırı; şiddetli acı kısa, uzun acı hafiftir voluptas
MÖ 3. yy Erken Stoa Bedensel acı ahlâken kayıtsızdır; lypē (keder) dört temel tutkudan biri perturbatio
MÖ 1. yy Cicero Bedensel acıya katlanma (Tusc. 2) ile kederin tedavisi (Tusc. 3–4) ayrı ayrı; acı en yüksek kötülük müdür? Cicero, Tusculanae disputationes
MS 1. yy Seneca Acı kanaatle büyür; şiddetliyse kısa, uzunsa hafiftir; bilge acıyı hisseder ama boyun eğmez; hastalık ve acı faziletin sahnesi Seneca, Epistulae morales (özellikle 78. Mektup)
MS 4.–5. yy Augustinus Acı, ruhun bedenin bozulmasına direnmesi; düşüşün cezası ve arınmanın aracı —

Dönüşüm: Epikurosçu hesapta kaçınılacak en büyük şey olan acı, Stoada ahlâken kayıtsız bir malzemeye, faziletin sınandığı zemine dönüşür; Hıristiyan düşüncesinde ise ceza ve arınma anlamı kazanır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀλγηδών, πόνος; λύπη Algēdōn bedensel acıdır; ponos hem "emek, zahmet" hem "acı"dır; Stoacılarda lypē (keder) dört temel tutkudan biridir ve ruhsaldır.
Latince dolor dolere "acımak, ağrımak, üzülmek". Hem bedensel acıyı hem ruhsal kederi karşılar; Cicero Tusc. 2'de bedensel acıyı (dolor), 3–4'te kederi (aegritudo) ayrı işler. Seneca'da çoğunlukla bedensel acıdır; voluptas'ın karşıtı olarak çift hâlinde geçer (voluptas / dolor).
Almanca / Fransızca Schmerz / douleur İkisi de bedensel ve ruhsal anlamı birlikte taşır.
İngilizce pain, grief

Türkçe karşılığı

acı. acı: hem bedensel hem ruhsal kullanımı kapsar, dolor'un genişliğine uyar; tercih edilen (voluptas / dolor → haz / acı). ağrı: yalnız bedensel ve tıbbî; diş, baş ağrısı gibi yerel anlatımlarda kullanılabilir, terim olarak dar. elem: eski ahlâk dilinde lezzet / elem çifti; ağır ve kitabî. keder: ruhsal aegritudo / lypē için saklanır.

"Acı" demek, bedensel ağrıyla ruhsal kederi tek kelimede birleştirir; bu Latin kullanımına uygundur ama Stoacı ayrımı örtebilir: Stoacıya göre bedensel acı bir kötülük değil "tercih edilmeyen" bir şeydir; asıl kötülük acı karşısında zihnin çökmesi, yani acının bir kötülük olduğu kanaatidir (Ep. 71.26, 78.13). "Elem" demek ise metni Epikurosçu lezzet-elem hesabına, "ağrı" demek tıp diline çeker.

Atıf ve kaynak notu

Seneca'nın acıya karşı tutumunu "duygusuzluk" ya da acıyı inkâr olarak okumak yanlıştır: Seneca bilgenin de titreyeceğini, sararacağını, acı duyacağını açıkça söyler (Ep. 71.29). Reddedilen acının kendisi değil, acının bir kötülük olduğu kanaatidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: acı, acıya, acıdan, Acı, acıyı, acısı

Metinlerde işaretlendiği yerler

29 yer · 29 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.