Kavram
Homo interior
- Yunanca
- ὁ ἔσω ἄνθρωπος (ho esō anthrōpos)
- Latince
- homo interior / homo exterior
- Almanca
- der innere Mensch
- Fransızca
- l'homme intérieur
- İngilizce
- inner man
- Türkçe
- iç insan / dış insan
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Platon Devlet'te ruhu üç parçalı bir yaratık olarak tasvir eder ve içindeki "insan"ın, yani aklın, öteki parçalara hâkim olmasını ister. Pavlus'ta "dış insanımız çürüse de iç insanımız günden güne yenilenir" (2 Kor. 4, 16). Augustinus bu ayrımı De Trinitate'nin XI. ve XII. kitaplarında Teslis'in suretini aramanın basamakları olarak kullanır: Önce dış insanda, görme ve hafıza üzerinden Teslis'in bir izi (vestigium) bulunur (XI); sonra iç insanda, ama Tanrı'nın sureti (imago) ancak ebedî şeyleri seyreden zihin kısmında aranır (XII 4, 4; XII 7, 10). Adem ile Havva'nın evliliği de tek bir insandaki bu iç ayrımın simgesi olarak okunur (XII 12, 17–19).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | ruhtaki "içteki insan", akıl | Devlet IX 589a |
| MS 1. yy | Pavlus | yenilenen iç insan, çürüyen dış insan | 2 Korintliler 4, 16; Romalılar 7, 22 |
| 399–420 | Augustinus | dış insan: hisler, hafıza suretleri, hayvanla ortak olan; iç insan: akıllı zihin (ilim ve bilgelik) | Augustinus, De Trinitate IV 3, 5; XI 1, 1; XII 1, 1–15, 25; XIII 1, 4 |
| 1520 | Luther | Von der Freiheit eines Christenmenschen: iç insan ile dış insan | — |
Dönüşüm: Platon'un ruh içindeki akıl figüründen, Pavlus'un yenilenen insanına; Augustinus'ta Teslis'in suretinin aranacağı yere, Luther'de imanın özgürlüğünün yerine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὁ ἔσω ἄνθρωπος | Pavlus, 2 Korintliler 4, 16; Romalılar 7, 22; Platon, Devlet IX 589a ("içteki insan", ho entos anthrōpos). |
| Latince | homo interior / homo exterior | Augustinus, De Trinitate IV 3, 5; XI 1, 1; XII 1, 1–13: dış insan bedenle ve hayvanla ortak olan hisler, hafızadaki suretler; iç insan akıllı zihin, hem zamana bağlı şeylerin ilmi hem ebedî şeylerin bilgeliği. |
| Almanca / Fransızca | der innere Mensch / l'homme intérieur | |
| İngilizce | inner man |
Türkçe karşılığı
iç insan / dış insan. iç dünya, iç benlik: modern psikolojinin "iç dünyası"nı çağırır, Pavlus'un ve Augustinus'un "insan" vurgusunu kaybettirir. batın / zahir insan: tasavvufi bir karşılık, ama başka bir geleneği yükler. iç insan, Kitab-ı Mukaddes çevirilerindeki karşılıkla da örtüşen, kelimesi kelimesine ve açık bir karşılıktır.
Augustinus'ta "dış insan" yalnız beden değildir: "ona bir tür hayat da eklenir; bedenin yapısı ve dış şeyleri hissetmek için donatıldığı bütün hisler bu hayatla canlıdır" (XII 1, 1). Sınır beden ile ruh arasından değil, hayvanla ortak olan ile ortak olmayan arasından geçer. "İç insan" bu yüzden ruhun tamamı değil, akıllı zihindir.
Atıf ve kaynak notu
Ayrım Pavlus'tan gelir; Augustinus onu Platoncu bir bilgi kuramıyla (hisler, hafıza, akıl ölçütleri) doldurur. Modern "iç dünya" ya da "öznellik" kavramlarını Augustinus'a geri yansıtmamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iç insan, iç insanın, iç insanı, iç insanına, İç insan, iç insana
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.