Kavram
Possibilitas
- Yunanca
- δύναμις (dynamis), τὸ δυνατόν (to dynaton)
- Latince
- possibilitas
- Almanca
- Möglichkeit, Können
- Fransızca
- possibilité
- İngilizce
- possibility
- Türkçe
- imkân
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik anlamda bir şeyin olabilmesi. Pelagius'un De natura kitabında teknik bir ayrım hâline gelir: posse "yapabilmek" tabiata ve dolayısıyla Tanrı'ya aittir, velle "istemek" ve esse "olmak" insana. Böylece günah işlememe imkânı tabiatta ayrılmaz biçimde yerleşiktir ve Tanrı'nın lütfu sayılır. Augustinus De natura et gratia 8, 53–60'ta bu ayrımın doğruluğunu kabul eder, ama yaralı tabiatta imkânın bulunmadığını söyler: İstiyor da yapamıyorsa irade vardır, imkân yitirilmiştir (59). Sonuçta imkân, iyileşmiş iradede sonucuyla birlikte ortaya çıkar (49).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 412 | Augustinus | Günahsız olmanın örneksiz imkânı | Augustinus, De spiritu et littera |
| 415 | Augustinus (Pelagius'a karşı) | Tabiata yerleşik sayılan imkânın reddi; imkân lütufla iyileşen iradededir | Augustinus, De natura et gratia 8, 49, 53–60 |
Dönüşüm: Mantıksal mümkünlükten, tabiata verilmiş ahlâkî yapabilmeye; oradan da lütuftan alınan imkâna.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δύναμις, τὸ δυνατόν | "Güç" ve "mümkün olan". |
| Latince | possibilitas | posse "yapabilmek" fiilinden geç dönem soyut adı; non peccandi possibilitas "günah işlememe imkânı". |
| Almanca / Fransızca | Möglichkeit, Können / possibilité | |
| İngilizce | possibility |
Türkçe karşılığı
imkân. imkân: hem mantıksal mümkünlüğü hem elde olan yapabilme gücünü taşır. olanak: aynı anlamda ama metnin diline uymaz. güç: potestas ve virtus ile karışır. mümkünlük: yalnız mantıksal yanı verir.
"İmkân" soyut bir mümkünlük gibi okunabilir. Pelagius'ta ise tabiata yerleştirilmiş, yitirilemez bir yapabilme kastedilir. Tartışmanın bütünü bu kelimenin hangi anlamda alındığına bağlıdır.
Atıf ve kaynak notu
Pelagius'un sözleri yalnız Augustinus'un aktardığı alıntılardan bilinir. Kavramın burada görünen biçimi rakibinin seçtiği parçalara dayanır.
İlgili kavramlar
- liberum arbitrium: seçim yetisi ile yapabilme gücünün farkı.
- gratia: imkânın tabiattan mı lütuftan mı geldiği.
- necessitas: Pelagius imkânı "tabiatın zorunluluğuna" bağlar.
- adiutorium: imkânın yardıma muhtaç oluşu.
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: imkânı, imkâna, imkân, imkânına, imkânımıza, İmkân
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine8
- Boethius, Felsefenin Tesellisi4.P2_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.329_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.493
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.839
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.035
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi7
- Hegel, Mantık Bilimi40
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları17
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları14
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-9