İçeriğe geç

Kavram

disciplina

Yunanca
παιδεία (paideia)
Latince
disciplina; discere "öğrenmek"
Almanca
Zucht, Disziplin
Fransızca
discipline
İngilizce
discipline
Türkçe
terbiye

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Kelime önce "öğrenilen şey, öğretim, ilim dalı"dır (Boethius'ta disciplinae). Hıristiyan Latincesinde Yunanca paideia'nın Septuaginta'daki anlamıyla "düzeltici eğitim"e, oradan manastır ve Kilise düzenine geçer. Isidorus'ta (Sententiae III) yöneticinin maiyet üzerindeki düzeltme işidir: Ölçüsü öfkeyle kaybedilir (III 40), kibirsiz korunmalıdır (III 41, 1), alçakgönüllülükle dengelenir (III 42). Sonunda siyasal araç olur: Rahibin sözle başaramadığını hükümdar "terbiye korkusuyla" buyurur (III 51, 4).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MS 1. yy Quintilianus öğretim, eğitim düzeni Quintilianus, Institutio oratoria
5–6. yy Boethius ilim dalı Boethius, De arithmetica I 1
7. yy başı Isidorus Kilise'nin düzeltici düzeni; hükümdar gücüyle desteklenen ıslah Isidorus, Sententiae III 32, 40–42, 46, 51
1975 Foucault bedenleri itaatkâr kılan iktidar tekniği Surveiller et punir

Dönüşüm: Öğrenmeden öğretimin düzenine, oradan cezalandırarak düzeltmeye ve kuruma ait iktidar tekniğine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca παιδεία Septuaginta'da hem eğitim hem cezalandırma
Latince disciplina discipulus "öğrenci" ile aynı kökten, discere "öğrenmek"
Almanca / Fransızca Zucht, Disziplin / discipline
İngilizce discipline

Türkçe karşılığı

terbiye. Institutio ve disciplina için çevirilerde sabit tutulan karşılık. "Disiplin" bugün yalnız itaat ve cezayı anlatır; "eğitim" ceza yönünü vermez. "Terbiye" ikisini de taşır: "terbiye etmek" hem yetiştirmek hem cezalandırmaktır. İlim dalı anlamındaki disciplina ("ilim, öğrenim") bağlanmaz.

"Terbiye" hem yumuşak yetiştirmeyi hem sert ıslahı içerdiği için Isidorus'un Kilise ve hükümdar anlayışına uygundur; ama günümüzde görgü anlamıyla okunabilir.

Atıf ve kaynak notu

Isidorus'taki kilise terbiyesi kavramı Büyük Gregorius'un Regula pastoralis'ine ve Augustinus'un De correptione et gratia'sına çok şey borçludur; Isidorus derleyicidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: terbiyesini, terbiye, disiplini, terbiyesi, disiplin

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 8 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.