Kavram
disciplina
- Yunanca
- παιδεία (paideia)
- Latince
- disciplina; discere "öğrenmek"
- Almanca
- Zucht, Disziplin
- Fransızca
- discipline
- İngilizce
- discipline
- Türkçe
- terbiye
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Kelime önce "öğrenilen şey, öğretim, ilim dalı"dır (Boethius'ta disciplinae). Hıristiyan Latincesinde Yunanca paideia'nın Septuaginta'daki anlamıyla "düzeltici eğitim"e, oradan manastır ve Kilise düzenine geçer. Isidorus'ta (Sententiae III) yöneticinin maiyet üzerindeki düzeltme işidir: Ölçüsü öfkeyle kaybedilir (III 40), kibirsiz korunmalıdır (III 41, 1), alçakgönüllülükle dengelenir (III 42). Sonunda siyasal araç olur: Rahibin sözle başaramadığını hükümdar "terbiye korkusuyla" buyurur (III 51, 4).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MS 1. yy | Quintilianus | öğretim, eğitim düzeni | Quintilianus, Institutio oratoria |
| 5–6. yy | Boethius | ilim dalı | Boethius, De arithmetica I 1 |
| 7. yy başı | Isidorus | Kilise'nin düzeltici düzeni; hükümdar gücüyle desteklenen ıslah | Isidorus, Sententiae III 32, 40–42, 46, 51 |
| 1975 | Foucault | bedenleri itaatkâr kılan iktidar tekniği | Surveiller et punir |
Dönüşüm: Öğrenmeden öğretimin düzenine, oradan cezalandırarak düzeltmeye ve kuruma ait iktidar tekniğine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | παιδεία | Septuaginta'da hem eğitim hem cezalandırma |
| Latince | disciplina | discipulus "öğrenci" ile aynı kökten, discere "öğrenmek" |
| Almanca / Fransızca | Zucht, Disziplin / discipline | |
| İngilizce | discipline |
Türkçe karşılığı
terbiye. Institutio ve disciplina için çevirilerde sabit tutulan karşılık. "Disiplin" bugün yalnız itaat ve cezayı anlatır; "eğitim" ceza yönünü vermez. "Terbiye" ikisini de taşır: "terbiye etmek" hem yetiştirmek hem cezalandırmaktır. İlim dalı anlamındaki disciplina ("ilim, öğrenim") bağlanmaz.
"Terbiye" hem yumuşak yetiştirmeyi hem sert ıslahı içerdiği için Isidorus'un Kilise ve hükümdar anlayışına uygundur; ama günümüzde görgü anlamıyla okunabilir.
Atıf ve kaynak notu
Isidorus'taki kilise terbiyesi kavramı Büyük Gregorius'un Regula pastoralis'ine ve Augustinus'un De correptione et gratia'sına çok şey borçludur; Isidorus derleyicidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: terbiyesini, terbiye, disiplini, terbiyesi, disiplin
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 8 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.32
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_4
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.44
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine2.1_2
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.465
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.362
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.323
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri184