İçeriğe geç

Kavram

princeps

Yunanca
ἄρχων (arkhōn); βασιλεύς (basileus)
Latince
princeps; principatus "hükümdarlık"
Almanca
Fürst, Herrscher
Fransızca
prince
İngilizce
prince, ruler
Türkçe
hükümdar

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Kelime Roma'da "ilk olan, önde gelen" demektir (princeps senatus). Cicero De re publica'da devletin ideal yöneticisini böyle adlandırır; imparatorlukla unvan olur. Isidorus'ta (Sententiae III 47–51) günah sonrası düzenin bir kurumudur: Kölelik gibi hükümdarlık da insanın kötülüğüne karşı konmuştur; korkuyla halkları kötülükten alıkoyar ve kanunlara tabi kılar (III 47, 1). Adı doğru davranıştan gelen rex ile birlikte düşünülür: doğru davranmayan kral adını kaybeder (III 48, 7). İyi hükümdar Tanrı'nın armağanı, kötüsü halkın günahının sonucudur (III 48, 11). Hükümdar kendi kanunlarına bağlıdır (III 51, 1–2); Kilise'nin öğretiyle yapamadığını gücün terbiye korkusuyla yaptırır (III 51, 4) ve Kilise için Tanrı'ya hesap verir (III 51, 6).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero devletin önde gelen adamı, ideal yönetici Cicero, De re publica
413–426 Augustinus hükümdar olmak hükmetme şehvetine açıktır; iyi hükümdarlar lütuftur Augustinus, De civitate Dei V 24
7. yy başı Isidorus günah sonrası düzenin kurumu; kanuna bağlı, Kilise'nin terbiyesini koruyan hükümdar Isidorus, Sententiae III 47–51
1532 Machiavelli gücü ahlâktan bağımsız elde tutan yönetici Il Principe

Dönüşüm: Önde gelen vatandaştan unvana, oradan Tanrı'nın halkı terbiye için verdiği görevliye; Machiavelli'de bu ahlâkî çerçeve dağılır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἄρχων, βασιλεύς yönetici, kral
Latince princeps primus + capere: "ilk yeri alan"; Cicero'da önde gelen devlet adamı, Augustus'tan sonra imparator
Almanca / Fransızca Fürst, Herrscher / prince
İngilizce prince, ruler

Türkçe karşılığı

hükümdar. "Prens" bugün veliaht anlamına kaydığı için yanıltır; "önder" askerî ve dinî başkanı da kapsar, siyasî gücü vermez. Peygamber alıntılarında (Principes exstiterunt, Hoşea 8:4) metnin havasına göre "prens" bırakıldı. Isidorus rex "kral" ile yan yana kullandığı için "kral" ayrı tutuldu.

"Hükümdar" egemen güç sahibini çağrıştırır. Isidorus'ta ise hükümdar kanunlarına bağlıdır, Tanrı'ya hesap verir ve halkın liyakatine göre verilir; kelimenin mutlakıyet çağrışımı metinle düzeltilerek okunmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

"Kral adını doğru davranmaktan alır" ve "krallar kanunlarına bağlıdır" fikirleri ortaçağ siyaset düşüncesinde Isidorus'a atfedilerek yayılmıştır; etimoloji eskidir (Horatius, Epistulae I 1), Isidorus Etymologiae IX 3'te de verir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hükümdarlar

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.