Kavram
Contumelia
- Yunanca
- ὕβρις (hybris); προπηλακισμός (propēlakismos)
- Latince
- contumelia
- Almanca
- Schmähung, Kränkung
- Fransızca
- outrage, insulte
- İngilizce
- insult
- Türkçe
- hakaret
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte contumelia sövgü, aşağılama, onura dokunan muameledir; Roma'da şerefin (dignitas) önemi yüzünden ağır bir şeydir. Seneca bunu tersine çevirir: hakaret "yalnız alıngan kişilere ağır gelir"; acı vermez, yalnız acı verdiği kanaatini doğurur. Bilge hakareti ya hor görür ya da gülüp geçer; hakaret edeni hasta ya da çocuk gibi görür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | hybris: küçük düşürmek için yapılan iş; öfkenin sebebi | thymos |
| MS 1. yy | Seneca | iniuria'nın hafif türü; bilge hakarete aldırmaz | Seneca, De constantia sapientis |
Dönüşüm: toplumsal şerefe yönelik bir saldırıdan, kurbanın kendi yargısına bağlı bir kırgınlığa.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὕβρις (hybris), προπηλακισμός (propēlakismos) | Aristoteles'te hybris karşısındakini küçük düşürmek için yapılan iştir (Rhet. 2.2); öfkenin başlıca sebeplerinden biri. |
| Latince | contumelia | contumax "dik kafalı, kibirli" ile akraba (tumeo "şişmek"?); küçümseyerek aşağılama, onur kırma, sözle ya da hareketle hakaret. Sıfat contumeliosus "aşağılayıcı". Seneca'da iniuria'nın hafif türü: zarar vermez, kırar (non laeduntur homines sed offenduntur, De const. 5.1). |
| Almanca / Fransızca | Schmähung, Kränkung / outrage, insulte | |
| İngilizce | insult |
Türkçe karşılığı
hakaret. aşağılama: fiil olarak iyidir, ama Latince ismin somut kullanımlarını (sövgü, tükürük, tokat) karşılamaz. tahkir: eski ve ağır. onur kırıcılık: tarif gibidir. küfür: yalnız sözlü sövgüdür. Tercih: hakaret; sıfat contumeliosus "aşağılayıcı".
Arapça ḥaqāra "küçüklük, değersizlik" kökünden gelen "hakaret", Seneca'nın tarifine iyi oturur: hakaret, birini küçük göstermeye çalışmaktır; bilge ise kendini bir başkasının gözünde küçük düşürülebilecek kadar küçük saymaz (De const. 10–11).
Atıf ve kaynak notu
iniuria / contumelia ayrımını Seneca kendisi yapar (De const. 5.1) ve "istersen" diye önerir; Stoa'nın sabit bir teknik ayrımı değildir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hakaret, hakarete, hakaretleri, hakaretlere, hakaretlerine, hakaretine
Metinlerde işaretlendiği yerler
21 yer · 21 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine1.3
- Seneca, Öfke Üzerine2.14.4
- Seneca, Marcia'ya Teselli2.5
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine10.2
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine15.2
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli13.6
- Seneca, Merhamet Üzerine1.10.3
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.8
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.14.2
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi4.1.11
- Augustinus, İç Konuşmalar3
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine34
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine6
- Augustinus, Yalan Üzerine15
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine99
- Augustinus, İtiraflar10.62
- Augustinus, Tanrı Devleti4.23
- Boethius, Teslis Üzerinepr~2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.29
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_4