İçeriğe geç

Kavram

Iniuria

Yunanca
ἀδικία (adikia); ἀδίκημα (adikēma)
Latince
iniuria
Almanca
Unrecht
Fransızca
injustice, tort
İngilizce
injury, wrong
Türkçe
haksızlık

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte iniuria hakka aykırı her türlü iş, kötü muamele, hakaret; hukukta şahsa karşı işlenen bir haksız fiildir. Cicero'da iustitia'nın ilk vazifesi "kimseye zarar vermemek"tir (ne cui quis noceat, De off. 1.20), iniuria da adaletin zıddıdır (De off. 1.23: işleyerek ya da engellemeyerek yapılan haksızlık). Stoacı Seneca terimi ahlâk psikolojisine taşır: haksızlık, kurbanın gerçek bir iyisini elinden almayı amaçlar; bilgenin tek iyisi fazilet, tek kötüsü ahlâkî çirkinlik olduğundan, haksızlık ona ulaşamaz. Yapanın haksızlık etmiş olması (kastı) ile çekenin haksızlığa uğramış olması ayrılır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Haksızlık etmek haksızlığa uğramaktan kötüdür (Gorgias) dike
MÖ 44 Cicero Adaletin zıddı; etkin ve edilgin haksızlık Cicero, De officiis I
MS 1. yy Seneca Bilgeye haksızlık dokunmaz; haksızlık–hakaret ayrımı Seneca, De constantia sapientis
MS 1. yy Seneca Öfkenin kaynağı: "haksızlığa uğradım" kanaati (species iniuriae) Seneca, De ira

Dönüşüm: hukukî bir suç tipinden, Stoacılıkta yalnız kanaatte var olan bir zarara; "haksızlığa uğramak" dış dünyadan iç yargıya çekilir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀδικία (adikia), ἀδίκημα (adikēma) dikē'nin yokluğu; tek tek haksız iş adikēma (dike).
Latince iniuria in- (olumsuzluk) + ius "hak, hukuk": "hakka aykırı olan". Roma hukukunda belli bir suç tipidir (actio iniuriarum: bedene, şerefe, itibara saldırı). Seneca'da birine kötülük etme kastıyla yapılan ve onu bir şeyden eksilten iş; daha hafif olan contumelia'dan ayrılır (De const. 5.1). Zarf iniuria "haksız yere".
Almanca / Fransızca Unrecht / injustice, tort
İngilizce injury, wrong

Türkçe karşılığı

haksızlık. zulüm: fazla ağır, iktidar ilişkisini öne çıkarır. haksız muamele: uzun. hukuka aykırılık: Roma hukukundaki teknik anlamı verir ama felsefî bağlamda kurudur. zarar: damnum, detrimentum için ayrıldı; Seneca'nın tezi zaten haksızlığın bilgeye zarar veremediğidir. Tercih: haksızlık ("haksızlığa uğramak" iniuriam accipere, "haksızlık etmek" iniuriam facere).

"Haksızlık" Türkçede hem yapılan işi hem de uğranılan durumu anlatır; Latincedeki facere / accipere ayrımını fiillerle korur. Kelimenin Türkçedeki duygusal yükü ("haksızlığa uğradım" yakınması) Seneca'nın hedef aldığı şeydir: ona göre bilge haksızlığa uğramaz, çünkü haksızlığın alabileceği hiçbir şey onun değildir.

Atıf ve kaynak notu

iniuria Roma hukukunun kendi terimidir; Seneca onu Yunanca bir terimin çevirisi olarak değil, okurunun hukuk dilinden bildiği kelime olarak kullanır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: haksızlık, haksızlığın, haksızlığa, haksızlıktır, haksızlıklarına, haksızlıktan

Metinlerde işaretlendiği yerler

28 yer · 28 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.