İçeriğe geç

Kavram

Exilium

Yunanca
φυγή (phygē)
Latince
exilium; exsul (sürgün kişi); relegatio; deportatio
Almanca
Exil; Verbannung
Fransızca
exil
İngilizce
exile
Türkçe
sürgün

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlamda vatandan zorla uzaklaştırılmak, bir siyasî ölümdür. Felsefede bir teselli konusuna dönüşür: sürgün kötülük değildir, çünkü kötülük yalnız ruhtadır. Kinik kozmopolis tezi (Diogenes: "dünya vatandaşıyım") ve Stoacı evren devleti fikri bu tesellinin dayanağıdır: bilge için her yer vatandır (Cicero, Tusc. 5.106–109). Seneca (Ad Helviam 6–8) üç kanıt kullanır: insanlar ve halklar hep yurt değiştirmiştir; zihin göksel kökenli olduğu için hareketlidir; tabiat ve fazilet nereye gidilirse gidilsin insanla gelir, evrenin içinde hiçbir yer sürgün değildir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Teles Sürgünün kötülük olmadığı; Diogenes ve Stilpon örnekleri —
MÖ 45 Cicero Bilgeye her yer vatandır Cicero, Tusculanae disputationes V
MS 42–43 Seneca Sürgün yalnız yer değiştirmedir; ortak tabiat ve kendine ait fazilet Seneca, Ad Helviam
MS 43–44 Seneca Sürgünün kendi derdi ve hükümdarın merhametine umut Seneca, Ad Polybium
MS 1. yy Musonius Rufus Sürgün üzerine diatribe (IX) —
MS 1.–2. yy Plutarkhos Peri phygēs —
MS 524 Boethius Ruhun asıl vatanından kendi isteğiyle ayrılması (Cons. 1 pr. 5) —

Dönüşüm: siyasî bir cezadan ruhun iç durumuna; Hristiyan düşüncede insanın yeryüzündeki hayatının kendisinin bir sürgün, gurbet (peregrinatio) sayılmasına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca φυγή (phygē) "Kaçış"; sürgün edilene φυγάς (phygas) "kaçak" denir. Kinik ve Stoacı diatribe'lerin sabit konusudur: Teles, Musonius Rufus, Plutarkhos Peri phygēs.
Latince exilium; exsul ex- + sol-/sul- ("yerinden çıkmak"); Cumhuriyet'te exilium bir cezadan kaçmak için gönüllü ayrılmaydı, devlet de dönüşü "ateş ve su yasağıyla" (aquae et ignis interdictio) kapatırdı. İmparatorlukta iki ayrı ceza: relegatio (yer gösterilerek uzaklaştırma; mülk ve vatandaşlık korunur; Ovidius) ve deportatio (mülk ve vatandaşlık kaybı). Seneca'nın Korsika'ya gönderilmesi (MS 41) çoğunlukla relegatio sayılır.
Almanca / Fransızca Exil; Verbannung / exil
İngilizce exile

Türkçe karşılığı

sürgün. gurbet: yurttan uzak olmanın öznel acısıdır; zorlama ve ceza anlamı yoktur. nefy: Osmanlı hukuk terimidir, bugün bilinmez. menfa: sürgün yeridir, kişiyi ya da durumu değil. Tercih: sürgün; hem cezayı, hem durumu, hem kişiyi ("sürgünler") karşılar. patria "vatan".

"Sürgün" cezayı ve zorlamayı öne çıkarır; Seneca'nın stratejisi ise tam tersine sürgünü cezadan arındırıp "yalnızca yer değiştirme" (loci commutatio) olarak göstermektir. "Gurbet" seçilseydi metin baştan duygusal bir yakınmaya kayardı.

Atıf ve kaynak notu

exilium Seneca'nın kendi terimidir ve kendi durumunu anlatır; "sürgün edebiyatı" (Ovidius, Seneca, Boethius) ise modern bir sınıflandırmadır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sürgüne, sürgün, sürgünler, sürgünün, sürgünle, sürgünden

Metinlerde işaretlendiği yerler

15 yer · 15 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.