Kavram
Exilium
- Yunanca
- φυγή (phygē)
- Latince
- exilium; exsul (sürgün kişi); relegatio; deportatio
- Almanca
- Exil; Verbannung
- Fransızca
- exil
- İngilizce
- exile
- Türkçe
- sürgün
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik anlamda vatandan zorla uzaklaştırılmak, bir siyasî ölümdür. Felsefede bir teselli konusuna dönüşür: sürgün kötülük değildir, çünkü kötülük yalnız ruhtadır. Kinik kozmopolis tezi (Diogenes: "dünya vatandaşıyım") ve Stoacı evren devleti fikri bu tesellinin dayanağıdır: bilge için her yer vatandır (Cicero, Tusc. 5.106–109). Seneca (Ad Helviam 6–8) üç kanıt kullanır: insanlar ve halklar hep yurt değiştirmiştir; zihin göksel kökenli olduğu için hareketlidir; tabiat ve fazilet nereye gidilirse gidilsin insanla gelir, evrenin içinde hiçbir yer sürgün değildir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Teles | Sürgünün kötülük olmadığı; Diogenes ve Stilpon örnekleri | — |
| MÖ 45 | Cicero | Bilgeye her yer vatandır | Cicero, Tusculanae disputationes V |
| MS 42–43 | Seneca | Sürgün yalnız yer değiştirmedir; ortak tabiat ve kendine ait fazilet | Seneca, Ad Helviam |
| MS 43–44 | Seneca | Sürgünün kendi derdi ve hükümdarın merhametine umut | Seneca, Ad Polybium |
| MS 1. yy | Musonius Rufus | Sürgün üzerine diatribe (IX) | — |
| MS 1.–2. yy | Plutarkhos | Peri phygēs | — |
| MS 524 | Boethius | Ruhun asıl vatanından kendi isteğiyle ayrılması (Cons. 1 pr. 5) | — |
Dönüşüm: siyasî bir cezadan ruhun iç durumuna; Hristiyan düşüncede insanın yeryüzündeki hayatının kendisinin bir sürgün, gurbet (peregrinatio) sayılmasına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φυγή (phygē) | "Kaçış"; sürgün edilene φυγάς (phygas) "kaçak" denir. Kinik ve Stoacı diatribe'lerin sabit konusudur: Teles, Musonius Rufus, Plutarkhos Peri phygēs. |
| Latince | exilium; exsul | ex- + sol-/sul- ("yerinden çıkmak"); Cumhuriyet'te exilium bir cezadan kaçmak için gönüllü ayrılmaydı, devlet de dönüşü "ateş ve su yasağıyla" (aquae et ignis interdictio) kapatırdı. İmparatorlukta iki ayrı ceza: relegatio (yer gösterilerek uzaklaştırma; mülk ve vatandaşlık korunur; Ovidius) ve deportatio (mülk ve vatandaşlık kaybı). Seneca'nın Korsika'ya gönderilmesi (MS 41) çoğunlukla relegatio sayılır. |
| Almanca / Fransızca | Exil; Verbannung / exil | |
| İngilizce | exile |
Türkçe karşılığı
sürgün. gurbet: yurttan uzak olmanın öznel acısıdır; zorlama ve ceza anlamı yoktur. nefy: Osmanlı hukuk terimidir, bugün bilinmez. menfa: sürgün yeridir, kişiyi ya da durumu değil. Tercih: sürgün; hem cezayı, hem durumu, hem kişiyi ("sürgünler") karşılar. patria "vatan".
"Sürgün" cezayı ve zorlamayı öne çıkarır; Seneca'nın stratejisi ise tam tersine sürgünü cezadan arındırıp "yalnızca yer değiştirme" (loci commutatio) olarak göstermektir. "Gurbet" seçilseydi metin baştan duygusal bir yakınmaya kayardı.
Atıf ve kaynak notu
exilium Seneca'nın kendi terimidir ve kendi durumunu anlatır; "sürgün edebiyatı" (Ovidius, Seneca, Boethius) ise modern bir sınıflandırmadır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sürgüne, sürgün, sürgünler, sürgünün, sürgünle, sürgünden
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Polybius'a Teselli13
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli6.1
- Seneca, Merhamet Üzerine1.15.2
- Seneca, İyilikler Üzerine5.17.2
- Seneca, Tabiat Meseleleri2.49.1
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları3.24.3
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi5.11.9
- Augustinus, İtiraflar2.4
- Augustinus, Tanrı Devleti2.17
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M3
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1065_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.27
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.59
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_2