İçeriğe geç

Kavram

casus

Yunanca
τύχη / αὐτόματον (tykhē / automaton)
Latince
casus; fors, fortuitum
İngilizce
chance
Türkçe
rastlantı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte düşüş, başa gelen olay, felakettir. Felsefede sebepsiz olay anlamındaki rastlantı reddedilir: Hiçten hiçbir şey çıkmaz. Geriye kalan rastlantı, sebebi olan ama amaçlanmamış sonuçtur. Örnek, tarla kazarken altın bulan çiftçidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Klasik Yunan Aristoteles amaç için yapılan işlerde tesadüfî sebep Fizik II 4–6
Roma Cicero rastlantı ile kehanet; sebepsiz olay olabilir mi divinatio
6. yy Boethius inopinatum ex confluentibus causis in his quae ob aliquid geruntur eventum: bir şey için yapılan işlerde bir araya akan sebeplerden doğan beklenmedik olay (V 1) Felsefenin Tesellisi V 1

Dönüşüm: sebepsizlikten, görülmeyen sebeplerin buluşmasına; rastlantı bilgisizliğin adı olur, düzen bozulmaz.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τύχη / αὐτόματον (tykhē / automaton) Aristoteles, Fizik II 4–6: amaç için yapılan işlerde beklenmedik sonuç
Latince casus cadere "düşmek"ten: "düşen, başa gelen şey"; fors ve fortuitum "tesadüf" ayrıca bağlanmaz
Almanca / Fransızca Zufall / hasard
İngilizce chance

Türkçe karşılığı

rastlantı. rakipler: tesadüf (Boethius'ta fors/fortuitum için ayrıldı), kaza (zararı çağrıştırır), şans (fortuna ile karışır). "Rastlantı" iki sebebin rastlaşmasını kelimenin içinde taşır, bu da tarifin kendisidir

Atıf ve kaynak notu

Boethius tarifi Aristoteles'ten alır, ama sebeplerin buluşmasını takdirin düzenine bağlamak ona aittir: Rastlantı kaderin içindedir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: rastlantıyla, rastlantının, rastlantı, tesadüf, tesadüfler

Metinlerde işaretlendiği yerler

11 yer · 11 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.