Kavram
casus
- Yunanca
- τύχη / αὐτόματον (tykhē / automaton)
- Latince
- casus; fors, fortuitum
- İngilizce
- chance
- Türkçe
- rastlantı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte düşüş, başa gelen olay, felakettir. Felsefede sebepsiz olay anlamındaki rastlantı reddedilir: Hiçten hiçbir şey çıkmaz. Geriye kalan rastlantı, sebebi olan ama amaçlanmamış sonuçtur. Örnek, tarla kazarken altın bulan çiftçidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Klasik Yunan | Aristoteles | amaç için yapılan işlerde tesadüfî sebep | Fizik II 4–6 |
| Roma | Cicero | rastlantı ile kehanet; sebepsiz olay olabilir mi | divinatio |
| 6. yy | Boethius | inopinatum ex confluentibus causis in his quae ob aliquid geruntur eventum: bir şey için yapılan işlerde bir araya akan sebeplerden doğan beklenmedik olay (V 1) | Felsefenin Tesellisi V 1 |
Dönüşüm: sebepsizlikten, görülmeyen sebeplerin buluşmasına; rastlantı bilgisizliğin adı olur, düzen bozulmaz.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τύχη / αὐτόματον (tykhē / automaton) | Aristoteles, Fizik II 4–6: amaç için yapılan işlerde beklenmedik sonuç |
| Latince | casus | cadere "düşmek"ten: "düşen, başa gelen şey"; fors ve fortuitum "tesadüf" ayrıca bağlanmaz |
| Almanca / Fransızca | Zufall / hasard | |
| İngilizce | chance |
Türkçe karşılığı
rastlantı. rakipler: tesadüf (Boethius'ta fors/fortuitum için ayrıldı), kaza (zararı çağrıştırır), şans (fortuna ile karışır). "Rastlantı" iki sebebin rastlaşmasını kelimenin içinde taşır, bu da tarifin kendisidir
Atıf ve kaynak notu
Boethius tarifi Aristoteles'ten alır, ama sebeplerin buluşmasını takdirin düzenine bağlamak ona aittir: Rastlantı kaderin içindedir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: rastlantıyla, rastlantının, rastlantı, tesadüf, tesadüfler
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Boethius, Felsefenin Tesellisi4.P5
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.165
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.331_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.489
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1149
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.5
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.17
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar7
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri81
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-130