İçeriğe geç

Kavram

Intentio

Yunanca
προσοχή (prosokhē); ἐπιβολή (epibolē)
Latince
intentio (animi intentio)
Almanca
Intention; Aufmerksamkeit
Fransızca
intention; attention
İngilizce
intention
Türkçe
yönelim

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte intentio bir şeyin gerilmesi (yay, ses, beden), sonra çaba ve dikkat, hukukta "iddia, suçlama"dır. Augustinus bunu ruhun bir şeye doğru gerilişi olarak kullanır: Confessiones XI'de zaman "ruhun yayılması" (distentio animi) olarak anlatılırken intentio ruhun şimdide toplanıp öne doğru gerilişidir. De Trinitate XI'de ise görmenin teslisini kurar: görülen cisim, görme ve "ikisini birleştiren ruhun yönelimi" (XI 2, 2). Hafızada saklanan suret, düşüncenin bakışı ve onları birleştiren irade de aynı yapıyı tekrarlar (XI 3, 6–4, 7). Yönelim şiddetlenince "aşk, arzu ya da şehvet" adını alır (XI 2, 5).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero ruhun ya da sesin gerilmesi; çaba Tusculanae disputationes
397–401 Augustinus ruhun şimdide toplanıp geleceğe gerilişi Augustinus, Confessiones XI 26, 33–29, 39
399–420 Augustinus hissi cisme, düşünceyi hafızaya bağlayan ruhun yönelimi = irade; dış insandaki teslisin üçüncü terimi Augustinus, De Trinitate XI 1, 1–11, 18
13.–14. yy skolastik (İbn Sînâ'nın ma'nâ çevirileri, Thomas) intentio: zihindeki anlam, kavram (intentio prima / secunda) —
1874 Brentano zihnî olanın "yönelimsel varlığı" Psychologie vom empirischen Standpunkt

Dönüşüm: Bedensel gerilmeden ruhun bir şeye gerilişine, oradan iradenin birleştirici gücüne; skolastikte anlam ve kavrama, modern düşüncede bilincin yönelimselliğine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca προσοχή; ἐπιβολή prosokhē dikkat, kendini bir şeye vermek; epibolē (Epikuros, Stoa) zihnin bir şeye atılışı.
Latince intentio in-tendere "bir şeye doğru germek, uzatmak": yayın gerilmesi, bakışın ya da ruhun bir şeye doğru gerilişi. Augustinus, De Trinitate XI 1, 1–5, 9: animi intentio "ruhun yönelimi", görülen cisim ile görmeyi birleştiren üçüncü terim; XI 2, 5'ten itibaren voluntas "irade" diye de anılır. attentio "dikkat" ve distentio "yayılma" ayrı notlardır.
Almanca / Fransızca Intention, Aufmerksamkeit / intention, attention
İngilizce intention

Türkçe karşılığı

yönelim. niyet: bugün ahlâkî "maksat"a daralmış; skolastik intentio "kasıt" ile karışır. dikkat: projede attentio için kullanılıyor ve yalnız algıya bakar. gerilim: kökü verir ama Türkçede psikolojik "stres" anlamı baskın. yönelim, bakışın ve iradenin bir şeye doğru gidişini, hem hissi cisme bağlayan hareketi hem de bu hareketin gücünü ("iradenin yönelimi") canlı Türkçeyle verir.

Augustinus'ta intentio bilgi kuramının bir terimi olduğu kadar iradenin de terimidir: "ruhun yönelimi" görülen şeyde hissi tutar ve ikisini birleştirir; bu yüzden XI. kitapta doğrudan "irade" diye adlandırılır. "Yönelim" bu iki yönü birlikte taşır; "dikkat" yalnız bilgi yanını, "niyet" yalnız ahlâk yanını öne çıkarırdı. Sonraki fenomenolojideki Intentionalität (yönelimsellik) ile ilişki terimin tarihindedir, ama Augustinus'a geri yansıtılmamalıdır.

Atıf ve kaynak notu

"Yönelimsellik" Brentano ve Husserl'in terimidir; Augustinus'un intentio'su bilincin genel bir özelliği değil, iradenin bir hareketidir. Skolastik intentio ise büyük ölçüde Arapça ma'nâ'nın çevirisinden gelir; Augustinus'taki anlamdan ayrı bir çizgidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yönelimi, yönelimimiz, yönelim, yönelime, niyetidir

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.