Kavram
Intentio
- Yunanca
- προσοχή (prosokhē); ἐπιβολή (epibolē)
- Latince
- intentio (animi intentio)
- Almanca
- Intention; Aufmerksamkeit
- Fransızca
- intention; attention
- İngilizce
- intention
- Türkçe
- yönelim
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte intentio bir şeyin gerilmesi (yay, ses, beden), sonra çaba ve dikkat, hukukta "iddia, suçlama"dır. Augustinus bunu ruhun bir şeye doğru gerilişi olarak kullanır: Confessiones XI'de zaman "ruhun yayılması" (distentio animi) olarak anlatılırken intentio ruhun şimdide toplanıp öne doğru gerilişidir. De Trinitate XI'de ise görmenin teslisini kurar: görülen cisim, görme ve "ikisini birleştiren ruhun yönelimi" (XI 2, 2). Hafızada saklanan suret, düşüncenin bakışı ve onları birleştiren irade de aynı yapıyı tekrarlar (XI 3, 6–4, 7). Yönelim şiddetlenince "aşk, arzu ya da şehvet" adını alır (XI 2, 5).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | ruhun ya da sesin gerilmesi; çaba | Tusculanae disputationes |
| 397–401 | Augustinus | ruhun şimdide toplanıp geleceğe gerilişi | Augustinus, Confessiones XI 26, 33–29, 39 |
| 399–420 | Augustinus | hissi cisme, düşünceyi hafızaya bağlayan ruhun yönelimi = irade; dış insandaki teslisin üçüncü terimi | Augustinus, De Trinitate XI 1, 1–11, 18 |
| 13.–14. yy | skolastik (İbn Sînâ'nın ma'nâ çevirileri, Thomas) | intentio: zihindeki anlam, kavram (intentio prima / secunda) | — |
| 1874 | Brentano | zihnî olanın "yönelimsel varlığı" | Psychologie vom empirischen Standpunkt |
Dönüşüm: Bedensel gerilmeden ruhun bir şeye gerilişine, oradan iradenin birleştirici gücüne; skolastikte anlam ve kavrama, modern düşüncede bilincin yönelimselliğine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | προσοχή; ἐπιβολή | prosokhē dikkat, kendini bir şeye vermek; epibolē (Epikuros, Stoa) zihnin bir şeye atılışı. |
| Latince | intentio | in-tendere "bir şeye doğru germek, uzatmak": yayın gerilmesi, bakışın ya da ruhun bir şeye doğru gerilişi. Augustinus, De Trinitate XI 1, 1–5, 9: animi intentio "ruhun yönelimi", görülen cisim ile görmeyi birleştiren üçüncü terim; XI 2, 5'ten itibaren voluntas "irade" diye de anılır. attentio "dikkat" ve distentio "yayılma" ayrı notlardır. |
| Almanca / Fransızca | Intention, Aufmerksamkeit / intention, attention | |
| İngilizce | intention |
Türkçe karşılığı
yönelim. niyet: bugün ahlâkî "maksat"a daralmış; skolastik intentio "kasıt" ile karışır. dikkat: projede attentio için kullanılıyor ve yalnız algıya bakar. gerilim: kökü verir ama Türkçede psikolojik "stres" anlamı baskın. yönelim, bakışın ve iradenin bir şeye doğru gidişini, hem hissi cisme bağlayan hareketi hem de bu hareketin gücünü ("iradenin yönelimi") canlı Türkçeyle verir.
Augustinus'ta intentio bilgi kuramının bir terimi olduğu kadar iradenin de terimidir: "ruhun yönelimi" görülen şeyde hissi tutar ve ikisini birleştirir; bu yüzden XI. kitapta doğrudan "irade" diye adlandırılır. "Yönelim" bu iki yönü birlikte taşır; "dikkat" yalnız bilgi yanını, "niyet" yalnız ahlâk yanını öne çıkarırdı. Sonraki fenomenolojideki Intentionalität (yönelimsellik) ile ilişki terimin tarihindedir, ama Augustinus'a geri yansıtılmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
"Yönelimsellik" Brentano ve Husserl'in terimidir; Augustinus'un intentio'su bilincin genel bir özelliği değil, iradenin bir hareketidir. Skolastik intentio ise büyük ölçüde Arapça ma'nâ'nın çevirisinden gelir; Augustinus'taki anlamdan ayrı bir çizgidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yönelimi, yönelimimiz, yönelim, yönelime, niyetidir
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.