İçeriğe geç

Kavram

theologia

Yunanca
θεολογία
Latince
theologia
Almanca
Theologie / Rede über die Götter
Fransızca
théologie / discours sur les dieux
İngilizce
theology
Türkçe
tanrılar üzerine söz (theologia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Platon'dan önce "tanrılar üzerine konuşan" kişi şairdir: Hesiodos'un Theogonia'sı ve Orpheusçu şiirler tanrıların doğuşunu ve yaptıklarını anlatır (Aristoteles, Metafizik 1000a9'da bunları theologoi diye anar). Devlet II 377e–383c'de Sokrates bu anlatıların içeriğine iki kalıp koyar: (1) tanrı iyidir, dolayısıyla her şeyin değil yalnızca iyilerin nedenidir (379b–380c); (2) tanrı yalındır, biçim değiştirmez ve aldatmaz (380d–383c). Böylece theologia şiirsel anlatıdan, anlatıyı denetleyen felsefi ilkelere geçer.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Arkaik Hesiodos, Homeros, Orpheusçular Tanrıların doğuşunu ve eylemlerini anlatan şiir mythos
Geç antik (Neoplatoncu) Damaskios, İlkeler Üzerine 123 bis "Orfik theologia": kozmogonik şiirin ilkeler (arkhai) ve ousia diliyle yeniden okunması DK 1 B13
Klasik Platon, Devlet II 379a Şairlerin tanrılar hakkında anlattıklarının uyması gereken kalıplar (typoi) Devlet
Klasik Aristoteles, Metafizik VI 1026a19; XI 1064b3 theologikē epistēmē = ilk felsefe; değişmeyen ve ayrı varolanın bilimi
Helenistik–Roma Stoacılar; Varro Üç katlı teoloji: mitik (şairler), doğal (filozoflar), siyasal (kent kültü)
Hristiyan Augustinus, De civitate Dei VI–VIII Varro'nun ayrımının eleştirisi; "doğal teoloji"nin Platoncularla ilişkisi

Dönüşüm: Şairlerin anlatısından (Platon'un eleştirdiği) felsefenin en yüksek dalına (Aristoteles), oradan da vahye dayalı din bilimine. Platon'da sözcük eleştirel bağlamda doğar: theologia denetlenmesi gereken bir şeydir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca θεολογία (theologia) theos (tanrı) + logos (söz, anlatı). Günümüze ulaşan Yunanca metinlerde sözcüğün bilinen en eski geçişi: Platon, Devlet II 379a ("οἱ τύποι περὶ θεολογίας" — tanrılar üzerine söz söylemenin kalıpları).
Latince theologia Varro'nun theologia tripertita'sı (mitik, doğal, siyasal) üzerinden Augustinus'a (De civitate Dei VI) geçer.
Almanca / Fransızca Theologie / théologie Modern dillerde tek sözcük; Platon çevirilerinde çoğu kez açımlanır ("Rede von den Göttern", "discours sur les dieux").
İngilizce theology

Türkçe karşılığı

tanrılar üzerine söz söyleme (theologia).

"İlahiyat" dersem Platon'u bir din bilimcisi yapmış olurum; "mitoloji" dersem 379b–c'deki argümanın (tanrı iyidir → kötülüklerin nedeni değildir) felsefi, normatif niteliği kaybolur. Devlet'te theologia, şairlerin anlatısı ile kent kurucusunun koyduğu "kalıplar" (typoi) arasında durur: anlatı şairindir, ölçüt filozofun.

Çeviride kullanımı

Platon çevirisinde θεολογία = "tanrılar üzerine söz söyleme (theologia)"; ilk geçiş Devlet 379a. Sonraki dönem (Aristoteles, Hristiyan) kullanımları için "teoloji" karşılığı ayrıca değerlendirilecek.

Atıf ve kaynak notu

Sözcük Platon'da yalnızca bir kez (Devlet 379a) ve teknik olmayan bir bileşik olarak geçer; "Platon'un teolojisi" deyişi (Timaios'un dēmiourgos'u, Yasalar X) sonraki yorumcuların sistemleştirmesidir. Devlet II'deki "kalıplar" bir din öğretisi değil, eğitim (paideia) ve sansür ilkeleridir.

İlgili kavramlar

  • mythos (şiirsel anlatı doğru olmak zorunda mı, yoksa "güzel yalan" olabilir mi?)
  • mimesis (şairin tanrıları "kötü tasvir etmesi", 377e)
  • arete (anlatılar gençlerde aretē'ye yönelik olmalı, 378e)
  • idea (tanrının kendi biçiminden çıkmaması, 380d)

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: teoloji, theologia, teologlar, Teoloji, Teolog, teolojinin

Metinlerde işaretlendiği yerler

15 yer · 14 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.