İçeriğe geç
Dionysios Külliyatı

Pseudo-Dionysios Areopagites · Dionysios Külliyatı

Kilise Hiyerarşisi (Περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας)

s193Bölüm I. Kilise Hiyerarşisinin Geleneği ve Amacı

[Ey çocukların en kutsalı, bizim hiyerarşimizin Tanrı'yla dolu, ilahî ve ilahî işler gören bir epistēmē'nin, etkinliğin ve yetkinliğin hiyerarşisi olduğunu,] kutsal inisiyasyonun ayinine hiyerarşik sırlar ve geleneklerle erdirilmiş olanlara evren-üstü ve en kutsal Sözler'den göstermemiz gerekir. Ama dikkat et, kutsalların kutsalını alaya alma. Çekin; gizli Tanrı'nın şeylerini akledilir ve görünmez bilgilerle onurlandır. Onları inisiye olmamışlara karşı kapalı ve lekesiz tut; kutsal olanları, kutsal bir aydınlanmayla ve kutsallığa yaraşır biçimde, yalnız kutsal olanlarla paylaş.

Çünkü teolojinin biz mensuplarına aktardığı üzere, en Tanrısal ve ousia-üstü nous, her hiyerarşinin, kutsallaştırmanın ve ilahî işin ilkesi ve ousia'sı, en Tanrısal güç olan İsa da böyle yapar: Bir yandan mutlu ve bizden üstün ousia'ları daha açık ve daha akledilir biçimde aydınlatır, onları güçleri ölçüsünde kendi ışığına benzetir. Öte yandan kendisine doğru uzanan ve bizi de uzandıran güzellerin aşkıyla, bizdeki çok sayıda başkalığı toplar; bizi birliğe benzer ilahî bir hayata, melekeye ve etkinliğe yetkinleştirerek kutsallığa yaraşır ilahî rahiplik gücünü armağan eder. Bu güçten yola çıkıp rahipliğin kutsal etkinliğine geldiğimizde, üstümüzdeki ousia'ların durağan ve değişmez kutsal yerleşikliğine gücümüz ölçüsünde benzeyerek onlara daha çok yaklaşırız. Böylece İsa'nın mutlu ve Tanrısal parıltısına bakarak, görülebileni kutsal biçimde seyrederek ve seyirlerin bilgisiyle aydınlanarak, mistik epistēmē'ye adanmış ve başkalarını adayan, ışığa benzer ve ilahî işler gören, yetkinleşmiş ve yetkinleştiren kimseler olabiliriz.

Meleklerin, başmeleklerin, evren-üstü Reislerin, Yetkilerin, Güçlerin, Efendiliklerin, ilahî Tahtların ya da Tahtlarla aynı düzendeki, teolojinin hep Tanrı'nın yakınında ve Tanrı'yla birlikte olduğunu bildirdiği, İbranice Kerubim ve Serafim diye adlandırdığı ousia'ların hiyerarşisi nedir? Bunu, onların dizilişlerinin ve hiyerarşilerinin kutsal düzen ve bölümleri üzerine yazdıklarımıza başvurursan bulursun; orada onların hiyerarşisini hak ettiği gibi değil, ama elden geldiğince ve en kutsal Kitaplar'ın teolojisinin yol gösterdiği ölçüde övdük. Yine de şu kadarını söylemek gerekir: O hiyerarşi de, şimdi övdüğümüz her hiyerarşi de bütün hiyerarşik işleyişi boyunca bir ve aynı güce sahiptir: Hiyerarkın kendisi, ousia'sı, orantısı ve düzeni elverdiği ölçüde ilahî şeylerde yetkinleşip tanrılaşır, kendisine Tanrı'dan gelen kutsal tanrılaşmayı alt sıradakilere her birinin değerine göre aktarır;

s193

⟦Ὅτι μὲν ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχία, ὦ παίδων ἱεροπρεπέστατε, τῆς ἐνθέου καὶ θείας ἐστὶ καὶ θεουργικῆς ἐπιστήμης καὶ ἐνεργείας καὶ τελειώσεως, ἐκ τῶν⟧ ὑπερκοσμίων καὶ ἱερωτάτων ἡμᾶς ἀποδεῖξαι λογίων χρὴ τοῖς τῆς ἱερᾶς μυσταγωγίας τὴν τελετὴν ἐξ ἱεραρχικῶν μυστηρίων καὶ παραδόσεων τετελεσμένοις. Ἀλλ´ ὅρα ὅπως οὐκ ἐξορχήσῃ τὰ ἅγια τῶν ἁγίων· εὐλαβηθήσῃ δὲ, καὶ τὰ τοῦ κρυφίου Θεοῦ ταῖς νοεραῖς καὶ ἀοράτοις γνώσεσι τιμήσεις, ἀμέθεκτα μὲν αὐτὰ καὶ ἄχραντα τοῖς ἀτελέστοις διατηρῶν· ἱεροῖς δὲ μόνοις τῶν ἱερῶν μεθ´ ἱερᾶς ἐλλάμψεως ἱεροπρεπῶς κοινωνῶν Οὕτω γὰρ, ὡς ἡ θεολογία τοῖς θιασώταις ἡμῖν παραδέδωκε, καὶ αὐτὸς Ἰησοῦς, θεαρχικώτατος νοῦς καὶ ὑπερούσιος, ἡ πάσης ἱεραρχίας, ἀγιαστείας τε καὶ θεουργίας ἀρχὴ καὶ οὐσία, καὶ θεαρχικωτάτη δύναμις, ταῖς τε μακαρίαις καὶ ἡμῶν κρείττοσιν οὐσίαις ἐμφανέστερον ἅμα καὶ νοερώτερον ἐλλάμπει, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον αὐτὰς ἀφομοιοῖ κατὰ δύναμιν φῶς· ἡμῶν τε τῷ πρὸς αὐτὸν ἀνατεινομένῳ καὶ ἡμᾶς ἀνατείνοντι τῶν καλῶν ἔρωτι, συμπτύσσει τὰς πολλὰς ἑτερότητας, καὶ εἰς ἑνοειδῆ καὶ θείαν ἀποτελειώσας ζωὴν, ἕξιν τε καὶ ἐνέργειαν, ἱεροπρεπῆ δωρεῖται τῆς θείας ἱερωσύνης τὴν δύναμιν· ἐξ ἦς ἐπὶ τὴν ἁγίαν ἐρχόμενοι τῆς ἱερατείας ἐνέργειαν, ἐγγύτεροι μὲν αὐτοὶ γινόμεθα τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσιῶν τῇ κατὰ δύναμιν ἀφομοιώσει τοῦ μονίμου τε καὶ ἀνεξαλλάκτου τῆς αὐτῶν ἱερᾶς ἱδρύσεως, καὶ ταύτη πρὸς τὴν μακαρίαν Ἰησοῦ καὶ θεαρχικὴν αὐγὴν ἀναβλέψαντες, ὅσα τε ἰδεῖν ἐφικτὸν ἐποπτεύσαντες ἱερῶς, καὶ τῆς τῶν θεαμάτων γνώσεως ἐλλαμφθέντες, τὴν μυστικὴν ἐπιστήμην ἀφιερωμένοι καὶ ἀφιερωταὶ, φωτοειδεῖς καὶ θεουργικοὶ, τετελεσμένοι καὶ τελεσιουργοὶ γενέσθαι δυνησόμεθα. Τίς μὲν οὖν ἡ τῶν ἀγγέλων ἐστὶ καὶ ἀρχαγγέλων ἱεραρχία, καὶ τῶν ὑπερκοσμίων ἀρχῶν τε, καὶ ἐξουσιῶν καὶ δυνάμεων, καὶ κυριοτήτων τε καὶ θείων θρόνων, ἢ τῶν ὁμοταγῶν τοῖς θρόνοις οὐσιῶν, ἃς ἡ θεολογία προσεχῶς καὶ ἀεὶ περὶ Θεόν τε εἶναι καὶ μετὰ Θεοῦ παραδίδωσι, Χερουβίμ αὐτὰς Ἑβραίᾳ φωνῇ καὶ Σεραφὶμ ὀνομάζουσα, ταῖς τῶν διακόσμων αὐτῶν καὶ ἱεραρχιῶν ἀγίαις τάξεσι καὶ διαιρέσεσι περιτυγχάνων, εὐρήσεις ἐν τούτοις ἡμῶν, οὐκ ἐπαξίως μὲν, ὡς ἐφικτὸν δὲ, καὶ ὡς ἡ θεολογία τῶν ἱερωτάτων Γραφῶν ὑφηγήσατο, τὴν κατ´ αὐτοὺς ἱεραρχίαν ὑμνηκότων Τοσοῦτον δὲ ὅμως εἰπεῖν ἀναγκαῖον, ὡς ἐκείνη τε, καὶ πᾶσα ἡ νῦν ὑμνουμένη παρ´ ἡμῶν ἱεραρχία, μίαν ἔχει καὶ τὴν αὐτὴν διὰ πάσης τῆς ἱεραρχικῆς πραγματείας τὴν δύναμιν, αὐτόν τε τὸν ἱεράρχην, ὡς ἡ κατ´ αὐτὸν οὐσία καὶ ἀναλογία, καὶ τάξις ἔχει τελεσθῆναι κατὰ τὰ θεῖα, καὶ θεωθῆναι, καὶ τοῖς ὑποβεβηκόσι μεταδοῦναι, κατ´ ἀξίαν ἑκάστῳ,

s194alt sıradakiler de kendilerinden üstün olanları izler, aşağıdakileri ileriye doğru yükseltir; önde olanlar ilerler ve ellerinden geldiğince başkalarına yol gösterir. Böylece bu ilahî ve hiyerarşik ahenk sayesinde herkes gerçekten var olan güzele, bilgeye ve iyiye gücü ölçüsünde pay alır.

Ama üstümüzdeki, daha önce saygıyla andığım ousia'lar ve düzenler cisimsizdir; onların hiyerarşisi akledilir ve evren-üstüdür. Bizim hiyerarşimizin ise, bize uygun olarak, duyulur sembollerin çeşitliliğiyle çoğaldığını görüyoruz. Bu semboller sayesinde hiyerarşik biçimde, bize uygun ölçüde, birliğe benzer tanrılaşmaya, Tanrı'ya ve ilahî fazilete yükseliriz. Onlar nous oldukları için kendilerine caiz olduğu ölçüde akleder; biz ise duyulur tasvirlerle, elimizden geldiğince ilahî seyirlere yükseliriz. Doğrusunu söylemek gerekirse, Tanrı'ya benzer olanların hepsinin arzuladığı şey birdir; ama bir ve aynı olan bu şeye herkes aynı biçimde değil, ilahî terazinin ona değerine göre ayırdığı pay ölçüsünde katılır.

Bunları Akledilirler ve Duyulurlar Üzerine adlı eserimizde daha ayrıntılı anlattım. Şimdi ise bütün hiyerarşilerin ilkesi ve yetkinliği olan İsa'yı yardıma çağırarak, bizim hiyerarşimizi, onun ilkesini ve ousia'sını elimden geldiğince anlatmaya çalışacağım.

Geleneğimizin yüce öğretisine göre her hiyerarşi, altındaki kutsal şeylerin bütün logos'udur; şu ya da bu hiyerarşinin kutsal şeylerinin en genel özetidir. Bizim hiyerarşimiz de, kendisine ait bütün kutsal şeyleri kuşatan işleyiş diye adlandırılır ve gerçekten odur. İlahî hiyerark bu işleyişle yetkinleşerek kendisine ait bütün en kutsal şeylere katılır; adını da hiyerarşiden alır. Çünkü hiyerarşi diyen, bütün kutsal şeylerin dizilişini tek sözle söylemiş olur; hiyerark diyen de bütün kutsal bilgiyi epistēmē olarak taşıyan, Tanrı'yla dolu ilahî insanı gösterir: Kendi hiyerarşisinin tamamı onda saf biçimde gerçekleşir ve bilinir. Bu hiyerarşinin ilkesi hayatın kaynağı, iyiliğin ousia'sı, var olanların tek sebebi olan Teslis'tir; var olanların hem varlığı hem iyi varlığı, iyiliği sayesinde ondandır. Her şeyin ötesindeki bu en Tanrısal saadetin, gerçekten var olan üçlü birliğin, bize erişilmez ama kendisine bilinir olan iradesi, bizim ve bizden üstün ousia'ların akıllı kurtuluşudur. Bu kurtuluş ise,

s194

τοὺς δὲ ὑποβεβηκότας ἕπεσθαι μὲν τοῖς κρείττοσιν ἀνατείνειν δὲ τοὺς ἥττους ἐπὶ τὰ πρόσω· τοὺς δὲ καὶ προῖέναι, καὶ ὡς δυνατὸν ἑτέροις ἡγεῖσθαι, καὶ διὰ ταύτης τῆς ἐνθέου καὶ ἱεραρχικῆς ἁρμονίας τοῦ ὄντως ὄντος καλοῦ καὶ σοφοῦ καὶ ἀγαθοῦ μετέχειν ἕκαστον ὅση δύναμις. ἀλλ´ αἱ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσίαι καὶ τάξεις, ὧν ἤδη μνήμην ἱερὰν ἐποιησάμην, ἀσώματοί τέ εἰσι, καὶ νοητὴ καὶ ὑπερκόσμιός ἐστιν ἡ κατ´ αὐτὰς ἱεραρχία· τὴν καθ´ ἡμᾶς δὲ ὁρῶμεν ἀναλόγως ἡμῖν αὐτοῖς τῇ τῶν αἰσθητῶν συμβόλων ποικιλίᾳ πληθυομένην, ὑφ´ ὧν ἱεραρχικῶς ἐπὶ τὴν ἑνοειδῆ θέωσιν ἐν συμμετρίᾳ τῇ καθ´ ἡμᾶς ἀναγόμεθα, Θεόν τε καὶ θείαν ἀρετήν. Αἱ μὲν, ὡς νόες, νοοῦσι κατὰ τὸ αὐταῖς θεμιτόν· ἡμεῖς δὲ αἰσθηταῖς εἰκόσιν ἐπὶ τὰς θείας, ὡς δυνατὸν, ἀναγόμεθα θεωρίας. Ἀληθῶς τε εἰπεῖν, ἔν μέν ἐστιν, οὗ πάντες οἱ θεοειδεῖς ἐφίενται, μετέχουσι δὲ οὐχ ἑνιαίως ταύτοῦ τε καὶ ἑνὸς ὄντος, ἀλλ´ ὡς ἑκάστῳ τὰ θεῖα ζυγὰ διανέμει κατ´ ἀξίαν τὴν ἀποκλήρωσιν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἡμῖν ἐν τῇ περὶ νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν πραγματείᾳ διεξοδικώτερον εἴρηται· νῦν δὲ τὴν καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίαν, ἀρχήν τε αὐτῆς καὶ οὐσίαν, ὡς οἷόν τε, εἰπεῖν πειράσομαι, τὴν πασῶν ἱεραρχιῶν ἀρχήν τε καὶ τελείωσιν, Ἰησοῦν ἐπικαλεσάμενος. Ἔστι μὲν ἱεραρχία πᾶσα, κατὰ τὸ σεπτὸν τῆς ἡμῶν παραδόσεως, ὁ πᾶς τῶν ὑποκειμένων ἱερῶν λόγος, καθολικωτάτη τῶν τῆσδε τυχὸν ἱεραρχίας, ἢ τῆσδε ἱερῶν συγκεφαλαίωσις. Ἡ καθ´ ἡμᾶς οὖν ἱεραρχία λέγεται καὶ ἔστιν ἡ περιεκτικὴ τῶν κατ´ αὐτὴν ἀπάντων ἱερῶν πραγματεία, καθ´ ἣν ὁ θεῖος ἱεράρχης τελούμενος, ἁπάντων ἕξει τῶν κατ´ αὐτὸν ἱερωτάτων τὴν μέθεξιν, ὡς ἱεραρχίας ἐπώνυμος. Ὡς γὰρ ἱεραρχίαν ὁ φήσας, ἁπάντων ὁμοῦ συλλήβδην ἔφη τὴν τῶν ἱερῶν διακόσμησιν· οὕτως ἱεράρχην ὁ λέγων δηλοῖ τὸν ἔνθεόν τε καὶ θεῖον ἄνδρα, τὸν πάσης ἱερᾶς ἐπιστήμονα γνώσεως, ἐν ᾧ καὶ καθαρῶς ἡ κατ´ αὐτὸν ἱεραρχία πᾶσα τελεῖται καὶ γινώσκεται. Ταύτης ἀρχὴ τῆς ἱεραρχίας ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ἡ οὐσία τῆς ἀγαθότητος, ἡ μία τῶν ὄντων αἰτία Τριὰς, ἐξ ἧς καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι τοῖς οὖσι δι´ ἀγαθότητα. Ταύτη δὲ τῇ πάντων ἐπέκεινα θεαρχικωτάτῃ μακαριότητι, τῇ τρισσῇ τῇ μονάδι τῇ ὄντως οὔσῃ, κατὰ τὸ ἡμῖν μὲν ἀνέφικτον, αὐτῇ δὲ ἐπιστητὸν, θέλημα μέν ἐστιν ἡ λογικὴ σωτηρία καθ´ ἡμᾶς τε καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσιῶν· ἡ δὲ οὐχ ἑτέρως γενέσθαι δύναται, μὴ

s195kurtulanlar tanrılaşmadıkça gerçekleşemez. Tanrılaşma ise elden geldiğince Tanrı'ya benzemek ve onunla birleşmektir. Bütün hiyerarşilerin ortak gayesi de şudur: Tanrı'ya ve ilahî şeylere kesintisiz sevgi, Tanrı'yla dolu ve birleştirici bir kutsal işle yerine getirilir; bundan önce zıtlardan tam ve geri dönüşsüz bir uzaklaşma gelir. Var olanları var oldukları gibi bilmek, kutsal hakikati görmek ve onun epistēmē'sine sahip olmak, birliğe benzer yetkinliğe, elden geldiğince Bir'in kendisine Tanrı'yla dolu biçimde katılmak ve kendisine uzanan herkesi akledilir biçimde besleyip tanrılaştıran seyir sofrası: İşte bu gaye budur.

Öyleyse diyoruz ki Tanrısal İlke'nin saadeti, tabiatça Tanrılık, tanrılaşanların tanrılaşmasını kendisinden aldıkları tanrılaşma ilkesi, ilahî iyiliğiyle, bütün akıllı ve akleden ousia'ların kurtuluşu ve tanrılaşması için hiyerarşiyi armağan etti. Evren-üstü ve mutlu makamlara bunu daha maddesiz ve daha akledici biçimde verdi: Çünkü Tanrı onları dışarıdan ilahî şeylere hareket ettirmez; onlar en ilahî iradesini içeriden, akledilir biçimde, saf ve maddesiz bir parıltıyla aydınlanarak alırlar. Onlara birleşik ve toplu olarak armağan edileni ise bize, Tanrı'dan aktarılmış Sözler'den, erişebileceğimiz ölçüde, bölünmüş sembollerin çeşitliliği ve çokluğu içinde armağan etti. Çünkü bizim hiyerarşimizin ousia'sı Tanrı'dan aktarılmış Sözler'dir.

En yüce Sözler derken, Tanrı'yla dolu ayin yöneticilerimizin kutsal ve teolojik levhalarda bize armağan ettiklerini kastediyoruz; bir de önderlerimizin aynı kutsal adamlardan, daha maddesiz bir inisiyasyonla, bir bakıma artık göksel hiyerarşiye komşu bir yolla öğrendiklerini: Nous'tan nous'a, cisimsel ama yine de daha maddesiz olan söz aracılığıyla, yazıya geçmeden. Tanrı'yla dolu hiyerarklar bunları da kutsal topluluğun ortak kullanımına örtüsüz düşüncelerle değil, kutsal sembollerle aktardılar; çünkü herkes kutsal değildir ve Sözler'in dediği gibi "bilgi herkeste bulunmaz."

Bu yüzden hiyerarşimizin ilk önderleri, ousia-üstü Tanrısal İlke'nin kutsal armağanıyla dolup onu sonrakilere götürmek üzere Tanrısal iyilik tarafından gönderildikten sonra, kendilerinden sonrakilerin yükselişini ve tanrılaşmasını ilahî kişiler olarak esirgemeden arzuladılar. Böylece gök-üstü olanı duyulur tasvirlerle, toplu olanı çeşitlilik ve çoklukla, ilahî olanı insanî şeylerle, maddesiz olanı maddî şeylerle, ousia-üstü olanı bize ait şeylerle, yazılı ve yazısız inisiyasyonlarıyla, kutsal kurallar uyarınca bize verdiler.

s195

θεουμένων τῶν σωζομένων. Ἡ δὲ θέωσίς ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν, ὡς ἐφικτὸν, ἀφομοίωσίς τε καὶ ἕνωσις, Ἀπάσης δὲ τοῦτο κοινὸν ἱεραρχίας τὸ πέρας, ἡ πρὸς Θεόν τε καὶ τὰ θεῖα προσεχὴς ἀγάπησις, ἐνθέως τε καὶ ἐνιαίως ἱερουργουμένη, καὶ πρό γε τούτου τῶν ἐναντίων ἡ παντελής καὶ ἀνεπίστροφος ἀποφοίτησις, ἡ γνῶσις τῶν ὄντων ᾗ ὄντα ἐστὶν, ἡ τῆς ἱερᾶς ἀληθείας ὅρασίς τε καὶ ἐπιστήμη, ἡ τῆς ἑνοειδοῦς τελειώσεως ἔνθεος μέθεξις, αὐτοῦ τοῦ ἑνὸς ὡς ἐφικτόν· ἡ τῆς ἐποψίας ἐστίασις, τρέφουσα νοητῶς καὶ θεοῦσα πάντα τὸν εἰς αὐτὴν ἀνατεινόμενον. Λέγομεν τοίνυν, ἡ θεαρχικὴ μακαριότης, ἡ φύσει Θεότης, ἡ ἀρχὴ τῆς θεώσεως, ἐξ ἧς τὸ θεοῦσθαι τοῖς θεουμένοις ἀγαθότητι θείᾳ τὴν ἱεραρχίαν, ἐπὶ σωτηρίᾳ καὶ θεώσει πάντων τῶν λογικῶν τε καὶ νοερῶν οὐσιῶν, ἐδωρήσατο. Καὶ ταῖς μὲν ὑπερκοσμίοις καὶ μακαρίαις λήξεσιν, ἀϋλότερόν τε καὶ νοερώτερον, οὐδὲ γὰρ ἔξωθεν αὐτὰς ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ θεῖα κινεῖ, νοητῶς δὲ, καὶ ἔνδοθεν ἐλλαμπομένων αὐτῶν ἐν αὐγῇ καθαρᾷ καὶ ἀὔλῳ τὴν θειοτάτην βούλησιν, ἡμῖν δὲ τὸ ἐκείναις ἑνιαίως τε καὶ συνεπτυγμένως δωρηθὲν ἐκ τῶν θεοπαραδότων λογίων, ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν, ἐν ποικιλίᾳ καὶ πλήθει διαιρετῶν συμβόλων δεδώρηται. Οὐσία γὰρ τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας ἐστὶ τὰ θεοπαράδοτα λόγια. Σεπτότατα δὲ λόγια ταῦτά φαμεν, ὅσα πρὸς τῶν ἐνθέων ἡμῶν ἱεροτελεστῶν ἐν ἁγιογράφοις ἡμῖν καὶ θεολογικαῖς δεδώρηται δέλτοις· καὶ μὴν ὅσα πρὸς τῶν αὐτῶν ἱερῶν ἀνδρῶν ἀϋλοτέρᾳ μυήσει, καὶ γείτονί πως ἤδη τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας, ἐκ νοὸς εἰς νοῦν διὰ μέσου λόγου, σωματικοῦ μὲν, ἀϋλοτέρου δὲ ὅμως, γραφῆς ἐκτὸς, οἱ καθηγεμόνες ἡμῶν ἐμυήθησαν. Οὐδὲ ταῦτα τῶν ἐνθέων ἱεραρχῶν εἰς τὸ τῆς ἱερουργίας κοινὸν ἀπαρακαλύπτοις νοήσεσιν, ἀλλ´ ἐν συμβόλοις ἱεροῖς παραδεδωκότων· ἔστι γὰρ οὐ πᾶς ἱερὸς, οὐδὲ πάντων, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ἡ γνῶσις. Ἀναγκαίως οὖν οἱ πρῶτοι τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας καθηγεμόνες, ἐκ τῆς ὑπερουσίου θεαρχίας, αὐτοί τε ἀναπλησθέντες τοῦ ἱεροῦ δώρου, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς αὐτὸ προαγαγεῖν ὑπὸ τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ἀπεσταλμένοι, καὶ αὐτοὶ δὲ ἀφθόνως ἐρῶντες, ὡς θεῖοι, τῆς τῶν μετ´ αὐτοὺς ἀναγωγῆς καὶ θεώσεως, αἰσθηταῖς εἰκόσι τὰ ὑπερουράνια, καὶ ποικιλίᾳ καὶ πλήθει τὸ συνεπτυγμένον, καὶ ἐν ἀνθρωπίνοις τε τὰ θεῖα, καὶ ἐνύλοις τὰ ἄϋλα, καὶ τοῖς καθ´ ἡμᾶς τὰ ὑπερούσια, ταῖς ἐγγράφοις τε αὐτῶν καὶ ἀγράφοις μυήσεσι, κατὰ τοὺς ἱεροὺς ἡμῖν ἔδοσαν θεσμούς

s196Bunu yalnız, sembollere dokunması bile caiz olmayan kutsallıktan yoksunlar yüzünden yapmadılar; dediğim gibi, hiyerarşimizin kendisi de bize uygun olarak sembolik olduğu ve daha ilahî bir yükselişle duyulurlardan akledilirlere geçmemiz için onlara ihtiyaç duyduğu için böyle yaptılar. Yine de sembollerin logos'ları ilahî ayin yöneticilerine açıktır. Bunları henüz yetkinleşmekte olanlara taşımaları caiz değildir; çünkü bilirler ki kutsal şeylerin Tanrı'dan öğrenerek kanun koyanlar, hiyerarşiyi dizilişlerin sağlam ve karışmayan düzenleriyle, her birine değerine uygun olanın orantılı ve kutsal paylaşımıyla düzenlemişlerdir.

Bu yüzden senin kutsal yeminlerine güvendim — onları hatırlatmak dindarlığa uygundur —: Üstün olan bütün hiyerarşik kutsal sözleri seninle aynı düzendeki, Tanrı'ya benzer ayin yöneticilerinden başkasına aktarmayacaksın; onlara da hiyerarşinin kuralı uyarınca şunu vaat ettireceksin: Saf olanlara saflıkla dokunacaklar, ilahî işlerden yalnız ilahî olanlara, yetkinlerden yalnız yetkinleştirenlere, en kutsallardan yalnız kutsallara pay vereceklerdir. İşte buna güvenerek, sana öteki hiyerarşik şeylerle birlikte bu Tanrı'yla dolu armağanı da verdim.

s196

⟦οὐ⟧ τῶν ἀνιέρων ἕνεκα μόνον, οἷς οὐδὲ τῶν συμβόλων ἅπτεσθαι θεμιτὸν, ἀλλ´ ὅτι καὶ συμβολική τίς ἐστιν, ὅπερ ἔφην, ἀναλόγως ἡμῖν αὐτοῖς ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχία, δεομένη τῶν αἰσθητῶν εἰς τὴν ἐξ αὐτῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ θειοτέραν ἡμῶν ἀναγωγήν. Ἀνακεκαλυμμένοι δὲ ὅμως εἰσὶν οἱ τῶν συμβόλων λόγοι τοῖς θείοις ἱεροτελεσταῖς, οὓς οὐ θεμιτὸν ἐξάγειν εἰς τοὺς ἔτι τελειουμένους, εἰδότας ὡς οἱ τῶν ἱερῶν θεοπαραδότως νομοθέται, ταῖς τῶν διακόσμων εὐσταθέσι καὶ ἀσυμφύρτοις τάξεσι, καὶ ταῖς τοῦ ἑκάστῳ κατ´ ἀξίαν προσήκοντος ἀναλόγοις καὶ ἱεραῖς ἀπονεμήσεσι, τὴν ἱεραρχίαν διετάξαντο. Διὸ καὶ ταῖς σαῖς ἱεραῖς ὁμολογίαις πεισθεὶς, ἀναμνῆσαι γὰρ αὐτῶν εὐαγὲς, ὡς, ἁπάσης μὲν ὑπερκειμένης ἱεραρχικῆς ἱερολογίας, οὐ μεταδώσεις ἑτέρῳ, παρὰ τοὺς ὁμοταγεῖς σοι θεοειδεῖς ἱεροτελεστάς· αὐτούς τε πείσεις ὁμολογῆσαι κατὰ θεσμὸν ἱεραρχικὸν, καθαρῶν μὲν καθαρῶς ἐφάπτεσθαι, κοινωνεῖν δὲ μόνοις τῶν θεουργικῶν τοῖς θείοις καὶ τῶν τελείων τελειωτικοῖς, ἁγίοις τε τῶν παναγεστάτων, ἄλλων τε ἱεραρχικῶν σοι καὶ τούτου μεταδέδωκα τοῦ ἐνθέου δώρου.

s203Bölüm II. Aydınlanma Ayininde Yapılanlar

I. Giriş

Kutsal biçimde söyledik ki bizim hiyerarşimizin amacı, elden geldiğince Tanrı'ya benzemek ve onunla birleşmektir. Tanrısal Sözler'in öğrettiği gibi buna ancak en saygıdeğer buyrukları sevmekle ve onları kutsal işlerle yerine getirmekle erişiriz. Çünkü der: "Beni seven sözümü tutar; Babam onu sever, biz de ona gelir, onun yanında yurt tutarız."

Peki en saygıdeğer buyrukların kutsal olarak yerine getirilmesinin başlangıcı nedir? Ruhumuzun melekelerini öteki kutsal sözleri ve kutsal işleri kabule en uygun biçimde şekillendiren, bizi gök-üstü makama yükseltmek için yol açan şey: Kutsal ve en ilahî yeniden doğuşumuzun aktarılması. Çünkü ünlü önderimizin dediği gibi, nous'un ilahî şeylere doğru ilk hareketi Tanrı'yı sevmektir; kutsal sevginin ilahî buyrukları kutsal olarak yerine getirmeye doğru ilk adımı ise, ilahî biçimde var olmamızın o söylenemez yaratılışıdır. Çünkü ilahî biçimde var olmak ilahî doğuş ise, Tanrı'yla dolu bir varlığı olmayan kimse Tanrı'dan aktarılanlardan hiçbirini ne bilebilir ne de yapabilir. İnsanca konuşursak, bize de önce var olmak, sonra kendimize ait şeyleri yapmak gerekmez mi? Hiç var olmayanın hareketi de, hatta varlığı da yoktur; bir şekilde var olan ise yalnız tabiatının elverdiği şeyleri yapar ya da onlardan etkilenir. Sanırım bu açıktır.

Şimdi Tanrı'dan doğuşun ilahî sembollerini seyredelim. İnisiye olmayan hiç kimse bu seyre gelmesin: Çünkü zayıf gözbebekleriyle güneşin ışınlarına karşı bakmak tehlikesiz olmadığı gibi, bizden üstün şeylere el atmak da zararsız değildir. Nitekim kanundaki hiyerarşi, kutsal şeylere el attığı için Uzziya'yı, kendisinden yüksek kutsal şeylere el attığı için Korah'ı, kendilerine ait şeyleri kutsallığa aykırı kullandıkları için Nadab ile Abihu'yu reddederken doğru yapmıştır.

s203

Εἴρηται τοίνυν ἡμῖν ἱερῶς, ὡς οὗτός ἐστι τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας σκοπὸς, ἡ πρὸς Θεὸν ἡμῶν, ὡς ἐφικτὸν, ἀφομοίωσίς τε καὶ ἕνωσις. Ταύτης δὲ, ὡς τὰ θεῖα διδάσκει λόγια, ταῖς τῶν σεβασμωτάτων ἐντολῶν ἀγαπήσεσι καὶ ἱερουργίαις μόνως τευξόμεθα. Τηρήσει γὰρ, φησὶν, ὁ ἀγαπῶν με τὸν λόγον μου, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ´ αὐτῷ ποιήσομεν. Τίς οὖν ἐστιν ἀρχὴ τῆς τῶν σεπτοτάτων ἱερουργίας ἐντολῶν; Ἡ πρὸς τὴν τῶν ἄλλων ἱερολογιῶν καὶ ἱερουργιῶν ὑποδοχὴν ἐπιτηδειότατα μορφοῦσα τὰς ψυχικὰς ἡμῶν ἕξεις, ἡ πρὸς τὴν τῆς ὑπερουρανίας λήξεως ἀναγωγὴν ἡμῶν ὁδοποίησις, ἡ τῆς ἱερᾶς καὶ θειοτάτης ἡμῶν ἀναγεννήσεως παράδοσις, Ὡς γὰρ ὁ κλεινὸς ἡμῶν ἔφη Καθηγεμὼν, ἡ κατὰ νοῦν μὲν ἐπὶ τὰ θεῖα πρωτίστη κίνησις ἡ ἀγάπησίς ἐστι τοῦ Θεοῦ· τῆς δὲ ἱερᾶς ἀγαπήσεως ἡ πρὸς τὴν ἱερουργίαν τῶν θείων ἐντολῶν ἀρχικωτάτη πρόοδος ἡ τοῦ εἶναι θείως ἡμᾶς ἀῤῥητοτάτη δημιουργία. Εἰ γὰρ τὸ εἶναι θείως ἐστὶν ἡ θεία γέννησις, οὐ μή ποτέ τι γνοίη τῶν θεοπαραδότων, οὔτε μὴν ἐνεργήσειεν, ὁ μηδὲ τὸ ὑπάρχειν ἐνθέως ἐσχηκώς. Ἡ οὐχὶ καὶ ἡμῖν, ἀνθρῶπίνως φαμὲν, ὑπάρξαι δεῖ πρῶτον, εἶτα ἐνεργῆσαι τὰ καθ´ ἡμᾶς, ὡς τοῦ μηδαμῶς ὄντος, οὐδὲ κίνησιν, ἀλλ´ οὐδὲ ὕπαρξιν ἔχοντος· τοῦ δέ πως ὄντος, ἐκεῖνα μόνον ἐνεργοῦντος ἢ πάσχοντος ἐν οἷς εἶναι πέφυκεν; Ἀλλὰ τοῦτο μὲν, ὡς οἶμαι, σαφές. Ἐξῆς δὲ τὰ θεῖα τῆς θεογενεσίας ἐποπτεύσωμεν σύμβολα. Καί μοι μηδεὶς ἀτέλεστος ἐπὶ τὴν θέαν ἴτω· καὶ γὰρ οὐδὲ ταῖς ἡλιοτεύκτοις αὐγαῖς ἐν ἀσθενέσι κόραις ἀντωπεῖν ἀκίνδυνον, οὐδὲ τοῖς ὑπὲρ ἡμᾶς ἐγχειρεῖν ἀβλαβές· εἴπερ ἀληθὴς ἡ κατὰ νόμον ἱεραρχία, τὸν μὲν Ὀζίαν, ὅτι τοῖς ἱεροῖς ἐνεχείρησεν, ἀποστρεφομένη· τὸν Κορὲ δὲ, ὅτι τοῖς ὑπὲρ αὐτὸν ἱεροῖς· τὸν δὲ Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ, ὅτι τοῖς οἰκείοις ἀνιέρως ἀπεχρήσαντο

s204II. Aydınlanmanın Sırrı

Hiyerark, her zaman Tanrı'ya benzemek isteyerek, bütün insanların kurtulmasını ve hakikat bilgisine ulaşmasını diler ve herkese gerçek Müjde'yi ilan eder: Tanrı, kendi tabiî iyiliğinden ötürü yeryüzündekilere merhametlidir; insan sevgisiyle bizzat bize gelmeye tenezzül etmiştir; kendisiyle birleştirdiklerini, tanrılaşmaya yatkınlıkları ölçüsünde, ateş gibi kendine benzetir. "Çünkü onu kabul edenlere, adına iman edenlere, Tanrı'nın çocukları olma yetkisini verdi; onlar ne kandan ne de tenin isteğinden, ancak Tanrı'dan doğdular."

Bu gerçekten evren-üstü şeylere kutsal katılımı seven kimse, inisiye olmuş birine gider; onu hiyerarka giden yolda kendisine önderlik etmeye ikna eder, kendisine aktarılacak her şeye bütünüyle uyacağına söz verir ve ondan, kendisini takdim etmeyi ve bundan sonraki bütün hayatının gözetimini üstlenmesini ister. Öteki ise onun kurtuluşunu kutsal bir aşkla ister, ama işin yüceliğine karşı insanın gücünü tartınca birden ürperti ve çaresizlik duyar. Yine de sonunda iyiliğe uygun biçimde, istenen şeyi yapacağını kabul eder, onu alıp hiyerarşinin adını taşıyana götürür. Hiyerark, omuzdaki koyun gibi iki adamı sevinçle karşılar, önce saygıyla eğilir ve akledici bir şükran ve bedence bir secdeyle, çağrılanların kendisiyle çağrıldığı, kurtulanların kendisiyle kurtulduğu, iyilik eden tek ilkeyi över.

Sonra bütün kutsal dizilişi, adamın kurtuluşunda birlikte çalışmak ve bayram etmek, ilahî iyiliğe şükretmek için kutsal mekâna toplar. Önce Sözler'de yer alan bir ilahiyi kilisenin bütün topluluğuyla birlikte okur; ardından kutsal sofrayı öper, orada bulunan adama yönelir ve neden geldiğini sorar.

s204

Ὁ μὲν ἱεράρχης, ἑκάστοτε τῇ πρὸς Θεὸν ἀφομοιώσει ἅπαντας ἀνθρώπους θέλων σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ἀνακηρύττει πᾶσι τὰ ὄντως Εὐαγγέλια, Θεὸν ἵλεω τοῖς ἐπὶ γῆς ἐξ οἰκείας ὄντα καὶ φυσικῆς ἀγαθότητος, αὐτὸν ὡς ἡμᾶς εὐτόνως ἀφικέσθαι διὰ φιλανθρωπίαν ἀξιώσαντα, καὶ τῇ πρὸς αὐτὸν ἐνώσει δίκην πυρὸς ἀφομοιῶσαι τὰ ἐνωθέντα, κατὰ τὴν αὐτῶν πρὸς θέωσιν ἐπιτηδειότητα. Ὅσοι γὰρ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ· οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ Θελήματος σαρκὸς, ἀλλ´ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Ὁ τούτων ἀγαπήσας τῶν ὄντως ὑπερκοσμίων τὴν ἱερὰν μετουσίαν, ἐλθὼν ἐπί τινα τῶν μεμυημένων, πείθει μὲν αὐτὸν, ἡγήσασθαι αὐτοῦ τῆς ἐπὶ τὸν ἱεράρχην ὁδοῦ, αὐτὸς δὲ ὁλικῶς ἐπακολουθήσειν ἐπαγγέλλεται τοῖς παραδοθησομένοις, καὶ ἀξιοῖ τῆς τε προσαγωγῆς αὐτοῦ, καὶ συμπάσης τῆς ἐπὶ τὸ ἐξῆς ζωῆς τὴν ἐπιστασίαν ἀναδέξασθαι, Τὸν δὲ, τῆς μὲν ἐκείνου σωτηρίας ἱερῶς ἐρῶντα, πρὸς δὲ τὸ τοῦ πράγματος ὕψος ἀντιμετροῦντα τὸ ἀνθρώπινον, φρίκη μὲν ἄφνω καὶ ἀμηχανία περιίσταται· τελευτῶν δὲ ὅμως, ποιήσειν τὸ αἰτηθὲν ἀγαθοειδῶς ὡμολόγησε, καὶ παραλαβὼν αὐτὸν ἄγει πρὸς τὸν τῆς ἱεραρχίας ἐπώνυμον. Ὁ δὲ μετ´ εὐφροσύνης, ὡς τὸ ἐπ´ ὤμων πρόβατον, εἰσδεξάμενος τοῖν ἀνδροῖν, ἐσέφθη πρῶτα καὶ ὑμνεῖ, διὰ νοερᾶς εὐχαριστίας καὶ σωματοειδοῦς προσκυνήσεως, τὴν μίαν ἀγαθοεργέτιν ἀρχὴν, ὑφ´ ἧς τὰ καλούμενα καλεῖται, καὶ τὰ σωζόμενα σώζεται. Εἶτα πᾶσαν ἱερὰν διακόσμησιν, ἐπὶ συνεργίᾳ μὲν καὶ συνεορτάσει τῆς τἀνδρὸς σωτηρίας, εὐχαριστίᾳ δὲ τῆς θείας ἀγαθότητος, εἰς τὸν ἱερὸν χῶρον συναγαγὼν, ἐν ἀρχῇ μὲν ὕμνον τινὰ τοῖς λογίοις ἐγκείμενον ἅμα πᾶσι τοῖς τῆς Ἐκκλησίας πληρώμασιν ἱερολογεῖ· καὶ μετὰ τοῦτο τὴν ἱερὰν ἀσπασάμενος τράπεζαν, πρὸς τὸν ἄνδρα παρόντα πρόεισι, καὶ πυνθάνεται παρ´ αὐτοῦ τί βουλόμενος ἥκοι.

s205Adam, Tanrı'yı bilmediği için dinsizliğini, gerçekten güzel olanı tanımadığını, ilahî hayatın kendisinde iş görmediğini itiraf eder ve hiyerarkın kutsal aracılığıyla Tanrı'ya ve ilahî şeylere ulaşmayı diler. Hiyerark ona, Tanrı tam ve kusursuz olduğu için geliş bütün benliğiyle olması gerektiğini bildirir. Tanrı'yla dolu hayat tarzını açıklar, böyle yaşayıp yaşamayacağını sorar; söz verince elini başına koyar, onu mühürler ve rahiplere adamı ve kefilini deftere yazmalarını buyurur.

Yazıldıktan sonra kutsal bir dua eder; bütün kilise bu duayı onunla birlikte tamamlayınca, hizmetlilerin eliyle adamın ayakkabılarını çıkarır, üzerindekileri soyar. Sonra onu batıya dönük, ellerini aynı yöne doğru itercesine uzatmış durumda durdurur; Şeytan'a üç kez üflemesini ve bunun ardından ondan vazgeçtiğini itiraf etmesini buyurur. Vazgeçmeyi ona üç kez sorup üç kez itiraf ettirdikten sonra onu doğuya döndürür; gözlerini göğe kaldırmış, ellerini yukarı uzatmış olarak Mesih'e ve Tanrı'dan aktarılmış bütün kutsal sözlere bağlanmasını buyurur.

Adam bunu da yapınca hiyerark itirafı ona yine üç kez sorar; o da yine üç kez itiraf edince dua eder, onu kutsar ve elini üzerine koyar. Hizmetliler adamı tamamen soyduktan sonra rahipler kutsal yağı getirir. Hiyerark üç kez mühürleyerek yağlamaya başlar, adamın bütün bedenini yağlamayı rahiplere bırakır, kendisi evlatlığın anasına [vaftiz havuzuna] gider: Onun suyunu kutsal yakarışlarla kutsar, en kutsal yağdan haç biçiminde üç kez dökerek yetkinleştirir; kutsal yağı her dökmesiyle birlikte, Tanrı'nın ele geçirdiği peygamberlerin esinindeki kutsal ezgiyi de okur. Sonra adamın getirilmesini buyurur. Rahiplerden biri defterden adamın ve kefilinin adını yüksek sesle okur; rahipler adamı suya götürür, hiyerarkın eline teslim eder. Hiyerark yukarıda durur; rahipler suyun yanında ayinden geçenin adını hiyerarka yüksek sesle yineledikten sonra, hiyerark onu üç kez vaftiz eder: Ayinden geçenin suya üç kez dalıp çıkışıyla ilahî saadetin üç hypostasis'ini çağırır.

Rahipler onu alır, takdimin kefiline ve önderine teslim eder; onunla birlikte ayinden geçene uygun bir giysi giydirip yeniden hiyerarka götürürler. Hiyerark adamı ilahî iş gören en kutsal yağla mühürler ve artık onu ayinlerin en yetkinleştiricisi olan Evharistiya'ya ortak ilan eder.

s205

⟦Τοῦ δὲ τὴν ἀθεΐαν κατηγοροῦντος, τὴν ἄγνοιαν⟧ τοῦ ὄντως καλοῦ, τὴν τῆς ἐνθέου ζωῆς ἀνενεργησίαν, ἀξιοῦντός τε διὰ τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ μεσιτείας Θεοῦ καὶ τῶν θείων τυχεῖν, μαρτύρεται μὲν αὐτῷ τὴν ὀφειλομένην ὁλικὴν γενέσθαι προσέλευσιν, ὡς παντελείῳ καὶ ἀμώμῳ ὄντι Θεῷ· καὶ τὴν ἔνθεον αὐτῷ πολιτείαν ὑφηγησάμενος, καὶ προσερωτήσας εἰ οὕτω πολιτεύσοιτο, μετὰ τὴν ὁμολογίαν, ἐπιτίθησιν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ τὴν χεῖρα, καὶ σφραγισάμενος, ἀπογράψασθαι κελεύει τοῖς ἱερεῦσι τὸν ἄνδρα καὶ τὸν ἀνάδοχον. Τῶν δὲ ἀπογραψαμένων, εὐχὴν ἱερὰν ποιεῖται· καὶ ταύτην ἁπάσης αὐτῷ τῆς Ἐκκλησίας συμπληρωσάσης, ὑπολύει μὲν αὐτὸν, καὶ ἀπαμφιέννυσι διὰ τῶν λειτουργῶν. Εἶτα στήσας ἐπὶ δυσμαῖς προσέχοντα, καὶ τὰς χεῖρας ἀπωθοῦντα πρὸς τὴν αὐτὴν ἀπεστραμμένας χώραν, ἐμφυσῆσαι μὲν αὐτῷ τρὶς διακελεύεται τῷ Σατανᾷ, καὶ προσέτι τὰ τῆς ἀποταγῆς ὁμολογῆσαι· καὶ τρὶς αὐτῷ τὴν ἀποταγὴν μαρτυρόμενος, ὁμολογήσαντα τρὶς τοῦτο, μετάγει πρὸς ἕω, καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀναβλέψαντα, καὶ τὰς χεῖρας ἀνατείναντα, κελεύει συντάξασθαι τῷ Χριστῷ καὶ πάσαις ταῖς θεοπαραδότοις ἱερολογίαις. Τοῦ δὲ καὶ τοῦτο πεποιηκότος, μαρτύρεται πάλιν αὐτῷ τρὶς τὴν ὁμολογίαν· καὶ πάλιν αὐτοῦ τρὶς ὁμολογήσαντος, ἐπευξάμενος εὐλογεῖ καὶ χειροθετεῖ. Καὶ τελείως ἀπαμφιεσάντων αὐτὸν τῶν λειτουργῶν, κομίζουσι μὲν οἱ ἱερεῖς τὸ τῆς χρίσεως ἅγιον ἔλαιον. Ὁ δὲ τῆς χρίσεως διὰ τοῦ σφραγίσαι τρὶς ἀπαρξάμενος, τὸ λοιπὸν τοῖς ἱερεῦσι τὸν ἄνδρα χρῖσαι πανσώμως παραδοὺς, αὐτὸς ἐπὶ τὴν μητέρα τῆς υἱοθεσίας ἔρχεται, καὶ τὸ ταύτης ὕδωρ ταῖς ἱεραῖς ἐπικλήσεσι καθαγιάσας, καὶ τρισὶ τοῦ παναγεστάτου μύρου σταυροειδέσι χύσεσι τελειώσας αὐτὸ, καὶ ταῖς τοῦ μύρου πανιέροις ἐπιβολαῖς ἰσαρίθμως τὸ ἱερὸν τῆς τῶν θεολήπτων προφητῶν ἐπιπνοίας μελῴδημα συνεπιφθεγξάμενος, κελεύει τὸν ἄνδρα προσκομισθῆναι· καί τινος ἱερέως ἐκ τῆς ἀπογραφῆς αὐτόν τε καὶ τὸν ἀνάδοχον ἀνακηρύξαντος, ὁ μὲν ὑπὸ τῶν ἱερέων ἐπὶ τοῦ ὕδατος ἄγεται, πρὸς τὴν τοῦ ἱεράρχου χεῖρα πρὸς αὐτὸν χειραγωγούμενος· ὁ δὲ ἱεράρχης ἄνωθεν ἑστηκώς, ἀναβοησάντων πάλιν ἐπὶ τοῦ ἱεράρχου κατὰ τὸ ὕδωρ τὸ ὅνομα τοῦ τελουμένου τῶν ἱερέων, τρὶς μὲν αὐτὸν ὁ ἱεράρχης βαπτίζει, ταῖς τρισὶ τοῦ τελουμένου καταδύσεσι καὶ ἀναδύσεσι τὴν τρισσήν τῆς θείας μακαριότητος ἐπιβοήσας Ὑπόστασιν. Παραλαβόντες δὲ αὐτὸν οἱ ἱερεῖς, ἐγχειρίζουσι τῷ τῆς προσαγωγῆς ἀναδόχῳ τε καὶ ἡγεμόνι· καὶ σὺν αὐτῷ περιβαλόντες ἐσθῆτα τῷ τελουμένῳ κατάλληλον, ἐπὶ τὸν ἱεράρχην αὖθις ἀπάγουσιν· ὁ δὲ τῷ θεουργικωτάτῳ μύρῳ τὸν ἄνδρα σφραγισάμενος, μέτοχον ἀποφαίνει λοιπὸν τῆς ἱεροτελεστικωτάτης Εὐχαριστίας.

s206Bunları tamamlayınca, ikincil şeylere doğru ilerleyişten dönerek yeniden birincil şeylerin seyrine uzanır: Hiçbir zaman ve hiçbir biçimde kendisine ait olmayan yabancı bir şeye yönelmemiştir; ilahî olandan ilahî olana, sürekli ve her zaman Tanrısal Ruh'la geçer.

s206

Ταῦτα δὲ τελέσας ἀπὸ τῆς ἐπὶ τὰ δεύτερα προόδου, πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν πρώτων ἀνατείνεται θεωρίαν, ὡς κατὰ μηδένα καιρὸν ἢ τρόπον, ἐπ´ ἀλλοτρίῳ τινὶ παρὰ τὰ οἰκεῖα τρεπόμενος, ἀλλ´ ἀπὸ θείων εἰς θεῖα προσεχῶς καὶ ἀεὶ τῷ θεαρχικῷ Πνεύματι μεταταττόμενος.

s206_2III. Seyir

Tanrı'dan kutsal doğuşun ayini, sembollerde görüldüğü kadarıyla işte budur. Duyulur tasvirlerinde yersiz ya da kutsallığa aykırı hiçbir şey yoktur; tersine, Tanrı'ya yaraşır bir seyrin bilmeceleri tabiî ve insana uygun aynalarda tasvir edilmiştir. Ayinlerin daha ilahî logos'u hiç anılmasa bile bunda ne yanlış görülebilir? İkna ve Tanrı'dan gelen sözle adayın iyi hayatını kutsal biçimde yürütüyor, faziletli ve ilahî bir hayatla bütün kötülükten arınmayı, suyun tabiî arınmasıyla, daha cisimsel olarak ona bildiriyor.

Ayinlerin sembolik aktarımında daha ilahî bir şey bulunmasaydı bile, sanırım yine kutsallığa aykırı olmazdı: Düzgün bir hayatın öğretisini getirir, bedenin suyla tabiî ve tam arınmasıyla, kötülük içinde yaşamaktan tam arınmaya işaret ederdi.

Ama bu, inisiye olmayanlar için giriş niteliğinde bir ruh rehberliği olsun; hiyerarşik olanı ve birliğe benzeri, caiz olduğu üzere çokluktan ayırsın, yükselişi tek tek düzenlere uygun ölçüde ahenkli kılsın. Biz ise kutsal basamaklarla ayinlerin ilkelerine bakıp onlara kutsal biçimde inisiye olarak, bu izlerin hangi kalıpların izleri, bu tasvirlerin hangi görünmezlerin tasvirleri olduğunu bilelim. Çünkü Akledilirler ve Duyulurlar Üzerine adlı eserde açıkça söylendiği gibi, duyulur kutsal şeyler akledilirlerin suretleridir, onlara götüren el ve yoldur; akledilirler ise duyulur hiyerarşik şeylerin ilkesi ve epistēmē'sidir.

Öyleyse diyelim ki ilahî saadetin iyiliği hep aynı ve değişmez kalır; kendi ışığının iyilik yapan ışınlarını bütün akledici gözlere esirgemeden yayar.

s206_2

Αὕτη μὲν οὖν, ὡς ἐν συμβόλοις, ἡ τῆς ἱερᾶς τελετὴ θεογενεσίας, οὐδὲν ἀπρεπὲς ἢ ἀνίερον, οὐδὲ τῶν αἰσθητῶν ἔχουσα εἰκόνων, ἀλλ´ ἀξιοθέου θεωρίας αἰνίγματα φυσικοῖς καὶ ἀνθρωποπρεπέσιν ἐσόπτροις εἰκονιζόμενα. Τί γὰρ ἂν φανείη διαμαρτάνουσα, καὶ τοῦ θειοτέρου λόγου τῶν τελουμένων σεσιγημένου, πειθοῖ καὶ θεοῤῥημοσύνῃ τὴν τοῦ προσιόντος εὐζωΐαν ἱερῶς διαπραγματευομένη, καὶ τὴν ἁπάσης ὁμοῦ κακίας δι´ ἐναρέτου καὶ θείας ζωῆς ἀποκάθαρσιν, τῇ δι´ ὕδατος φυσικῇ καθάρσει, σωματικώτερον αὐτῷ διαγγέλλουσα; Αὕτη δ´ οὖν, εἰ καὶ μηδέν τι θειότερον εἶχεν ἡ τῶν τελουμένων συμβολικὴ παράδοσις, οὐκ ἀνίερος ἦν, ὡς οἷμαι, διδασκαλίαν μὲν εὐθέτου ζωῆς εἰσηγουμένη, τὴν παντελῆ δὲ τῆς ἐν κακίᾳ πολιτείας ἀποκάθαρσιν, ὁλικῶς τῷ σώματι καθαιρομένῳ φυσικῶς δι´ ὕδατος αἰνισσομένη. Ἀλλ´ ἕστω μὲν αὕτη τοῖς ἀτελέσιν εἰσαγωγικὴ ψυχαγωγία, τά τε ἱεραρχικὰ καὶ ἑνοειδῆ τῆς πληθύος, ὡς θέμις, ἀποδιαστέλλουσα, καὶ συμμετροῦσα ταῖς κατὰ μέρος τάξεσιν τὴν ἐναρμόνιον ἀναγωγήν ἡμεῖς δέ, ἀναβάσεσιν ἱεραῖς ἐπὶ τὰς τῶν τελουμένων ἀρχὰς ἀναβλέψαντες, καὶ ταύτας ἱερῶς μυηθέντες, ἐπιγνωσόμεθα τίνων εἰσὶ χαρακτήρων τὰ ἐκτυπώματα, καὶ τίνων ἀφανῶν αἱ εἰκόνες. Ἔστι γὰρ, ὡς ἐν τῇ Περὶ νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν πραγματείᾳ σαφῶς διηγόρευται, τὰ μὲν αἰσθητῶς ἱερὰ τῶν νοητῶν ἀπεικονίσματα, καὶ ἐπ´ αὐτὰ χειραγωγία καὶ ὁδός· τὰ δὲ νοητὰ, τῶν κατ´ αἴσθησιν ἱεραρχικῶν ἀρχὴ καὶ ἐπιστήμη. Λέγωμεν τοίνυν, ὡς ἔστιν ἡ τῆς θείας μακαριότητος ἀγαθότης ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχουσα τὰς τοῦ οἰκείου φωτὸς ἀγαθοεργέτιδας ἀκτῖνας, ἐπὶ πάσας ἀφθόνως ἀπλοῦσα τὰς νοερὰς ὄψεις.

s207Akıllı varlıkların kendi kendini yöneten serbestliği akledilir ışıktan uzaklaşır, kötülük aşkıyla, kendisine aydınlanmak için tabiatça ekilmiş güçlerini kaparsa, kendisine hazır bulunan ışıktan kopar. Işık uzaklaşmaz, onun miyop gözüne yine parlar; ondan yüz çevirene iyiliğe uygun biçimde koşar. Ya da ruh kendisine ölçülü olarak verilen görülebilir şeyin sınırlarını aşar ve kendi görüşünün üstündeki ışıklara küstahça bakmaya kalkışırsa, ışık yine ışığa özgü olmayan hiçbir şey yapmaz; ama ruh, yetkin şeylere yetersizce el atınca kendine uygun olmayanlara erişemediği gibi, ölçüyü düzensizce hor gördüğü için ölçülü olandan da kendi suçuyla yoksun kalır. Ama dediğim gibi, ilahî ışık her zaman iyilik ederek akledici gözlere açılmıştır; orada hazır bulunduğu ve Tanrı'ya yaraşır biçimde kendini paylaşmaya her zaman en hazır olduğu için onu kavramak mümkündür.

İlahî hiyerark bu taklide göre biçimlenir: Tanrı'yla dolu öğretisinin ışıltılı ışınlarını herkese esirgemeden yayar, gelen kimseyi Tanrı'yı taklit ederek aydınlatmaya en hazır kişi odur. Onun önceki kopuşuna ya da ölçüsüzlüğüne karşı kıskançlığa, kutsallığa aykırı kine kapılmaz; yanına gelenleri, hiyerarşik olarak, düzen ve güzel uyum içinde, herkesin kutsal şeylere orantısına göre, Tanrı'yla dolu bir biçimde her zaman ışık rehberliğiyle aydınlatır.

Ama ilahî olan kutsal düzenin ilkesi olduğundan — kutsal nous'lar bu düzen sayesinde kendilerini tanır — tabiatının kendisine ait görüşüne doğru koşan kimse önce kendisinin kim olduğunu görecek ve ışığa dönüşünün ilk kutsal armağanı olarak bunu alacaktır. Kendi durumunu tutkusuz gözlerle iyice inceleyen ise bilgisizliğin ışıksız köşelerinden uzaklaşır. Tanrı'yla en yetkin birleşmeye ve katılıma henüz yetkin olmadığından, bunu hemen arzulamaz; yavaş yavaş, kendisinden önce gelenler aracılığıyla daha öncekilere, onlar aracılığıyla en birincilere yükselir ve yetkinleşince Tanrısal zirveye düzen içinde, kutsal biçimde çıkar. Adayın utancı ve kendi durumunu tanıması, hiyerarka giden yolda kefili önder edinmesi, bu güzel ve kutsal düzenin tasviridir.

Böyle yükselen kimseyi ilahî saadet kendi katılımına kabul eder; ona bir işaret gibi kendi ışığını verir, onu Tanrı'yla dolu kılar, Tanrı'yla dolu olanların payına ve kutsal düzenine ortak eder. Hiyerarkın adaya verdiği mühür ve rahiplerin kurtarıcı kaydı, bunların kutsal sembolüdür: Kayıt onu kurtulanlar arasına yazar ve kutsal anışlara, onun yanında kefili de yerleştirir. Çünkü hayat veren hakikat yolunda

s207

Εἴτ´ οὖν ἀποσταίη τοῦ νοητοῦ φωτὸς ἡ τῶν νοερῶν αὐθαίρετος αὐτεξουσιότης, κακίας ἔρωτι συμμύσασα τὰς φυσικῶς ἐνεσπαρμένας αὐτῇ πρὸς τὸ φωτίζεσθαι δυνάμεις, ἀπήρτηται τοῦ παρόντος αὐτῇ φωτὸς οὐκ ἀποστάντος, ἀλλ´ ἐπιλάμποντος αὐτῇ μυωπαζούσῃ, καὶ ἀποστρεφομένῃ προστρέχοντος ἀγαθοειδῶς· εἴτε τοῦ μετρίως αὐτῇ δοθέντος ὁρατοῦ τοὺς ὅρους ὑπερπηδήσοι, καὶ πρὸς τὰς ὑπὲρ τὴν κατ´ αὐτὴν ὄψιν αὐγὰς ἀντωπῆσαι τολμηρῶς ἐπιχειρήσοι, τὸ μὴν φῶς ἐνεργήσει παρὰ τὰ φωτὸς οὐδέν· αὐτὴ δὲ, τοῖς τελείοις ἀτελῶς ἐπιβάλλουσα, τῶν μὲν ἀνοικείων οὐδ´ ἂν ἐφίκοιτο, τοῦ μετρίου δὲ ἀκόσμως ὑπερφρονοῦσα δι´ ἑαυτὴν ἀποτεύξεται. Πλὴν, ὅπερ ἔφην, ἀγαθουργικῶς ἀεὶ ταῖς νοεραῖς ὄψεσι τὸ θεῖον ἥπλωται φῶς· ἔνεστί τε αὐταῖς ἀντιλαβέσθαι παρόντος αὐτοῦ, καὶ ἀεὶ πρὸς θεοπρεπῆ τῶν οἰκείων μετάδοσιν ὄντος ἑτοιμοτάτου. Πρὸς ταύτην ὁ θεῖος ἱεράρχης ἀποτυποῦται τὴν μίμησιν, τὰς φωτοειδεῖς αὐτοῦ τῆς ἐνθέου διδασκαλίας αὐγὰς ἀφθόνως ἐπὶ πάντας ἁπλῶν, καὶ τὸν προσιόντα φωτίσαι θεομιμήτως ἑτοιμότατος ὤν, οὐ φθόνῳ, οὐδὲ ἀνιέρῳ τῆς προτέρας ἀποστασίας ἢ ἀμετρίας μήνιδι χρώμενος, ἀλλ´ ἐνθέως ἀεὶ τοῖς προσιοῦσι ταῖς αὐτοῦ φωταγωγίαις ἱεραρχικῶς ἐλλάμπων ἐν εὐκοσμίᾳ καὶ τάξει, καὶ ἀναλογίᾳ τῆς ἑκάστου πρὸς τὰ ἱερὰ συμμετρίας. Ἀλλ´ ἐπείπερ εὐταξίας ἐστὶν ἀρχὴ τὸ θεῖον ἱερᾶς, καθ´ ἣν ἑαυτῶν ἐπιγνώμονες οἱ ἱεροὶ νόες, ὁ πρὸς τὸ οἰκεῖον τῆς φύσεως ὁρατὸν ἀνατρέχων, ἐν ἀρχῇ μὲν ὅστις ποτέ ἐστιν, αὐτὸς ὅψεται, καὶ τοῦτο λήψεται πρῶτον ἐκ τῆς πρὸς τὸ φῶς ἀνανεύσεως ἱερὸν δῶρον· ὁ δὲ τὰ οἰκεῖα καλῶς ἀπροσπαθέσιν ὀφθαλμοῖς ἐπισκοπήσας, τῶν ἀλαμπῶν μὲν ἀποφοιτήσει τῆς ἀγνωσίας μυχῶν· τῆς Θεοῦ δὲ τελειωτάτης ἑνώσεως καὶ μεθέξεως ἀτελὴς ὢν, αὐτὸς οὐκ αὐτόθεν ἐπιθυμήσει, κατὰ βραχὺ δὲ διὰ τῶν αὐτοῦ πρώτων ἐπὶ τὰ ἔτι πρότερα, καὶ δι´ ἐκείνων ἐπὶ τὰ πρώτιστα, καὶ τελειωθεὶς ἐπὶ τὴν ἀκρότητα τὴν θεαρχικήν ἐν τάξει καὶ ἱερῶς ἀναχθήσεται. Ταύτης ἐστὶ τῆς εὐκόσμου καὶ ἱερᾶς τάξεως εἰκὼν ἡ τοῦ προσιόντος αἰδὼς, καὶ τῶν καθ´ ἑαυτὸν ἐπιγνωμοσύνη, τῆς ἐπὶ τὸν ἱεράρχην ὁδοῦ τὸν ἀνάδοχον ἔχουσα καθηγεμόνα Τὸν δ´ οὕτως ἀναγόμενον ἡ θεία μακαριότης εἰς τὴν ἑαυτῆς μετουσίαν εἰσδέχεται, καὶ τοῦ οἰκείου φωτὸς, ὥσπερ τινὸς αὐτῷ σημείου μεταδίδωσιν, ἔνθεον ἀποτελοῦσα καὶ κοινωνὸν τῆς τῶν ἐνθέων ἀποκληρώσεως καὶ ἱερᾶς κατατάξεως· ὧν ἐστι σύμβολον ἱερὸν ἡ τοῦ ἱεράρχου τῷ. προσιόντι δωρουμένη σφραγὶς, καὶ τῶν ἱερέων ἡ σωτηριώδης ἀπογραφὴ, τοῖς σωζομένοις αὐτὸν ἐγκαταλέγουσα, καὶ μνημοσύνοις ἱεροῖς ἀνατιθεῖσα πρὸς αὐτῷ καὶ τὸν ἀνάδοχον, ὡς τῆς ζωοποιοῦ πρὸς

s208biri gerçek aşık ve Tanrı'yla dolu bir önderin yoldaşıdır; öteki ise izleyene Tanrı'nın aktardığı önderlikle şaşmaz bir kılavuzdur.

Ama en uç zıtlara aynı anda katılmak mümkün değildir; Bir'le ortaklığı olan kimse de, Bir'e katılımına sıkıca tutunuyorsa, bölünmüş hayatlar yaşayamaz: Birliğe benzer olanı bölen her şey karşısında bağsız ve yerleşmemiş olmalıdır. Sembollerin aktarımı buna kutsal biçimde işaret eder: Adayı, deyim yerindeyse, önceki hayatından soyar, o hayata ait en son bağlardan bile çözer, çıplak ve yalınayak batıya baktırır. Adam ellerini iterek ışıksız kötülüğün ortaklığını reddeder, kendisinde oluşmuş benzemezlik melekesini sanki dışarı üfler, Tanrı'ya benzer olanın zıttına karşı tam vazgeçişini itiraf eder. Artık tamamen bağsız ve ortaksız kalmış olan adamı doğuya götürür: Böylece bildirir ki ilahî ışıkta duruş ve ona dönüş, kötülükten tam uzaklaşmada saf biçimde olacaktır; birliğe benzer hâle gelmiş olanın Bir'e bütünüyle yönelme konusundaki kutsal itiraflarını hakikat sevgisiyle kabul eder.

Hiyerarşik şeyleri bilenlere sanırım açıktır ki akleden varlıklar, Bir'e kesintisiz, gergin bir uzanışla, zıtların tam ölümü ve yokluğuyla, Tanrı'ya benzer melekenin değişmezliğine sahip olurlar. Çünkü yalnız bütün kötülükten çekilmek yetmez; erkekçe sertleşmek, ona doğru ölümcül gevşemeye karşı her zaman korkusuz olmak, hakikatin kutsal aşkında hiçbir zaman durmamak, ona sürekli ve ebediyen, gücü yettiğince uzanmak, Tanrısal İlke'nin daha yetkin olanlarına doğru [yükselmek] gerekir.

Bunların tam tasvirlerini hiyerarşik ayinlerde görürsün. Tanrı'ya benzer hiyerark kutsal yağlamaya başlar, rahipler onun altında yağlama işini tamamlar. Bununla ayinden geçeni simgesel olarak kutsal mücadelelere çağırırlar; çünkü o, Mesih'in hakemliği altına girmektedir: Mesih Tanrı olarak mücadeleyi kuran, bilge olarak kanunlarını koyan, güzel olarak galiplere uygun ödülleri hazırlayandır. Daha da ilahî olanı: İyi olarak mücadelecilerin arasına girmiş, onların özgürlüğü ve zaferi için onlarla birlikte

s208

ἀλήθειαν πορείας, τὸν μὲν, ἐραστὴν ἀληθῆ καὶ συνοπαδὸν ἡγεμόνος ἐνθέου· τὸν δὲ ἀπλανῆ ταῖς θεοπαραδότοις ἡγήσεσι τοῦ ἑπομένου χειραγωγόν. Ἀλλ´ οὐκ ἔνεστι τῶν ἄκρως ἐναντίων ἅμα μετέχειν, οὐδὲ τὸν κοινωνίαν τινὰ πρὸς τὸ ἓν ἐσχηκότα, μεριστὰς ἔχειν ζωὰς, εἰ τῆς τοῦ ἑνὸς ἀντέχεται βεβαίας μεθέξεως· ἀλλ´ ἄσχετον εἶναι καὶ ἀκατάτακτον ἐν πάσαις ταῖς τοῦ ἑνοειδοῦς διαιρέσεσιν· ὅπερ ἡ τῶν συμβόλων παράδοσις ἱερῶς αἰνισσομένη, τὸν προσιόντα τὴν οἷον προτέραν ζωὴν ἀπεκδύσασα καὶ μέχρι τῶν κατ´ ἐκείνην ἐσχάτων σχέσεων ἀπολύσασα, γυμνὸν καὶ ἀνυπόδετον ἴστησι πρὸς δυσμάς ἀφορῶντα, καὶ τῇ τῶν χειρῶν ἀπώσει τὰς τῆς ἀλαμποῦς κακίας ἀναινόμενον κοινωνίας, καὶ τὴν ἐγγενομένην αὐτῷ τῆς ἀνομοιότητος ἕξιν ὥσπερ ἐκπνέοντα, καὶ τὰς ὁλικὰς ὁμολογήσαντα, πρὸς τὸ τοῦ θεοειδοῦς ἐναντίον, ἀποταγάς. Οὕτω παντελῶς ἄσχετον αὐτὸν καὶ ἀκοινώνητον γεγονότα πρὸς ἕω μετάγει, τὴν ἐν τῷ θείῳ φωτὶ στάσιν τε καὶ ἀνάνευσιν ἔσεσθαι καθαρῶς ἐν τῇ παντελεῖ τῆς κακίας ἀποφοιτήσει διαγγέλλουσα, καὶ τὰς ἱερὰς αὐτοῦ τῆς πρὸς τὸ ἓν ὁλικῆς συννεύσεως ὁμολογίας, ἐνοειδοῦς γενομένου φιλαλήθως ἀποδεχομένη. Ἀλλ´ ἔστι που δῆλον, ὡς οἶμαι, τοῖς τῶν ἱεραρχικῶν ἐπιστήμοσιν, ὅτι ταῖς διηνεκέσιν ἐν συντονίᾳ πρὸς ἓν ἀνατάσεσι, καὶ ταῖς τῶν ἐναντίων ὁλικαῖς νεκρώσεσι καὶ ἀνυπαρξίαις, τὸ ἀναλλοίωτον ἴσχει τὰ νοερὰ τῆς θεοειδοῦς ἕξεως. Οὐ γὰρ ἀναχωρῆσαι χρὴ μόνον ἀπὸ κακίας ἀπάσης, ἀλλὰ καὶ ἀῤῥενωπῶς ἀμάλθακτον εἶναι, ἀφόβητον ἀεὶ πρὸς τὴν ἐπ´ αὐτὴν ὀλέθριον ὕφεσιν, οὐδὲ τοῦ ἱεροῦ τῆς ἀληθείας ἔρωτος ἐν καταλήξει ποτὲ γενέσθαι, προσεχῶς δὲ καὶ αἰωνίως ἐπ´ αὐτὴν, ὅση δύναμις, ἀνατείνεσθαι, τὴν ἐπὶ τὰ τελειότερα τῆς θεαρχίας ⟦ἀνάβασιν⟧. Ὁρᾷς δὲ τὰς τούτων ἀκριβεῖς εἰκόνας ἐν τοῖς ἱεραρχικῶς τελουμένοις· ὁ μὲν γὰρ θεοειδὴς ἱεράρχης ἀπάρχεται τῆς ἱερᾶς ἀλοιφῆς, οἱ δὲ ἱερεῖς ὑπ´ αὐτῷ τελοῦσι τὴν τῆς χρίσεως ἱερουργίαν, ἐπὶ τοὺς ἱεροὺς ἐν τύπῳ τὸν τελούμενον ἀγῶνας ἐκκαλούμενοι, καὶ ὡς ὑπ´ ἀθλοθέτῃ Χριστῷ γινόμενος, ἐπειδὴ ὡς Θεός ἐστι τῆς ἀθλοθεσίας δημιουργὸς, ὡς σοφὸς δὲ τοὺς νόμους αὐτῆς τέθεικεν, εἰργάσατο δὲ ὡς καλὸς εὐπρεπῆ τοῖς νικῶσι τὰ ἔπαθλα. Καὶ τὸ ἔτι θειότερον, ἐπείπερ ὡς ἀγαθὸς ἐν τοῖς ἀθληταῖς ἐγεγόνει μετ´ αὐτῶν ἱερῶς, ὑπὲρ τῆς αὐτῶν ἐλευθερίας καὶ νίκης

s209ölümün ve bozulmanın gücüne karşı kutsal biçimde savaşmıştır. Ayinden geçen, bu yüzden, mücadelelere ilahî mücadeleler olarak sevinçle girecek, bilge kanun koyucunun kurallarına bağlı kalacak ve onlara uyarak mücadele edecek, güzel ödüllerin ümidini sağlam tutacaktır; çünkü mücadelenin iyi Rabbi ve önderinin emrine girmiştir. İyiliği yüzünden mücadelecilerin ilki olanın ilahî izlerini takip edip Tanrı'yı taklit eden mücadelelerle tanrılaşmaya karşı olan etkinlikleri ve varlıkları yere serdikten sonra, mistik biçimde söylersek, vaftizde Mesih'le birlikte günaha ölür.

Sembollerin kutsal şeylerle ne kadar yakın olduğunu lütfen anlayışla düşün. Çünkü bizde ölüm, bazılarının sandığı gibi ousia'nın yokluğu değil, birleşmiş olanların ayrılmasıdır. Bu ayrılma ikisini de bizim için görünmeyene götürür: Ruhu, beden yoksunluğu içinde görünmez olduğu için; bedeni, toprakta örtülerek cisimsel değişmelerin bir başkasıyla insan suretinden silindiği için. Bu yüzden suyla bütünüyle örtülme, ölümün ve mezarın görünmezliğinin tasviri olarak alınmıştır. Sembolik öğreti, kutsal vaftizden geçeni, suya üç kez dalışıyla, hayat veren İsa'nın üç gün üç gece mezarda kalışındaki Tanrısal ölümü, insanın Tanrı'yı taklit edebildiği ölçüde taklit etmeye inisiye eder. Sözler'in sırlı ve gizli aktarımına göre, bu dünyanın hükümdarı onda hiçbir şey bulamamıştır.

Ardından ayinden geçene ışık gibi parlak giysiler giydirirler. Çünkü zıtlara karşı erkekçe ve Tanrı'ya benzer duyarsızlıkla, Bir'e gergin yönelişle, düzensiz olan düzene kavuşur, biçimsiz olan biçim alır, baştan başa ışıklı hayatla parlar. Yağın yetkinleştirici sürülmesi ise yetkinleşmiş olanı güzel kokulu kılar; çünkü Tanrı'dan doğuşun kutsal yetkinleşmesi, yetkinleşenleri Tanrısal Ruh'la birleştirir. Akledilir biçimde güzel koku veren ve yetkinleştiren, en söylenemez bu inişi, ilahî Ruh'la nous'a göre kutsal ve ilahî iş gören ortaklığa layık görülenlerin akledici biçimde bilmesine bırakıyorum.

En sonunda hiyerark, yetkinleşmiş olanı en kutsal Evharistiya'ya çağırır ve yetkinleştirici sırların ortaklığını ona verir.

s209

πρὸς τὸ τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς ἀγωνιζόμενος κράτος, τοῖς μὲν ἀγῶσιν ὡς θείοις ὁ τελούμενος ἐπιβήσεται χαίρων, ἐμμενεῖ δὲ ταῖς τοῦ σοφοῦ νομοθεσίαις, καὶ κατ´ αὐτὰς ἀπαραβάτως ἀγωνιεῖται, πρὸς τὴν τῶν καλῶν ἐπάθλων ἐλπίδα βεβαίως ἔχων, ὑπ´ ἀγαθῷ τῆς ἀθλοθεσίας Κυρίῳ καὶ ἡγεμόνι ταττόμενος· ἐπιβὰς δὲ τοῖς θείοις ἴχνεσι τοῦ ἀθλητῶν πρώτου δι´ ἀγαθότητα, ταῖς θεομιμήτοις ἀθλήσεσι τὰς πρὸς θέωσιν ἐναντίας αὐτῷ καταπαλαίσας ἐνεργείας τε καὶ ὑπάρξεις, συναποθνήσκει Χριστῷ, μυστικῶς εἰπεῖν τῇ ἀμαρτίᾳ κατὰ τὸ βάπτισμα. Καί μοι συνετῶς ἐννόει, τὰ ἱερὰ μεθ´ ὅσης οἰκειότητος ἔχει τὰ σύμβολα. Καὶ γὰρ ἐπειδὴ θάνατός ἐστιν ἐφ´ ἡμῶν οὐ τῆς οὐσίας ἀνυπαρξία κατὰ τὸ δόξαν ἑτέροις, ἀλλ´ ἡ τῶν ἡνωμένων διάκρισις, εἰς τὸ ἡμῖν ἀφανὲς ἄγουσα τὴν ψυχὴν μὲν, ὡς ἐν στερήσει σώματος ἀειδῆ γιγνομένην, τὸ σῶμα δέ, ὡς ἐν γῇ καλυπτόμενον, καθ´ ἑτέραν τινὰ τῶν σωματοειδῶν ἀλλοιώσεων, ἐκ τῆς κατ´ ἄνθρωπον ἰδέας ἀφανιζόμενον· οἰκείως ἡ δι´ ὕδατος ὁλικὴ κάλυψις εἰς τὴν τοῦ θανάτου καὶ τοῦ τῆς ταφῆς ἀειδοῦς εἰκόνα παρείληπται. Τὸν οὐν ἱερῶς βαπτιζόμενον ἡ συμβολικὴ διδασκαλία μυσταγωγεῖ ταῖς ἐν τῷ ὕδατι τρισὶ καταδύσεσι τὸν θεαρχικὸν τῆς τριημερονύκτου ταφῆς Ἰησοῦ τοῦ ζωοδότου μιμεῖσθαι θάνατον, ὡς ἐφικτὸν ἀνδράσι τὸ θεομίμητον, ἐν ᾧ, κατὰ τὴν τοῦ λογίου μυστηριώδη καὶ κρυφίαν παράδοσιν, οὐδὲν εὕρηκεν ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων. Ἑξῆς δὲ φωτοειδεῖς ἐσθῆτας ἐπιβάλλουσι τῷ τελουμένῳ· τῇ γὰρ ἀνδρικῇ καὶ θεοειδεῖ τῶν ἐναντίων ἀπαθείᾳ, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἓν ἐν συντονίᾳ συννεύσει, τὸ ἄκοσμον κοσμεῖται, καὶ τὸ ἀνείδεον εἰδοποιεῖται, τῇ φωτοειδεῖ καθόλου ζωῇ λαμπρυνόμενον. Ἡ δὲ τοῦ μύρου τελειωτικὴ χρίσις εὐώδη ποιεῖ τὸν τετελεσμένον· ἡ γὰρ ἱερὰ τῆς θεογενεσίας τελείωσις ἑνοῖ τὰ τελεσθέντα τῷ θεαρχικῷ Πνεύματι. Τὴν δὲ νοητῶς εὐοδοποιὸν καὶ τελεσιουργὸν ἐπιφοίτησιν, ἀῤῥητοτάτην οὖσαν, ἐπιγνῶναι νοερῶς παρίημι τοῖς ἠξιωμένοις τῆς κατὰ τὸν νοῦν τοῦ θείου Πνεύματος ἱερᾶς καὶ θεουργοῦ κοινωνίας. Ἐν τέλει δὲ πάντων ὁ ἱεράρχης ἐπὶ τὴν ἱερωτάτην Εὐχαριστίαν καλεῖ τὸν τετελεσμένον, καὶ τῆς τῶν τελεστικῶν μυστηρίων αὐτῷ μεταδίδωσι κοινωνίας.

s219Bölüm III. Toplanmada Yapılanlar

I. Giriş

Ne güzel ki bu ayini andık; onu atlayıp ondan önce başka bir hiyerarşik şeyi övmek bana caiz olmaz. Çünkü ünlü önderimizin dediği gibi o "ayinlerin ayini"dir. Önce onu kutsal bir yazıyla anlatmak, sonra Sözler'e uygun, Tanrı'yla dolu hiyerarşik epistēmē'den, Tanrısal Ruh'la onun kutsal seyrine yükselmek gerekir.

Önce şunu kutsal biçimde inceleyelim: Öteki hiyerarşik ayinlerde de ortak olan bu ad, neden ötekilerden ayrılarak yalnız buna verilmiş, neden tekil olarak "komünyon" ve "toplanma" denmiştir? Oysa her kutsal ayin işleyişi bölünmüş hayatlarımızı birliğe benzer tanrılaşmaya toplar ve bölünmüşleri Tanrı'ya benzer biçimde derleyerek Bir'le ortaklığı ve birliği armağan eder. Diyoruz ki öteki hiyerarşik sembollere katılımın yetkinliği bu ayinin Tanrısal ve yetkinleştirici armağanlarındandır. Çünkü en ilahî Evharistiya, her tekil ayinin sonunda, ayinden geçenin Bir'e toplanmasını kutsal biçimde yapmadıkça,

s219

Ἀλλ´ εὖγε, ὅτι ταύτης ἐμνήσθημεν, ἣν οὐ θεμιτὸν ἐμοὶ παραδραμόντι, τῶν ἱεραρχικῶν τι πρὸ ταύτης ἕτερον ὑμνῆσαι· καὶ γάρ ἐστι, κατὰ τὸν κλεινὸν ἡμῶν καθηγεμόνα, Τελετῶν τελετὴ, καὶ χρὴ πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὴν ἱερογραφικῶς ἐκθέμενον ἐκ τῆς ἐνθέου κατὰ τὰ λόγια καὶ ἱεραρχικῆς ἐπιστήμης ἐπὶ τὴν ἱερὰν αὐτῆς ἀναχθῆναι τῷ θεαρχικῷ Πνεύματι θεωρίαν. Καὶ πρῶτόν γε τοῦτο ἱερῶς ἐποπτεύσωμεν, ὅτου δὴ ἕνεκα τὸ κοινὸν καὶ ταῖς ἄλλαις ἱεραρχικαῖς τελεταῖς ἐκκρίτως αὐτῇ παρὰ τὰς λοιπὰς ἀνατέθειται, καὶ ἐνιαίως ἀνηγόρευται κοινωνία τε καὶ σύναξις, ἐκάστης ἱεροτελεστικῆς πραγματείας καὶ τὰς μεριστὰς ἡμῶν ζωὰς εἰς ἑνοειδῆ θέωσιν συναγούσης, καὶ τῇ τῶν διαιρετῶν θεοειδεῖ συμπτύξει τὴν πρὸς τὸ ἓν κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν δωρουμένης. Φαμὲν δὲ, ὅτι ταῖς τῶν ἄλλων ἱεραρχικῶν συμβόλων μεθέξεσιν ἡ τελείωσις ἐκ τῶν ταύτης θεαρχικῶν καὶ τελειωτικῶν ἐστι δωρεῶν. Οὐ γὰρ ἔνεστι σχεδόν τινα τελεσθῆναι τελετὴν ἱεραρχικὴν, μὴ τῆς θειοτάτης Εὐχαριστίας ἐν κεφαλαίῳ τῶν καθ´ ἕκαστα τελουμένων τὴν ἐπὶ τὸ ἐν τοῦ τελεσθέντος ἱερουργούσης συναγωγὴν, καὶ τῇ θεοπαραδότῳ δωρεᾷ τῶν τελειωτικῶν μυστηρίων

s220ve yetkinleştirici sırların Tanrı'dan aktarılan armağanıyla onun Tanrı'yla ortaklığını tamamlamadıkça neredeyse hiçbir hiyerarşik ayin tamamlanamaz. Öyleyse her hiyerarşik ayin eksik kaldıkça bizim Bir'le ortaklığımızı ve toplanmamızı gerçekleştiremez; yetkinleşmemişlik yüzünden "ayin" olmaktan da çıkar. Her birinin sonu ve başı ise Tanrısal sırların ayinden geçene verilmesidir. Bu yüzden hiyerarşik anlayış, ona uygun adı işlerin hakikatinden çıkarmıştır. Tanrı'dan doğuşun kutsal ayinine de böyle, ilk ışığı verdiği ve bütün ilahî ışık rehberliklerinin başlangıcı olduğu için, yapılan işten kalkarak gerçek "aydınlanma" adını veriyoruz. Çünkü ayinden geçenlere kutsal ışık vermek bütün hiyerarşik şeylerde ortak olsa da, görmeyi ilk olarak bana bu ayin armağan etti ve onun ilk ışığıyla öteki kutsal şeylerin seyrine götürülüyorum. Bunları söyledikten sonra, en kutsal ayinin tek tek ayrıntısını, hem kutsal işleyişini hem seyrini inceleyip hiyerarşik biçimde görelim.

Toplanmanın, yani komünyonun sırrı. Hiyerark ilahî sunağın önünde kutsal bir dua yaptıktan sonra sunaktan başlayarak buhurlar ve kutsal mekânın bütün çevresini dolaşır. İlahî sunağa dönüp mezmurların kutsal ezgisini başlatır; kilisenin bütün dizilişi mezmurdaki kutsal sözleri onunla birlikte söyler. Ardından hizmetliler sırasıyla kutsal yazılı levhaları okur. Bunlardan sonra katekümenler kutsal mekânın dışına çıkar; onlarla birlikte cinler tarafından ele geçirilmişler ve tövbede olanlar da çıkar; yalnız ilahî şeylerin seyrine ve komünyonuna layık olanlar kalır. Hizmetlilerin bir kısmı kutsal alanın kapalı kapılarında durur, bir kısmı kendi düzenine ait başka bir işi görür. Hizmetli dizilişin seçkinleri rahiplerle birlikte kutsal ekmeği ve kutsama kâsesini ilahî sunağa koyar; bundan önce kilisenin bütün topluluğu genel övgüyü söylemiştir. Bunların ardından ilahî hiyerark kutsal bir dua eder ve herkese kutsal barışı bildirir. Herkes birbirini öptükten sonra kutsal levhaların gizli okunuşu yapılır.

Hiyerark ve rahipler ellerini suyla yıkadıktan sonra hiyerark ilahî sunağın ortasında durur; çevresinde yalnız rahipler ve hizmetlilerin seçkinleri durur. Hiyerark kutsal ilahî işleri över, en ilahî olanları kutsal biçimde yerine getirir ve övdüklerini, kutsal biçimde önünde bulunan sembollerle gözler önüne serer. İlahî işlerin armağanlarını gösterdikten sonra kutsal komünyonuna kendisi girer, başkalarını da davet eder.

s220

τελεσιουργούσης αὐτοῦ τὴν πρὸς Θεὸν κοινωνίαν. Εἰ τοίνυν ἑκάστη τῶν ἱεραρχικῶν τελετῶν, ἀτελὴς μὲν οὖσα, τὴν πρὸς τὸ ἓν ἡμῶν κοινωνίαν καὶ σύναξιν οὐ τελεσιουργήσει, καὶ τὸ εἶναι τελετὴ διὰ τὸ ἀτέλεστον ἀφῃρημένη· τὸ δὲ τέλος ἁπάσης καὶ τὸ κεφάλαιον ἡ τῶν θεαρχικῶν μυστηρίων τῷ τελουμένῳ μετάδοσις, εἰκότως ἡ ἱεραρχικὴ σύνεσις ἐπωνυμίαν αὐτῇ κυρίαν ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας ἐφεῦρεν· οὕτω δὴ καὶ τὴν ἱερὰν τῆς θεογενεσίας τελετὴν, ἐπειδὴ πρώτου φωτὸς μεταδίδωσι, καὶ πασῶν ἐστιν ἀρχὴ τῶν θείων φωταγωγιῶν, ἐκ τοῦ τελουμένου τὴν ἀληθῆ τοῦ φωτίσματος ἐπωνυμίαν ὑμνοῦμεν. Εἰ γὰρ καὶ πᾶσι κοινὸν τοῖς ἱεραρχικοῖς τὸ φωτὸς ἱεροῦ μεταδιδόναι τοῖς τελουμένοις, ἀλλ´ αὕτη τὸ πρώτως ἰδεῖν ἐδωρήσατό μοι, καὶ διὰ τοῦ ταύτης ἀρχικωτάτου φωτὸς ἐπὶ τὴν τῶν ἄλλων ἱερῶν ἐποψίαν φωταγωγοῦμαι. Ταῦτα δὲ εἰπόντες, ἀνασκεψώμεθα καὶ κατίδωμεν ἱεραρχικῶς τὴν καθ´ ἕκαστον ἀκριβῆ τῆς ἁγιωτάτης τελετῆς ἱερουργίαν καὶ θεωρίαν. Μυστήριον συνάξεως, εἴτουν κοινωνίας. Ὁ μὲν ἱεράρχης, εὐχὴν ἱερὰν ἐπὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου τελέσας, ἐξ αὐτοῦ τοῦ θυμιᾶν ἀρξάμενος, ἐπὶ πᾶσαν ἔρχεται τὴν τοῦ ἱεροῦ χωροῦ περιοχήν· ἀναλύσας δὲ πάλιν ἐπὶ τὸ θεῖον θυσιαστήριον, ἀπάρχεται τῆς ἱερᾶς τῶν ψαλμῶν μελῳδίας, συνᾳδούσης αὐτῷ τὴν ψαλμικὴν ἱερολογίαν ἁπάσης τῆς ἐκκλησιαστικῆς διακοσμήσεως. Ἐξῆς δὲ διὰ τῶν λειτουργῶν ἡ τῶν ἁγιογράφων δέλτων ἀνάγνωσις ἀκολούθως γίνεται· καὶ μετὰ ταύτας ἔξω γίγνονται τῆς ἱερᾶς περιοχῆς οἱ κατηχούμενοι, καὶ πρὸς αὐτοῖς οἱ ἐνεργούμενοι καὶ οἱ ἐν μετανοίᾳ ὄντες, μένουσι δὲ οἱ τῆς τῶν θείων ἐποψίας καὶ κοινωνίας ἄξιοι. Τῶν λειτουργῶν δὲ οἱ μὲν ἑστᾶσι παρὰ τὰς τοῦ ἱεροῦ πύλας συγκεκλεισμένας, οἱ δὲ ἄλλο τι τῷν τῆς οἰκείας τάξεως ἐνεργοῦσιν. Οἱ δὲ τῆς λειτουργικῆς διακοσμήσεως ἔκκριτοι σὺν τοῖς ἱερεῦσιν ἐπὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου προτιθέασι τὸν ἱερὸν ἄρτον καὶ τὸ τῆς εὐλογίας ποτήριον, προομολογηθείσης ὑπὸ παντὸς τοῦ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος τῆς καθολικῆς ὑμνολογίας. Πρὸς οἷς ὁ θεῖος ἱεράρχης εὐχὴν ἱερὰν τελεῖ, καὶ τὴν ἁγίαν εἰρήνην ἅπασι διαγγέλλει· καὶ, ἀσπασαμένων ἀλλήλους ἀπάντων, ἡ μυστικὴ τῶν ἱερῶν πτυχῶν ἀνάῤῥησις ἐπιτελεῖται. Καὶ, νιψαμένων τὰς χεῖρας ὕδατι τοῦ ἱεράρχου καὶ τῶν ἱερέων, ὁ μὲν ἱεράρχης ἐν μέσῳ τοῦ θείου θυσιαστηρίου καθίσταται, περιεστᾶσι δὲ μόνοι μετὰ τῶν ἱερέων οἱ τῶν λειτουργῶν ἔκκριτοι. Καὶ τὰς ἱερὰς θεουργίας ὁ ἱεράρχης ὑμνήσας, ἱερουργεῖ τὰ θειότατα, καὶ ὑπ´ ὄψιν ἄγει τὰ ὑμνημένα διὰ τῶν ἱερῶς προκειμένων συμβόλων· καὶ τὰς δωρεὰς, τῶν θεουργιῶν ὑποδείξας, εἰς κοινωνίαν αὐτῶν ἱερὰν αὐτός τε ἔρχεται, καὶ τοὺς ἄλλους προτρέπεται. Με-

s221Komünyonu alıp verdikten sonra kutsal bir şükranla bitirir. Çokluk yalnız ilahî sembollere bakmış olur; hiyerark ise her zaman Tanrısal Ruh'la, ayinlerin kutsal ilkelerine doğru, mutlu ve akledilir görünümlerde, hiyerarşik olarak, Tanrı'ya benzer melekenin saflığı içinde yükselir.

s221

τασχὼν δὲ καὶ μεταδοὺς τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας, εἰς εὐχαριστίαν ἱερὰν καταλήγει, τῶν πολλῶν μὲν εἰς μόνα τὰ θεῖα σύμβολα παρακυψάντων, αὐτοῦ δὲ ἀεὶ τῷ θεαρχικῷ Πνεύματι πρὸς τὰς ἁγίας τῶν τελουμένων ἀρχὰς ἐν μακαρίοις καὶ νοητοῖς θεάμασιν ἱεραρχικῶς ἐν καθαρότητι τῆς θεοειδοῦς ἔξεως ἀναγομένου

s221_2III. Seyir

Haydi öyleyse, güzel çocuk, tasvirlerden sonra düzen içinde ve kutsal biçimde, ilk örneklerin Tanrı'ya benzer hakikatine gel. Yetkinleşmekte olanlara, ruhlarına ahenk versin diye önce şunu söyleyeyim: Sembollerin çeşitli ve kutsal bileşimi yalnız dışarıdan görünse bile onlar için anlamsız değildir. Sözler'in en kutsal ilahileri ve okumaları onlara faziletli hayatın öğretisini verir, bundan önce de bozucu kötülükten tam arınmayı. Bir ve aynı ekmeğin ve kâsenin en ilahî, ortak ve barış içindeki paylaşımı, onlara aynı sofrayı paylaşanlar olarak Tanrı'yla dolu bir ortak yaşayışı kanun olarak koyar; ayinlerin en ilahî akşam yemeğini, ilk sembolünü kutsal biçimde hatırlatır. O yemekte sembollerin yaratıcısı, kendisiyle dindarca ve aynı yaşayışla sofraya oturmayanı son derece adil biçimde dışlamış, hem kutsal hem Tanrı'ya yaraşır biçimde şunu öğretmiştir: İlahî şeylere meleke hâlinde gerçek yaklaşış, yaklaşanlara benzerlikle onların ortaklığını lütfeder.

Dediğim gibi, sığınağın giriş kapılarına güzelce çizilmiş olan bu şeyleri, henüz inisiye olmayanların seyrine yeter sayarak bırakalım; toplanmamız uyarınca sonuçlardan sebeplere geçelim. İsa'nın ışık rehberliğiyle akledilirlerin güzel seyrini, ilk örneklerin mutlu güzelliğini açıkça parıldatan seyri göreceğiz. Ey en ilahî ve kutsal ayin, seni sembollerle saran bilmece örtülerini aç, parıl parıl görün, akledici gözlerimizi birleşik ve örtüsüz ışıkla doldur!

Sanırım en kutsal olanın içine girip ilk tasvirin akledilir yanını soymalı, Tanrı'ya benzer güzelliğine gözümüzü dikmeli ve hiyerarkı, Tanrı'yla dolu olarak, ilahî sunaktan kutsal mekânın uçlarına kadar güzel kokuyla

s221_2

Δεῦρο δὴ οὖν, ὦ παῖ καλὲ, μετὰ τὰς εἰκόνας ἐν τάξει καὶ ἱερῶς ἐπὶ τὴν θεοειδῆ τῶν ἀρχετύπων ἀλήθειαν, ἐκεῖνο τοῖς ἔτι τελειουμένοις εἰς ἐναρμόνιον αὐτῶν ψυχαγωγίαν εἰπὼν, ὡς οὐδὲ τῶν συμβόλων ἡ ποικίλη καὶ ἱερὰ σύνθεσις ἀνόητος αὐτοῖς ὑπάρχει, μέχρι τῶν ἐκτὸς φαινομένη μόνον. Αἱ μὲν γὰρ ἱερώταται τῶν λογίων ᾠδαὶ καὶ ἀναγνώσεις διδασκαλίαν αὐτοῖς ἐναρέτου ζωῆς ὑφηγοῦνται, καὶ πρό γε τούτου τὴν παντελῆ τῆς φθοροποιοῦ κακίας ἀποκάθαρσιν· ἡ δὲ θειοτάτη τοῦ ἑνὸς καὶ ταὐτοῦ καὶ ἄρτου καὶ ποτηρίου κοινὴ καὶ εἰρηναία μετάδοσις ὁμοτροπίαν αὐτοῖς ἔνθεον ὡς ὁμοτρόφοις νομοθετεῖ, καὶ τοῦ θειοτάτου δείπνου καὶ ἀρχισυμβόλου τῶν τελουμένων εἰς μνήμην ἱεράν ἄγει· καθ´ ὃ καὶ αὐτὸς ὁ τῶν συμβόλων δημιουργὸς ἀποκληροῖ δικαιότατα τὸν οὐχ ὁσίως αὐτῷ καὶ ὁμοτρόπως τὰ ἱερὰ συνδειπνήσαντα, διδάσκων εὐαγῶς τε ἅμα καὶ θεοπρεπῶς, ὡς ἡ καθ´ ἕξιν ἀληθὴς ἐπὶ τὰ θεῖα προσέλευσις, τὴν πρὸς τὸ ὅμοιον αὐτῶν κοινωνίαν τοῖς προσιοῦσι χαρίζεται. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς ἔφην, ἐπὶ τὰ τῶν ἀδύτων προπύλαια καλῶς διαγεγραμμένα τοῖς ἀτελέσιν ἔτι πρὸς θεωρίαν αὐτάρκη καταλείποντες, εἰσέλθωμεν ἀπὸ τῶν αἰτιατῶν εἰς τὰ αἴτια, κατὰ τὴν ἱερὰν ἡμῶν σύναξιν, καὶ τὴν εὐπρεπῆ τῶν νοητῶν, Ἰησοῦ φωταγωγοῦντος, ὀψόμεθα θεωρίαν, τὸ μακάριον ἀποστίλβουσαν ἐμφανῶς τῶν ἀρχετύπων κάλλος. Ἀλλὰ, ὦ θειοτάτη καὶ ἱερὰ τελετὴ, τὰ περικείμενά σοι συμβολικῶς ἀμφιέσματα τῶν αἰνιγμάτων ἀποκαλυψαμένη, τηλαυγῶς ἡμῖν ἀναδείχθητι, καὶ τὰς νοερὰς ἡμῶν ὄψεις ἐνιαίου καὶ ἀπερικαλύπτου φωτὸς ἀποπλήρωσον. Δεῖ δὴ οὖν ἡμᾶς ἐντὸς παρεῖναι τῶν πανιέρων, οἴομαι, τὸ νοητὸν τοῦ πρώτου τῶν ἀγαλμάτων ἀπογυμνώσαντας, εἰς τὸ θεοειδὲς αὐτοῦ κάλλος ἐνατενίσαι, καὶ τὸν ἱεράρχην ἐνθέως ἰδεῖν ἀπὸ τοῦ θείου θυσιαστηρίου μέχρι τῶν ἐσχάτων τοῦ ἱεροῦ μετ´ εὐοσμίας

s222dolaşırken ve yine yetkinleşmiş olarak aynı sunağa dönerken görmeliyiz. Çünkü her şeyin üstündeki Tanrısal saadet de ilahî iyiliğiyle kendisine katılan kutsal varlıklarla ortaklığa doğru ilerlese de, ousia'sındaki hareketsiz duruş ve yerleşiklikten dışarı çıkmaz. Tanrı'ya benzer olan herkesi orantılı olarak aydınlatır, ama gerçekten kendi çevresinde kalır, kendi özdeşliğinden hiç sapmaz. İlahî toplanma ayini de böyledir: Birleşik, basit ve toplu bir ilkesi olsa da, insan sevgisiyle sembollerin kutsal çeşitliliği içinde çoğalır ve Tanrısal tasvirlerin her biçimine ulaşır; ama yine bunlardan birliğe benzer biçimde kendi birliğine toplanır ve kendisine kutsal biçimde yükselenleri birleştirir.

Aynı Tanrı'ya benzer tarzda, ilahî hiyerark da hiyerarşisinin birleşik epistēmē'sini iyiliğe uygun biçimde alt sıradakilere indirir, kutsal bilmecelerin çokluğunu kullanır. Ama sonra, aşağıdakilerden bağımsız ve onlara tutsak olmadığı için, kendi ilkesine eksilmeden döner. Akledici biçimde kendi Bir'ine girer ve ayinlerin birliğe benzer logos'larını saf biçimde görür; ikinciye doğru insan sevgisiyle ilerleyişinin sonunu birincilere doğru daha ilahî bir dönüş yapar.

Mezmurların kutsal okunuşu neredeyse bütün hiyerarşik sırlarla iç içedir; bu yüzden en hiyerarşik olanından ayrı tutulamazdı. Çünkü her kutsal ve Tanrı'nın ilham ettiği kitap, Tanrı'ya yaklaşmaya elverişli olanlara şu konularda yol gösterir ve onları ayinlerin kutsal, Tanrı'ya benzer yükselişlerine kökleştirir: Var olanların Tanrı'dan doğan varlığı ve dizilişi; kanunun hiyerarşisi ve yaşayışı; ilahî halkın kurayla paylaştığı topraklar ve yerleşmeleri; kutsal hâkimlerin, bilge kralların ve Tanrı'yla dolu kâhinlerin kavrayışı; eski insanların, üzerlerine gelen çeşit çeşit ve sayısız sıkıntı karşısında sabırla koruduğu sarsılmaz felsefe; yapılacaklara dair bilge öğütler; ilahî aşkların ezgileri ve Tanrı'yla dolu tasvirler; gelecek olanların peygamberce önceden bildirilmesi; İsa'nın insan olarak yaptığı ilahî işler; öğrencilerinin Tanrı'dan aktarılan ve Tanrı'yı taklit eden yaşayışları ve kutsal öğretileri; öğrencilerin sevilen ve ilahî olanının gizli ve mistik seyri; İsa'nın evren-üstü teolojisi. İlahî ilahilerin kutsal yazısı ise bütün teolojileri ve ilahî işleri övmeyi, ilahî insanların kutsal sözlerini ve kutsal işlerini yüceltmeyi amaçlar; ilahî şeylerin genel bir ezgisini ve anlatısını yapar;

s222

διϊόντα, καὶ πάλιν ἐπ´ αὐτῷ τελειωτικῶς ἀποκαθιστάμενον. Ἡ τε γὰρ ὑπὲρ πάντα θεαρχικὴ μακαριότης, εἰ καὶ ἀγαθότητι θείᾳ πρόεισιν εἰς τὴν τῶν μετεχόντων αὐτῆς ἱερῶν κοινωνίαν, ἀλλ´ οὐκ ἔξω τῆς κατ´ οὐσίαν ἀκινήτου στάσεως καὶ ἱδρύσεως γίγνεται· καὶ πᾶσι δὲ τοῖς θεοειδέσιν ἀναλόγως ἐλλάμπει, περὶ ἑαυτὴν ὄντως οὖσα, καὶ τῆς οἰκείας ὅλως οὐ παρακινουμένη ταὐτότητος· ὡσαύτως ἡ θεία τῆς συνάξεως τελετὴ, κἂν, ἐνιαίαν καὶ ἀπλῆν ἔχουσα καὶ συνεπτυγμένην ἀρχὴν, εἰς τὴν ἱερὰν ποικιλίαν τῶν συμβόλων φιλανθρώπως πληθύνηται, καὶ μέχρι πάσης χωρεῖ τῆς θεαρχικῆς εἰκονογραφίας, ἀλλ´ ἑνοειδῶς ἐκ τούτων αὖθις εἰς τὴν οἰκείαν μονάδα συνάγεται, καὶ ἐνοποιεῖ τοὺς ἐπ´ αὐτὴν ἱερῶς ἀναγομένους. Κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ θεοειδῆ τρόπον ὁ θεῖος ἱεράρχης, εἰ καὶ τὴν ἑνιαίαν αὐτοῦ τῆς ἱεραρχίας ἐπιστήμην ἀγαθοειδῶς εἰς τοὺς ὑποβεβηκότας κατάγει, τοῖς τῶν ἱερῶν αἰνιγμάτων πλήθεσι χρώμενος· ἀλλ´ αὖθις, ὡς ἀπόλυτος καὶ τοῖς ἤττοσιν ἀκατάσχετος, εἰς τὴν οἰκείαν ἀρχὴν ἀμειώτως ἀποκαθίσταται, καὶ τὴν εἰς τὸ ἓν ἑαυτοῦ νοεράν ποιησάμενος εἴσοδον, ὁρᾷ καθαρῶς τοὺς τῶν τελουμένων ἐνοειδεῖς λόγους, τῆς ἐπὶ τὰ δεύτερα φιλανθρώπου προόδου τὸ πέρας τὴν εἰς τὰ πρῶτα θειοτέραν ἐπιστροφὴν ποιούμενος. Ἡ τῶν ψαλμῶν ἱερολογία συνουσιωμένη πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἱεραρχικοῖς μυστηρίοις, οὐκ ἔμελλεν ἀπηρτίσθαι τοῦ πάντων ἱεραρχικωτάτου· πᾶσα μὲν γὰρ ἱερὰ καὶ ἀγιόγραφος δέλτος, ἢ τὴν ἐκ Θεοῦ τῶν ὄντων γεννητὴν ὕπαρξίν τε καὶ διακόσμησιν, ἢ τὴν νομικὴν ἱεραρχίαν καὶ πολιτείαν, ἢ τῶν τοῦ θείου λαοῦ κληροδοσιῶν διανεμήσεις καὶ κατασχέσεις, ἢ κριτῶν ἱερῶν, ἢ βασιλέων σοφῶν, ἢ ἱερέων ἐνθέων σύνεσιν, ἢ παλαιῶν ἀνδρῶν ἐν ποικιλίᾳ καὶ πλήθει τῶν ἀνιόντων ἀκατάπληκτον ἐν καρτερίᾳ φιλοσοφίαν, ἢ τῶν πρακτέων σοφὰς ὑποθήκας, ἢ θείων ἐρώτων ᾄσματα καὶ ἐνθέους εἰκόνας, ἢ τῶν ἐσομένων τὰς ὑποφητικὰς προαναῤῥήσεις, ἢ τὰς ἀνδρικὰς Ἰησοῦ θεουργίας, ἢ τὰς τῶν αὐτοῦ μαθητῶν θεοπαραδότους καὶ θεομιμήτους πολιτείας καὶ ἱερὰς διδασκαλίας, ἢ τὴν κρυφίαν καὶ μυστικὴν ἐποψίαν τοῦ τῶν μαθητῶν ἀγαπητοῦ καὶ θεσπεσίου, ἢ τὴν ὑπερκόσμιον Ἰησοῦ θεολογίαν τοῖς πρὸς θέωσιν ἐπιτηδείοις ὑφηγήσατο, καὶ ταῖς ἱεραῖς τῶν τελετῶν καὶ θεοειδέσιν ἀναγωγαῖς συνεῤῥίζωσεν. Ἡ δὲ τῶν θείων ᾠδῶν ἱερογραφία, σκοπὸν ἔχουσα τὰς θεολογίας τε καὶ θεουργίας ἀπάσας ὑμνῆσαι, καὶ τὰς τῶν θείων ἀνδρῶν ἱερολογίας τε καὶ ἱερουργίας αἰνέσαι, καθολικὴν ποιεῖται τῶν θείων ᾠδὴν καὶ ἀφήγησιν, πρὸς πάσης ἱεραρχικῆς

s223Tanrı'yla dolu biçimde onları okuyanlara, her hiyerarşik ayini kabul etmeye ve aktarmaya uygun bir meleke kazandırır.

Bütün kutsal şeyleri kapsayan bu övgü, ruhumuzun melekelerini az sonra yerine getirilecek kutsal işlere ahenkle hazırlayınca ve ilahî ilahilerin ses birliğiyle hem ilahî şeylere, hem kendimize, hem birbirimize karşı bir gönül birliğini kutsal şeylerin tek bir uyumlu korosu gibi kanun olarak koyunca, mezmurların akledici okunuşunda kısa ve gölgeli kalan şeyler, kutsal yazılı eserlerin en kutsal okumalarıyla daha çok ve daha açık tasvirlerle ve bildirilerle genişler. Bunlarda kutsal biçimde bakan kimse, tek Tanrısal Ruh tarafından hareket ettirilmiş gibi birliğe benzer tek bir nefes birliğini görür. Bu yüzden eski gelenekten sonra Yeni Ahit'in dünyaya ilan edilmesi yerindedir. Tanrı'yla dolu hiyerarşik düzen, sanırım, bununla şunu gösterir: Biri İsa'nın yapacağı ilahî işleri söyledi, öteki onları gerçekleştirdi; biri hakikati tasvirlerle yazdı, öteki onu hazır olarak gösterdi. Çünkü onun önceden bildirdiklerinin hakikatini, bunun getirdiği yetkinleşme doğruladı; ilahî iş, teolojinin özetidir.

Kutsal ayinleri sur borusuyla bile duymamış olanlar onların tasvirlerini de görmezler; Tanrı'dan doğuş inisiyasyonunu utanmazca reddetmiş, Sözler'e ölümcül bir biçimde şöyle karşı çıkmışlardır: "Yollarını bilmek istemem." Katekümenlere, ele geçirilmişlere ve tövbede olanlara ise kutsal hiyerarşinin kuralı, mezmurların kutsal okunuşunu ve en kutsal Kitaplar'ın Tanrı'yla dolu okunmasını dinleme izni verir; ama sonraki kutsal işlere ve seyirlere onları çağırmaz, yalnız yetkinleştiricilerin yetkin gözlerini çağırır. Çünkü Tanrı'ya benzer hiyerarşi kutsal adaletle doludur; herkese değerine göre kurtarıcı olanı dağıtır, ilahî şeylere her birinin ahenkli katılımını, ölçü ve orantı içinde, vakti gelince kutsal biçimde armağan eder.

Son sıra katekümenlere ayrılmıştır. Çünkü onlar hiçbir hiyerarşik ayine katılmamış ve inisiye olmamışlardır; ilahî doğumun Tanrı'yla dolu varlığına henüz sahip değildirler, hâlâ babaların sözleriyle ebelik görmekte, hayat veren biçimlendirmelerle yoğrulmaktadırlar,

s223

τελετῆς ὑποδοχὴν καὶ μετάδοσιν ἕξιν οἰκείαν ἐμποιοῦσα τοῖς ἐνθέως αὐτὴν ἱερολογοῦσιν. Ὅταν οὖν ἡ περιεκτικὴ τῶν πανιέρων ὑμνολογία τὰς ψυχικὰς ἡμῶν ἕξεις ἐναρμονίως διαθῇ πρὸς τὰ μικρὸν ὕστερον ἱερουργηθησόμενα, καὶ τῇ τῶν θείων ᾠδῶν ὁμοφωνίᾳ τὴν πρὸς τὰ θεῖα καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους ὁμοφροσύνην, ὡς μιᾷ καὶ ὁμολόγῳ τῶν ἱερῶν χορείᾳ, νομοθετήσῃ, τὰ συντετμημένα καὶ συνεσκιασμένα μᾶλλον ἐν τῇ νοερᾷ τῶν ψαλμῶν ἱερολογίᾳ διὰ πλειόνων καὶ σαφεστέρων εἰκόνων καὶ ἀναῤῥήσεων εὐρύνεται ταῖς ἱερωτάταις τῶν ἁγιογράφων συντάξεων ἀναγνώσεσιν. Ἐν ταύταις ὁ βλέπων ἱερῶς ὄψεται τὴν ἑνοειδῆ καὶ μίαν σύμπνοιαν ὡς ὑφ´ ἑνὸς τοῦ θεαρχικοῦ Πνεύματος κεκινημένην· ὅθεν εἰκότως ἐν κόσμῳ μετὰ τὴν ἀρχαιοτέραν παράδοσιν ἡ καινὴ Διαθήκη κηρύσσεται, τῆς ἐνθέου καὶ ἱεραρχικῆς τάξεως ἐκεῖνο, οἷμαι, δηλούσης, ὡς ἡ μὲν ἔφη τὰς ἐσομένας Ἰησοῦ θεουργίας, ἡ δὲ ἐτέλεσε, καὶ ὡς ἐκείνη μὲν ἐν εἰκόσι τὴν ἀλήθειαν ἔγραψεν, αὕτη δὲ παροῦσαν ὑπέδειξε· τῶν γὰρ ἐκείνης προαναῤῥήσεων ἡ κατὰ ταύτην τελεσιουργία τὴν ἀλήθειαν ἐπιστώσατο, καὶ ἔστι τῆς θεολογίας ἡ θεουργία συγκεφαλαίωσις. Τούτων οἱ μὲν ἀπερισάλπιγκτοι καθόλου τῶν ἱερῶν τελετῶν οὐδὲ τὰς εἰκόνας ὁρῶσιν, ἀναιδῶς ἀπειπάμενοι τὴν σωτηριώδη τῆς θεογενεσίας μύησιν, καὶ τοῖς λογίοις ὀλεθρίως ἀντιφθεγξάμενοι τό· Ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι. Τοὺς δὲ κατηχουμένους, ἐνεργουμένους τε, καὶ τοὺς ἐν μετανοίᾳ ὄντας, ὁ τῆς ἁγίας ἱεραρχίας θεσμὸς ἐφίησι μὲν ἐπακοῦσαι τῆς ψαλμικῆς ἱερολογίας, καὶ τῆς ἐνθέου τῶν πανιέρων Γραφῶν ἀναγνώσεως· εἰς δὲ τὰς ἑξῆς ἱερουργίας καὶ Θεωρίας οὐ συγκαλεῖται τούτους, ἀλλὰ τοὺς τελείους τῶν τελεσιουργῶν ὀφθαλμούς. Ἔστι γὰρ ἡ θεοειδὴς ἱεραρχία δικαιοσύνης ἱερᾶς ἀνάπλεως, καὶ τῷ κατ´ ἀξίαν ἑκάστῳ σωτηρίως ἀπονέμει τὴν ἐναρμόνιον ἑκάστου τῶν θείων μέθεξιν ἐν συμμετρίᾳ καὶ ἀναλογίᾳ κατὰ καιρὸν ἱερῶς δωρουμένη. Ἡ μὲν οὖν ἐσχάτη τοῖς κατηχουμένοις ἀπονενέμηται τάξις· εἰσὶ γὰρ ἀμέθεκτοι καὶ ἀμύητοι παντὸς ἱεραρχικοῦ τελεστηρίου, μηδὲ τὴν κατὰ θείαν ἀπότεξιν ἔνθεον ἐσχηκότες ὕπαρξιν, ἀλλ´ ἔτι πρὸς τῶν πατρικῶν λογίων μαιευόμενοι, καὶ ζωοποιοῖς μορφώμασι· διαπλαττόμενοι

s224Tanrı'dan doğuşla gelen, hayatın ve ışığın ilkesi olan mutlu yakınlaşmaya hazırlanmaktadırlar. Ten bakımından bebekler, ebelik süreleri dolmadan, eksik ve biçimsiz olarak düşse, düşükler ve erken doğanlar gibi, yeryüzüne doğmadan, cansız ve ışıksız düşerler; görünene bakıp da, karnın karanlığından kurtularak ışığa çıktıklarını akıl sahibi kimse söylemez. Çünkü cisimleri gözeten bilim olan tıp, ışığın yalnız ışığı kabul edebilenlerde iş gördüğünü söyler. Kutsal şeylerin en bilge epistēmē'si de böyledir: Önce onları, biçimlendiren ve hayat veren Sözler'in giriş besiniyle doğuma hazırlar; Tanrı'dan doğuşa uygun varlıklarını tamamladıktan sonra, ışıklı ve yetkinleştirici şeylerle ortaklığı düzen içinde, kurtuluşları için onlara verir. Şimdi ise yetkin olanı yetkin olmayanlardan ayırır; hem kutsal şeylerin düzenini gözetir hem de katekümenlerin, hiyerarşik şeylerin Tanrı'ya benzer düzeni içinde doğuma hazırlanmalarını ve hayatlarını.

Ele geçirilmişlerin kalabalığı da kutsallıktan yoksundur, ama katekümenlerin en son sırasından bir üsttedir. Çünkü sanırım tamamen inisiye olmayan ve ilahî ayinlerle hiç ortaklığı olmayan kimse ile en kutsal ayinlerin bir kısmına katılmış, ama hâlâ zıtların büyüleri ya da sarsıntıları içinde bulunan aynı değildir. Yine de en kutsal şeylerin seyri ve komünyonu onlara da kapalıdır ve bu çok yerindedir. Çünkü şu doğruysa: Baştan başa ilahî insan, ilahî şeylerin layık ortağı, tam ve yetkinleştirici tanrılaşmalar içinde kendi Tanrı'ya benzerliğinin zirvesine yükselmiş kimse, tenin işlerini bile tabiî zorunluluğun ötesinde yapmaz, onları da belki ikincil bir uğraş olarak yapar; en yüksek tanrılaşması içinde Tanrısal Ruh'un hem tapınağı hem yoldaşı olur, benzeri benzere yerleştirir. Böyle biri zıt hayaller ya da korkular tarafından asla ele geçirilemez; onlara güler, gelirlerse yere serer, kovar; etkilenmekten çok etkide bulunur. Kendi melekesinin duyarsızlığı ve yılmazlığının yanı sıra, başkaları için de bu tür etkilerin hekimi olarak görünür.

Bir şey daha düşünüyorum, daha doğrusu açıkça biliyorum: Hiyerarşik şeylerin en karışmaz ayrımı, bunlardan da önce, en lanetli etkinin ele geçirdiği kimseleri bilir. Bunlar Tanrı'ya benzer hayattan uzaklaşıp ölümcül cinlerle aynı düşünceye ve aynı yaşayışa bürünmüşlerdir: Gerçekten var olanlardan, ölümsüzce edinilen ve ebediyen tatlı olan şeylerden, son derece aptalca ve kendilerine ölümcül bir akılsızlıkla yüz çevirir; maddeye bağlı, tutkularla dolu değişmeyi, yok olup

s224

πρὸς τὴν ἐκ θεογενεσίας ἀρχίζωον καὶ ἀρχίφωτον καὶ μακαρίαν προσαγωγήν. Ὥσπερ οὖν, εἰ ἀτέλεστα καὶ ἀμόρφωτα προεκπέσοι τὰ κατὰ σάρκα βρέφη τῆς οἰκείας μαιεύσεως, ὡς ἀμβλωθρίδια καὶ ἐκτρώματα, τὴν ἀγέννητον καὶ ἄζωον καὶ ἀφώτιστον ἐπὶ γῆς ἀπόπτωσιν ἕξει, καὶ οὐκ ἄν τις εὐφρονῶν εἴποι, πρὸς τὸ φαινόμενον ἀποσκοπῶν, ἐπὶ τὸ φῶς αὐτὰ προαχθῆναι, τοῦ κατὰ γαστέρα σκότους ἀπαλλαγέντα· ⟦εἴποι⟧ γὰρ ἂν ἡ τῶν σωμάτων ἐπιστημονικὴ προστάτις ἰατρικὴ, τὸ φῶς ἐνεργεῖν εἰς τὰ δεκτικὰ τοῦ φωτός· οὕτω καὶ τῶν ἱερῶν ἡ πάνσοφος ἐπιστήμη πρῶτα μὲν αὐτοὺς τῇ τῶν μορφωτικῶν καὶ ζωοποιῶν λογίων εἰσαγωγικῇ τροφῇ μαιεύεται, τελεσφορήσασα δὲ τὴν πρὸς θεογενεσίαν αὐτῶν ὑπόστασιν, ἐνδίδωσι σωτηρίως αὐτοῖς ἐν τάξει τὴν πρὸς τὰ φωτοειδῆ καὶ τελεσιουργικὰ κοινωνίαν· νῦν δὲ ὡς ἀτελέστων ἀποδιαστέλλει τὰ τέλεια, τῆς τε εὐκοσμίας τῶν ἱερῶν προμηθουμένη, καὶ τῆς τῶν κατηχουμένων ἐν θεοειδεῖ τῶν ἱεραρχικῶν τάξει μαιεύσεως καὶ ζωῆς. Ἡ δὲ τῶν ἐνεργουμένων πληθὺς ἀνίερον μὲν καὶ αὕτη, δευτέρα δὲ πρὸς τὸ ἄνω τῆς τῶν κατηχουμένων ἐστὶν ἐσχατιᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἴσον, ὡς οἶμαι, τοῦ παντελῶς ἀμυήτου καὶ τῶν θείων τελετῶν ἄκρως ἀκοινωνήτου τὸ μετουσίαν τινὰ τῶν ἱερωτάτων ἐσχηκὸς τελεστηρίων, ἔτι δὲ ταῖς ἐναντίαις ἢ θέλξεσιν ἢ ταραχαῖς ἐνεσχημένον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἡ τῶν πανιέρων θέα καὶ κοινωνία συστέλλεται, καὶ μάλα γε εἰκότως. Εἰ γάρ ἐστιν ἀληθὲς, ὡς ὁ καθόλου θεῖος ἀνὴρ, ὁ τῶν θείων ἄξιος κοινωνὸς, ὁ πρὸς τὸ τοῦ κατ´ αὐτὸν θεοειδοῦς ἄκρον ἐν παντελέσι καὶ τελειωτικαῖς θεώσεσιν ἀνηγμένος, οὐδὲ τὰ σαρκὸς ἐνεργήσει παρὰ τὴν κατὰ φύσιν ἀναγκαιότητα, καὶ τοῦτο εἰ τύχοι παρέργως, ναὸς δὲ ἅμα καὶ ὀπαδὸς ἐν τῇ κατ´ αὐτὸν ἀκροτάτῃ θεώσει τοῦ θεαρχικοῦ Πνεύματος ἔσται, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἐνιδρύων· οὐκ ἂν ὁ τοιοῦτός ποτε πρὸς τῶν ἐναντίων ἐνεργηθείη φαντασιῶν ἢ δειμάτων, γελάσεται δὲ αὐτὰ, καὶ προσιόντα καταπαλαίσει, καὶ ἐκδιώξεται, καὶ δράσει μᾶλλον ἢ πείσεται, καὶ πρὸς τῷ τῆς οἰκείας ἕξεως ἀπαθεῖ καὶ ἀνενδότῳ καὶ ἑτέροις ἰατρὸς ὀφθήσεται τῶν τοιούτων ἐνεργημάτων. Οἶμαι δὲ ἐγὼ πρὸς τούτῳ, μᾶλλον δὲ οἶδα σαφῶς, ὡς ἡ τῶν ἱεραρχικῶν ἀμιγεστάτη διάκρισις πρὸ τούτων οἶδεν ἐνεργουμένους ἐναγεστάτην ἐνέργειαν, ὅσοι, τῆς θεοειδοῦς ἀποστάντες ζωῆς, ὁμόφρονές τε καὶ ὁμότροποι τοῖς ὀλεθρίοις γίγνονται δαίμοσι, τὰ μὲν ὄντως ὄντα, καὶ ἀθανάτως κτητὰ, καὶ αἰωνίως ἡδέα, δι´ ἐσχάτην καὶ ἑαυτοῖς ὀλέθριον ἀνοησίαν ἀποστρεφόμενοι· τὴν πρόσυλον δὲ καὶ πολυπαθεστάτην ἀλλοίωσιν, καὶ τὰς ὀλλυμένας καὶ

s225bozan hazları, yabancı şeylerde bulunan, var olmayıp var görünen istikrarsız rahatlığı arzular ve yaparlar. Öyleyse bunlar ötekilerden önce ve daha haklı olarak hizmetlinin ayırıcı sesiyle dışarı çıkarılsın. Çünkü onlara Sözler'in daha iyi şeylere döndüren öğretisinden başka hiçbir kutsal şeye katılmak caiz değildir. Eğer ilahî şeylerin evren-üstü kutsal işi, tövbede olanlardan, hatta ona varmış olanlardan bile gizlenir, tamamen en kutsal olmayanı kabul etmezse ve şunu da lekesizce bildirirse: "Tanrı'ya benzerliğin zirvesine herhangi bir bakımdan yetkin olmayan zayıf kimseler için görülmezim ve ortaklığım yoktur" — çünkü bütünüyle en karışmaz olan bu ses, en ilahî şeylerin layık ortaklarıyla bir araya gelemeyenleri de kovar — o zaman tutkuyla ele geçirilmişlerin kalabalığı çok daha fazla kutsallıktan yoksun ve kutsal şeylerin her seyrine ve komünyonuna yabancı olacaktır.

Ayinlere inisiye olmamışlar ve ayinden geçmemişler, onlarla birlikte kutsal hayattan kopmuş olanlar, ardından zıtların korku ve hayaletlerine korkaklık yüzünden kapılanlar — çünkü ilahî şeylere gergin ve yılmaz yönelişle Tanrı'ya benzer melekenin hareketsiz ve etkin hâline ulaşmamışlardır —, sonra zıt hayattan vazgeçmiş, ama onun hayallerinden henüz meleke ve ilahî, karışmaz aşk ile arınmamış olanlar, onlardan sonra da bütünüyle birliğe benzer olmayan, kanunun deyişiyle tamamen kusursuz ve lekesiz olmayanlar ilahî tapınağın ve kendilerini aşan kutsal işin dışında kalınca, en kutsalların en kutsal hizmetkârları ve seyir sevenleri, en kutsal ayini kutsallığa yaraşır biçimde seyrederek, genel bir övgüyle, kurtarıcı ayinleri bize gösteren, ayinlerden geçenlerin kutsal tanrılaşmasını kutsal biçimde yerine getiren, iyilik eden ve iyilik veren ilkeyi över.

Bu övgüye kimileri "övgü", kimileri "dinin sembolü", başkaları ise sanırım daha ilahî olarak "hiyerarşik şükran" der; çünkü Tanrı'dan bize gelen kutsal armağanları kapsar. Bana öyle geliyor ki övülen bütün ilahî işlerin işleyişi bizim için olmuştur: Bizim ousia'mızı ve hayatımızı iyiliğe uygun biçimde varlığa getirmiş, bizdeki Tanrı'ya benzer yanı ilk örnek güzelliklerle biçimlendirmiş, bizi daha ilahî bir melekeye ve yükselişe katılım içine koymuştur. Dikkatsizliğimizden doğan ilahî armağanlardan yoksunluğu görünce, bizi onarıcı iyiliklerle eski hâlimize çağırmış; bizim olanın tam üstlenilmesiyle kendine ait olanı en yetkin biçimde paylaşmayı iyilik olarak yapmış ve böylece bize Tanrı ile

s225

φθοροποιοὺς ἡδονὰς, καὶ τὴν ἀβέβαιον ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις οὐκ οὖσαν, ἀλλὰ δοκοῦσαν εὐπάθειαν ἐπιθυμοῦντες καὶ ἐνεργοῦντες. Οἱ πρῶτοι δ´ οὖν οὗτοι καὶ κυριώτερον ἐκείνων ὑπὸ τῆς τοῦ λειτουργοῦ διακριτικῆς φωνῆς ἀφοριζέσθωσαν· οὐ γὰρ θεμιτὸν αὐτοῖς ἐτέρου τινὸς ἱεροῦ μετασχεῖν, ἢ τῆς τῶν λογίων ἐπιστρεπτικῆς ἐπὶ τὰ κρείττω διδασκαλίας. Εἰ γὰρ ἡ τῶν θείων ὑπερκόσμιος ἱερουργία καὶ τοὺς ἐν μετανοίᾳ, καὶ τοὺς πρὸς αὐτὴν ἤδη γεγονότας, ἀποκρύπτεται, τὸ μὴ παντελῶς ἱερώτατον οὐ προσιεμένη· προσφωνεῖ δὲ καὶ τοῦτο πανάγνως, ὅτι Καὶ τοῖς κατά τι πρὸς τὸ τοῦ θεοειδοῦς ἄκρον ἀτελῶς ἐξασθενοῦσιν ἀθέατός εἰμι καὶ ἀκοινώνητος· ἀποσοβεῖ γὰρ ἡ κατὰ πᾶν ἀμιγεστάτη φωνὴ καὶ τοὺς μὴ δυναμένους συνδεθῆναι τοῖς τῶν θειοτάτων ἀξίως κοινωνοῖς, πολλῷ γε μᾶλλον ἡ τῶν ἐμπαθῶς ἐνεργουμένων πληθὺς ἀνίερος ἔσται καὶ πάσης ἀλλοτρία τῆς τῶν ἱερῶν ἐποψίας καὶ κοινωνίας. Ἐπειδὰν δὲ τοῦ θείου γεγόνασιν ἔξω ναοῦ καὶ τῆς ὑπερκειμένης αὐτοὺς ἱερουργίας οἱ τῶν τελετῶν ἀμύητοι καὶ ἀτέλεστοι, καὶ πρὸς αὐτοῖς οἱ τῆς ἱερᾶς ἀποστάται ζωῆς, ἐπομένως τε τούτοις οἱ πρὸς τὰ τῶν ἐναντίων δείματά τε καὶ φάσματα δι´ ἀνανδρίαν εὐπαθεῖς, ὡς οὐκ ἀφικόμενοι διὰ τῆς πρὸς τὰ θεῖα συντόνου καὶ ἀνενδότου συννεύσεως ἐπὶ τὸ τῆς θεοειδοῦς ἕξεως ἀκίνητον καὶ δραστήριον· εἶτα πρὸς αὐτοῖς οἱ τῆς ἐναντίας μὲν ἀποστάντες ζωῆς, οὕπω δὲ καὶ τῶν φαντασιῶν αὐτῆς ἕξει καὶ ἔρωτι θείῳ καὶ ἀμιγεῖ καθαρθέντες, καὶ μετ´ αὐτοὺς οἱ μὴ καθάπαξ ἑνοειδεῖς, καὶ, νομικῶς εἰπεῖν, ἄμωμοι καὶ ἀλώβητοι παντελῶς. οἱ πανίεροι τῶν πανιέρων ἱερουργοὶ καὶ φιλοθεάμονες, τὴν ἁγιωτάτην τελετὴν ἀγιοπρεπῶς ἐποπτεύοντες, ὑμνοῦσιν ὑμνολογίᾳ καθολικῇ τὴν ἀγαθουργὸν καὶ ἀγαθοδότιν ἀρχὴν, ὑφ´ ἧς αἱ σωτηριώδεις ἡμῖν ἀνεδείχθησαν τελεταὶ, τὴν ἱερὰν τῶν τελουμένων θέωσιν ἱερουργοῦσαι. Τὸν ὕμνον δὲ τοῦτον οἱ μὲν ὑμνολογίαν καλοῦσιν, οἱ δὲ τῆς θρησκείας τὸ σύμβολον, ἄλλοι δὲ, ὡς οἶμαι, θειότερον ἱεραρχικὴν εὐχαριστίαν, ὡς περιεκτικὴν τῶν εἰς ἡμᾶς θεόθεν ἀφικομένων ἱερῶν δώρων· δοκεῖ γάρ μοι τῶν ὑμνουμένων ἁπασῶν θεουργιῶν ἡ πραγματεία περὶ ἡμᾶς γεγονέναι, τὴν μὲν οὐσίαν ἡμῶν καὶ ζωὴν ἀγαθοειδῶς ὑποστήσασα, καὶ ἀρχετύποις κάλλεσι τὸ θεοειδὲς ἡμῶν μορφώσασα, καὶ θειοτέρας ἕξεως καὶ ἀναγωγῆς ἐν μετουσίᾳ καταστήσασα, κατιδοῦσα δὲ τὴν ἐξ ἀπροσεξίας ἐγγενομένην ἡμῖν ἐρημίαν τῶν θείων δωρεῶν, ἐπισκευαστοῖς ἡμᾶς ἀγαθοῖς εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀνακαλέσασθαι, καὶ τῇ παντελεῖ τῶν ἡμετέρων προσλήψει τὴν τελειοτάτην τῶν οἰκείων μετάδοσιν ἀγαθουργῆσαι, καὶ ταύτῃ κοινωνίαν ἡμῖν Θεοῦ

s226ilahî şeylerin ortaklığını sağlamıştır.

Tanrısal insan sevgisi böyle kutsal biçimde övüldükten sonra, ilahî ekmek örtülü olarak ve kutsama kâsesi konur; en ilahî öpüş yapılır, kutsal yazılı levhaların gizli ve evren-üstü okunuşu gerçekleşir. Çünkü kendi aralarında bölünmüş olanların Bir'e toplanması ve Bir'in barışçı birliğine katılması mümkün değildir. Bir'in seyri ve bilgisiyle aydınlanıp birliğe benzer ilahî toplanmayla birleşirsek, maddeye bağlı ve tutkulu düşmanlıkları, tabiatça aynı türden olanlara karşı kinleri doğuran bölünmüş arzulara düşmeye katlanamayız. Sanırım barışın kutsal işi bu birliğe benzer, bölünmez hayatı kanun olarak koyar; benzeri benzere yerleştirir ve ilahî, birleşik görünümleri bölünmüş olanlardan ayırır.

Barıştan sonra kutsal levhaların okunuşu, dindarca yaşamış ve faziletli hayatın yetkinliğine sarsılmadan ulaşmış olanları ilan eder. Bizi onlara benzeyerek mutlu meleke ve Tanrı'ya benzer pay yoluna çağırır ve yönlendirir; onları ise yaşıyor olarak ilan eder, teolojinin dediği gibi ölmemiş, ölümden en ilahî hayata geçmiş olarak. Dikkat et ki kutsal anışlara da yerleştirilirler; ilahî hafıza insanca, hatırlama gücünün hayalinde olmak üzere değil, Tanrı'ya yaraşır biçimde, yetkinleşmiş Tanrı'ya benzerlerin Tanrı'daki değerli ve değişmez bilgisi olarak gösterilir. Çünkü Sözler'in dediği gibi Tanrı "kendisinin olanları bildi." Ve "Rab'bin önünde dindarlarının ölümü değerlidir"; burada dindarların ölümü, dindarlık içinde yetkinleşmek anlamındadır.

Şunu da kutsal biçimde düşün: Mesih'in kendisiyle gösterildiği ve katılıma açıldığı saygıdeğer semboller ilahî sunağa konduğunda, azizlerin kaydı aralıksız olarak oradadır; onların Mesih'le evren-üstü kutsal birliğinin bölünmez yoldaşlığını gösterir.

Bunlar anlatıldığı kurala göre yapıldıktan sonra hiyerark en kutsal sembollerin önünde durur ve rahiplerin saygıdeğer takımıyla birlikte ellerini suyla yıkar.

s226

Οὕτω δὲ τῆς θεαρχικῆς φιλανθρωπίας ἱερῶς ὑμνηθείσης, ἐγκεκαλυμμένος μὲν ὁ θεῖος ἄρτος προτίθεται καὶ τὸ τῆς εὐλογίας ποτήριον· ὁ δὲ θειότατος ἀσπασμὸς ἱερουργεῖται, καὶ τῶν ἀγιογράφων πτυχῶν ἡ μυστικὴ καὶ ὑπερκόσμιος ἀνάῤῥησις. Οὐ γὰρ ἔνεστι πρὸς τὸ ἓν συνάγεσθαι καὶ τῆς τοῦ ἑνὸς μετέχειν εἰρηναίας ἐνώσεως τοὺς πρὸς ἑαυτοὺς διῃρημένους. Εἰ γὰρ ὑπὸ τῆς τοῦ ἐνὸς θεωρίας καὶ γνώσεως ἐλλαμπόμενοι, πρὸς τὴν ἑνοειδῆ καὶ θείαν συναγωγὴν ἑνοποιηθῶμεν, οὐκ ἂν ἐπὶ τὰς μεριστὰς ἀνασχοίμεθα καταπίπτειν ἐπιθυμίας, ἐξ ὧν αἱ πρόσυλοι δημιουργοῦνται καὶ ἐμπαθεῖς πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ὁμοειδεῖς ἀπέχθειαι. Ταύτην οὖν, ὡς οἶμαι, τὴν ἐνοειδῆ καὶ ἀδιαίρετον ζωὴν ἡ τῆς εἱρήνης ἱερουργία νομοθετεῖ, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἐνιδρύουσα, καὶ τῶν μεριστῶν ἀποδιαστέλλουσα τὰ θεῖα καὶ ἐνιαῖα θεάματα. Τῶν δὲ ἱερῶν πτυχῶν ἡ μετὰ τὴν εἰρήνην ἀνάῤῥησις ἀνακηρύττει τοὺς ὁσίως βεβιωκότας, καὶ πρὸς ἐναρέτου ζωῆς τελείωσιν ἀμεταστάτως ἀφικομένους· ἡμᾶς μὲν ἐπὶ τὴν δι´ ὁμοιότητος αὐτῶν μακαριστὴν ἔξιν καὶ θεοειδῆ λῆξιν προτρέπουσα καὶ χειραγωγοῦσα, τοὺς δὲ ὡς ζῶντας ἀνακηρύττουσα, καὶ ὡς ἡ θεολογία φησὶν, οὐ νεκρωθέντας, ἀλλὰ εἰς θειοτάτην ζωὴν ἑκ θανάτου μεταφοιτήσαντας. Σκόπει δέ, ὅτι καὶ μνημοσύνοις ἱεροῖς ἀνατίθενται, τῆς θείας μνήμης οὐκ ἀνθρωπικῶς ἐν τῇ τοῦ μνημονικοῦ φαντασίᾳ. δηλουμένης, ἀλλ´ ὡς ἄν τις φαίη θεοπρεπῶς, κατὰ τὴν ἐν Θεῷ τῶν τετελεσμένων θεοειδῶν τιμίαν καὶ ἀμετάστατον γνῶσιν. Ἔγνω γὰρ, ἦ τὰ λόγια, τούς ὄντας αὐτοῦ· καὶ, Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ, τοῦ θανάτου τῶν ὁσίων ἀντὶ τῆς ἐν ὀσιότητι τελειώσεως εἰρημένου. Καὶ τοῦτο δὲ ἱερῶς ἐννόησον, ὡς, ἐπιτεθέντων τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ τῶν σεβασμίων συμβόλων, δι´ ὧν ὁ Χριστὸς σημαίνεται καὶ μετέχεται, πάρεστιν ἀδιαστάτως ἡ τῶν ἁγίων ἀπογραφὴ, τὸ συνεζευγμένον αὐτῶν ἀδιαιρέτως ἐμφαίνουσα τῆς πρὸς αὐτὸν ὑπερκοσμίου καὶ ἱερᾶς ἐνώσεως. Τούτων δὲ καθ´ ὃν εἴρηται θεσμὸν ἱερουργηθέντων, ἑστὼς ἐπίπροσθεν τῶν ἀγιωτάτων συμβόλων ὑδατι τὰς χεῖρας ὁ ἱεράρχης νίπτεται μετὰ τοῦ σεμνοῦ τῶν

s227Sözler'in dediği gibi yıkanmış olan kimsenin, uçlarını, yani en dışını yıkamaktan başka bir yıkanmaya ihtiyacı yoktur. Bu en uç arınmayla Tanrı'ya benzer olanın en lekesiz melekesi içinde, ikincil şeylere iyiliğe uygun biçimde ilerlerken bile bağsız ve bağımsız kalacaktır; çünkü bütünüyle birliğe benzerdir ve yeniden birleşik olarak Bir'e döndüğünde, dönüşünü lekesiz ve pürüzsüz yapacaktır; çünkü Tanrı'ya benzer olanın dolgunluğunu ve bütünlüğünü korur.

Dediğimiz gibi kutsal yıkanma kabı kanuna bağlı hiyerarşide vardı; şimdi ise hiyerarkın ve rahiplerin ellerini yıkaması ona işaret eder. Çünkü en kutsal işe gidenlerin ruhun en dıştaki hayallerinden bile arınmış olmaları, ona elden geldiğince benzerlik yoluyla yaklaşmaları gerekir. Böylece Tanrı'nın görünüşleriyle daha parlak biçimde aydınlanırlar; çünkü evren-üstü pırıltılar kendi parıltılarını, aynı türden aynaların aydınlığına daha bütün ve daha saydam biçimde geçirirler.

Hiyerarkın ve rahiplerin uçlarına, yani en dış yanlarına kadar yıkanması, en kutsal sembollerin önünde olur. Çünkü bütün en gizli düşüncelerimizi gözeten Mesih önünde yapılır; en uç arınma, onun her şeyi gören titizliğinde, en adil ve tarafsız yargılarında belirlenir. Böylece hiyerark ilahî şeylerle birleşir, kutsal ilahî işleri över, en ilahî olanları kutsal biçimde yerine getirir ve övdüklerini gözler önüne koyar.

Bizim için yapılan ilahî işlerin neler olduğunu söylediğimizi şimdi gücümüz ölçüsünde anlatmalıyız. Çünkü hepsini övmeye gücüm yetmez; onları açıkça bilmek ve başkalarını inisiye etmek ise hiç yetmez. Tanrı'yla dolu hiyerarkların Sözler'e uygun olarak övdükleri ve kutsal olarak yerine getirdikleri kadarını, hiyerarşik esini yardıma çağırarak, erişebildiğimiz ölçüde söyleyeceğiz.

İnsan tabiatı başlangıçta akılsızca ilahî iyiliklerden kaydı; onu tutkularla dolu hayat ve bozucu ölümün sonu izledi. Çünkü gerçek iyilikten ölümcül kopuş ve cennetteki kutsal kuralın çiğnenmesi, kendi eğilimlerinin ve düşmanın büyüleyici, kötücül aldatmalarının etkisiyle hayat veren boyunduruktan çılgınca kurtulan kimseyi, doğal olarak, ilahî iyiliklerin zıtlarına teslim etti. Bundan dolayı acınacak biçimde ebedî olanı ölümlü olanla değiştirdi. Kendi başlangıcını bozucu doğuşlarda

s227

ἱερέων τάγματος. Ὅτι μὲν οὖν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ὁ λελουμένος οὐ δεῖταί τινος ἑτέρας εἰ μὴ τῆς τῶν ἄκρων, εἴτουν ἐσχάτων ἑαυτοῦ νίψεως, δι´ ἦς ἀκροτάτης καθάρσεως, ἐν πανάγνῳ τοῦ θεοειδοῦς ἕξει, καὶ πρὸς τὰ δεύτερα προῖὼν ἀγαθοειδῶς, ἄσχετος ἔσται καὶ ἀπόλυτος, ὡς καθάπαξ ἑνοειδὴς, καὶ πρὸς τὸ ἓν αὖθις ἑνιαίως ἐπιστρεφόμενος, ἄχραντον ποιήσεται καὶ ἀκηλίδωτον τὴν ἐπιστροφήν, ὡς τοῦ θεοειδοῦς ἀποσώζων τὸ πλῆρες καὶ ὁλόκληρον. Ὁ μὲν ἱερὸς λουτὴρ, ὡς εἰρήκαμεν, ἐν τῇ κατὰ νόμον ἦν ἱεραρχίᾳ· νῦν δὲ τοῦ ἱεράρχου καὶ τῶν ἱερέων ἡ τῶν χειρῶν ἀποκάθαρσις αὐτὸν ὑπαινίσσεται. Τοὺς γὰρ ἐπὶ τὴν παναγεστάτην ἰόντας ἱερουργίαν ἀποκεκαθάρθαι δεῖ καὶ τὰς ἐσχάτας τῆς ψυχῆς φαντασίας, καὶ δι´ ὁμοιότητος αὐτῇ κατὰ τὸ δυνατὸν προσιέναι· φανοτέρας γὰρ οὕτω τὰς θεοφανείας περιαυγασθήσονται τῶν ὑπερκοσμίων μαρμαρυγῶν εἰς τὴν τῶν ὁμοιοειδῶν ἐσόπτρων ἀγλαῖαν ὁλικώτερον καὶ διαυγέστερον ἐφιέντων διεῖναι τὴν οἰκείαν αἴγλην. Ἡ δὲ τοῦ ἱεράρχου καὶ τῶν ἱερέων ἄχρι τῶν ἄκρων εἴτουν ἐσχάτων ἀπόνιψις ἐπίπροσθεν γίγνεται τῶν ἀγιωτάτων συμβόλων, ὡς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ πάσας ἐφορῶντος ἡμῶν τὰς κρυφιωτάτας ἐννοίας, καὶ τῆς ἀκροτάτης καθάρσεως ἐν τοῖς αὐτοῦ πανεπισκόποις ἀκριβασμοῖς, καὶ ταῖς δικαιοτάταις καὶ ἀδεκάστοις κρίσεσιν ὁριζομένης· οὕτω τοῖς θείοις ὁ ἱεράρχης ἑνοῦται, καὶ τὰς ἱερὰς θεουργίας ὑμνήσας, ἱερουργεῖ τὰ θειότατα, καὶ ὑπ´ ὄψιν ἄγει τὰ ὑμνημένα. Τίνας μὲν εἶναι τὰς εἰς ἡμᾶς θεουργίας φαμὲν, ἑξῆς ἀφηγητέον ὅση δύναμις· οὐ γὰρ ἀπάσας ὑμνεῖν ἱκανὸς ἐγὼ, μή τί γε σαφῶς εἰδέναι καὶ ἑτέρους μυσταγωγεῖν· ὅσα δὲ πρὸς τῶν ἐνθέων ἱεραρχῶν ἀκολούθως τοῖς λογίοις ὑμνεῖται καὶ ἱερουργεῖται, ταῦτα, ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν, ἐροῦμεν, τὴν ἱεραρχικὴν ἐπίπνοιαν ἀρωγὸν ἐπικαλεσάμενοι. Τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἀρχῆθεν ἀπὸ τῶν θείων ἀγαθῶν ἀνοήτως ἐξολισθήσασαν, ἡ πολυπαθεστάτη ζωὴ διαδέχεται, καὶ τὸ τοῦ φθοροποιοῦ θανάτου πέρας· ἀκολούθως γὰρ ἡ τῆς ὄντως ἀγαθότητος ὀλέθριος ἀποστασία, καὶ τῆς ἱερᾶς ἐν παραδείσῳ θεσμοθεσίας ὑπερβασία, τὸν ἐξοιστρήσαντα τοῦ ζωοποιοῦ ζυγοῦ, ταῖς οἰκείαις ῥοπαῖς καὶ θελκτικαῖς τοῦ ἐναντίου καὶ δυσμενέσιν ἀπάταις, τοῖς ἐναντίοις τῶν θείων ἀγαθῶν παραδέδωκεν, ἔνθεν ἐλεεινῶς ἀντὶ μὲν αἰωνίου τὸ θνητὸν ἀντηλλάξατο· τὴν δὲ οἰκείαν ἀρχὴν ἐν φθαρτικαῖς

s228bulduğu için, sonunu da başlangıca uygun olarak ona götürdü. Ama ilahî ve yükselten hayattan kendi isteğiyle düşen bu tabiat, zıt uca, tutkularla dolu değişmeye sürüklendi. Doğru yoldan, gerçekten var olan Tanrı'ya giden yoldan saparak yolunu şaşırdı; ölümcül ve kötülük yapan kalabalıklara boyun eğerek farkına varmadan tanrılara da dostlara da değil, düşmanlara kulluk etti. Onlar acımasız yapılarına uygun biçimde onu hunharca kullanınca, acınacak bir biçimde yok olma ve mahvolma tehlikesine düştü.

Ama Tanrısal iyiliğin sınırsız insan sevgisi, bizim için bizzat iş görmekten iyiliğine uygun biçimde kaçınmadı. Bize ait her şeye günahsız olarak gerçekten katıldı, aşağılık hâlimizle birleşti; kendisine ait olanların karışmaz ve bütünüyle kusursuz melekesini korudu. Artık bizi kendisiyle aynı soydan sayarak kendisiyle ortaklığı armağan etti ve kendi güzelliklerine ortak kıldı. Gizli geleneğin söylediği gibi, asi kalabalığın üzerimizdeki gücünü, üstün geldiği için kuvvetle değil, bize sırlı olarak aktarılan söze göre, yargı ve adaletle ortadan kaldırdı. Bizim durumumuzu da iyilik ederek bütünüyle tersine çevirdi. Nous'umuzdaki ışıksızlığı mutlu ve en ilahî ışıkla doldurdu, biçimsiz olanı Tanrı'ya benzer güzelliklerle süsledi. Ruhumuzun evini ise, neredeyse düşmüş olan ousia'mızı tamamen kurtararak en lanetli tutkulardan ve bozucu lekelerden özgür kıldı; bize evren-üstü bir yükselişi ve kendisine elden geldiğince kutsal benzeyişlerimizle Tanrı'yla dolu bir yaşayışı gösterdi.

Tanrı'yı taklit etmek bizde başka nasıl olabilir ki, en kutsal ilahî işlerin anısı hiyerarşik kutsal söz ve kutsal işlerle sürekli yenilenmedikçe? Sözler'in dediği gibi, bu yüzden bunu "onun anısına" yaparız. Bu yüzden ilahî hiyerark ilahî sunağın önünde durur ve İsa'nın, en ilahî takdirimizin, en kutsal Baba'nın rızasıyla, Söz'e göre Kutsal Ruh'ta, soyumuzun kurtuluşu için yerine getirdiği, sözünü ettiğimiz kutsal ilahî işleri över. Onların saygıdeğer, akledilir seyrini övüp akledici gözlerle seyrettikten sonra, sembolik kutsal işlerine geçer; bunu da Tanrı'nın aktardığı biçimde yapar. Bu yüzden ilahî işlerin kutsal övgülerinden sonra, hem saygılı hem hiyerarşik bir tavırla, kendisini aşan kutsal iş için özür diler ve önce ona kutsal bir sesle "Sen dedin: Bunu benim anısıma yapın" diye seslenir.

s228

ἐσχηκυΐα γενέσεσιν ἐπὶ τὸ τῆς ἀρχῆς κατάλληλον εἰκότως ἦγε τὸ πέρας· ἀλλὰ καὶ τῆς θείας καὶ ἀναγώγου ζωῆς ἐθελουσίως ἀποπεσοῦσα, πρὸς τὴν ἐναντίαν ἐσχατιὰν ἠνέχθη, τὴν πολυπαθεστάτην ἀλλοίωσιν. Πλανωμένη δὲ καὶ τῆς εὐθείας ὁδοῦ τῆς ἐπὶ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν ἐκτετραμμένη, καὶ ταῖς ὀλεθρίαις καὶ κακεργέτισιν ὑποταττομένη πληθύσιν, ἐλάνθανεν οὐ θεοὺς οὐδὲ φίλους, ἀλλὰ δυσμενεῖς θεραπεύουσα· τῶν δὲ ἀφειδῶς αὐτῇ κατὰ τὸ οἰκεῖον ἀνηλεὲς ἀποκεχρημένων, εἰς ἀνυπαρξίας οἰκτρῶς ἐμπεπτώκει καὶ ἀπωλείας κίνδυνον. Ἡ δὲ τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ἀπειροτάτη φιλανθρωπία καὶ τὴν αὐτουργὸν ἡμῶν ἀγαθοπρεπῶς οὐκ ἀπηνήνατο πρόνοιαν, ἀλλὰ ἐν ἀληθεῖ μεθέξει τῶν καθ´ ἡμᾶς γενομένη πάντων ἀναμαρτήτως, καὶ πρὸς τὸ ταπεινὸν ἡμῶν ἑνοποιηθεῖσα, μετὰ τῆς τῶν οἰκείων ἀσυγχύτου καὶ ἀλωβήτου παντελῶς ἕξεως, τὴν πρὸς αὐτὴν ἡμῖν κοινωνίαν ὡς ὁμογενέσι λοιπὸν ἐδωρήσατο, καὶ τῶν οἰκείων ἀνέδειξε μετόχους καλῶν· τῆς μὲν ἀποστατικῆς πληθύος, ὡς ἡ κρυφία παράδοσις ἔχει, τὸ καθ´ ἡμῶν καταλύσασα κράτος οὐ κατὰ δύναμιν, ὡς ὑπερισχύουσα, κατὰ δὲ τὸ μυστικῶς ἡμῖν παραδοθὲν λόγιον, ἐν κρίσει καὶ δικαιοσύνῃ. Τὰ καθ´ ἡμᾶς δὲ πρὸς τοὐναντίον ἅπαν ἀγαθουργῶς μετεσκευάσατο· τὸ μὲν γὰρ κατὰ νοῦν ἡμῶν ἀλαμπὲς ἐνέπλησεν ὀλβίου καὶ θειοτάτου φωτὸς, καὶ τοῖς θεοειδέσιν ἐκόσμησε τὸ ἀνείδεον κάλλεσι· τὸ δὲ τῆς ψυχῆς οἰκητήριον ἐν παντελεῖ σωτηρίᾳ τῆς ὅσον οὔπω καταπεσούσης ἡμῶν οὐσίας ἐναγεστάτων παθῶν καὶ φθοροποιῶν μολυσμῶν ἠλευθέρωσεν, ἀναγωγὴν ἡμῖν ὑπερκόσμιον δείξασα καὶ πολιτείαν ἔνθεον ἐν ταῖς πρὸς αὐτὴν ἡμῶν ἱεραῖς κατὰ τὸ δυνατὸν ἀφομοιώσεσι. Τὸ θεομίμητον δὲ πῶς ἂν ἡμῖν ἐτέρως ἐγγένοιτο, μὴ τῆς τῶν ἱερωτάτων θεουργιῶν μνήμης ἀνανεουμένης ἀεὶ ταῖς ἱεραρχικαῖς ἱερολογίαις τε καὶ ἱερουργίαις; Τοῦτο οὖν ποιοῦμεν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, εἰς τὴν αὐτῆς ἀνάμνησιν. Ἔνθεν ὁ θεῖος ἱεράρχης, ἐπὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου καταστὰς, ὑμνεῖ τὰς εἰρημένας ἱερὰς θεουργίας Ἰησοῦ τῆς θειοτάτης ἡμῶν προνοίας, ἃς ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ γένους ἡμῶν εὐδοκίᾳ τοῦ παναγεστάτου Πατρὸς ἐν Πνεύματι ἀγίῳ, κατὰ τὸ λόγιον, ἐτελείωσεν. Ὑμνήσας δὲ καὶ τὴν σεβασμίαν αὐτῶν καὶ νοητὴν θεωρίαν ἐν νοεροῖς ὀφθαλμοῖς ἐποπτεύσας, ἐπὶ τὴν συμβολικὴν αὐτῶν ἱερουργίαν ἔρχεται, καὶ τοῦτο θεοπαραδότως· ὅθεν εὐλαβῶς τε ἅμα καὶ ἱεραρχικῶς μετὰ τοὺς ἱεροὺς τῶν θεουργιῶν ὕμνους ὑπὲρ τῆς ὑπὲρ αὐτὸν ἱερουργίας ἀπολογεῖται, πρότερον ἱερῶς πρὸς αὐτὸν ἀναβοῶν, Σὺ εἶπας· Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν.

s229Sonra bu Tanrı'yı taklit eden kutsal işe layık olmayı, Mesih'e benzeyerek ilahî şeyleri yerine getirmeyi ve lekesizce dağıtmayı, kutsal şeylere katılacak olanların da kutsallığa yaraşır biçimde katılmalarını diler; en ilahî olanları kutsal biçimde yerine getirir ve övdüklerini, kutsal biçimde önünde bulunan sembollerle gözler önüne koyar. Örtülü ve bölünmemiş ekmeği açar, çok parçaya böler, birleşik kâseyi herkese paylaştırır; böylece birliği sembolik olarak çoğaltır, dağıtır ve bunlarda en kutsal işi yerine getirir.

Çünkü en Tanrısal logos, yani İsa'nın bir, basit ve gizli olanı, bizim insan oluşumuzla bileşik ve görünür olana, değişmeden, iyilik ve insan sevgisiyle ilerledi; bizim kendisiyle birleştirici ortaklığımızı iyilik yaparak gerçekleştirdi. Aşağılık hâlimizi kendi en ilahî yanıyla son derece birleştirdi; yeter ki biz de kusursuz ve ilahî hayatın özdeşliğine göre, gövdeye bağlı uzuvlar gibi ona bağlanalım; bozucu tutkularla ölmüş olarak ilahî ve en sağlıklı uzuvlara uymayan, yapışmayan ve onlarla birlikte yaşamayan şeyler olmayalım. Çünkü onunla ortaklık istiyorsak, tende geçirdiği en ilahî hayatına bakmalı, ona benzeyerek kutsal günahsızlıktan Tanrı'ya benzer, kusursuz melekeye koşmalıyız. Ancak böyle ahenkli biçimde bize benzeriyle ortaklığı armağan edecektir.

Hiyerark bunları kutsal olarak yaptığı işlerle gösterir: Örtülü armağanları açığa çıkarır, birleşik olanı çok parçaya böler; dağıtılanların kendilerini alanlarla son derece birleşmesiyle, katılanları onlara ortak kılar. Çünkü bunlarla, İsa Mesih'i gözler önüne koyarak, akledilir hayatımızı duyulur biçimde tasvirlerde olduğu gibi çizer: Tanrılığın gizliliğinden, bize ait tam ve karışmaz insan oluşuyla insan sevgisiyle bizden biçim alan, tabiatça Bir olandan bizim bölünmüş hâlimize değişmeden ilerleyen, bu iyilik yapan insan sevgisiyle insan soyunu kendisine ve kendi iyiliklerine ortak olmaya çağıran Mesih'i. Yeter ki gücümüz ölçüsünde ona benzeyerek en ilahî hayatıyla birleşelim; böylece gerçekten Tanrı'ya ve ilahî şeylere ortak kılınacağız.

s229

Εἶτα τῆς θεομιμήτου ταύτης ἱερουργίας ἄξιος αἰτήσας γενέσθαι, καὶ τῇ πρὸς αὐτὸν Χριστὸν ἀφομοιώσει τὰ θεῖα τελέσαι, καὶ διαδοῦναι πανάγνως, καὶ τοὺς τῶν ἱερῶν μεθέξοντας ἱεροπρεπῶς μετασχεῖν, ἱερουργεῖ τὰ θειότατα, καὶ ὑπ´ ὄψιν ἄγει τὰ ὑμνημένα διὰ τῶν ἱερῶς προκειμένων συμβόλων· τὸν γὰρ ἐγκεκαλυμμένον καὶ ἀδιαίρετον ἄρτον ἀνακαλύψας καὶ εἰς πολλὰ διελὼν, καὶ τὸ ἐνιαῖον τοῦ ποτηρίου πᾶσι καταμερίσας, συμβολικῶς τὴν ἑνότητα πληθύνει, καὶ διανέμει, παναγεστάτην ἐν τούτοις ἱερουργίαν τελῶν. Τὸ γὰρ ἓν καὶ ἀπλοῦν καὶ κρύφιον Ἰησοῦ τοῦ θεαρχικωτάτου λόγου τῇ καθ´ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσει πρὸς τὸ σύνθετόν τε καὶ ὁρατὸν ἀναλλοιώτως ἀγαθότητι καὶ φιλανθρωπίᾳ προελήλυθε, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἡμῶν ἑνοποιὸν κοινωνίαν ἀγαθουργῶς διεπραγματεύσατο, τὰ καθ´ ἡμᾶς ταπεινὰ τοῖς θειοτάτοις αὐτοῦ κατ´ ἄκρον ἐνώσας, εἴπερ καὶ ἡμεῖς ὡς μέλη σώματι συναρμολογηθῶμεν αὐτῷ, κατὰ τὸ ταὐτὸν τῆς ἀλωβήτου καὶ θείας ζωῆς, καὶ μὴ τοῖς φθοροποιοῖς πάθεσι κατανεκρωθέντες, ἀνάρμοστοι καὶ ἀκόλλητοι καὶ ἀσύζωοι γενώμεθα πρὸς θεῖα μέλη καὶ ὑγιέστατα· χρὴ γὰρ ἡμᾶς, εἰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐφιέμεθα κοινωνίας, εἰς τὴν θειοτάτην αὐτοῦ κατὰ σάρκα ζωὴν ἀποσκοπεῦσαι, καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ἀφομοιώσει τῆς ἱερᾶς ἀναμαρτησίας εἰς τὴν θεοειδῆ καὶ ἀλώβητον ἔξιν ἀναδραμεῖν· οὕτω γὰρ ἐναρμονίως ἡμῖν τὴν πρὸς τὸ ὅμοιον κοινωνίαν δωρήσεται. Ταῦτα τοῖς ἱερῶς δρωμένοις ὁ ἱεράρχης ἐμφαίνει, τὰ μὲν ἐγκεκαλυμμένα δῶρα πρὸς τὸ ἐμφανὲς ἄγων, τὸ δὲ ἑνιαῖον αὐτῶν εἰς πολλὰ διαιρῶν, καὶ τῇ τῶν διανεμομένων πρὸς τὰ ἐν οἷς γίγνεται κατ´ ἄκρον ἑνώσει, κοινωνοὺς αὐτῶν ἀποτελῶν τοὺς μετέχοντας. Διαγράφει γὰρ ἐν τούτοις αἰσθητῶς, ὑπ´ ὄψιν ἄγων Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τὴν νοητὴν ἡμῶν ὡς ἐν εἰκόσι ζωὴν, ἐκ τοῦ κατὰ τὸν θεῖον κρυφίου, τῇ παντελεῖ καὶ ἀσυγχύτῳ καθ´ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσει φιλανθρώπως ἐξ ἡμῶν τε εἰδοποιούμενον, καὶ πρὸς τὸ μεριστὸν ἡμῶν ἀναλλοιώτως ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν ἐνὸς προῖόντα, καὶ διὰ τῆς ἀγαθουργοῦ ταύτης φιλανθρωπίας εἰς μετουσίαν ἑαυτοῦ καὶ τῶν οἰκείων ἀγαθῶν καλοῦντα τὸ ἀνθρώπειον φῦλον, εἴπερ ἐνωθῶμεν αὐτοῦ τῇ θειοτάτῃ ζωῇ τῇ πρὸς αὐτὴν ἡμῶν κατὰ δύναμιν ἀφομοιώσει, καὶ ταύτῃ πρὸς ἀλήθειαν κοινωνοὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἀποτελεσθησόμεθα

s230[Hiyerark önce kendisi ilahî komünyona katılır, sonra onu] Kilisenin bütün kutsal topluluğuna [verir]. Çünkü katılım, aktarmadan önce gelir; sırları almak, gizli dağıtımdan önce gelir. İlahî şeylerin genel güzel düzeni ve sırası budur: Kutsal önder, Tanrı'dan kendisi aracılığıyla başkalarına armağan edilecek şeylere önce kendisi katılır, onlarla dolar ve ancak öyle başkalarına aktarır. Bu yüzden Tanrı'yla dolu öğretileri, onlara uygun yaşayış ve melekeye sahip olmadan önce küstahça kullananlar kutsallıktan yoksundur ve kutsal kuralın tamamen dışındadır. Çünkü güneş ışınlarında, daha ince ve saydam ousia'lar içeri akan parıltıyla önce dolar, kendilerinden her yandan taşan ışığı güneş gibi sonrakilere akıtırlar. Bunun gibi, bütün yapısıyla Tanrı'ya son derece benzer hâle gelmemiş, ilahî esin ve yargıyla önder olarak gösterilmemiş kimse, ilahî olan her şeyde başkalarına önderlik etmeye cesaret etmemelidir.

Bunlardan sonra rahiplerin bütün dizilişi hiyerarşik olarak toplanıp en ilahî şeylere ortak olunca, ilahî işlerin lütuflarını orantılı olarak tanıyıp övdükten sonra kutsal bir şükranla sona erer. Dolayısıyla ilahî şeylere katılmayanlar ve onları bilmeyenler, en ilahî armağanlar kendi tabiatları gereği şükrana layık olsa da şükrana ulaşamazlar. Dediğim gibi, kötüye eğilimleri yüzünden ilahî armağanlara bakmak bile istemediklerinden, ilahî işlerin sonsuz lütufları karşısında nankör kaldılar. Sözler der ki: "Tadın ve görün." Çünkü inisiye olanlar ilahî şeylere kutsal inisiyasyonla onların cömert lütuflarını tanıyacak, onların en ilahî yüceliğini ve büyüklüğünü katılım içinde bütünüyle kutsal biçimde seyrederek, Tanrısal İlke'nin gök-üstü iyiliklerini şükranla övecekler.

s230

⟦Μετασχὼν δὲ τῆς θείας κοινωνίας καὶ μεταδοὺς παντὸς⟧ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἱεροῦ πληρώματος. Ἡ μετοχὴ γὰρ τῆς μεταδόσεως ἡγεῖται, καὶ τῆς μυστικῆς διανεμήσεως ἡ τῶν μυστηρίων μετάληψις· αὕτη γὰρ ἡ καθολικὴ τῶν θείων εὐκοσμία καὶ τάξις, πρῶτον ἐν μετουσίᾳ γενέσθαι καὶ ἀποπληρώσει τὸν ἱερὸν καθηγεμόνα, τῶν δι´ αὐτοῦ θεόθεν ἑτέροις δωρηθησομένων, οὕτω τε καὶ ἄλλοις μεταδοῦναι. Διὸ καὶ ταῖς ἐνθέοις διδασκαλίαις οἱ τολμηρῶς ἀποκεχρημένοι πρὸ τῆς κατ´ αὐτὰς πολιτείας καὶ ἕξεως ἀνίεροι καὶ ἔκφυτοι πάντη τῆς ἱερᾶς εἰσι θεσμοθεσίας. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν ἡλιακῶν μαρμαρυγῶν αἱ λεπτότεραι καὶ διειδέστεραι τῶν οὐσιῶν, πρῶται τῆς εἰσρεούσης αἴγλης ἀποπληρούμεναι, τὸ κατὰ πᾶν ἑαυτῶν ὑπερχεόμενον φῶς εἰς τὰ μετ´ αὐτὰς ἡλιοειδῶς μετοχετεύουσιν· οὔτω καὶ θείου παντὸς οὐ τολμητέον ἐτέροις ἡγήσασθαι τὸν μὴ κατὰ πᾶσαν ἕξιν αὐτοῦ γεγονότα θεοειδέστατον, καὶ πρὸς τῆς θείας ἐπιπνοίας καὶ κρίσεως ἀρμοστὴν ἀναδεδειγμένον. Ἐν τούτοις ἡ πᾶσα τῶν ἱερέων διακόσμησις, ἱεραρχικῶς συναχθεῖσα, καὶ τοῖς θειοτάτοις κοινωνήσασα, μετ´ εὐχαριστίας ἱερᾶς καταλήγει, τὰς τῶν θεουργιῶν ἀναλόγως ἐπιγνοῦσα καὶ ὑμνήσασα χάριτας. Ὥστε οἱ τῶν θείων ἀμέτοχοι καὶ ἀγνῶτες οὐκ ἂν εἰς εὐχαριστίαν ἀφίκοιντο, καίτοι κατ´ οἰκείαν φύσιν ἀξίων οὐσῶν εὐχαριστεῖσθαι τῶν θειοτάτων δωρεῶν. Ἀλλὰ, ὅπερ ἔφην, οὐδὲ προσβλέψαι ποτὲ τοῖς θείοις δώροις ἐκ τῆς ἐπὶ τὰ χείρω νεύσεως ἐθελήσαντες, ἀχάριστοι πρὸς τὰς ἀπείρους τῶν θεουργιῶν διαμεμενήκασι χάριτας. Γεύσασθε, φησὶ τὰ λόγια, καὶ ἴδετε· τῇ γὰρ ἱερᾷ τῶν θείων μυήσει τὰς μεγαλοδώρους αὐτῶν οἱ μυούμενοι χάριτας ἐπιγνώσονται, καὶ τὸ θειότατον αὐτῶν ὕψος καὶ μέγεθος ἐν μεθέξει πανιέρως ἐποπτεύοντες, τὰς ὑπερουρανίας εὐχαρίστως ὑμνήσουσι τῆς θεαρχίας ἀγαθουργίας.

s243Bölüm IV. Kutsal Yağda Yapılanlar ve Onunla Yetkinleştirilenler

I. Giriş

En kutsal toplanmanın, hiyerarşik olarak bizim Bir'le ortaklığımızı ve toplanmamızı kutsal biçimde gerçekleştiren, sık sık söylediğimiz akledilir görünümleri bu kadar çok ve bu kadar güzeldir. Ama onunla aynı düzende başka bir yetkinleştirici iş daha vardır; önderlerimiz ona "yağ ayini" derler. Öyleyse onun kısımlarını düzen içinde, kutsal tasvirlere göre inceleyelim; böylece kısımlar aracılığıyla, hiyerarşik seyirlerle onun Bir'ine yükseleceğiz.

s243

Τοσαῦτα τῆς ἀγιωτάτης συνάξεώς ἐστι, καὶ οὕτω καλὰ τὰ νοητὰ θεάματα τὴν πρὸς τὸ ἓν ἡμῶν, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν, ἱεραρχικῶς ἱερουργοῦντα κοινωνίαν καὶ σύναξιν· ἀλλ´ ἔστι ταύτης ὁμοταγὴς ἑτέρα τελεσιουργία· μύρου τελετὴν αὐτὴν οἱ καθηγεμόνες ἡμῶν ὀνομάζουσι. Τὰ μέρη τοίνυν αὐτῆς ἐν τάξει κατὰ τὰς ἱερὰς εἰκόνας ἐπισκοπήσαντες, οὕτω πρὸς τὸ ἓν αὐτῆς διὰ τῶν μερῶν ἱεραρχικαῖς θεωρίαις ἀναχθησόμεθα.

s244II. Yağ Ayininin Sırrı

Toplanmada olduğu gibi burada da yetkinleşmemiş düzenler dışarı gönderilir; önce hiyerarkın bütün kutsal mekânı güzel kokuyla dolaşması, mezmurların kutsal okunuşu ve en ilahî Sözler'in okunması yapılmıştır. Sonra hiyerark kutsal yağı alır, on iki kutsal kanatla örtülü olarak ilahî sunağa koyar; herkes en kutsal bir sesle, Tanrı'nın ele geçirdiği peygamberlerin esinindeki kutsal ezgiyi yüksek sesle söyler. Yağın üzerine yapılan duayı tamamladıktan sonra, kutsal kılınanların en kutsal ayinlerinde, neredeyse her hiyerarşik yetkinleştirmede onu kullanır.

s244

Κατὰ τὸν αὐτὸν τῆς συνάξεως τρόπον, αἱ τῶν ἀτελειώτων ἀπολύονται τάξεις, προηγησαμένων δηλαδὴ τῆς τε ἱεραρχικῆς ἐπὶ πᾶν τὸ ἱερὸν εὐόσμου περιαγωγῆς, καὶ τῆς ψαλμικῆς ἱερολογίας, καὶ τῆς τῶν θειοτάτων Λογίων ἀναγνώσεως. Εἶτα τὸ μύρον ὁ ἱεράρχης λαβὼν ἐπιτίθησι τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ, περικεκαλυμμένον ὑπὸ δυοκαίδεκα πτέρυξιν ἱεραῖς, ἀναβοώντων ἁπάντων ἁγιωτάτῃ φωνῇ τὸ ἱερὸν τῆς τῶν θεολήπτων προφητῶν ἐπιπνοίας μελῴδημα· καὶ τὴν ἐπ´ αὐτῷ τελουμένην εὐχὴν ἀποπληρώσας, ἐν ταῖς ἀγιωτάταις τῶν ἀφιερουμένων τελεταῖς αὐτῷ χρῆται πρὸς πᾶσαν σχεδὸν ἱεραρχικὴν τελεσιουργίαν.

s244_2III. Seyir

Bu yetkinleştirici kutsal işin ilahî yağ etrafında kutsal olarak yapılanlarla sağladığı başlangıç yükselişi, sanırım şunu gösterir: Dindar insanların nous'undaki kutsal ve güzel koku örtülüdür. Bu yükseliş, Tanrı'yla dolu biçimde kutsal insanlara, gizli Tanrı'ya fazilet yoluyla sahip oldukları güzel ve güzel kokulu benzeyişleri boş bir şan için göstermemelerini buyurur. Çünkü Tanrı'nın gizli ve nous-üstü güzel kokulu güzellikleri lekesizdir; yalnız akleden varlıklara akledilir biçimde görünürler; ruhlarda fazilete dayalı, aynı türden, bozulmamış tasvirler bulunsun isterler. Çünkü Tanrı'ya benzer faziletin iyi taklit edilmiş, kusursuz heykeli, o akledilir ve güzel kokulu güzelliğe bakarak kendini en güzel taklide göre biçimlendirir.

Duyulur tasvirlerde de ressam ilk örnek suretine gözünü ayırmadan bakar, görünen başka hiçbir şeye çekilmez ve hiçbir bakımdan bölünmezse, deyim yerindeyse, resmedilen kişiyi olduğu gibi ikiye katlar; benzerlikte gerçeği, tasvirde ilk örneği, ousia farkı dışında her birini ötekinde gösterir. Bunun gibi, güzelliği seven zihin ressamlarına da o güzel kokulu ve gizli güzelliğe gözünü ayırmadan, sapmadan bakmak şaşmaz ve Tanrı'ya en benzer görüntüyü armağan eder. Bu yüzden ilahî ressamlar ousia-üstü güzel kokulu ve akledilir güzelliğe göre kendi akleden yanlarını durmadan biçimlendirirler ve Tanrı'yı taklit eden faziletlerinden hiçbirini, Söz'ün dediği gibi "insanlara görünmek için" yapmazlar. Bunun yerine ilahî yağda bir tasvirde görür gibi, Kilisenin en kutsal şeylerinin örtülü olduğunu kutsal biçimde seyrederler. Bu yüzden onlar da fazilete ait kutsal ve Tanrı'ya en benzer olanı, Tanrı'yı taklit eden ve Tanrı'nın yazdığı nous'un içinde kutsal biçimde örter, yalnız ilk örnek akledişe bakarlar. Benzemeyenlere görünmez kalmakla kalmazlar,

s244_2

Ἡ μὲν οὖν εἰσαγωγικὴ τῆς τελειωτικῆς ταύτης ἱερουργίας ἀναγωγὴ διὰ τῶν κατὰ τὸ θεῖον μύρον ἱερῶς δρωμένων ἐκεῖνο, οἶμαι, δηλοῖ, τὸ περικεκαλύφθαι τῶν ὁσίων ἀνδρῶν τὸ κατὰ νοῦν ἱερὸν καὶ εὐῶδες· ἤτις ἐνθέως ἐγκελεύεται τοῖς ἱεροῖς ἀνδράσι, μὴ φαινομένας ἔχειν ἐπὶ δόξῃ κενῇ τὰς κατ´ ἀρετὴν τοῦ κρυφίου Θεοῦ καλὰς καὶ εὐώδεις ἀφομοιώσεις. Ἄχραντοι γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Θεοῦ κρύφιαι καὶ ὑπὲρ νοῦν εὐώδεις εὐπρέπειαι, καὶ νοητῶς ἐμφαίνονται μόνοις τοῖς νοεροῖς, ὁμοειδεῖς ἔχειν ἐθέλουσαι τὰς κατ´ ἀρετὴν ἐν ψυχαῖς ἀπαραφθάρτους εἰκόνας. Τὸ γὰρ τῆς θεοειδοῦς ἀρετῆς ἀπαράγραπτον εὖ μεμιμημένον ἄγαλμα, πρὸς ἐκεῖνο τὸ νοητὸν καὶ εὐῶδες ἀφορῶν κάλλος, οὕτως ἑαυτὸ τυποῖ καὶ διαπλάττει πρὸς τὸ κάλλιστον μίμημα. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν εἰκόνων, εἰ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον εἶδος ὁ γραφεὺς ἀκλινῶς εἰσορᾷ, πρὸς μηδὲν ἄλλο τῶν ὁρατῶν ἀνθελκόμενος ἢ κατά τι μεριζόμενος, αὐτὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἐστὶ, τὸν γραφόμενον(θέμις εἰπεῖν, διπλασιάσει, καὶ δείξει τὸ ἀληθὲς ἐν τῷ ὁμοιώματι, καὶ τὸ ἀρχέτυπον ἐν τῇ εἰκόνι, καὶ ἑκάτερον ἐν ἑκατέρῳ παρὰ τὸ τῆς οὐσίας διάφορον· οὕτω τοῖς φιλοκάλοις ἐν νῷ γραφεῦσιν ἡ πρὸς τὸ εὐῶδες καὶ κρύφιον κάλλος ἀτενὴς καὶ ἀπαρέγκλιτος θεωρία τὸ ἀπλανὲς δωρήσεται καὶ θεοειδέστατον ἴνδαλμα. Εἰκότως οὖν πρὸς τὴν ὑπερουσίως εὐώδη καὶ νοητὴν εὐπρέπειαν οἱ θεῖοι γραφεῖς τὸ νοερὸν ἑαυτῶν ἀμεταστρέπτως εἰδοποιοῦντες, οὐδεμίαν δρῶσι τῶν ἐν αὐτοῖς θεομιμήτων ἀρετῶν εἰς τὸ θεαθῆναι, κατὰ τὸ λόγιον, τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλ´ ἱερῶς ἐποπτεύουσιν, ὡς ἐν εἰκόνι, τῷ θείῳ μύρῳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἱερώτατα περικεκαλυμμένα· διὸ καὶ αὐτοί, τὸ κατ´ ἀρετὴν ἱερὸν καὶ θεοειδέστατον εἴσω τοῦ θεομιμήτου καὶ θεογράπτου νοὸς ἱερῶς περικαλύπτοντες, πρὸς μόνην ἀποβλέπουσι τὴν ἀρχέτυπον νόησιν· οὐδὲ γὰρ ἀθέατοι μόνον εἰσὶ τοῖς ἀνομοίοις,

s245kendileri de onları seyretmeye çekilmezler. Bu yüzden kendileriyle tutarlı olarak, rastgele güzel ve adil görünen şeyleri değil, gerçekten var olanları severler. Çokluğun akılsızca mutlu saydığı şana da bakmazlar; iyiyi ve kötüyü kendi başına, Tanrı'yı taklit ederek yargılarlar. En Tanrısal güzel kokunun ilahî heykelleridir; o koku gerçekten güzel kokuyu kendinde taşır, çoğunluğa yanlışlıkla öyle görünen şeye dönmez, kendi gerçek tasvirlerine ikiyüzlülükten uzaklığı kazır.

Haydi öyleyse, bütün bu güzel kutsal işin dış güzelliğini gördükten sonra, şimdi onun daha ilahî güzelliğine bakalım. Perdelerini kendi kendine açmış olarak, mutlu parıltıyı açıkça saçarken ve bizi akledici yanımızla örtüsüz güzel kokuyla doldururken onu seyredelim. Çünkü yağın görünen ayini de hiyerarkın çevresindekiler için ortaksız ya da görünmez değildir. Tersine, onlara kadar ulaşır, onları çokluğun üstünde bir seyre yerleştirir; onlar tarafından kutsal biçimde örtülür ve hiyerarşik olarak kalabalıktan ayrılır. Çünkü en kutsal şeylerin ışını, akledilire akraba olan Tanrı'yla dolu insanlara saf ve aracısız parlar, akledici kavrayışlarını örtüsüz biçimde güzel kokuyla doldurur; ama aşağıya aynı biçimde ilerlemez. Onlar akledilirin gizli seyircileri oldukları için, onu teşhir etmeden, benzemeyenlerden lekesiz tutmak üzere kanatlı bilmecelerin altında örterler. Alt sıradakilerin güzel düzenleri bu kutsal bilmeceler sayesinde kendilerine uygun kutsal orantıya yükselir.

Dediğim gibi, şimdi övdüğümüz bu kutsal ayin hiyerarşik şeylerin yetkinleştirici düzenine ve gücüne aittir. Bu yüzden ilahî önderlerimiz onu, toplanmanın kutsal ayiniyle aynı düzende ve aynı işi gören bir ayin olarak, çoğunlukla aynı tasvirler, sırlı dizilişler ve kutsal sözlerle düzenlediler. Hiyerarkı da aynı biçimde görürsün: Daha ilahî yerden gelen güzel kokuyu sonraki kutsal yerlere taşır, aynı yere dönüşüyle şunu öğretir: İlahî şeylere katılım bütün kutsal kişilerde değerlerine göre gerçekleşir, ama eksilmez, tamamen hareketsizdir ve ilahî yerleşikliğin kendine özgülüğü içinde değişmeden durur. Sözler'in ilahileri ve okumaları da yine aynı şekilde,

s245

ἀλλ´ οὐδ´ αὐτοὶ πρὸς τὴν ἐκείνων καθέλκονται θέαν. Ὅθεν ἑαυτοῖς ἀκολούθως, οὐδὲ τῶν δοκούντων εἰκῆ καλῶν καὶ δικαίων, ἀλλὰ τῶν ὄντως ὄντων ἐρῶσιν· οὐδὲ πρὸς δόξαν ὁρῶσι τὴν ὑπὸ πλήθους ἀλόγως μακαριζομένην, ἀλλὰ τὸ καλὸν ἢ χεῖρον ἐφ´ ἑαυτοῦ θεομιμήτως κρίναντες, ἀγάλματα θεῖα τῆς θεαρχικωτάτης εἰσὶν εὐωδίας, ἤτις ἐφ´ ἑαυτῆς τὸ ἀληθῶς εὐῶδες ἔχουσα πρὸς τὸ τοῖς πολλοῖς ἀνομοίως δοκοῦν οὐκ ἐπιστρέφεται, ταῖς ἀληθέσιν αὐτῆς εἰκόσιν ἐντυποῦσα τὸ ἀνυπόκριτον. Φέρε δὴ λοιπὸν, ἐπειδὴ τὴν ἐκτὸς εὐπρέπειαν ἐθεασάμεθα τῆς ὅλης καλῆς ἱερουργίας, εἰς τὸ θειότερον αὐτῆς ἀποβλέψωμεν κάλλος, αὐτὴν ἐφ´ ἑαυτῆς ἀποκαλυψαμένην τὰ παραπετάσματα, θεώμενοι τὴν μακαρίαν ἀποστίλβουσαν ἐμφανῶς αἴγλην, καὶ τῆς ἀπερικαλύπτου τοῖς νοεροῖς ἀποπληροῦσαν ἡμᾶς εὐωδίας. Οὐδὲ γὰρ ἡ φαινομένη τοῦ μύρου τελετουργία τοῖς περὶ τὸν ἱεράρχην ἐστὶν ἀκοινώνητος ἢ ἀθέατος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἄχρις αὐτῶν διήκουσα, καὶ ἱστῶσα τὴν ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς θεωρίαν, ὑπ´ αὐτῶν ἱερῶς περικαλύπτεται, καὶ τῆς πληθύος ἱεραρχικῶς ἀποδιαστέλλεται. Τοῖς γὰρ ἐνθέοις ἀνδράσιν ἡ τῶν πανιέρων ἀκτὶς, ὡς συγγενέσι τοῦ νοητοῦ, καθαρῶς καὶ ἀμέσως ἐλλάμπουσα, καὶ τὰς νοερὰς αὐτῶν ἀντιλήψεις ἀπερικαλύπτως εὐωδιάζουσα, πρὸς τὸ ὑφειμένον οὐκέτι ὁμοίως πρόεισιν, ἀλλ´ ὑπ´ αὐτῶν, ὡς κρυφίων τοῦ νοητοῦ θεωρῶν, ἀνεκπομπεύτως εἰς τὸ τοῖς ἀνομοίοις ἄχραντον, ὑπὸ πτερωτοῖς αἰνίγμασι συγκαλύπτεται· δι´ ὧν ἱερῶν αἰνιγμάτων αἱ τῶν ὑποβεβηκότων εὔκοσμοι τάξεις ἀνάγονται πρὸς τὴν κατ´ αὐτὰς ἱερὰν ἀναλογίαν. Ἔστι δὴ οὖν, ὅπερ ἔφην, ἡ νῦν ὑμνουμένη παρ´ ἡμῶν ἱερὰ τελετουργία τῆς τελειωτικῆς τῶν ἱεραρχικῶν τάξεως καὶ δυνάμεως· διὸ καὶ ταύτην οἱ θεῖοι καθηγεμόνες ἡμῶν, ὡς ὁμοταγῆ καὶ ταὐτουργὸν τῷ τῆς συνάξεως ἱερῷ τελεστηρίῳ, ταῖς αὐταῖς εἰκόσιν ὡς τὰ πολλὰ καὶ μυστικαῖς διακοσμήσεσι καὶ ἱερολογίαις διετάξαντο. Καὶ τὸν μὲν ἱεράρχην ὡσαύτως ὄψῃ τὴν ἀπὸ τοῦ θειοτέρου τόπου καλὴν εὐωδίαν εἰς τὰ ἑξῆς ἱερὰ προφέροντα, καὶ τῇ πρὸς τὸ ταὐτὸν ἀναλύσει διδάσκοντα, τῶν θείων τὴν μετουσίαν ἐν ἅπασι μὲν γίγνεσθαι κατ´ ἀξίαν τοῖς ἱεροῖς, ἀμείωτον δὲ εἶναι καὶ ἀκίνητον πάντη, καὶ εἴσω τῆς κατὰ θείαν ἵδρυσιν ἰδιότητος ἀπαραλλάκτως ἑστηκυῖαν. Ἐπίσης δὲ πάλιν αἱ τῶν Λογίων ᾠδαὶ καὶ

s246inisiye olmamışları hayat getiren evlatlığa hazırlar, lanetli biçimde ele geçirilmişleri kutsal biçimde döndürür. Korkaklıkla ele geçirilmişlerden zıt dehşeti ve büyüyü alır, onlara Tanrı'ya benzer melekenin ve gücün zirvesini kendilerine uygun ölçüde gösterir; böylece zıt güçleri asıl onlar korkutacak, başkalarının iyileşmesine önderlik edecek, kendi güzellikleri bakımından Tanrı'yı taklit eden hareketsizliği ve zıt dehşete karşı etkinliği yalnız kendileri taşımayacak, başkalarına da verecekler. Kötü durumdan kutsal nous'a geçmiş olanlara, bir daha kötülüğe yakalanmamak için kutsal bir meleke yerleştirirler. Bütünüyle lekesiz olmak için eksiği olanları tamamen arındırırlar. Kutsal olanları ilahî tasvirlere, onların seyrine ve ortaklığına götürürler. En kutsal olanları ise doyururlar: Mutlu ve akledilir görünümlerle onların birliğe benzer yanını Bir'le doldurur ve birleştirirler.

Ya sonra? Şu anda anlatılan kutsal ayin, toplanmada olduğu gibi, daha önce andığımız, tamamen saf olmayan düzenleri de karışmazlık gereği dışarı göndermez mi? Tasvirlerle yalnız kutsal olanlara görünür; aracısız olarak ise yalnız en kutsal olanlar tarafından, hiyerarşik yükselişlerle seyredilir ve yerine getirilir. Sık sık söylenmiş bu şeyleri aynı sözlerle yinelemek, sanırım gereksizdir; bunun yerine şimdi şuna geçelim: Tanrı'yla dolu bir bakışla hiyerarkın ilahî yağı on iki kanatla örtülü tuttuğunu ve onun üzerine en kutsal yetkinleştirmeyi yerine getirdiğini görüyoruz.

Öyleyse diyoruz ki yağın bileşimi, kendinde bol bol güzel kokulu keyfiyetler taşıyan, güzel soluklu maddelerin bir toplamıdır. Ona katılanlar, kendilerine gelen güzel kokuya katılımın miktarına göre güzel kokar. İnanırız ki en Tanrısal İsa, ousia-üstü biçimde güzel kokuludur; akledilir dağıtımlarla bizim akleden yanımızı ilahî hazla doldurur. Çünkü duyulur güzel kokuları algılamak, koku ayırıcımız zarar görmemişse ve güzel kokuya orantılı olarak uygunsa, onu iyi hissettirir ve büyük bir hazla besler. Bunun gibi denilebilir ki akledici güçlerimiz de, kötüye doğru gevşemeye karşı bozulmamış olarak, içimizdeki yargı yetisinin tabiî gücü içinde, ilahî işin ölçülerine ve nous'un ilahî olana uygun dönüşüne göre, Tanrısal güzel kokuyu algılar ve

s246

ἀναγνώσεις, τοὺς μὲν ἀτελέστους μαιεύονται πρὸς ζωηφόρον υἱοθεσίαν, ἐπιστροφὴν δὲ ἱερὰν ποιοῦνται τῶν ἐναγῶς ἐνεργουμένων, ἀφαιροῦσι δὲ τὴν ἐναντίαν πτοίαν καὶ θέλξιν ἐκ τῶν ἀνάνδρως ἐνεργουμένων, τὸ τῆς θεοειδοῦς ἕξεως καὶ δυνάμεως ἀκρότατον ἀναλόγως αὐτοῖς ὑποδεικνῦσαι· καθ´ ἣν ἐκδειματώσουσι μᾶλλον αὐτοὶ τὰς ἐναντίας δυνάμεις, καὶ τῆς ἑτέρων ἰατρείας προστήσονται, τὸ θεομιμήτως ἀκίνητον μὲν ἐκ τῶν οἰκείων καλῶν, πρὸς δὲ τὰς ἐναντίας πτοίας δραστήριον οὐκ ἔχοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ δωρούμενοι· τοῖς δὲ εἰς νοῦν ἱερὸν ἐκ τῶν χειρόνων μεταφοιτήσασιν ἕξιν ἱερὰν ἐντίθενται πρὸς τῷ μὴ αὖθις ὑπὸ κακίας ἀλῶναι· τοὺς δὲ πρὸς τὸ εἶναι πανάγνους ἐνδεεῖς τελέως ἀποκαθαίρουσι· τοὺς δὲ ἱεροὺς ἄγουσιν ἐπὶ τὰς θείας εἰκόνας καὶ ἐποψίας αὐτῶν καὶ κοινωνίας· ἑστιῶσι δὲ τοὺς πανιέρους, ἐν μακαρίοις καὶ νοητοῖς θεάμασιν ἀποπληροῦσαι τὸ ἑνοειδὲς αὐτῶν τοῦ Ἑνὸς, καὶ ἐνοποιοῦσαι. Τί δὲ; Οὐχὶ καὶ τὰς μὴ πάντη καθαρὰς, ὧν ἤδη μνήμην ἐποιησάμεθα, τάξεις, ἀμιγῶς ἀπολύει, κατὰ τὸν αὐτὸν τῆς συνάξεως τρόπον, ἡ παροῦσα νῦν ἱερὰ τελετουργία, μόνοις ἐν εἰκόσιν ὁρωμένη τοῖς ἱεροῖς, καὶ πρὸς μόνων ἀμέσως τῶν πανιέρων ἱεραρχικαῖς ἀναγωγαῖς ἐποπτευομένη καὶ ἱερουργουμένη; Ταῦτα μὲν οὖν ἤδη πολλάκις ἡμῖν εἰρημένα περιττόν ἐστιν, ὡς οἶμαι, τοῖς αὐτοῖς ἐπανακυκλεῖν λόγοις, καὶ μὴ πρὸς τὰ ἑξῆς μεταβῆναι τὸν ἱεράρχην ἐνθέως ὁρῶντας ὑπὸ δυοκαίδεκα πτέρυξι περικεκαλυμμένον ἔχοντα τὸ θεῖον μύρον, καὶ τὴν παναγεστάτην ἐπ´ αὐτῷ τελείωσιν ἱερουργοῦντα. Λέγομεν τοίνυν, ὡς ἡ τοῦ μύρου σύνθεσις συναγωγή τίς ἐστιν εὐπνόων ὑλῶν ἐν ἑαυτῇ πλουσίως ἔχουσα ποιότητας εὐόσμους, ἧς οἱ μετασχόντες εὐωδιάζονται, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ ποσοῦ τῆς ἐγγενομένης αὐτοῖς τοῦ εὐώδους μεθέξεως. Πεπείσμεθα δὲ εἶναι τὸν θεαρχικώτατον Ἰησοῦν ὑπερουσίως εὐώδη, νοηταῖς διαδόσεσι τὸ νοερὸν ἡμῶν ἀποπληροῦντα θείας ἡδονῆς. Εἰ γὰρ ἡ τῶν αἰσθητῶν εὐωδῶν ἀντίληψις, εὐπαθεῖν ποιεῖ καὶ τρέφει σὺν ἡδονῇ πολλῇ τὸ τῶν ὀσφραντῶν ἡμῶν διακριτικὸν, εἴπερ ἀβλαβές τε εἴη καὶ πρὸς τὸ εὐῶδες ἐν συμμετρίᾳ κατάλληλον, ἀναλόγως ἄν τις φαίη καὶ τὰς νοερὰς ἡμῶν δυνάμεις πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ὕφεσιν ἀπαραφθάρτως διακειμένας, ἐν τῇ τοῦ ἐν ἡμῖν κριτικοῦ φυσικῇ ῥώσει, κατὰ τὰ θεουργικὰ μέτρα καὶ τὴν κατάλληλον τοῦ νοὸς πρὸς τὸ θεῖον ἐπιστροφὴν, ἐν ἀντιλήψει τῆς θεαρχικῆς εὐωδίας γίνεσθαι, καὶ εὐπαθείας ἱερᾶς

s247kutsal iyi hâlle ve en ilahî besinle dolar. Öyleyse yağın sembolik bileşimi, biçimsiz olana biçim verir gibi, bize İsa'yı çizer: O ilahî güzel koku algılarının kaynak zenginliğidir; Tanrısal orantılarla, akledicilerin Tanrı'ya en benzer olanlarına en ilahî buharları gönderir. Nous'lar bu buharlarla hazla mutlu olur, kutsal algılarla dolarak akledilir besinden yararlanır; ilahî katılıma bağlı güzel kokulu dağıtımlar onların akleden yanına işler.

Sanırım şu da açıktır: Kaynak güzel kokunun yayılması, bizden üstün daha ilahî ousia'lara bir bakıma daha yakındır. Onların çok saydam ve nous'a ait algılama gücünün sağlam olan yanına esirgemeden taşarak ve katbekat işleyerek daha çok görünür ve dağılır. Akledicilerin daha aşağısındakiler ve aynı biçimde kabul edemeyenler karşısında ise, en yüksek seyir ve katılım lekesizce gizlenir; katılanların orantısına uygun buharlarla, Tanrısal ölçü içinde dağıtılır.

Bizden üstün kutsal ousia'ların en yükseği olan Serafim düzeni on iki kanatla gösterilir; İsa'nın çevresinde durur ve yerleşiktir, caiz olduğu ölçüde onun en mutlu görünümlerine el atar, akledilir dağıtımla en lekesiz kabullerde kutsal biçimde dolar ve duyulur biçimde söylersek, susmayan ağızlarla çok övülen teolojiyi haykırır. Çünkü evren-üstü nous'ların kutsal bilgisi yorulmaz, ilahî aşkı son bulmaz; bütün kötülüğün ve unutmanın üstündedir. Bu yüzden sanırım susmayan haykırış, onların ilahî şeyleri gerginlikle ve şükranla, ebediyen ve değişmeden bilişine ve akledişine işaret eder.

Serafimin cisimsiz özelliklerini, akledilirleri gösteren duyulur tasvirlerle Sözler'de kutsal biçimde yazıldığı gibi, gök-üstü hiyerarşilerin dizilişleri bahsinde sanırım güzelce seyrettik ve akledici gözlerine gösterdik. Yine de şimdi hiyerarkın çevresinde kutsal biçimde durup bize o en yüksek dizilişi kısaca canlandıranlar olduğu için, şimdi de en maddesiz gözlerle onların Tanrı'ya en benzer parıltısına erişelim.

s247

πληροῦσθαι καὶ θειοτάτης τροφῆς. Οὐκοῦν ἡ τοῦ μύρου συμβολικὴ σύνθεσις, ὡς ἐν μορφώσει τῶν ἀμορφώτων, αὐτὸν ἡμῖν ὑπογράφει τὸν Ἰησοῦν πηγαῖον ὄντα τῶν θείων εὐωδῶν ἀντιλήψεων ὄλβον, ἀναλογίαις θεαρχικαῖς εἰς τὰ θεοειδέστατα τῶν νοερῶν ἀναδόντα τοὺς θειοτάτους ἀτμοὺς, ἐφ´ οἷς οἱ νόες εὐπαθῶς ἡδόμενοι, καὶ τῶν ἱερῶν ἀντιλήψεων ἀποπληρούμενοι, τροφῇ νοητῇ χρῶνται, τῇ πρὸς τὸ νοερὸν αὐτῶν εἰσδύσει τῶν κατὰ θείαν μέθεξιν εὐωδῶν διαδόσεων. Ἔστι δὲ, ὡς οἷμαι, δῆλον, ὅτι ταῖς ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσίαις, ὡς θειοτέραις, ἡ τῆς πηγαίας εὐωδίας ἀνάδοσις ἐγγυτέρα πώς ἐστι, καὶ μᾶλλον αὐτὴν ἐκφαίνει καὶ διαδίδωσιν εἰς τὸ διειδέστατον αὐτῶν, καὶ εὐεκτικὸν τῆς κατὰ νοῦν ἀντιληπτικῆς δυνάμεως ἀφθόνως ὑπερβλύζουσα, καὶ πολυπλασίως εἰσδυομένη· πρὸς δὲ τὰ τῶν νοερῶν ὑφειμένα, καὶ μὴ ὡσαύτως δεκτικὰ, τὴν ὑπερτάτην ἀχράντως ἀποκρύψασα θέαν καὶ μέθεξιν, ἀναλόγοις τῶν μετεχόντων ἀτμοῖς ἐν συμμετρίᾳ θεαρχικῇ διαδίδοται. Τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς οὖν ἁγίων οὐσιῶν ἡ τόσον ὑπερκειμένη τῶν Σεραφὶμ τάξις, ἐν τῇ τῶν πτερύγων δυοκαιδεκάδι σημαίνεται, περὶ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶσα καὶ ἱδρυμένη, τοῖς μακαριωτάτοις αὐτοῦ θεάμασιν, ὡς θεμιτὸν, ἐπιβάλλουσα, καὶ τῆς νοητῆς διαδόσεως ἱερῶς ἐν πανάγνοις ὑποδοχαῖς ἀποπληρουμένη, καὶ τὴν πολυύμνητον, αἰσθητῶς εἰπεῖν, ἀσιγήτοις στόμασιν ἀνακράζουσα θεολογίαν· ἡ γὰρ ἱερὰ τῶν ὑπερκοσμίων νοῶν γνῶσις ἀκάματός τέ ἐστι, καὶ ἀκατάληκτον ἔχει τὸν θεῖον ἔρωτα, κακίας τε ἅμα πάσης ὑπέρκειται, καὶ λήθης· ὅθεν, ὡς οἶμαι, τὸ τῆς ἀσιγήτου κραυγῆς ὑπαινίσσεται τὴν αἰώνιον αὐτῶν καὶ ἀμετάστατον ἐν συντονίᾳ πάσῃ καὶ εὐχαριστίᾳ τῶν θείων ἐπιστήμην καὶ νόησιν. Τὰς μὲν οὖν ἀσωμάτους τῶν σεραφὶμ ἰδιότητας ἐν τοῖς Λογίοις αἰσθηταῖς εἰκόσι τῶν νοητῶν ἐκφαντορικαῖς ἱερῶς ἀναγεγραμμένας, ἐν τοῖς διακόσμοις τῶν ὑπερουρανίων ἱεραρχιῶν, ὡς οἶμαι, καλῶς ἐθεασάμεθα, καὶ τοῖς σοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς ὑπεδείξαμεν· ὅμως δὲ ἐπειδὴ καὶ νῦν οἱ τὸν ἱεράρχην ἱερῶς περιεστῶτες, αὐτὴν ἡμῖν ἐκείνην ἀποτυποῦσι τὴν ὑπερτάτην διακόσμησιν ἐν ἐπιτομῇ, καὶ νῦν ἀϋλοτάτοις ⟦ὄμμασι⟧ τὴν θεοειδεστάτην αὐτῶν ἀγλαίαν ἁψόμεθα.

s248Onların sayısız yüzleri ve çok ayakları, sanırım, en ilahî aydınlanmalara karşı çok şey seyretme özelliklerini ve ilahî iyilikleri durmadan hareket eden, çok yollu akledişlerini gösterir. Sözler'in dediği gibi kanatların altışar olarak dizilişi, bence bazılarının sandığı gibi kutsal bir sayıyı göstermez; Tanrı'nın çevresindeki en yüksek ousia'nın ve düzenin akledici ve Tanrı'ya benzer güçlerinin ilk, orta ve son olanlarının hepsinin yükseltici, tamamen bağımsız ve evren-üstü olduğunu gösterir. Bu yüzden Sözler'in en kutsal bilgeliği, kanatların yapısını yazarken kanatları ilk kısımlara, ortaya ve ayaklara yerleştirir; böylece onların baştan başa kanatlı oluşlarına ve gerçekten var olana doğru her türlü yükseltici güce işaret eder.

Yüzlerini ve ayaklarını örtüp yalnız ortadaki kanatlarla uçuyorlarsa, kutsal biçimde düşün: En yüksek ousia'ların o kadar üstün düzeni, akledişlerinin daha yüksek ve daha derin olanları karşısında saygılıdır, orta kanatlarla ölçülü biçimde Tanrı'yı görmeye yükselir; kendi hayatını ilahî terazilere koyar ve onlar tarafından kendini bilmeye kutsal biçimde düzenlenir.

Sözler'de "biri ötekine haykırıyordu" denmesi, sanırım şunu gösterir: Tanrı'yı gören akledişlerini birbirlerine esirgemeden verirler. Şunu da kutsal anmaya layık görelim: Sözler'in İbrani dili, en kutsal Serafim ousia'larını, ilahî ve hareketsiz hayata özgü ateşli ve kaynar yanından ötürü vurgulu bir adla çağırır.

Eğer İbranice'yi çevirenlerin dediği gibi, teoloji en ilahî Serafimi "yakıcılar" ve "ısıtanlar" diye adlandırmışsa, yani ousia'larına ait melekeyi gösteren bir adla anmışsa, sembolik tasvire göre ilahî yağı hareketlendiren, onu görünmeye ve daha etkili buharlarını yaymaya çağıran güçlere sahiptirler. Çünkü nous-üstü güzel kokulu ousia, ateşli ve en saf nous'lar tarafından görünmeye hareketlendirilmek ister ve kendisini evren-üstü biçimde çağıranlara en ilahî esinlerini mutlu dağıtımlarla armağan eder.

s248

Τὸ μὲν οὖν ἀπειροπρόσωπον αὐτῶν καὶ πολύπουν ἐκφαντορικόν ἐστιν, ὡς οἷμαι, τῆς πολυθεάμονος αὐτῶν εἰς τὰς θειοτάτας ἐλλάμψεις ἰδιότητος, καὶ τῆς ἀεικινήτου καὶ πολυπόρου τῶν θείων ἀγαθῶν νοήσεως· τὴν δὲ τῶν πτερῶν, ὡς τὰ Λόγιά φησιν, ἐξαπλῆν θέσιν, οὐκ ἀριθμὸν ἱερὸν ἐμφαίνειν οἴομαι, κατὰ τὸ δόξαν ἑτέροις, ἀλλ´ ὅτι τῆς περὶ Θεὸν ὑπερτάτης οὐσίας καὶ τάξεως ἀναγωγικὰ καὶ ἀπόλυτα παντελῶς ἐστι καὶ ὑπερκόσμια, τὰ πρῶτα, καὶ μέσα, καὶ τελευταῖα τῶν νοερῶν αὐτῆς καὶ θεοειδῶν δυνάμεων. Ὅθεν ἡ τῶν Λογίων ἱερωτάτη σοφία, τὴν τῶν πτερῶν διάπλασιν ἱερογράφουσα, περὶ τὰ πρῶτα, καὶ τὰ μέσα, καὶ τοὺς πόδας αὐτῶν ἐντίθησι τὰ πτερὰ, τὸ καθόλου πτερωτὸν αὐτῶν αἰνισσομένη καὶ παντοδαπὸν τῆς ἐπὶ τὸ ὄντως ὃν ἀναγωγικῆς δυνάμεως. Εἰ δὲ τὰ πρόσωπα καὶ τοὺς πόδας καλύπτουσι, καὶ μόνοις πέτονται μέσοις πτεροῖς, ἐννόησον ἱερῶς, ὅτι τοσοῦτον ἐξῃρημένη τῶν ὑπερτάτων οὐσιῶν ἡ τάξις εὐλαβής ἐστι περὶ τὰ τῶν νοήσεων αὐτῆς ὑψηλότερα καὶ βαθύτερα, καὶ μέσοις πτεροῖς ἐν συμμετρίᾳ πρὸς θεοπτίαν ἀνάγεται, τοῖς θείοις ζυγοῖς ὑποτιθεῖσα τὴν οἰκείαν ζωὴν, καὶ πρὸς αὐτῶν ἱερῶς εὐθετουμένη πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἐπιγνωμοσύνην. Τὸ δὲ τοῖς Λογίοις εἰρημένον, ὡς ἐκέκραγον ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον, ἐκεῖνο οἶμαι δηλοῦν, ὅτι τῶν θεοπτικῶν αὐτῶν νοήσεων ἀλλήλοις ἀφθόνως μεταδιδόασι. Καὶ τοῦτο δὲ ἱερᾶς ἀξιώσωμεν μνήμης, ὡς ἡ τῶν Λογίων Ἑβραία φωνὴ κατ´ ἐμφατικὴν ἐπωνυμίαν καλεῖ τὰς ἁγιωτάτας τῶν Σεραφὶμ οὐσίας, ἐκ τοῦ κατὰ θείαν καὶ ἀκίνητον ζωὴν διαπύρου καὶ ὑπερζέοντος. Εἴπερ οὖν, ὡς οἱ τὰ Ἑβραίων ἀφερμηνεύσαντές φασιν, οἱ θειότατοι σεραφὶμ ἐμπμησταὶ καὶ θερμαίνοντες ὑπὸ τῆς θεολογίας ὡνομάσθησαν, ἐκφαντορικῷ τῆς οὐσιώδους αὐτῶν ἕξεως ὀνόματι, τοῦ θείου μύρου κατὰ συμβολικὴν εἰκονογραφίαν ἀνακινητικὰς ἔχουσι δυνάμεις εἰς ἔκφανσιν αὐτὸ καὶ δραστικωτέρων ἀτμῶν διάδοσιν ἐκκαλουμένας. Ἡ γὰρ ὑπὲρ νοῦν εὐώδης οὐσία πρὸς τῶν διαπύρων καὶ καθαρωτάτων νοῶν εἰς ἔκφανσιν ἀνακινεῖσθαι φιλεῖ, καὶ τὰς θειοτάτας αὐτῆς ἐπιπνοίας ἐν πανολβίαις διαδόσεσιν δωρεῖται τοῖς οὕτως αὐτὴν ὑπερκοσμίως ἐκκαλουμένοις.

s249Öyleyse gök-üstü ousia'ların en ilahî düzeni, en Tanrısal İsa'nın kutsanmak üzere indiğini bilmemezlik etmez. Onun ilahî ve söylenemez iyilik yüzünden kendini bize ait olanlara indirdiğini kutsal biçimde akleder; Baba'dan, kendisinden ve Ruh'tan insana yaraşır biçimde kutsandığını görünce, kendi ilkesinin, Tanrısal olarak yaptığı her şeyde ousia bakımından değişmez kaldığını bilir. Bu yüzden kutsal sembollerin aktarımı, kutsanan ilahî yağın yanına Serafimi koyar; Mesih'in bizim gerçek ve tam insan oluşumuzda değişmediğini bilir ve çizer. Daha ilahî olanı şudur: Her kutsal şeyin yetkinleştirilmesinde ilahî yağı kullanır; böylece Söz'e göre, kutsanan kimsenin kutsayan da olduğunu, bütün Tanrısal iyiliği içinde her zaman kendi kendisiyle aynı olduğunu açıkça gösterir.

Bu yüzden kutsal Tanrı'dan doğuşun yetkinleştirici armağanı ve lütfu, yağın en ilahî yetkinleştirmelerinde yerine getirilir. Sanırım hiyerark bu yüzden arındırıcı vaftiz kabına yağı haç biçimlerinde dökerek seyreden gözlere şunu gösterir: İsa, bizim Tanrı'dan doğuşumuz için haç aracılığıyla ölüme kadar dalar; aynı ilahî ve tutulamaz inişiyle, gizli söze göre onun ölümüne vaftiz edilenleri bozucu ölümün eski yutuşundan iyiliğine uygun biçimde çeker ve Tanrı'yla dolu, ebedî varlığa yeniler.

Dahası, Tanrı'dan doğuşun en kutsal ayininden geçmiş kimseye yağın yetkinleştirici sürülmesi Tanrısal Ruh'un gelişini armağan eder. Sanırım sembollerin kutsal tasviri şunu gösterir: Bizim için insana yaraşır biçimde Tanrısal Ruh'la kutsanan, Tanrılığının ousia'sına ait melekeyi değiştirmeden, en ilahî Ruh'u bizzat sağlar.

Hiyerarşik olarak şunu da düşün: En kutsal ayinlerin kuralı, ilahî sunağın kutsal yetkinleştirmesini de en kutsal yağın en kutsal dökülmeleriyle yerine getirir. Bunun seyri gök-üstü ve ousia-üstüdür, bizim bütün ilahî iş gören kutsallaştırmamızın ilkesi, ousia'sı ve yetkinleştirici gücüdür. Çünkü en ilahî sunağımız İsa ise, ilahî nous'ların Tanrısal adanışı ise; Söz'e göre ona adanarak ve mistik biçimde bütünüyle yakılan sunu olarak yaklaşıyorsak, evren-üstü gözlerle en ilahî sunağın kendisini seyredelim:

s249

Οὐκοῦν ἡ θειοτάτη τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν τάξις, οὐκ ἠγνόηκε τὸν θεαρχικώτατον Ἰησοῦν εἰς τὸ ἁγιάζεσθαι κατεληλυθότα· νοεῖ δὲ αὐτὸν ἱερῶς ἐν τοῖς καθ´ ἡμᾶς ἑαυτὸν ὑφέντα διὰ θείαν καὶ ἄῤῥητον ἀγαθότητα, καὶ πρὸς τοῦ Πατρὸς, αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Πνεύματος, ἀνθρωποπρεπῶς ἁγιαζόμενον ὁρῶσα, τὴν οἰκείαν οἶδεν ἀρχὴν, ἐν οἷς ἂν θεαρχικῶς δρᾷ, τὸ κατ´ οὐσίαν ἀναλλοίωτον ἔχουσαν. Ὅθεν ἡ τῶν ἱερῶν συμβόλων παράδοσις ἀγιαζομένῳ τῷ θείῳ μύρῳ τοὺς σεραφὶμ παρίστησιν, ἀπαράλλακτον εἰδυῖα καὶ διαγράφουσα τὸν Χριστὸν ἐν τῇ καθ´ ἡμᾶς ὁλικῇ πρὸς ἀλήθειαν ἐνανθρωπήσει. Καὶ προσέτι τὸ θειότερον, ὅτι τῷ θείῳ μύρῳ χρῆται πρὸς παντὸς ἱεροῦ τελεσιουργίαν, ἐναργῶς ὑποδεικνύουσα, κατὰ τὸ Λόγιον, ἀγιάζοντα τὸν ἁγιαζόμενον, ὡς ἀεὶ ταὐτὸν ὄντα ἐν ἑαυτῷ κατὰ πᾶσαν τὴν θεαρχικὴν ἀγαθουργίαν. Διὸ καὶ τῆς ἱερᾶς θεογενεσίας ἡ τελεσιουργὸς δωρεὰ καὶ χάρις, ἐν ταῖς τοῦ μύρου τελεῖται θειοτάταις τελειώσεσιν. Ὅθεν, ὡς οἶμαι, καὶ τῷ καθαρτικῷ βαπτιστηρίῳ τὸ μύρον ἐν σταυροειδέσι βολαῖς ἐπιχέων ὁ ἱεράρχης, ὑπ´ ὄψιν ἄγει τοῖς θεωρητικοῖς ὀφθαλμοῖς, ἄχρις ἂν καὶ αὐτοῦ θανάτου διὰ σταυροῦ τὸν Ἰησοῦν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν θεογενεσίας καταδυόμενον αὐτῇ τῇ θείᾳ καὶ ἀκρατήτῳ καθόδῳ, τοὺς εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ κατὰ τὸ κρύφιον λόγιον βαπτιζομένους ἐκ τῆς τοῦ φθοροποιοῦ θανάτου παλαιᾶς καταπόσεως ἀγαθοπρεπῶς ἀνασπῶντα καὶ ἀνακαινίζοντα πρὸς ἔνθεον καὶ αἰώνιον ὕπαρξιν. Ἀλλὰ μὴν καὶ αὐτῷ τῷ τελεσθέντι τὴν ἱερωτάτην τῆς θεογενεσίας τελετὴν τὴν τοῦ θεαρχικοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησιν, ἡ τοῦ μύρου δωρεῖται τελειωτικὴ χρίσις, ὑποτυπούσης, ὡς οἶμαι, τῆς ἱερᾶς τῶν συμβόλων εἰκονογραφίας, ὑπ´ αὐτοῦ τοῦ δι´ ἡμᾶς ἀνθρωποπρεπῶς τῷ θεαρχικῷ Πνεύματι καθαγιασθέντος, ἀναλλοιώτῳ τῆς οὐσιώδους θεότητος ἕξει, τὸ θειότατον Πνεῦμα χορηγούμενον. Καὶ τοῦτο δὲ ἱεραρχικῶς ἐννόησον, ὅτι καὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου τὴν ἱερὰν τελείωσιν ἡ τῶν ἁγιωτάτων τελετῶν θεσμοθεσία, ταῖς τοῦ ἱερωτάτου μύρου τελετουργεῖ παναγέσιν ἐπιχύσεσιν. Ἔστι δὲ ὑπερουράνιος καὶ ὑπερούσιος ἡ θεωρία, πάσης τῆς θεουργικῆς ἡμῶν ἀγιαστείας ἀρχὴ καὶ οὐσία καὶ τελεσιουργὸς δύναμις. Εἰ γάρ ἐστι τὸ θειότατον ἡμῶν θυσιαστήριον Ἰησοῦς, ἡ θεαρχικὴ τῶν θείων νοῶν ἀφιέρωσις, ἐν ᾧ κατὰ τὸ Λόγιον ἀφιερούμενοι, καὶ μυστικῶς ὁλοκαυτούμενοι, τὴν προσαγωγὴν ἔχομεν, ὑπερκοσμίοις ὀφθαλμοῖς ἐποπτεύσωμεν αὐτὸ τὸ θειότατον θυσιαστήριον, ἐν ᾧ

s250Yetkinleştirilen şeyler onda yetkinleştirilir ve o da en ilahî yağın kendisi tarafından yetkinleştirilerek kutsanır. Çünkü en kutsal İsa kendini bizim için kutsar ve bizi her kutsallaştırmayla doldurur; onun üzerinde yapılanlar, Tanrı'dan doğmuş olan bize, ilahî tasarrufla, iyilik ederek geçer. Sanırım bu yüzden hiyerarşimizin ilahî önderleri, Tanrı'nın aktardığı hiyerarşik bir kavrayışla, bu en saygıdeğer kutsal işe, yapılan işten kalkarak gerçekten "yağ ayini" derler; denebilir ki "Tanrı'nın ayini"dir. Onun ilahî yerine getirilişini iki anlamda da överler: Çünkü onun ayini hem bizim için insana yaraşır biçimde kutsanması, hem de ilahî iş gören biçimde yetkinleştirilen her şeyi yetkinleştirip kutsamasıdır.

Tanrı'nın ele geçirdiği peygamberlerin esinindeki kutsal ezgi ise, İbranice bilenlerin dediğine göre, "Tanrı'ya övgü" ya da "Rab'bi övün" demektir. Bütün kutsal Tanrı görünüşleri ve ilahî işler hiyerarşik sembollerin çeşitli bileşiminde kutsal olarak yazıldığından, peygamberlerin Tanrı'nın hareket ettirdiği övgüsünü anmak uygunsuz değildir. Çünkü hem dindarca hem kutsallığa yaraşır biçimde öğretir ki Tanrısal iyilikler kutsal övgülere layıktır.

s250

τὰ τελούμενα τελεῖται καὶ ἁγιάζεται πρὸς αὐτοῦ τοῦ θειοτάτου μύρου τελούμενον· ἁγιάζει γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ὁ παναγιώτατος Ἰησοῦς, καὶ πάσης ἡμᾶς ἀγιαστείας ἀποπληροῖ, τῶν ἐπ´ αὐτῷ τελουμένων οἰκονομικῶς εἰς ἡμᾶς, ὡς θεογεννήτους, λοιπὸν ἀγαθουργικῶς διαβαινόντων. Ὅθεν, ὡς οἶμαι, κατὰ νοῦν ἱεραρχικὸν θεοπαραδότως οἱ θεῖοι τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας καθηγεμόνες τὴν πάνσεμνον ταύτην ἱερουργίαν μύρου τελετὴν ἐκ τοῦ τελουμένου πραγματικῶς ὀνομάζουσιν, ὡς ἄν τις φαίη Θεοῦ τελετὴν, ἑκατέρῳ νῷ τὴν θείαν αὐτῆς τελετουργίαν ὑμνοῦντες. Ἔστι γὰρ αὐτοῦ τελετὴ καὶ τὸ δι´ ἡμᾶς ἀνθρωποπρεπῶς ἁγιάζεσθαι, καὶ τὸ θεουργικῶς ἅπαντα τελεῖν καὶ ἁγιάζειν τὰ τελούμενα. Τὸ δὲ ἱερὸν τῆς τῶν θεολήπτων προφητῶν ἐπιπνοίας μελώδημα, φασὶν οἱ τὰ Ἑβραίων εἰδότες, τὸ αἶνος Θεοῦ δηλοῦν, ἢ τὸ Αἰνεῖτε τὸν Κύριον. Ἀπάσης οὖν ἱερᾶς θεοφανείας καὶ θεουργίας ἐν τῇ ποικίλῃ συνθέσει τῶν ἱεραρχικῶν συμβόλων ἱερογραφουμένης, οὐκ ἀνάρμοστόν ἐστι μεμνῆσθαι τῆς θεοκινήτου τῶν προφητῶν ὑμνολογίας· διδάσκει γὰρ εὐαγῶς τε ἅμα καὶ ἱεροπρεπῶς, αἴνων ἱερῶν ἀξίας εἶναι τὰς θεαρχικὰς ἀγαθουργίας.

s257Bölüm V. Rahiplik Düzenleri, Güçleri, Etkinlikleri ve Yetkinleştirmeleri

I. Giriş

En ilahî yağ ayini işte budur. İlahî kutsal işlerden sonra şimdi sıra, rahiplik düzenlerini ve görevlerini, onların güçlerini, etkinliklerini ve yetkinleştirmelerini, altlarındaki, kendilerinden aşağı olan üç düzeni anlatmaya geldi. Böylece bizim hiyerarşimizin dizilişi gösterilmiş olur: Düzensiz, karışık ve dağınık olanı karışmazlıkla ayırır ve uzaklaştırır; güzel düzenli, sıralı ve sağlam olanı kendi kutsal düzenlerinin orantılarında gösterir.

s257

Αὕτη μὲν ἡ θειοτάτη τοῦ μύρου τελετουργία· καιρὸς δ´ ἂν εἴη μετὰ τὰς θείας ἱερουργίας, αὐτὰς ἐκθέσθαι τὰς ἱερατικὰς τάξεις τε καὶ ἀποπληρώσεις, δυνάμεις τε αὐτῶν καὶ ἐνεργείας καὶ τελειώσεις, καὶ τὴν ὑπ´ αὐτὰς τριάδα τῶν ὑπερβεβηκυιῶν τάξεων, ὅπως ἂν ἀποδειχθείη τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας ἡ διακόσμησις, τὸ μὲν ἄτακτον καὶ ἀκόσμητον καὶ συμπεφορημένον, ἀμιγῶς ἀποδιαστέλλουσα καὶ ἀποκληροῦσα, τὸ κόσμιον δὲ καὶ τεταγμένον καὶ εὐσταθὲς, ἐν ταῖς κατ´ αὐτὴν ἀναφαίνουσα τῶν ἱερῶν τάξεων ἀναλογίαις.

s258Bütün hiyerarşinin üçlü bölünüşünü, daha önce övdüğümüz hiyerarşilerde, sanırım güzelce açıkladık. Bizim kutsal geleneğimize göre her hiyerarşik işleyiş, en ilahî ayinlere, onların Tanrı'yla dolu epistēmē sahibi inisiyelerine ve onların kutsal biçimde ayinden geçirdiklerine ayrılır, dedik.

Öyleyse gök-üstü ousia'ların en kutsal hiyerarşisinin ayini, Tanrı'yı ve ilahî şeyleri güce uygun, en maddesiz biçimde aklediş ve elden geldiğince Tanrı'yı taklit eden, Tanrı'ya benzerliğin bütünlüğüne ulaşmış melekedir. Bu kutsal yetkinleşmeye ışık veren önderleri ise Tanrı'nın çevresindeki en birinci ousia'lardır. Çünkü bunlar, her zaman kendi kendini yetkinleştiren ve ilahî nous'ları bilge kılan Tanrısal İlke'nin kendilerine verdiği ilahî iş bilgilerini iyiliğe uygun ve orantılı biçimde alt sıradaki kutsal düzenlere aktarırlar. İlk ousia'ların altındaki dizilişler, onlar aracılığıyla Tanrısal İlke'nin ilahî iş gören aydınlatmasına kutsal biçimde yükseldikleri için, ayinden geçen düzenlerdir ve gerçekten böyle adlandırılırlar.

O göksel ve evren-üstü hiyerarşiden sonra Tanrısal İlke, en kutsal armağanlarını iyilik ederek bizim dünyamıza getirdi. Söz'ün dediği gibi henüz bebek olanlara kanuna bağlı hiyerarşiyi armağan etti: Hakikatin soluk tasvirleriyle, ilk örneklerin çok uzak benzerleriyle, zor seyredilen bilmecelerle, içlerinde gizli seyri kolayca ayırt edilemeyen izlerle; zayıf gözlere zarar vermeden, orantılı bir ışıkla parladı. Bu kanuna bağlı hiyerarşinin ayini ruhanî kulluğa yükseliştir. Buna götüren kılavuzlar ise o kutsal çadırla ilgili sırlara Musa tarafından kutsal biçimde inisiye edilmiş kişilerdir; Musa, kanuna bağlı hiyerarkların ilk inisiyesi ve önderidir. Kanuna bağlı hiyerarşiyi bu kutsal çadıra göre giriş olarak yazarken, kanunda kutsal olarak yapılan her şeye, Sina dağında kendisine gösterilen modelin tasviri demiştir. Ayinden geçenler ise kanunun sembollerinden kendilerine uygun ölçüde daha yetkin bir inisiyasyona yükselenlerdir.

Teoloji bizim hiyerarşimize daha yetkin inisiyasyon der; onu ötekinin tamamlanması ve kutsal payı diye adlandırır. Bu hiyerarşi hem gökseldir hem kanunidir: İki uç arasında orta konumda, ikisini ortak olarak kavrar; birinden akledici seyirlerle pay alır, ötekinden duyulur sembollerle çeşitlenerek ve onlar aracılığıyla kutsal biçimde ilahî olana yükselerek pay alır. Hiyerarşik bölünüşün üçlülüğü de aynıdır: En kutsal ayinlerin işlerine, kutsal şeylerin Tanrı'ya benzer hizmetkârlarına ve onların kendilerine uygun ölçüde kutsal şeylere götürdüklerine ayrılır. Hiyerarşimizin üç bölümünün her biri de, kanuna bağlı hiyerarşiye ve bizden daha ilahî olan hiyerarşiye uygun olarak, ilk,

s258

Καὶ τὴν μὲν ἁπάσης ἱεραρχίας τριαδικὴν διαίρεσιν ἐν ταῖς ἤδη παρ´ ἡμῶν ὑμνημέναις ἱεραρχίαις, ὡς οἶμαι, καλῶς ἐξεθέμεθα, φήσαντες ὡς ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱερὰ παράδοσις ἔχει πᾶσαν ἱεραρχικὴν πραγματείαν εἰς τὰς θειοτάτας τελετὰς διαιρεῖσθαι, καὶ τοὺς ἐνθέους αὐτῶν ἐπιστήμονας καὶ μύστας, καὶ τοὺς ὑπ´ αὐτῶν ἱερῶς τελουμένους. Οὐκοῦν ἡ μὲν ἁγιωτάτη τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν ἱεραρχία τελετὴν μὲν ἔχει τὴν κατὰ δύναμιν οἰκείαν Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἀϋλοτάτην νόησιν, καὶ τὴν τοῦ θεοειδοῦς ὁλόκληρον καὶ εἰς, ὡς ἐφικτὸν, θεομίμητον ἕξιν· φωταγωγοὺς δὲ καὶ πρὸς τὴν ἱερὰν ταύτην τελείωσιν ἡγεμόνας, τὰς περὶ Θεὸν πρωτίστας οὐσίας· αὗται γὰρ εἰς τὰς ὑποβεβηκυίας ἱερὰς τάξεις ἀγαθοειδῶς καὶ ἀναλόγως διαπορθμεύουσι τὰς δωρουμένας αὐταῖς ἀεὶ θεουργικὰς γνώσεις ὑπὸ τῆς αὐτοτελοῦς καὶ σοφοποιοῦ τῶν θείων νοῶν θεαρχίας. Αἱ δὲ τῶν πρώτων οὐσιῶν ὑφειμέναι διακοσμήσεις, ὡς δι´ ἐκείνων ἱερῶς ἀναγόμεναι πρὸς τὴν θεουργὸν τῆς θεαρχίας ἔλλαμψιν, αἱ τελούμεναι τάξεις εἰσί τε καὶ ἀληθῶς ὀνομάζονται. Μετ´ ἐκείνην δὲ τὴν οὐρανίαν καὶ ὑπερκόσμιον ἱεραρχίαν, εἰς τὰ καθ´ ἡμᾶς ἀγαθουργικῶς ἡ θεαρχία τὰς ἱερωτάτας αὐτῆς δωρεὰς προφέρουσα, νηπίοις μὲν οὖσι, κατὰ τὸ λόγιον, ἐδωρήσατο τὴν κατὰ νόμον ἱεραρχίαν, ἀμυδραῖς τῶν ἀληθῶν εἰκόσι, καὶ ποῤῥωτάτοις τῶν ἀρχετύπων ἀπεικονίσμασι, καὶ δυσθεωρήτοις αἰνίγμασι, καὶ τύποις οὐκ εὐδιάκριτον ἔχουσι τὴν ἐγκεκαλυμμένην αὐτοῖς θεωρίαν, ἀνάλογον φῶς, ὡς ἀσθενέσιν ὄψεσιν ἀβλαβῶς ἐπιλάμψασα. Ταύτῃ δὲ τῇ κατὰ νόμον ἱεραρχίᾳ, τελετὴ μὲν ἡ πρὸς τὴν πνευματικὴν λατρείαν ἀναγωγή· χειραγωγοὶ δὲ πρὸς ταύτην οἱ τὴν ἁγίαν ἐκείνην σκηνὴν ὑπὸ Μωσέως ἱερῶς μυηθέντες, τοῦ πρώτου τῶν κατὰ νόμον ἱεραρχῶν μύστου καὶ ἡγεμόνος· πρὸς ἣν ἱερὰν σκηνὴν εἰσαγωγικῶς ἱερογραφῶν τὴν κατὰ νόμον ἱεραρχίαν, εἰκόνα τύπου δειχθέντος αὐτῷ κατὰ τὸ Σιναῖον ὄρος ἐκάλει πάντα τὰ κατὰ τὸν νόμον ἱερουργούμενα. Τελούμενοι δὲ οἱ πρὸς τῶν νομικῶν συμβόλων ἀναλόγως ἐπὶ τελεωτέραν μύησιν ἀναγόμενοι. Τὴν τελειοτέραν δὲ μύησιν ἡ θεολογία τὴν καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίαν φησὶν, ἀποπλήρωσιν αὐτὴν ἐκείνης ἀποκαλοῦσα καὶ ἱερὰν λῆξιν. Ἔστι δὲ καὶ οὐρανία καὶ νομικὴ κοινωνικῶς τῇ μεσότητι τῶν ἄκρων ἀντιλαμβανομένη, τῇ μὲν κοινωνοῦσα ταῖς νοεραῖς θεωρίαις, τῇ δὲ ὅτι καὶ συμβόλοις αἰσθητοῖς ποικίλλεται, καὶ δι´ αὐτῶν ἱερῶς ἐπὶ τὸ θεῖον ἀνάγεται. Τὸ τρισσὸν δὲ ὡσαύτως ἔχει τῆς ἱεραρχικῆς διαιρέσεως, εἰς τὰς ἀγιωτάτας τῶν τελετῶν ἱερουργίας διαιρουμένη, καὶ τοὺς θεοειδεῖς τῶν ἱερῶν ὑπηρέτας, καὶ τοὺς ὑπ´ αὐτῶν ἀναλόγως ἐπὶ τὰ ἱερὰ προσαγομένους. Ἑκάστη δὲ τῶν τριῶν τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας διαιρέσεως ἀκολούθως τῇ τε νομικῇ καὶ τῇ θειοτέρᾳ τῶν καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίᾳ, πρώτη καὶ μέση

s259orta ve son güce göre dizilir; hem kutsallığa yaraşır orantıyı hem de herkesin güzel düzenli, sıralı, ahenkli ve bağlayıcı ortaklığını gözetir.

Ayinlerin en kutsal işinin ilk Tanrı'ya benzer gücü inisiye olmamışların kutsal arınmasıdır; orta gücü arınmışların aydınlatıcı inisiyasyonudur; son gücü, öncekilerin özeti olarak, inisiye olanların kendi inisiyasyonlarının epistēmē'sinde yetkinleşmesidir. Kutsal iş görenlerin dizilişi ise ilk gücüyle ayinler aracılığıyla inisiye olmamışları arındırır; orta gücüyle arınmışları aydınlatır; kutsal iş görenlerin son ve en yüksek gücüyle ilahî ışığa ortak olanları, görülen aydınlanmaların epistēmē'ye dayalı yetkinleştirmeleriyle yetkin kılar. Ayinden geçenlerin gücünde ilk olan arınandır; arınmadan sonra orta olan, aydınlanan ve bazı kutsal şeyleri seyredendir; son ve ötekilerden daha ilahî olan, seyircisi olduğu kutsal aydınlanmaların yetkinleştirici epistēmē'siyle aydınlanandır.

Ayinlerin kutsal işinin üçlü gücü övüldü: Kutsal Tanrı'dan doğuşun Sözler'den, arınma ve aydınlatıcı parıltı olduğu gösterildi; toplanma ile yağ ayininin ise ilahî işlerin yetkinleştirici bilgisi ve epistēmē'si olduğu; bu bilgiyle Tanrısal İlke'ye birleştirici yükseliş ve en mutlu ortaklık kutsal biçimde gerçekleşir. Şimdi de rahiplik dizilişini, arındırıcı, aydınlatıcı ve yetkinleştirici güzel düzene ayrılışıyla sırayla anlatmalıyız.

Tanrısal İlke'nin en kutsal kuralı şudur: İkinciler birincilerin aracılığıyla onun en ilahî parıltısına yükselirler. Unsurların duyulur ousia'larının da önce kendilerine daha akraba olanlara gidip onlar aracılığıyla başkalarına etkinliklerini geçirdiğini görmüyor muyuz? Bu yüzden görünmez ve görünür bütün güzel düzenin ilkesi ve dayanağı, ilahî iş gören ışınların önce daha çok Tanrı'ya benzeyenlere gelmesine izin verir; onlar aracılığıyla, daha saydam ve ışığı almaya ve aktarmaya yatkın nous'lar aracılığıyla, kendilerinden alt sıradakilere orantılı olarak parlar ve görünür. Öyleyse bu ilk Tanrı'yı görenlerin işi, kendi seyrettikleri ilahî görünümleri esirgemeden, ölçüsüne göre ikincilere göstermektir;

s259

καὶ τελευταία τάττεται δυνάμει, τῆς τε ἱεροπρεποῦς ἀναλογίας προμυθουμένη, καὶ τῆς ἀπάντων εὐκόσμου καὶ κατὰ τάξιν ἐναρμονίου καὶ συνδετικῆς κοινωνίας. Ἡ μὲν οὖν ἁγιωτάτη τῶν τελετῶν ἱερουργία πρώτην μὲν ἔχει θεοειδῆ δύναμιν τὴν ἱερὰν τῶν ἀτελέστων κάθαρσιν, μέσην δὲ, τὴν τῶν καθαρθέντων φωτιστικὴν μύησιν· ἐσχάτην δὲ, καὶ τῶν προτέρων συγκεφαλαιωτικὴν, τὴν τῶν μυηθέντων ἐν ἐπιστήμῃ τῶν οἰκείων μυήσεων τελείωσιν. Ἡ δὲ τῶν ἱερουργῶν διακόσμησις ἐν μὲν τῇ δυνάμει τῇ πρώτῃ διὰ τῶν τελετῶν ἀποκαθαίρει τοὺς ἀτελέστους· ἐν τῇ μέσῃ δὲ φωταγωγεῖ τοὺς καθαρθέντας· ἐν ἐσχάτῃ δὲ καὶ ἀκροτάτῃ τῶν ἱερουργῶν δυνάμεων ἀποτελειοῖ τοὺς τῷ θείῳ φωτὶ κεκοινωνηκότας ἐν ταῖς τῶν θεωρηθεισῶν ἐλλάμψεων ἐπιστημονικαῖς τελειώσεσιν. Ἡ δὲ τῶν τελουμένων δύναμις ἡ πρώτη μὲν ἔστιν ἡ καθαιρομένη· μέση δὲ μετὰ τὴν κάθαρσιν ἡ φωτιζομένη, καί τινων ἱερῶν θεωρητική· τελευταία δὲ καὶ θειοτέρα τῶν ἄλλων ἡ τῶν ἱερῶν φωτισμῶν, ὧν ἐγεγόνει θεωρὸς, ἐλλαμπομένη τὴν τελειωτικὴν ἐπιστήμην. Τῆς μὲν οὖν ἁγίας τῶν τελετῶν ἱερουργίας ἡ τρισσὴ δύναμις ὕμνηται, τῆς μὲν ἱερᾶς θεογενεσίας ἐκ τῶν λογίων ἀποδειχθείσης καθάρσεως καὶ φωτιστικῆς ἐλλάμψεως· τῆς συνάξεως δὲ καὶ τῆς τοῦ μύρου τελετῆς, τελειωτικῆς τῶν θεουργιῶν γνώσεως καὶ ἐπιστήμης, δι´ ἦς ἱερῶς ἡ πρὸς τὴν θεαρχίαν ἐνοποιὸς ἀναγωγὴ καὶ μακαριωτάτη κοινωνία τελεσιουργεῖται. Νῦν δὲ τὴν ἱερατικὴν διακόσμησιν ἐξῆς ἀφηγητέον, εἰς καθαρτικὴν καὶ φωτιστικὴν καὶ τελειωτικὴν εὐταξίαν διαιρουμένην. Θεσμὸς μὲν οὗτός ἐστι τῆς θεαρχίας ὁ πανίερος, τὸ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα πρὸς τὸ θειότατον αὐτῆς ἀνάγεσθαι φέγγος. Ἡ οὐχὶ καὶ τὰς αἰσθητὰς τῶν στοιχείων οὐσίας ὁρῶμεν εἰς τὰ μᾶλλον αὐταῖς συγγενέστερα πρῶτον ἰούσας, καὶ δι´ ἐκείνων ἐφ´ ἕτερα τὴν οἰκείαν διιούσας ἐνέργειαν; Εἰκότως οὖν ἡ πάσης ἀοράτου καὶ ὁρατῆς εὐκοσμίας ἀρχὴ καὶ ἵδρυσις, εἰς τοὺς θεοειδεστέρους πρώτους ἐνδίδωσι τὰς θεουργικὰς ἀκτῖνας ἰέναι, καὶ δι´ ἐκείνων, ὡς διειδεστέρων νοῶν, καὶ πρὸς μετοχὴν φωτὸς καὶ μετάδοσιν οἰκείως ἐχόντων, εἰς τοὺς ὑφειμένους ἀναλόγως αὐτοῖς ἐλλάμπει, καὶ ἐπιφαίνεται. Τούτων οὖν ἐστι τῶν πρώτων θεοπτικῶν τὸ τοῖς δευτέροις ἀφθόνως ἐν συμμετρίᾳ τῇ κατ´ αὐτοὺς ὑποδεῖξαι τὰ πρὸς αὐτῶν ἱερῶς ἐποπτευθέντα

s260hiyerarşik sırları inisiye etmek de, kendi hiyerarşilerinin bütün ilahî şeylerine yetkinleştirici epistēmē'yle güzelce inisiye olmuş ve inisiye etme yetkinleştirici gücünü de almış olanların işidir; kutsal şeyleri değerlerine göre vermek de rahiplik yetkinleştirmesine epistēmē'yle ve bütünüyle katılmış olanların işidir.

Öyleyse hiyerarkların ilahî düzeni, Tanrı'yı gören düzenlerin ilkidir; ama aynı zamanda en yükseği ve sonuncusudur. Çünkü bizim hiyerarşimizin bütün dizilişi onda tamamlanır ve dolar. Bütün hiyerarşilerin İsa'da son bulduğunu gördüğümüz gibi, her hiyerarşi de kendi Tanrı'yla dolu hiyerarkında son bulur. Hiyerark düzeninin gücü bütün kutsal bütünlüklere yayılır, kendi hiyerarşisinin sırlarını bütün kutsal düzenlerde yürütür. Ama ilahî kural, öteki düzenlerden ayrı olarak, daha ilahî kutsal işleri yalnız onun yapmasına vermiştir. Bunlar Tanrısal gücün yetkinleştirici tasvirleridir; bütün en ilahî sembolleri ve bütün kutsal dizilişleri tamamlarlar. Çünkü saygıdeğer sembollerin bazılarını rahipler de yapsa da, rahip en ilahî yağ olmadan kutsal Tanrı'dan doğuşu hiçbir zaman yapamaz; komünyon sembolleri en ilahî sunağa konmadan ilahî komünyonun sırlarını yerine getiremez. Dahası, hiyerarşik yetkinleştirmelerle buna seçilmedikçe kendisi de rahip olamaz. Bu yüzden ilahî kural, hiyerarşik düzenlerin kutsanmasını, ilahî yağın yetkinleştirilmesini ve sunağın kutsal ayinini, yalnız Tanrı'yla dolu hiyerarkların yetkinleştirici güçlerine vermiştir.

Öyleyse hiyerarşi düzeni yetkinleştirici güçle doludur: Hiyerarşinin yetkinleştirici işlerini ayrıcalıkla yerine getirir, kutsal şeylerin epistēmē'lerini göstererek inisiye eder, onların orantılı kutsal melekelerini ve güçlerini öğretir. Rahiplerin ışık veren düzeni ise, Tanrı'yla dolu hiyerarkların düzeninin altında, ayinden geçenleri ilahî ayinlerin seyrine götürür; onunla birlikte kendi kutsal işlerini yerine getirir. Kendi yaptığı işlerde ilahî işleri en kutsal sembollerle gösterir, gelenleri seyrediciler ve dindar ayinlerin ortakları kılar; seyredilen kutsal işlerin epistēmē'sini arzulayanları ise hiyerarka gönderir.

s260

θεῖα θεάματα· καὶ τὸ μυῆσαι τὰ ἱεραρχικὰ τῶν μετ´ ἐπιστήμης τελειωτικῆς τὰ θεῖα τῆς κατ´ αὐτοὺς ἱεραρχίας ἅπαντα καλῶς μυηθέντων, καὶ τὴν τελεσιουργὸν τοῦ μυῆσαι δύναμιν προσειληφότων· καὶ τὸ μεταδοῦναι κατ´ ἀξίαν τὰ ἱερὰ τῶν ἐπιστημονικῶς καὶ ὁλοκλήρως μετασχόντων τῆς ἱερατικῆς τελειώσεως. Οὐκοῦν ἡ θεία τῶν ἱεραρχῶν τάξις πρώτη μέν ἐστι τῶν θεοπτικῶν τάξεων, ἀκροτάτη δὲ καὶ ἐσχάτη πάλιν ἡ αὐτὴ, καὶ γὰρ εἰς αὐτὴν ἀποτελεῖται καὶ ἀποπληροῦται πᾶσα τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας ἡ διακόσμησις. Ὡς γὰρ ἅπασαν ἱεραρχίαν ὁρῶμεν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀποπεραιουμένην, οὕτως ἑκάστην εἰς τὸν οἰκεῖον ἔνθεον ἱεράρχην. Ἡ δὲ τῆς ἱεραρχικῆς τάξεως δύναμις ἐν πάσαις χωρεῖ ταῖς ἱεραῖς ὁλότησι, καὶ διὰ πασῶν τῶν ἱερῶν τάξεων ἐνεργεῖ τὰ τῆς οἰκείας ἱεραρχίας μυστήρια· ἐκκρίτως δὲ αὐτῇ παρὰ τὰς λοιπὰς τάξεις εἰς αὐτουργίαν ὁ θεῖος θεσμὸς ἀπονενέμηκε τὰς θειοτέρας ἱερουργίας· αὗται δέ εἰσιν αἱ τελεσιουργοὶ τῆς θεαρχικῆς δυνάμεως εἰκόνες, ἀποτελοῦσαι πάντα τὰ θειότατα σύμβολα καὶ πάσας τὰς ἱερὰς διακοσμήσεις. Εἰ γὰρ καὶ πρὸς τῶν ἱερέων τελοῦνταί τινα τῶν σεβασμίων συμβόλων, ἀλλ´ οὔ ποτε τὴν ἱερὰν θεογενεσίαν ὁ ἱερεὺς ἐνεργήσει τοῦ θειοτάτου μύρου χωρὶς, οὐδε τὰ τῆς θείας κοινωνίας τελέσει μυστήρια, μὴ τῷ θειοτάτῳ θυσιαστηρίῳ τῶν κοινωνικῶν ἐπιτεθέντων συμβόλων· ἀλλ´ οὐδὲ αὐτὸς ἱερεὺς ἔσται, μὴ πρὸς τῶν ἱεραρχικῶν τελειώσεων εἰς τοῦτο κεκληρωμένος. Ὅθεν ἡ θεία θεσμοθεσία, τὴν τῶν ἱεραρχικῶν τάξεων ἀγιαστείαν, καὶ τὴν τοῦ θείου μύρου τελείωσιν, καὶ τὴν ἱερὰν τοῦ θυσιαστηρίου τελετουργίαν, ταῖς τῶν ἐνθέων ἱεραρχῶν τελεσιουργοῖς δυνάμεσίν ἑνιαίως ἀπεκλήρωσεν. Ἔστιν οὖν ἡ ἱεραρχικὴ τάξις, ἡ τῆς τελειωτικῆς δυνάμεως ἀναπεπλησμένη, τὰ τελεσιουργὰ τῆς ἱεραρχίας ἐκκρίτως τελετουργοῦσα, καὶ τὰς ἐπιστήμας τῶν ἱερῶν ἐκφαντορικῶς μυοῦσα, καὶ ἐκδιδάσκουσα τὰς ἀναλόγους αὐτῶν καὶ ἱερὰς ἕξεις τε καὶ δυνάμεις. Ἡ δὲ τῶν ἱερέων φωταγωγικὴ τάξις ἐπὶ τὰς θείας τῶν τελετῶν ἐποψίας χειραγωγεῖ τοὺς τελουμένους ὑπὸ τῇ τῶν ἐνθέων ἱεραρχῶν τάξει, καὶ μετ´ αὐτῆς ἱερουργοῦσα τὰς οἰκείας ἱερουργίας· ἐν οἷς μὲν αὐτὴ δρᾷ τὰς θεουργίας ὑποδεικνύουσα διὰ τῶν ἱερωτάτων συμβόλων καὶ θεωρητικοὺς τοὺς προσιόντας ἀποτελοῦσα, καὶ τῶν ὁσίων τελετῶν κοινωνοὺς, εἰς τὸν ἱεράρχην δὲ ἀναπέμπουσα τοὺς τῆς

s261Hizmetlilerin arındırıcı ve benzemeyenleri ayıran düzeni, rahiplerin kutsal işlerine yaklaştırmadan önce gelenleri arındırır; onları zıtlardan karışmaz kılar, kutsal iş seyri ve ortaklığı için elverişli hâle getirir. Bu yüzden kutsal Tanrı'dan doğuşta hizmetliler adayı eski giysisinden soyar, ayakkabısını çıkarır, vazgeçiş için batıya, sonra yine doğuya çevirir. Çünkü arındırıcı düzene ve güce aittirler; gelenlere önceki hayatın giysilerini bütünüyle atmalarını buyurur, önceki yaşayışın karanlığını gösterir, onlara ışıksız şeylerden ayrılıp aydınlatıcı şeylere geçmelerini öğretirler.

Öyleyse hizmetli diziliş arındırıcıdır: Arınmışları rahiplerin parlak kutsal işlerine götürür; inisiye olmamışları Sözler'in arındırıcı aydınlanmaları ve öğretileriyle arındırır ve doğuma hazırlar; ayrıca kutsallıktan yoksun olanları kutsallardan karışmaz biçimde ayırır. Bu yüzden hiyerarşik kural onu kutsal kapılara yerleştirir; böylece gelenlerin kutsal şeylere girişinin tam arınmalarla olduğuna işaret eder, onların kutsal seyir ve ortaklığa yaklaşmasını arındırıcı güçlere teslim eder ve kendilerini ancak onlar aracılığıyla lekesiz olarak kabul eder.

Şu gösterilmiş oldu: Hiyerark düzeni yetkinleştirici ve tamamlayıcıdır; rahipler düzeni aydınlatıcı ve ışık vericidir; hizmetliler düzeni arındırıcı ve ayırıcıdır. Hiyerarşi düzeni yalnız yetkinleştirmeyi değil, aydınlatmayı ve arındırmayı da bilir; rahiplerin gücü de aydınlatıcı olanın yanında arındırıcı epistēmē'yi de içinde taşır. Çünkü daha aşağıdakiler üstün olanlara geçemezler; onlara böyle bir küstahlığa kalkışmak caiz de değildir. Daha ilahî güçler ise kendilerine ait olanların yanında, kendi yetkinliklerinin altındaki kutsal epistēmē'leri de bilirler.

Yine de rahiplik dizilişleri ilahî etkinliklerin tasvirleri olduğundan, ilahî etkinliklerin güzel düzenli ve karışmaz sırasının tasvirleri olduğundan, kendilerinde düzenli aydınlanmaları ilk, orta ve son kutsal etkinlikler ve düzenler olarak gösterirler; hiyerarşik ayrımlar içinde dizilmişlerdir ve dediğim gibi, ilahî etkinliklerin düzenli ve karışmaz yanını kendilerinde gösterirler. Çünkü Tanrısal İlke, içinde bulunduğu nous'ları önce arındırır, sonra aydınlatır, aydınlananları Tanrı'ya benzer yetkinleşmeye tamamlar. Bu yüzden ilahî tasvirlerin hiyerarşisi kendini ayrı

s261

ἐπιστήμης τῶν θεωρηθεισῶν ἱερουργιῶν ἐφιεμένους. Ἡ δὲ τῶν λειτουργῶν τάξις, ἡ καθαρτικὴ καὶ τῶν ἀνομοίων διακριτικὴ, πρὸ τῆς ἐπὶ τὰς τῶν ἱερέων ἱερουργίας προσαγωγῆς, ἀποκαθαίρει τοὺς προσιόντας, ἀμιγεῖς αὐτοὺς ἀποτελοῦσα τῶν ἐναντίων, καὶ πρὸς ἱερουργικὴν ἐποψίαν καὶ κοινωνίαν ἐπιτηδείους. Ὅθεν ἐπὶ τῆς ἱερᾶς θεογενεσίας οἱ λειτουργοὶ τὸν προσιόντα τῆς παλαιᾶς ἀπογυμνοῦσιν ἐσθῆτος, ἔτι μὴν καὶ ὑπολύουσι, καὶ πρὸς δυσμὰς εἰς ἀποταγὴν ἱστῶσι, καὶ αὖθις πρὸς ἕω μετάγουσι (τῆς καθαρτικῆς γάρ εἰσι τάξεως καὶ δυνάμεως, ἀποβάλλειν ὁλικῶς ἐγκελευόμενοι τοῖς προσιοῦσι τὰς τῆς προτέρας ζωῆς ἀμφιέσεις, καὶ τὸ τοῦ προτέρου βίου σκοτεινὸν ὑποδεικνύντες, καὶ ἐκδιδάσκοντες αὐτοὺς, ἀποταξαμένους τοῖς ἀλαμπέσιν, ἐπὶ τὰ φωτιστικὰ μεταταχθῆναι). Καθαρτικὴ τοίνυν ἐστὶν ἡ λειτουργικὴ διακόσμησις, ἐπὶ τὰς φανὰς τῶν ἱερέων ἱερουργίας ἀνάγουσα τοὺς κεκαθαρμένους, καὶ τοὺς ἀτελέστους ἀποκαθαίρουσα καὶ μαιευομένη ταῖς καθαρτικαῖς τῶν λογίων ἐλλάμψεσι καὶ διδασκαλίαις, καὶ προσέτι τοὺς ἀνιέρους τῶν ἱερέων ἀμιγῶς ἀποδιαστέλλουσα· διὸ καὶ ταῖς ἱεραῖς αὐτὴν ἐφίστησι πύλαις ἡ ἱεραρχικὴ θεσμοθεσία, τὴν πρὸς τὰ ἱερὰ τῶν προσιόντων εἴσοδον ἐν ταῖς παντελέσι καθάρσεσιν αἰνισσομένη, καὶ τὴν ἐπὶ τὰς ἱερὰς αὐτῶν ἐποψίας καὶ κοινωνίας προσαγωγὴν ταῖς καθαρτικαῖς δυνάμεσιν ἐγχειρίζουσα, καὶ διὰ τούτων αὐτοὺς ἀκηλιδώτους εἰσδεχομένη. Δέδεικται τοίνυν ἡμῖν ἡ μὲν τῶν ἱεραρχῶν τάξις τελειωτικὴ καὶ τελεσιουργός· ἡ δὲ τῶν ἱερέων φωτιστικὴ καὶ φωταγωγός· ἡ δὲ τῶν λειτουργῶν καθαρτικὴ καὶ διακριτικὴ, δηλαδὴ τῆς ἱεραρχικῆς τάξεως, οὐ τελεσιουργεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ φωτίζειν ἅμα καὶ καθαίρειν ἐπισταμένης, καὶ τῆς τῶν ἱερέων δυνάμεως ἐχούσης ἐν ἑαυτῇ μετὰ τῆς φωτιστικῆς καὶ τὴν καθαρτικὴν ἐπιστήμην. Αἱ μὲν γὰρ ἤττους ἐπὶ τὰ κρείττω μεταπηδᾷν ἀδυνατοῦσι, πρὸς τὸ μηδὲ θεμιτὸν αὐταῖς εἶναι πρὸς τοιαύτην ἐγχειρεῖν ἀλαζονείαν· αἱ δὲ θειότεραι δυνάμεις μετὰ τῶν οἰκείων καὶ τὰς ὑφειμένας τῆς αὐτῶν τελειότητος ἱερὰς ἐπιστήμας γιγνώσκουσιν. Ὅμως ἐπειδὴ θείων εἰσὶν ἐνεργειῶν εἰκόνες αἱ ἱερατικαὶ διακοσμήσεις τῆς εὐκόσμου καὶ ἀσυγχύτου τῶν θείων ἐνεργειῶν τάξεως, ἐν ἑαυταῖς δεικνῦσαι τὰς τεταγμένας ἐλλάμψεις εἰς τὰς πρώτας καὶ μέσας καὶ τελευταίας ἱερὰς ἐνεργείας καὶ τάξεις, ἐν διακρίσεσιν ἱεραρχικαῖς ἐτάχθησαν, ἐμφαίνουσαι, καθάπερ ἔφην, ἐν ἑαυταῖς τῶν θείων ἐνεργειῶν τὸ τεταγμένον καὶ ἀσύμφυρτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ θεαρχία τοὺς ἐν οἷς ἂν ἐγγένηται νόας ἀποκαθαίρει πρῶτον, εἶτα φωτίζει, καὶ φωτισθέντας ἀποτελειοῖ πρὸς θεοειδῆ τελεσιουργίαν, εἰκότως ἡ ἱεραρχικὴ τῶν θείων εἰκόνων εἰς διακεκριμένας ἑαυτὴν

s262düzenlere ve güçlere böler; Tanrısal etkinliklerin en kutsal ve karışmaz düzenlerde sağlam ve karışmaz biçimde durduğunu açıkça gösterir.

Rahiplik düzenlerini, görevlerini, güçlerini ve etkinliklerini elimizden geldiğince söylediğimize göre, şimdi onların en kutsal yetkinleştirmelerini gücümüz yettiğince seyredelim.

Rahiplik yetkinleştirmelerinin sırrı. Hiyerarşik yetkinleştirmeye götürülen hiyerark, iki dizini sunağın önünde büker; başının üzerinde Tanrı'dan aktarılmış Sözler'i ve hiyerarşik eli tutar. Kendisini yetkinleştiren hiyerark tarafından bu biçimde, en kutsal yakarışlarla yetkinleştirilir. Rahip, iki dizini ilahî sunağın önünde büker, başının üzerinde hiyerarşik sağ eli tutar; kendisini yetkinleştiren hiyerark tarafından bu biçimde, kutsallaştırıcı yakarışlarla kutsanır. Hizmetli, tek dizini ilahî sunağın önünde büker, başının üzerinde kendisini yetkinleştiren hiyerarkın sağ elini tutar; hizmetlilere özgü yetkinleştirici yakarışlarla onun tarafından yetkinleştirilir. Her birine yetkinleştiren hiyerark haç biçimli mührü basar; her biri için kutsal bir bildiri yapılır ve yetkinleştirici öpüş verilir: Orada bulunan bütün rahiplik mensupları ve yetkinleştiren hiyerark, sözü edilen rahiplik sıralarından birine yetkinleştirilen kişiyi öper.

Seyir. Hiyerarklar, rahipler ve hizmetliler için rahiplik yetkinleştirmelerinde ortak olan şunlardır: İlahî sunağa götürülme ve önünde eğilme, hiyerarşik elin konması, haç biçimli mühür, bildiri, yetkinleştirici öpüş. Hiyerarklara özgü ayrıcalık, Sözler'in başa konmasıdır; alt sıralar buna sahip değildir. Rahiplere özgü olan, iki dizin bükmektir; hizmetlilerin yetkinleştirmesinde bu yoktur, çünkü söylendiği gibi hizmetliler tek dizinini büker.

İlahî sunağa götürülme ve önünde eğilme, rahiplik yetkinleştirmesinden geçen herkese şuna işaret eder: Bütün hayatını ayinlerin önderi Tanrı'ya sunacak, kendi akledici bütünlüğünü ona bütünüyle lekesiz ve kutsanmış olarak, aynı türden ve elden geldiğince, Tanrı'ya benzerleri rahipçe kutsayan Tanrısal ve en kutsal kurban ve sunağa layık olarak götürecektir.

s262

διαιρεῖ τάξεις τε καὶ δυνάμεις, ἐναργῶς ὑποδεικνῦσα τὰς θεαρχικὰς ἐνεργείας ἐν παναγεστάταις καὶ ἀμιγέσι τάξεσιν εὐσταθῶς καὶ ἀσυγχύτως ἑστηκυίας. Ἀλλ´ ἐπειδὴ τὰς ἱερατικὰς τάξεις τε καὶ ἀποπληρώσεις, δυνάμεις τε αὐτῶν καὶ ἐνεργείας εἰρήκαμεν, ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν, καὶ τὰς ἱερωτάτας αὐτῶν, ὡς οἷοί τέ ἐσμεν, ἐποπτεύσωμεν τελειώσεις. Ὁ μὲν ἱεράρχης, ἐπὶ τὴν ἱεραρχικὴν τελείωσιν προσαγόμενος, ἄμφω τὼ πόδε κλίνας ἐπίπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου ἐπὶ κεφαλῆς ἔχει τὰ θεοπαράδοτα λόγια, καὶ τὴν ἱεραρχικὴν χεῖρα, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ πρὸς τοῦ τελοῦντος αὐτὸν ἱεράρχου ταῖς παναγεστάταις ἐπικλήσεσιν ἀποτελειοῦται. Ὁ δὲ ἱερεὺς, ἄμφω τὼ πόδε κλίνας ἐπίπροσθεν τοῦ θείου θυσιαστηρίου, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχει τὴν ἱεραρχικὴν δεξιὰν, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ πρὸς τοῦ τελοῦντος αὐτὸν ἱεράρχου ταῖς ἱεροποιοῖς ἐπικλήσεσιν ἁγιάζεται. Ὁ δὲ λειτουργὸς, ἕνα τοῖν ποδοῖν κλίνας ἐπίπροσθεν τοῦ θείου θυσιαστηρίου, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχει τὴν τοῦ τελοῦντος αὐτὸν ἱεράρχου δεξιὰν, τελειούμενος ὑπ´ αὐτοῦ ταῖς τῶν λειτουργῶν τελεστικαῖς ἐπικλήσεσιν. Ἑκάστῳ δὲ αὐτῶν ἡ σταυροειδὴς ἐνσημαίνεται πρὸς τοῦ τελοῦντος ἱεράρχου σφραγὶς, καὶ καθ´ ἕκαστον ἀνάῤῥησις ἱερὰ γίγνεται, καὶ τελειωτικὸς ἀσπασμὸς, ἀσπαζομένου παντὸς ἱερατικοῦ παρόντος ἀνδρὸς, καὶ τοῦ τελέσαντος ἱεράρχου τὸν πρός τι τῶν εἰρημένων ἱερατικῶν ταγμάτων ἀποτελεσθέντα. Κοινὰ μὲν ἔστι τοῖς ἱεράρχαις τε καὶ ἱερεῦσι καὶ λειτουργοῖς ἐν ταῖς ἱερατικαῖς αὐτῶν τελειώσεσιν ἡ πρὸς τὸ θεῖον θυσιαστήριον προσαγωγὴ, καὶ ὑπόπτωσις, ἡ τῆς ἱεραρχικῆς χειρὸς ἐπίθεσις, ἡ σταυροειδὴς σφραγὶς, ἡ ἀνάῤῥησις, ὁ τελειωτικὸς ἀσπασμός· ἐξαίρετα δὲ καὶ ἔκκριτα τοῖς ἱεράρχαις μὲν ἡ τῶν λογίων ἐπὶ κεφαλῆς ἐπίθεσις, οὐκ ἐχόντων τοῦτο τῶν ὑφειμένων ταγμάτων· τοῖς δὲ ἱερεῦσιν, ἡ ἀμφοῖν τοῖν ποδοῖν κλίσις, οὐκ ἐχούσης τοῦτο τῆς τῶν λειτουργῶν τελειώσεως· οἱ γὰρ λειτουργοί, καθὼς εἴρηται, τὸν ἕνα κλίνουσιν τοῖν ποδοῖν μόνον. Ἡ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ θεῖον θυσιαστήριον προσαγωγὴ καὶ ὑπόπτωσις αἰνίσσεται πᾶσι τοῖς ἱερατικῶς τελουμένοις, ὑποτιθέναι καθόλου τελετάρχῃ Θεῷ τὴν οἰκείαν ζωὴν, καὶ τὴν ἑαυτῶν νοερὰν ὁλότητα πάναγνον αὐτῷ καὶ καθιερωμένην προσαγαγεῖν, καὶ ὁμοειδῆ, καὶ, ὡς δυνατὸν, ἀξίαν οὖσαν τοῦ θεαρχικοῦ καὶ παναγεστάτου καὶ ἱερείου καὶ θυσιαστηρίου τοῦ καθιεροῦντος ἱερατικῶς τοὺς θεοειδεῖς

s263Hiyerarşik elin konması aynı anda hem ayinlerin önderinin korumasını gösterir — ayinden geçenler ondan kutsal çocuklar gibi babaca gözetilirler; o onlara rahiplik melekesi ve gücü verir, karşıt güçleri kovar —, hem de öğretir ki rahiplik etkinliklerinin hepsini, Tanrı'nın emrinde çalışıyormuş gibi ve kendi etkinliklerinde her şeyde onu önder tutarak yerine getirmelidirler.

Haç biçimli mühür, tenin bütün isteklerinin etkisizliğini ve Tanrı'yı taklit eden hayatı gösterir; o hayat, İsa'nın insanca en ilahî hayatına gözünü ayırmadan bakar. İsa, Tanrısal günahsızlıkla haça ve ölüme kadar varmış; böyle yaşayanları, aynı türden olanlar olarak, kendi günahsızlığının haç biçimli tasvirine mühürlemiştir.

Yetkinleştirmelerin ve yetkinleştirilenlerin kutsal bildirisini hiyerark yüksek sesle söyler. Bu sır şunu gösterir: Tanrı sevgisi taşıyan ayin yöneticisi Tanrısal seçimin bildiricisidir; ayinden geçenleri rahiplik yetkinleştirmesine kendi lütfuyla götürmez, bütün hiyerarşik kutsamalarda Tanrı tarafından hareket ettirilir. Nitekim kanundaki ayin yöneticisi Musa, Harun'u kardeşi olmasına, Tanrı sevgisi taşıdığını ve rahipliğe uygun olduğunu düşünmesine rağmen, Tanrı tarafından buna hareket ettirilene kadar rahiplik yetkinleştirmesine götürmedi; ayinlerin önderi Tanrı'nın emrinde rahiplik yetkinleştirmesini hiyerarşik olarak tamamladı.

Bizim Tanrısal ve ilk ayin yöneticimiz de — en insansever İsa bunu da bizim için olmuştur — Sözler'in dediği gibi kendisini yüceltmedi; ona "Sen Melkisedek düzenine göre sonsuza dek rahipsin" diyen yüceltti. Bu yüzden öğrencilerini rahiplik yetkinleştirmesine götürürken, Tanrı olarak ayinlerin önderi olmasına rağmen, ayin yetkinleştirmesini hiyerarşik olarak en kutsal Babası'na ve Tanrısal Ruh'a bıraktı. Sözler'in dediği gibi öğrencilerine Yeruşalim'den ayrılmamalarını, "Benden duyduğunuz Baba'nın vaadini bekleyin; çünkü siz Kutsal Ruh'la vaftiz edileceksiniz" diyerek buyurdu. Öğrencilerin başı da, kendisiyle aynı düzendeki on hiyerarşik kişiyle birlikte öğrencilerin on ikincisinin rahiplik yetkinleştirmesine geldiğinde, seçimi saygıyla Tanrısal İlke'ye bıraktı: "Seçtiğini göster" dedi ve ilahî

s263

Ἡ δὲ τῆς ἱεραρχικῆς χειρὸς ἐπίθεσις ὁμοῦ μὲν ἐμφαίνει τὴν τελεταρχικὴν σκέπην, ὑφ´ ἧς ὡς παῖδες ἱεροὶ παριέπονται πατρικῶς, αὐτοῖς μὲν ἕξιν καὶ δύναμιν ἱερατικὴν δωρουμένης, τὰς ἐναντίας δὲ αὐτῶν δυνάμεις ἀποῤῥαπιζούσης· διδάσκει δὲ ἅμα καὶ πάσας τελεῖν τὰς ἱερατικὰς ἐνεργείας, ὡς ὑπὸ Θεῷ πράττοντας τοὺς τελεσθέντας, καὶ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν αὐτὸν ἔχοντας ἐν παντὶ καθηγεμόνα. Ἡ σταυροειδὴς δὲ σφραγὶς τὴν ἁπασῶν ὁμοῦ τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων ἀνενεργησίαν ἐμφαίνει, καὶ τὴν θεομίμητον ζωὴν, ἀφορῶσαν ἀκλινῶς εἰς τὴν ἀνδρικὴν Ἰησοῦ θειοτάτην ζωὴν, ἄχρι σταυροῦ καὶ θανάτου μετὰ θεαρχικῆς ἀναμαρτησίας ἐληλυθότος, καὶ τοὺς οὕτω ζῶντας, ὡς ὁμοιοειδεῖς ἐνσημαίνοντος τῇ σταυροειδεῖ τῆς οἰκείας ἀναμαρτησίας εἰκόνι, Τὴν ἱερὰν δὲ τῶν τελειώσεων καὶ τῶν τελουμένων ἀνάῤῥησιν ὁ ἱεράρχης ἀναβοᾷ, τοῦ μυστηρίου δηλοῦντος, ὡς ὁ φιλόθεος ἱεροτελεστὴς ἐκφαντορικός ἐστι τῆς θεαρχικῆς ἐκλογῆς, οὐκ αὐτὸς ἰδίᾳ χάριτι τοὺς τελουμένους ἐπὶ τὴν ἱερατικὴν ἄγων τελείωσιν, ἀλλ´ ὑπὸ Θεοῦ κινούμενος εἰς πάσας τὰς ἱεραρχικὰς ἁγιαστείας. Οὕτω Μωσῆς ὁ νομικῶς ἱεροτελεστὴς, οὐδὲ ἀδελφὸν ὄντα τὸν Ἀαρὼν εἰς ἱερατικὴν τελείωσιν ἄγει, καὶ φιλόθεον αὐτὸν εἶναι καὶ ἱερατικὸν οἰόμενος, ἄχρις οὗ θεόθεν εἰς τοῦτο κινηθεὶς, ὑπὸ τελετάρχῃ Θεῷ, τὴν ἱερατικὴν τελείωσιν ἱεραρχικῶς ἐτελεσιούργησεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ θεαρχικὸς ἡμῶν καὶ πρῶτος ἱεροτελεστὴς (γεγόνει γὰρ καὶ τοῦτο δι´ ἡμᾶς) ὁ φιλανθρωπότατος Ἰησοῦς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασεν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ἀλλ´ ὁ λαλήσας πρὸς αὐτόν· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Διὸ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὴν ἱερατικὴν τελείωσιν ἄγων τοὺς μαθητὰς, καίπερ ὑπάρχων ὡς Θεὸς τελετάρχης, ὅμως ἐπὶ τὸν παναγέστατον αὐτοῦ Πατέρα, καὶ τὸ θεαρχικὸν Πνεῦμα, τὴν τελεταρχικὴν ἀνατίθησιν ἱεραρχικῶς τελεσιουργίαν, παραγγέλλων τοῖς μαθηταῖς, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς, ἣν ἠκούσατέ μου, ὅτι ὑμεῖς βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ τῶν μαθητῶν κορυφαῖος, μετὰ τῆς ὁμοταγοῦς αὐτῷ καὶ ἱεραρχικῆς δεκάδος, εἰς τὴν τοῦ δυοκαιδεκάτου τῶν μαθητῶν ἐληλυθὼς ἱερατικὴν τελείωσιν, ἐπὶ τῇ θεαρχίᾳ τὴν ἐκλογὴν εὐλαβῶς καταλέλοιπεν, Ἀνάδειξον, φήσας, ὃν ἐξελέξω, καὶ τὸν ὑπὸ τοῦ θείου

s264kurayla Tanrı'nın gösterdiği kimseyi on ikilinin kutsal hiyerarşik sayısına kabul etti. Matya'ya ilahî biçimde düşen ilahî kura hakkında başkaları başka şeyler söylemiştir, sanırım dindarca değil; ben de kendi düşüncemi söyleyeyim. Bana öyle geliyor ki Sözler, o hiyerarşik koroya ilahî seçimle gösterilen kişiyi işaret eden Tanrısal bir armağana "kura" demiştir. Şu kesin ki ilahî hiyerark rahiplik yetkinleştirmelerini kendi kendine hareket ederek yapmamalı, Tanrı'nın kendisini hareket ettirmesiyle hiyerarşik ve göksel biçimde gerçekleştirmelidir.

Rahiplik yetkinleştirmesinin sonundaki öpüşün kutsal bir anlamı vardır. Orada bulunan rahiplik düzenlerinden herkes ve yetkinleştiren hiyerark yetkinleştirilen kişiyi öper. Çünkü kutsal bir nous, rahiplik melekeleriyle, güçleriyle, ilahî çağrıyla ve kutsamayla rahiplik yetkinleşmesine ulaşınca, aynı düzendeki en kutsal düzenlere sevimli olur; Tanrı'ya en benzer güzelliğe yükselmiştir, aynı türden nous'ları sever ve onlar tarafından kutsal biçimde sevilir. Bu yüzden rahipler birbirini öper; bu kutsal iş, aynı türden nous'ların kutsal ortaklığını ve birbirlerine duydukları sevgi dolu neşeyi gösterir; Tanrı'ya en benzer güzelliği rahiplik biçimi içinde bütünüyle korur.

Dediğim gibi, bunlar bütün rahiplik yetkinleştirmesinde ortak olan şeylerdir. Hiyerarka özgü ayrıcalık, Sözler'in başına en kutsal biçimde konmasıdır. Çünkü bütün rahipliğin yetkinleştirici gücü ve epistēmē'si, Tanrı'yla dolu hiyerarklara Tanrısal ve ayinlere önderlik eden iyilik tarafından armağan edilir. Bu yüzden Tanrı'dan aktarılmış Sözler hiyerarkların başına konur; bu Sözler bütün teolojiyi, ilahî işleri, Tanrı görünüşlerini, kutsal sözleri, kutsal işleri, kısacası iyilik yapan Tanrısal İlke'nin bizim hiyerarşimize armağan ettiği bütün ilahî ve kutsal iş ve sözleri kapsayıcı ve epistēmē'ye uygun biçimde gösterir. Tanrı'ya benzer hiyerark bütün hiyerarşik güce tam katılacak, bütün hiyerarşik kutsal sözlerin ve kutsal işlerin gerçek, Tanrı'dan aktarılan epistēmē'siyle yalnız aydınlanmayacak, bunu başkalarına da hiyerarşik orantılarla verecek; en ilahî bilgilerle ve en yüksek yükselişlerle,

s264

κλήρου θειωδῶς ἀναδεδειγμένον εἰς τὸν τῆς ἁγίας δυοκαιδεκάδος ἱεραρχικὸν ἀριθμὸν εἰσεδέξατο. Περὶ δὲ τοῦ θείου κλήρου τοῦ τῷ Ματθίᾳ θειωδῶς ἐπιπεσόντος ἕτεροι μὲν ἄλλα εἰρήκασιν οὐκ εὐαγῶς, ὡς οἶμαι, τὴν ἐμὴν δὲ καὶ αὐτὸς ἔννοιαν ἐρῶ. Δοκεῖ γάρ μοι τὰ λόγια κλῆρον ὀνομάσαι θεαρχικόν τι δῶρον, ὑποδηλοῦν ἐκείνῳ τῷ ἱεραρχικῷ χορῷ τὸν ὑπὸ τῆς θείας ἐκλογῆς ἀναδεδειγμένον· πλήν γε ὅτι τὸν θεῖον ἱεράρχην οὐκ αὐτοκινήτως χρὴ τὰς ἱερατικὰς ποιεῖσθαι τελεσιουργίας, ἀλλ´ ὑπὸ Θεῷ κινοῦντι ταύτας ἱεραρχικῶς καὶ οὐρανίως τελεσιουργεῖν. Ὁ δὲ πρὸς τῷ τέλει τῆς ἱερατικῆς τελειώσεως ἀσπασμὸς ἱερὰν ἔμφασιν ἔχει. Πάντες γὰρ ὅσοι πάρεισι τῶν ἱερατικῶν ὄντες τάξεων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ τελέσας ἱεράρχης, ἀσπάζονται τὸν τετελεσμένον. Ὅταν γὰρ ἱερατικαῖς ἕξεσι καὶ δυνάμεσι, καὶ θείᾳ κλήσει, καὶ ἁγιαστείᾳ, πρὸς ἱερατικὴν τελεσιουργίαν ἀφίκηται νοῦς ἱερὸς, ἐραστός ἐστι ταῖς ὁμοταγέσι καὶ ἱερωτάταις τάξεσιν, εἰς τὸ θεοειδέστατον ἀνηγμένος κάλλος, ἐρῶν τῶν ὁμοειδῶν νοῶν, καὶ πρὸς αὐτῶν ἱερῶς ἀντερώμενος. Ἔνθεν ὁ πρὸς ἀλλήλους ἱερατικὸς ἀσπασμὸς ἱερουργεῖται, τὴν τῶν ὁμοειδῶν νοῶν ἱερὰν κοινωνίαν ὑποδηλῶν, καὶ τὴν ἐπ´ ἀλλήλοις ἐραστὴν εὐφροσύνην, ὡς ὁλοκλήρως ἀποσώζουσαν ἱερατικῇ μορφώσει τὸ θεοειδέστατον κάλλος. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς ἔφην, ἐστὶ τὰ κοινὰ τῆς ὅλης ἱερατικῆς τελειώσεως. Ὁ δὲ ἱεράρχης ἔκκριτον ἔχει τὴν τῶν λογίων ἐπὶ κεφαλῆς ἱερωτάτην ἐπίθεσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ τελειωτικὴ τῆς πάσης ἱερατείας δύναμις καὶ ἐπιστήμη τοῖς ἐνθέοις ἱεράρχαις ὑπὸ τῆς θεαρχικῆς δωρεῖται καὶ τελεταρχικῆς ἀγαθότητος, εἰκότως ἐπὶ τῶν ἱεραρχικῶν κεφαλῶν ἐπιτίθεται τὰ θεοπαράδοτα λόγια, τὰ περιεκτικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς ἐκφαντορικὰ πάσης θεολογίας, θεουργίας, θεοφανείας, ἱερολογίας, ἱερουργίας, ἐνὶ λόγῳ, πάντων τῶν θείων καὶ ἱερῶν ἔργων τε καὶ λόγων τῶν ὑπὸ τῆς ἀγαθουργοῦ θεαρχίας τῇ καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίᾳ δεδωρημένων, ὡς τοῦ θεοειδοῦς ἱεράρχου, πάσης μὲν ἱεραρχικῆς δυνάμεως ὁλόκληρον μεθέξοντος, πασῶν δὲ τῶν ἱεραρχικῶν ἱερολογιῶν τε καὶ ἱερουργιῶν τὴν ἀληθῆ καὶ θεοπαράδοτον ἐπιστήμην, οὐκ ἐλλαμφθησομένου μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις ἀναλογίαις ἱεραρχικαῖς μεταδώσοντος, καὶ τελεσιουργήσοντος ἐν θειοτάταις γνώσεσι, καὶ ἀκροτάταις ἀναγωγαῖς, ἱεραρχικῶς

s265bütün hiyerarşinin en yetkinleştirici şeylerini hiyerarşik olarak tamamlayacaktır.

Rahiplere özgü olan, hizmetli dizilişten farklı olarak iki dizin bükmektir; o diziliş tek dizinini büker ve bu hiyerarşik duruşla yetkinleşir. Diz bükmek, götüren kimsenin, kutsal olarak götürdüğünü Tanrı'ya sunarak boyun eğen takdimini gösterir. Sık sık söylediğimiz gibi, ayin yöneticilerinin üç dizilişi, üç en kutsal ayin ve güç aracılığıyla, ayinden geçenlerin üç düzeninin başında durur ve onların ilahî boyunduruk altına kurtarıcı takdimini kutsal biçimde yerine getirir. Bu yüzden hizmetli düzen, yalnız arındırıcı olduğu için, arınanların tek takdimini yerine getirir; onu ilahî sunağın altına koyar, çünkü arınan nous'lar onda evren-üstü biçimde kutsanır. Rahipler iki dizini büker; çünkü kutsal olarak götürdükleri kimseler yalnız arınmış olmakla kalmaz, en parlak kutsal işlerle, yükselerek arınmış hayattan seyredici bir melekeye ve güce kutsal iş yoluyla yetkinleşmişlerdir. Hiyerark ise iki dizini büker, başının üzerinde Tanrı'dan aktarılmış Sözler'i tutar; hizmetli güç tarafından arındırılmış ve kutsal iş gören güç tarafından aydınlatılmış kimseleri, seyrettikleri kutsal şeylerin kendilerine uygun epistēmē'sine hiyerarşik olarak götürür ve onun aracılığıyla, götürdüklerini kendilerine uygun tam adanmaya yetkinleştirir.

s265

ἄπαντα τὰ τῆς ὅλης ἱεραρχίας τελεστικώτατα. Τοῖς δὲ ἱερεῦσι τοῖν δυοῖν ποδοῖν ἡ κλίσις ἔκκριτόν ἐστι παρὰ τὴν λειτουργικὴν διακόσμησιν, ὡς τὸν ἕνα κλινούσης ἐκείνης, καὶ τούτῳ τῷ ἱεραρχικῷ σχήματι τελειουμένης. Ἡ μὲν οὖν κλίσις ἐμφαίνει τὴν ὑποκειμένην προσαγωγὴν τοῦ προσάγοντος, ὑποτιθέντος Θεῷ τὸ ἱερῶς προσαγόμενον. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν, αἱ τρεῖς τῶν ἱεροτελεστῶν διακοσμήσεις διὰ τῶν τριῶν ἁγιωτάτων τελετῶν καὶ δυνάμεων ἐφεστᾶσι ταῖς τρισὶ τῶν τελουμένων τάξεσι, καὶ τὴν ὑπὸ τὰ θεῖα ζυγὰ σωστικὴν αὐτῶν ἱερουργοῦσι προσαγωγὴν, εἰκότως ἡ λειτουργικὴ τάξις, ὡς μόνον καθαρτικὴ, τὴν μίαν ἱερουργεῖ τῶν καθαιρομένων προσαγωγὴν ὑπὸ τὸ θεῖον αὐτὴν ὑποτιθεῖσα θυσιαστήριον, ὡς ἐν αὐτῷ τῶν καθαιρομένων νοῶν ὑπερκοσμίως ἱερουμένων. Οἱ δὲ ἱερεῖς ἄμφω τὼ πόδε κλίνουσιν, ὡς τῶν ὑπ´ αὐτῶν ἱερῶς προσαγομένων οὐ μόνον κεκαθαρμένων, ἀλλὰ καὶ ταῖς φανοτάταις αὐτῶν ἱερουργίαις ἀναγωγικῶς ἀποκεκαθαρμένης ζωῆς, εἰς θεωρητικὴν ἕξιν καὶ δύναμιν ἱερουργικῶς ἀποτελεσθέντων. Ὁ δὲ ἱεράρχης, ἄμφω τὼ πόδε κλίνων, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχει τὰ θεοπαράδοτα λόγια, τοὺς ὑπὸ τῆς λειτουργικῆς δυνάμεως ἐκκεκαθαρμένους, καὶ πρὸς τῆς ἱερουργοῦ πεφωτισμένους πρὸς τὴν τῶν ἐποπτευθέντων ὑπ´ αὐτῶν ἱερῶν ἀναλόγως αὐτοῖς ἐπιστήμην ἱεραρχικῶς ἄγων, καὶ δι´ αὐτῆς ἀποτελειῶν τοὺς προσαγομένους, εἰς τὴν κατ´ αὐτοὺς ὁλόκληρον ἀφιέρωσιν.

s272Bölüm VI. Ayinden Geçen Düzenler

I. Giriş

Rahiplik düzenleri ve payları, güçleri, etkinlikleri ve yetkinleştirmeleri işte bunlardır. Şimdi onların altındaki, ayinden geçen üç düzeni sırayla anlatmalıyız.

s272

Αὕται μὲν αἱ ἱερατικαὶ τάξεις τε καὶ ἀποκληρώσεις, δυνάμεις τε αὐτῶν καὶ ἐνέργειαι καὶ τελειώσεις· τὴν δὲ ὑπ´ αὐτὰς τριάδα τῶν τελουμένων τάξεων ἐξῆς ἀφηγητέον. Λέγομεν τοίνυν, ὅτι καθαιρόμεναι μέν εἰσι τάξεις

s273Öyleyse diyoruz ki arınan düzenler, daha önce andığımız, kutsal işlerden ve ayinlerden ayrılan kalabalıklardır. Birinci kalabalık hâlâ hizmetliler tarafından, ebelik eden Sözler'le hayat veren doğuma biçimlendirilmekte ve yoğrulmaktadır. İkincisi, uzaklaştığı kutsal hayata iyi Sözler'in döndürücü öğretisiyle hâlâ geri çağrılmaktadır. Üçüncüsü hâlâ zıt dehşet karşısında korkakça ürkmekte, güç veren Sözler'le pekiştirilmektedir. Dördüncüsü kötü durumdan kutsal etkinliklere yeni getirilmektedir. Beşincisi getirilmiş ama daha ilahî ve sarsılmaz melekelerde henüz tam lekesiz, geri dönüşsüz hâli edinmemiştir. Hizmetli ebelik ve arındırıcı güç tarafından arındırılan düzenler bunlardır. Hizmetliler onları kutsal güçleriyle yetkinleştirir; böylece tamamen arınmış olarak, en parlak kutsal işlerin aydınlatıcı seyrine ve ortaklığına geçerler.

Orta düzen, seyreden ve bazı kutsal şeylere orantılı olarak tam bir saflık içinde ortak olan düzendir; aydınlatması rahiplere verilmiştir. Çünkü sanırım açıktır ki kutsallığa aykırı her lekeden arınmış, kendi nous'unun hareketsiz yerleşikliğini bütünüyle lekesiz kılmış olan düzen, kutsal iş yoluyla seyredici melekeye ve güce geçer. Kendisine uygun en ilahî sembollere ortak olur, onların seyrinde ve ortaklığında bütün kutsal neşeyle dolar, onların yükseltici güçleriyle, onların epistēmē'sine yönelik ilahî aşka orantılı olarak kanatlanır. Bu düzenin kutsal halk olduğunu söylüyorum: Bütün arınmadan geçmiş, en parlak ayinlerin kutsal seyrine ve ortaklığına caiz olduğu ölçüde layık görülmüştür.

Ayinden geçen bütün düzenlerin en yükseği keşişlerin kutsal dizilişidir. Bu düzen her arınmadan, bütün gücüyle ve kendi etkinliklerinin tam lekesizliğiyle arınmıştır; seyretmesi caiz olan her kutsal işin akledici seyrine ve ortaklığına ulaşmıştır. Hiyerarkların yetkinleştirici güçlerine teslim edilmiştir; onların Tanrı'yla dolu aydınlanmaları ve hiyerarşik gelenekleriyle, kendisine uygun kutsal ayinlerin seyrettiği işlerini öğrenir; onların kutsal epistēmē'siyle kendisine uygun en yetkin yetkinleşmeye yükselir. Bu yüzden ilahî önderlerimiz onları kutsal adlara layık gördüler: Kimileri onlara "Tanrı'ya hizmet edenler,"

s273

αἱ τῶν ἱερουργιῶν καὶ τελετουργιῶν ἀποδιαστελλόμεναι πληθύες, ὧν ἤδη μνήμην ἐποιησάμεθα· τῆς μέν, ὡς ἔτι πρὸς τῶν λειτουργῶν τοῖς μαιευτικοῖς λογίοις πρὸς ζωτικὴν ἀπότεξιν μορφουμένης τε καὶ διαπλαττομένης· τῆς δὲ, ὡς ἔτι πρὸς τὴν ἱερὰν, ἧς ἀπέστη, ζωὴν ἀνακεκλημένης τῇ τῶν ἀγαθῶν λογίων ἐπιστρεπτικῇ διδασκαλίᾳ· τῆς δὲ, ὡς ἔτι πρὸς τῶν ἐναντίων πτοιῶν ἀνάνδρως ἐκδειματουμένης, καὶ πρὸς τῶν δυναμοποιῶν λογίων ἐπιῤῥωννυμένης· τῆς δὲ, ὡς ἔτι πρὸς τὰς ἱερὰς ἐνεργείας ἐκ τῶν χειρόνων μεταγομένης· τῆς δὲ, ὡς μεταχθείσης μὲν, οὔπω δὲ τὸ πανάγνως ἀνεπίστροφον ἐν θειοτέραις ἕξεσι καὶ ἀσαλεύτοις ἐσχηκυίας. Αὗται γάρ εἰσιν αἱ καθαιρόμεναι τάξεις ὑπὸ τῆς λειτουργικῆς μαιεύσεως καὶ καθαρτικῆς δυνάμεως· ταύτας οἱ λειτουργοὶ ταῖς ἱεραῖς αὐτῶν δυνάμεσι τελεσιουργοῦσι πρὸς τὸ τελέως ἐκκαθαρθείσας αὐτὰς εἰς τὴν φωτιστικὴν τῶν φανοτάτων ἱερουργιῶν θεωρίαν τε καὶ κοινωνίαν μεταχθῆναι. Μέση δὲ τάξις ἐστὶν ἡ θεωρητικὴ καί τινων ἱερῶν ἀναλόγως ἐν καθαρότητι πάσῃ κοινωνὸς, ἡ τοῖς ἱερεῦσιν εἰς τὸ φωτίζειν αὐτὴν ἀπονεμηθεῖσα. Καὶ γάρ ἐστιν, ὡς οἷμαι, δῆλον, ὡς ἡ καθαρθεῖσα πάσης ἀνιέρου κηλίδος, καὶ πάναγνον ἐσχηκυῖα τὴν τοῦ οἰκείου νοὸς ἀκίνητον ἵδρυσιν, ἐπὶ τὴν θεωρητικὴν ἕξιν καὶ δύναμιν ἱερουργικῶς μετάγεται, καὶ κοινωνεῖ τοῖς κατ´ αὐτὴν θειοτάτοις συμβόλοις, ἐν ταῖς θεωρίαις αὐτῶν καὶ κοινωνίαις, ἀπάσης ἱερᾶς εὐφροσύνης ἀποπληρουμένη, καὶ πρὸς τὸν θεῖον τῆς ἐπιστήμης αὐτῶν ἔρωτα ταῖς ἀναγωγικαῖς αὐτῶν δυνάμεσιν ἀναλόγως ἀναπτερουμένη. Ταύτην ἐγώ φημι τὴν τοῦ ἱεροῦ λαοῦ τάξιν, ὡς διὰ πάσης ἐληλυθυῖαν καθάρσεως, καὶ τῆς ἱερᾶς τῶν φανοτάτων τελετῶν ἐποψίας καὶ κοινωνίας, ὡς θεμιτὸν, ἠξιωμένην. Ἡ δὲ τῶν τελουμένων ἀπασῶν ὑψηλοτέρα τάξις, ἡ τῶν μοναχῶν ἐστιν ἱερὰ διακόσμησις, πᾶσαν μὲν ἀποκεκαθαρμένη κάθαρσιν, ὁλικῇ δυνάμει καὶ παντελεῖ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἁγνότητι, πάσης δὲ, ὅσης θεμιτὸν αὐτῇ, θεωρεῖν ἱερουργίας, ἐν νοερᾷ θεωρίᾳ καὶ κοινωνίᾳ γεγενημένη, καὶ ταῖς τῶν ἱεραρχῶν τελειωτικαῖς δυνάμεσιν ἐγχειριζομένη καὶ ταῖς ἐνθέοις αὐτῶν ἐλλάμψεσι καὶ ἱεραρχικαῖς παραδόσεσιν ἐκδιδασκομένη τὰς ἐποπτευθείσας τῶν κατ´ αὐτὴν ἱερῶν τελετῶν ἱερουργίας, καὶ πρὸς τῆς ἱερᾶς αὐτῶν ἐπιστήμης ἀναλόγως εἰς τελειοτάτην ἀναγομένη τελείωσιν. Ἔνθεν οἱ θεῖοι καθηγεμόνες ἡμῶν ἐπωνυμιῶν αὐτοὺς ἱερῶν ἠξίωσαν, οἱ μὲν θε-

s274kimileri "keşişler" dedi. Bu adlar Tanrı'ya saf hizmetlerinden ve kulluklarından, bölünmemiş ve birleşik hayatlarından gelir: Bölünmüş şeyleri kutsal biçimde toplayan bu hayat onları Tanrı'ya benzer birliğe ve Tanrı sevgisi taşıyan yetkinliğe birleştirir. Bu yüzden kutsal kural onlara yetkinleştirici bir lütuf armağan etti, onları bir adama yakarışına layık gördü. Bu yakarış hiyerarşik değildir — çünkü hiyerarşik yakarış yalnız rahiplik düzenlerinde yapılır —, kutsal iş görenlere ait bir yakarıştır: Dindar rahipler onu hiyerarşik ayinden sonra ikinci olarak yerine getirirler.

Keşiş yetkinleştirmesinin sırrı. Rahip ilahî sunağın önünde durur ve keşişlik yakarışını okur. Ayinden geçen kişi rahibin arkasında durur; ne iki dizini ne de tek dizinini büker, başının üzerinde Tanrı'dan aktarılmış Sözler'i de tutmaz; yalnız, onun üzerine gizli yakarışı okuyan rahibin yanında bulunur. Rahip yakarışı tamamlayınca ayinden geçene gelir; önce bütün bölünmüş hayatlardan, hatta hayallerden bile vazgeçip vazgeçmediğini sorar. Sonra ona en yetkin hayatı anlatır ve orta hayatın üstüne çıkması gerektiğini bildirir. Ayinden geçen bütün bunları içtenlikle kabul edince rahip onu haç biçimiyle mühürler, ilahî saadetin üçlü hypostasis'ini çağırarak saçını keser, bütün giysilerini çıkarıp başka bir giysi giydirir; orada bulunan öteki kutsal adamlarla birlikte onu öptükten sonra Tanrısal sırlara ortak kılar.

Seyir. Ne dizini bükmesi, ne başının üzerinde Tanrı'dan aktarılmış Sözler'i tutması, ama yakarışı okuyan rahibin yanında bulunması şunu gösterir: Keşiş düzeni başkalarını götüren bir düzen değildir; kendi başına, tekil ve kutsal bir duruşta durur, rahiplik düzenlerini izler, onların yoldaşı olarak kendisine uygun kutsal şeylerin ilahî epistēmē'sine itaatle götürülür.

Bölünmüş hayatlardan ve hatta hayallerden vazgeçiş, keşişlerin en yetkin felsefesini gösterir; bu felsefe birleştirici buyrukların epistēmē'si içinde yürütülür. Çünkü dediğim gibi, bu düzen ayinden geçenlerin orta düzeni değil, hepsinden yüksek olanıdır. Bu yüzden orta düzenin suçsuzca yaptığı birçok şey tekil keşişlere kesinlikle yasaktır: Çünkü kendi Bir'lerine birleşmeleri, kutsal birliğe toplanmaları ve caiz olduğu ölçüde rahip hayatına göre biçimlenmeleri gerekir. O hayat

s274

ραπευτάς, οἱ δὲ μοναχοὺς ὀνομάζοντες, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καθαρᾶς ὑπηρεσίας καὶ θεραπείας, καὶ τῆς ἀμερίστου καὶ ἑνιαίας ζωῆς, ὡς ἑνοποιούσης αὐτοὺς ἐν ταῖς τῶν διαιρετῶν ἱεραῖς συμπτύξεσιν, εἰς θεοειδῆ μονάδα καὶ φιλόθεον τελείωσιν· διὸ καὶ τελεστικὴν αὐτοῖς ἐδωρήσατο χάριν ἡ ἱερὰ θεσμοθεσία, καί τινος αὐτοὺς ἠξίωσεν ἀφιερωτικῆς ἐπικλήσεως, οὐχ ἱεραρχικῆς (ἐκείνη γὰρ ἐπὶ μόναις γίγνεται ταῖς ἱερατικαῖς τάξεσιν), ἀλλ´ ἱερουργικῆς ὑπὸ τῶν ὁσίων ἱερέων τῇ ἱεραρχικῇ τελετουργίᾳ δευτέρως ἱερουργουμένης. Ὁ μὲν ἱερεὺς ἕστηκεν ἐπίπροσθεν τοῦ θείου θυσιαστηρίου, τὴν μοναχικὴν ἐπίκλησιν ἱερολογῶν. Ὁ δὲ τελούμενος ὀπίσω τοῦ ἱερέως ἕστηκεν, οὐκ ἄμφω τὼ πόδε κλίνων, οὐχ ἕνα τοῖν ποδοῖν, οὐκ ἐπὶ κεφαλῆς ἔχων τὰ θεοπαράδοτα λόγια, μόνον δὲ τῷ ἱερεῖ παρεστὼς ἱερολογοῦντι τὴν ἐπ´ αὐτῷ μυστικὴν ἐπίκλησιν. Τελέσας δὲ αὐτὴν ὁ ἱερεὺς, ἐπὶ τὸν τελούμενον ἐλθὼν, ἐπερωτᾷ πρῶτον αὐτὸν, εἰ πάσαις ἀποτάσσεται ταῖς διαιρεταῖς οὐ μόνον ζωαῖς, ἀλλὰ καὶ φαντασίαις. Εἶτα τὴν τελειοτάτην αὐτῷ ζωὴν ὑφηγεῖται, μαρτυρούμενος, ὅτι χρὴ τῆς μέσης αὐτὸν ὑπερανεστηκέναι. Ταῦτα δὲ πάντα τοῦ τελουμένου προσεχῶς ὁμολογήσαντος, τῷ σταυροειδεῖ τύπῳ σφραγισάμενος αὐτὸν ὁ ἱερεύς, ἀποκείρει, τὴν τρισσὴν τῆς θείας μακαριότητος ἐπιβοήσας ὑπόστασιν, καὶ τὴν ἐσθῆτα πᾶσαν ἀπαμφιέσας, ἑτέραν ἀμφιέννυσι, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἱερῶν ἀνδρῶν, ὅσοι πάρεισιν, ἀσπασάμενος, αὐτὸν κοινωνὸν ἀποτελεῖ τῶν θεαρχικῶν μυστηρίων. Τὸ μηδένα τοῖν ποδοῖν κλίνειν, μηδ´ ἐπὶ κεφαλῆς ἔχειν τὰ θεοπαράδοτα λόγια, παρεστάναι δὲ τῷ ἱερεῖ τὴν ἐπίκλησιν ἱερολογοῦντι, δηλοῖ τὴν μοναχικὴν τάξιν οὐκ εἶναι προσαγωγικὴν ἑτέρων, ἀλλ´ ἐφ´ ἑαυτῆς ἑστῶσαν ἐν μοναδικῇ καὶ ἱερᾷ στάσει, ταῖς ἱερατικαῖς ἑπομένην τάξεσι, καὶ πρὸς αὐτῶν, ὡς ὀπαδὸν, ἐπὶ τὴν θείαν τῶν κατ´ αὐτὴν ἱερῶν ἐπιστήμην εὐπειθῶς ἀναγομένην. Ἡ δὲ τῶν μεριστῶν οὐ μόνον ζωῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ φαντασιῶν ἀποταγὴ, τὴν τελειοτάτην ἐμφαίνει τῶν μοναχῶν φιλοσοφίαν, ἐν ἐπιστήμῃ τῶν ἑνοποιῶν ἐντολῶν ἐνεργουμένην. Ἔστι γὰρ, ὡς ἔφην, οὐ τῆς μέσης τῶν τελουμένων τάξεως, ἀλλὰ τῆς πασῶν ὑψηλοτέρας. Διὸ καὶ πολλὰ τῶν πρὸς τῆς μέσης τάξεως ἀκατακρίτως ἐνεργουμένων ἀπείρηται τρόπῳ παντὶ τοῖς ἑνιαίοις μοναχοῖς, ὡς πρὸς τὸ ἓν αὐτῶν ὀφειλόντων ἑνοποιεῖσθαι, καὶ πρὸς ἱερὰν μονάδα συνάγεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἱερατικὴν, ὡς θεμιτὸν, ἀπομορφοῦσθαι ζωὴν, ὡς τὸ

s275kendisiyle birçok bakımdan akrabadır ve ayinden geçen öteki düzenlerden çok ona yakındır.

Haç biçiminin mührü, daha önce söylediğimiz gibi, tenin bütün isteklerinin etkisizliğini gösterir. Saçın kesilmesi ise saf ve yapmacıksız bir hayatı gösterir: Bu hayat, nous'taki çirkinliği sonradan takılan yapay biçimlerle süslemez; kendi kendine, insanî güzelliklerle değil, birleşik ve tekil güzelliklerle Tanrı'ya en benzer olana yükselir.

Önceki giysinin atılması ve başkasının alınması, orta kutsal hayattan daha yetkin hayata geçişi gösterir; tıpkı kutsal Tanrı'dan doğuşta giysi değişiminin, arınmış hayatın seyredici ve aydınlatıcı melekeye yükselişini göstermesi gibi. Şimdi de rahip ve orada bulunan bütün kutsal kişiler yetkinleşmiş olanı öpüyorsa, Tanrı'ya benzerlerin, ilahî neşe içinde birbirleriyle sevgiyle sevinen kutsal ortaklığını düşün.

En sonunda rahip yetkinleşmiş olanı Tanrısal komünyona çağırır ve kutsal biçimde şunu gösterir: Yetkinleşen kişi gerçekten keşişçe ve birleşik yükselişe ulaştıysa, kendisine uygun kutsal şeyleri yalnız seyretmekle kalmayacak, en kutsal sembollerin komünyonuna da orta düzen gibi gelmeyecek; katıldığı kutsal şeylerin ilahî bilgisiyle, kutsal halktan başka bir tarzda Tanrısal komünyonu almaya gelecektir.

Bu yüzden rahiplik düzenlerine de ayin kutsamalarında, en kutsal adanmalarının sonunda, onları yetkinleştiren hiyerark en kutsal Evharistiya komünyonunu verir. Bu yalnız Tanrısal sırları almanın her hiyerarşik katılımın zirvesi olmasından değildir; bütün kutsal düzenlerin, her biri kendi derecesinde, bu komünyon armağanına ve en ilahî armağana kendilerine uygun olarak katılıp kendi tanrılaşmalarına özgü yükselişi ve yetkinleşmeyi bulmasındandır.

Sonuç olarak şunu derledik: Kutsal ayinler arınma, aydınlanma ve yetkinleşmedir. Hizmetliler arındırıcı düzen, rahipler aydınlatıcı, Tanrı'ya benzer hiyerarklar yetkinleştirici düzendir. Arınan düzen, hâlâ arındığı için kutsal seyre ve ortaklığa katılmayandır. Seyredici düzen kutsal halktır. Yetkinleşmiş düzen ise tekil keşişlerin düzenidir. Çünkü böylece bizim hiyerarşimiz, Tanrı'dan aktarılan düzenlerle kutsal biçimde düzenlenerek,

s275

συγγενὲς αὐτῆς ἔχουσαν ἐν πολλοῖς, καὶ μᾶλλον αὐτῇ παρὰ τὰς λοιπὰς τῶν τελουμένων τάξεις πλησιάζουσαν. Ἡ δὲ τοῦ σταυροειδοῦς τύπου σφραγὶς, ὡς ἤδη παρ´ ἡμῶν εἴρηται, δηλοῖ τὴν πασῶν ὁμοῦ τῶν σαρκικῶν ὀρέξεων ἀνενεργησίαν. Ἡ δὲ τῶν τριχῶν ἀπόκαρσις ἐμφαίνει τὴν καθαρὰν καὶ ἀσχημάτιστον ζωὴν οὐκ ἐπιπλάστοις σχήμασι τὸ κατὰ νοῦν δυσειδὲς ἐπιθετικῶς καλλωπίζουσαν, ἀλλ´ αὐτὴν ἐφ´ ἑαυτῆς οὐκ ἀνθρωπικοῖς κάλλεσιν, ἀλλ´ ἑνιαίοις καὶ μοναχοῖς εἰς τὸ θεοειδέστατον ἀναγομένην. Ἡ δὲ τῆς προτέρας ἐσθῆτος ἀποβολὴ, καὶ τῆς ἑτέρας λῆψις, τὴν ἀπὸ μέσης ἱερᾶς ζωῆς ἐπὶ τὴν τελειοτέραν μετάταξιν ἐμφαίνει, καθάπερ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς θεογενεσίας ἡ τῆς ἐσθῆτος ἄμειψις ἐδήλου τὴν ἀποκαθαιρομένης ζωῆς εἰς θεωρητικὴν καὶ φωτιστικὴν ἕξιν ἀναγωγήν. Εἰ δὲ καὶ νῦν ὁ ἱερεύς τε καὶ πάντες ὅσοι πάρεισιν ἱεροί, τὸν τετελεσμένον ἀσπάζονται, τὴν ἱερὰν τῶν θεοειδῶν ἐννόησον κοινωνίαν, ἀγαπητικῶς ἐν εὐφροσύνῃ θείᾳ συνηδομένων ἀλλήλοις. Ἐν τέλει δὲ πάντων ὁ ἱερεὺς ἐπὶ τὴν θεαρχικὴν κοινωνίαν καλεῖ τὸν τετελεσμένον, ἐμφαίνων ἱερῶς, ὡς ὁ τελεσθεὶς, εἴπερ ἀληθῶς ἐπὶ τὴν μοναχικὴν ἀφίκοιτο καὶ ἑνιαίαν ἀναγωγὴν, οὐ θεωρητικὸς μόνον ἔσται τῶν κατ´ αὐτὸν ἱερῶν, οὐδὲ κατὰ μέσην τάξιν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν ἥξει τῶν ἱερωτάτων συμβόλων, ἀλλὰ μετὰ θείας τῶν ὑπ´ αὐτοῦ μετεχομένων ἱερῶν γνώσεως ἑτέρῳ τρόπῳ παρὰ τὸν ἱερὸν λαὸν ἐπὶ τὴν μετάληψιν ἥξει τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας. Διὸ καὶ ταῖς ἱερατικαῖς τάξεσιν, ἐν ταῖς ἱεροτελεστικαῖς αὐτῶν ἀγιαστείαις, ἐν τέλει τῶν ἱερωτάτων αὐτῶν ἀφιερώσεων, ἡ τῆς ἁγιωτάτης εὐχαριστίας κοινωνία μεταδίδοται πρὸς τοῦ τελέσαντος αὐτὰς ἱεράρχου· οὐ μόνον ὅτι τῶν θεαρχικῶν μυστηρίων ἡ μετάληψις ἑκάστης ἱεραρχικῆς μεθέξεώς ἐστι τὸ κεφάλαιον, ἀλλ´ ὅτι καὶ αὐτῆς τῆς κοινωνικῆς καὶ θειοτάτης δωρεᾶς ἀναλόγως αὐταῖς καθ´ ἑκάστην αἱ ἱεραὶ πᾶσαι τάξεις μετέχουσι πρὸς τὴν οἰκείαν αὐτῶν τῆς θεώσεως ἀναγωγὴν καὶ τελείωσιν. Συνῆκται τοίνυν ἡμῖν, ὡς αἱ μὲν ἅγιαι τελεταὶ κάθαρσίς εἰσι καὶ φωτισμὸς καὶ τελείωσις· οἱ δὲ λειτουργοὶ καθαρτικὴ τάξις, οἱ δὲ ἱερεῖς φωτιστική· τελεστικὴ δὲ οἱ θεοειδεῖς ἱεράρχαι. Καθαιρομένη δὲ τάξις ἡ τῆς ἱερᾶς ἐποψίας καὶ κοινωνίας ἀμέτοχος, ὡς ἔτι καθαιρομένη. Θεωρητικὴ δὲ τάξις ὁ ἱερὸς λαός. Τετελεσμένη δὲ τάξις ἡ τῶν ἐνιαίων μοναχῶν. Οὕτω γὰρ ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχία, ταῖς θεοπαραδότοις τάξεσιν ἱερῶς εὐθετουμένη

s276göksel hiyerarşilerle aynı türdendir; onların Tanrı'yı taklit eden, Tanrı'ya benzer özelliklerini insanlarda olabildiği ölçüde korur.

Şöyle diyeceksin: Göksel hiyerarşilerde arınan düzenler kesinlikle yoktur; çünkü lanetli bir göksel diziliş bulunduğunu söylemek ne caizdir ne de doğrudur. Ben de en kutsal nous'tan bütünüyle düşmedikçe, onların tamamen kusursuz olduğunu, en lekesizliği evren-üstü biçimde taşıdıklarını elbette kabul ederim. Çünkü onlardan biri kötülüğe yakalansaydı, ilahî nous'ların göksel ve karışmaz ahenginden düşer, asi kalabalıkların ışıksız düşüşüne sürüklenirdi.

Ama göksel hiyerarşi için kutsal biçimde şu söylenebilir: Alt sıradaki ousia'lar için arınma, o güne dek bilinmeyen şeyler hakkında Tanrı'dan gelen aydınlanmadır; bu aydınlanma onları Tanrısal bilgilerin daha yetkin epistēmē'sine götürür, henüz epistēmē'sine sahip olmadıkları şeylerin bilgisizliğinden sanki arındırır; birinci ve daha ilahî ousia'lar aracılığıyla Tanrı'yı görmenin daha yüksek ve parlak pırıltılarına yükseltir. Aynı biçimde göksel hiyerarşide aydınlanan ve yetkinleşen düzenler, arındıran, aydınlatan ve yetkinleştiren düzenler de vardır: En yüksek ve daha ilahî ousia'lar, alt sıradaki kutsal ve göksel dizilişleri, göksel hiyerarşilerin düzen ve orantılarına göre her bilgisizlikten arındırır, onları en ilahî aydınlanmalarla doldurur ve Tanrısal akledişlerin en kutsal epistēmē'sinde yetkinleştirir.

Çünkü daha önce söyledik ve Sözler'de de ilahî biçimde bildirilmiştir: Bütün göksel dizilişler Tanrı'yı görme aydınlanmalarının bütün kutsal epistēmē'lerinde aynı değildir. Birinciler doğrudan Tanrı'dan, alt sıradakiler onlar aracılığıyla yine Tanrı'dan, kendilerine uygun ölçüde en parlak [Tanrısal ışınlarla] aydınlanır.

s276

ταῖς οὐρανίαις ἱεραρχίαις ὁμοειδής ἐστι, τοὺς θεομιμήτους αὐτῆς ὡς ἐν ἀνδράσιν ἀποσώζουσα καὶ θεοειδεῖς χαρακτῆρας. Ἀλλ´ ἐρεῖς, ὅτι ταῖς οὐρανίαις ἱεραρχίαις ἐλλείπουσι πάντως αἱ καθαιρόμεναι τάξεις· οὐ γὰρ θεμιτὸν, οὐδὲ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς ἔστι τις οὐρανία διακόσμησις ἐναγής· ἐγὼ δέ, ὅτι μὲν ἀλώβητοι παντελῶς εἰσι, καὶ τὸ πάναγνον ὑπερκοσμίως ἔχουσιν, ὁμολογήσαιμι πάντως, εἰ μὴ παντελῶς ἀποπέσοιμι τοῦ ἱερωτάτου νοός. Εἰ γάρ τις αὐτῶν ὑπὸ κακίας ἑάλω, τῆς μὲν οὐρανίας καὶ ἀμιγοῦς ἀποπεπτώκει τῶν θείων νοῶν ἁρμονίας, εἰς τὴν ἀλαμπῆ δὲ τῶν ἀποστατικῶν πληθύων ἐφέρετο πτῶσιν. Ἀλλ´ ἔστιν εἰπεῖν ἱερῶς ἐπὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας, ὅτι κάθαρσίς ἐστι ταῖς ὑφειμέναις οὐσίαις ἡ παρὰ Θεοῦ τῶν τέως ἀγνοουμένων ἔλλαμψις, ἐπὶ τελειοτέραν αὐτὰς ἐπιστήμην ἄγουσα τῶν θεαρχικῶν γνώσεων, καὶ τῆς ἀγνοίας ὧν οὔπω τὴν ἐπιστήμην εἶχον, οἷον ἀποκαθαίρουσα διὰ τῶν πρώτων καὶ θειοτέρων οὐσιῶν ἀναγομένας εἰς τὰς ὑπερτέρας τῶν θεοπτιῶν καὶ φανοτέρας μαρμαρυγάς· οὕτω καὶ φωτιζόμεναι τάξεις εἰσὶ καὶ τελούμεναι, καὶ καθαρτικαὶ, καὶ φωτιστικαὶ, καὶ τελεστικαὶ κατὰ τὴν οὐρανίαν ἱεραρχίαν, ὡς τῶν ὑπερτάτων καὶ θειοτέρων οὐσιῶν, τὰς ὑφειμένας ἱερὰς καὶ οὐρανίας διακοσμήσεις ἀγνοίας μὲν ἀπάσης ἀποκαθαιρουσῶν τάξεσι καὶ ἀναλογίαις τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν, πληρουσῶν δὲ αὐτὰς τῶν θειοτάτων ἐλλάμψεων, καὶ τελειουσῶν ἐν τῇ παναγεστάτῃ τῶν θεαρχικῶν νοήσεων ἐπιστήμῃ. Καὶ γὰρ ἤδη πρὸς ἡμῶν εἴρηται, καὶ τοῖς λογίοις θειωδῶς διηγόρευται, τὸ μὴ ταὐτὰς εἶναι πάσας τὰς οὐρανίας διακοσμήσεις, ἐν πάσαις ταῖς ἱεραῖς τῶν θεοπτικῶν ἐλλάμψεων ἐπιστήμαις· ἀλλ´ ἐκ Θεοῦ μὲν ἀμέσως τὰς πρώτας, δι´ ἐκείνων δὲ πάλιν ἐκ Θεοῦ τὰς ὑφειμένας, ἀναλόγως αὐταῖς ἐλλάμπεσθαι τὰς φα⟦νοτάτας τῆς θεαρχίας ἀκτῖνας⟧.

s283Bölüm VII. Ölmüşler İçin Yapılanlar

I. Giriş

Bunlar belirlendikten sonra, sanırım bizim ölmüşler için kutsal olarak yaptığımız şeyleri de anlatmak gerekir. Çünkü bu da kutsal olanlarla kutsallıktan yoksun olanlara ortak değildir. Her ikisinin hayat türü farklı olduğu gibi, ölüme de farklı giderler:

s283

Τούτων δὲ διωρισμένων, ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὡς οἶμαι, καὶ τὰ πρὸς ἡμῶν ἱερῶς ἐπὶ τῶν κεκοιμημένων τελούμενα. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦτο κοινόν ἐστι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ ἀνιέροις, ἀλλ´ ὥσπερ ἀλλοῖον εἶδός ἐστι τῆς ἑκατέρων ζωῆς, οὕτω καὶ πρὸς θάνατον ἰόντες, οἱ μὲν

s284Kutsal hayat yaşamış olanlar, Tanrısal İlke'nin gerçek vaatlerine bakarak, onların hakikatini kendisinin dirilişinde seyretmiş kimseler olarak, sağlam ve gerçek ümitle, ilahî neşe içinde ölümün sınırına, kutsal mücadelelerin sonuna gider gibi giderler. Gelecekteki tam dirilişleri sayesinde bütün varlıklarının tam ve sonsuz hayat ve kurtuluş içinde olacağını kesin olarak bilirler. Çünkü bu hayatta kötüye dönmeye düşebilen kutsal ruhlar, yeniden doğuşta değişmezliğe, Tanrı'ya en benzer geçişe sahip olacaktır. Kutsal ruhların saf bedenleri de, onlarla aynı boyunduruğu ve aynı yolu paylaşmış, birlikte deftere yazılmış, ilahî terlerinde birlikte mücadele etmişlerdir; ruhların ilahî hayattaki değişmez yerleşikliği içinde kendi dirilişlerini onlarla birlikte alacaklardır. Çünkü bu hayatta birleşik oldukları kutsal ruhlarla birleşmiş, Mesih'in uzuvları olmuş olarak, Tanrı'ya benzer, bozulmaz, ölümsüz ve mutlu payı alacaklardır. Kutsal insanların ölümü, ilahî mücadelelerin sonuna varırken, neşe ve sarsılmaz ümitler içinde böyledir.

Kutsallıktan yoksun olanlara gelince, kimileri akılsızca yokluğa gidileceğini sanır. Kimileri bedenin ruhlarla birleşmesinin bir kez ve sonsuza dek kopacağını düşünür, çünkü Tanrı'ya benzer hayatta ve mutlu paylarda ona yakışmayacağını zanneder; bizim Mesih'te başlamış olan, Tanrı'ya en benzer hayatı düşünmemiş, ilahî epistēmē'ye yeterince inisiye olmamışlardır. Başkaları ruhlara başka bedenlerle birleşme verir; sanırım bununla, ilahî ruhlarla birlikte emek vermiş olanlara haksızlık eder, en ilahî yarışların sonuna varmış olanları dindarlığa aykırı biçimde kutsal ödüllerden yoksun bırakırlar. Bir başkaları, nasıl olduysa, maddeye bağlı düşüncelere kayarak dindarlara vaat edilen en kutsal, en mutlu payın bu hayata benzer olduğunu söylemiş, meleklere eşit olanlara değişken hayata özgü besinleri caiz olmayan bir biçimde yakıştırmışlardır.

Ama en kutsal insanlardan hiçbiri böyle sapmalara düşmez. Bütünüyle Mesih'e benzer payı alacaklarını bildikleri için, bu hayatın sonuna geldiklerinde bozulmazlığa giden yolu artık daha yakın olduğundan daha açık görürler; Tanrısal İlke'nin armağanlarını över, ilahî hazla dolarlar. Artık kötüye dönmekten korkmazlar, edindikleri güzellikleri sağlam ve ebedî olarak tutacaklarını iyi bilirler. Lekelerle ve kutsallığa aykırı kirlerle dolu olanlar ise, kutsal bir inisiyasyon almışsa da

s284

ἱερὰν ἐσχηκότες ζωὴν, εἰς τὰς ἀληθεῖς ἐπαγγελίας τῆς θεαρχίας ἀποσκοποῦντες, ὡς τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν ἐν τῇ καθ´ αὐτὴν ἀναστάσει τεθεαμένοι, μετὰ βεβαίας καὶ ἀληθοῦς τῆς ἐλπίδος ἐν εὐφροσύνῃ θείᾳ πρὸς τὸ τοῦ θανάτου πέρας ἴασιν, ὡς ἐπὶ τέλος ἱερῶν ἀγώνων, ἐν παντελεῖ καὶ ἀτελευτήτῳ ζωῇ καὶ σωτηρίᾳ, τὰ κατ´ αὐτοὺς ἔσεσθαι πάντως εἰδότες διὰ τῆς ἐσομένης αὐτῶν ὁλικῆς ἀναστάσεως. Αἱ μὲν γὰρ ἱεραὶ ψυχαὶ πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ χείρω κατὰ τὸν τῇδε βίον δυνάμεναι καταπίπτειν τροπὴν, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ τὴν ἐπὶ τὸ ἄτρεπτον ἕξουσι θεοειδεστάτην μετάταξιν. Τὰ δὲ καθαρὰ τῶν ἱερῶν ψυχῶν, ὁμόζυγα καὶ ὁμοπόρευτα σώματα συναπογραφέντα καὶ συναθλήσαντα κατὰ τοὺς θείους αὐτῶν ἱδρῶτας, ἐν τῇ τῶν ψυχῶν ἀτρέπτῳ κατὰ τὴν θείαν ζωὴν ἱδρύσει, συναπολήψεται τὴν οἰκείαν ἀνάστασιν· ἑνωθέντα γὰρ αἷς ἤνωντο κατὰ τὸν τῇδε βίον ἱεραῖς ψυχαῖς, ὡς μέλη Χριστοῦ γεγονότα, τὴν θεοειδῆ καὶ ἄφθαρτον ἀθάνατόν τε καὶ μακαρίαν ἀπολήψεται λῆξιν. Ἐν τούτοις μὲν οὖν ἡ τῶν ἱερῶν ἐστι κοίμησις ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀσαλεύτοις ἐλπίσιν, εἰς τὸ τῶν θείων ἀγώνων ἀφικνουμένη πέρας. Τῶν δὲ ἀνιέρων οἱ μὲν εἰς ἀνυπαρξίαν ἀλόγως οἴονται χωρεῖν, οἱ δὲ τὴν σωματικὴν εἰσάπαξ ἀποῤῥήγνυσθαι τῶν οἰκείων ψυχῶν συζυγίαν, ὡς ἀνάρμοστον αὐταῖς, ἐν θεοειδεῖ ζωῇ καὶ μακαρίαις λήξεσιν, οὐκ ἐννοήσαντες, οὐδὲ ἱκανῶς ἐν ἐπιστήμῃ θείᾳ μυηθέντες, ἀρχθεῖσαν ἤδη τὴν καθ´ ἡμᾶς ἐν Χριστῷ θεοειδεστάτην ζωήν. Ἄλλοι δὲ σωμάτων ἄλλων ἀπονέμουσι ταῖς ψυχαῖς συζυγίας, ἀδικοῦντες τὸ ἐπ´ αὐτοῖς, ὡς οἶμαι, τὰ συμπονήσαντα ταῖς θείαις ψυχαῖς, καὶ τῶν ἱερῶν ἀντιδόσεων οὐκ εὐαγῶς ἀποστεροῦντες τὰ πρὸς τὸ πέρας ἐλθόντα τῶν θειοτάτων δρόμων. Ἄλλοι δὲ, οὐκ οἶδ´ ὅπως ἐπὶ προσύλους ἐννοίας ἀποκλιθέντες, εἰρήκασιν ὁμοειδῆ τοῦ τῇδε βίου τὴν τοῖς ὁσίοις ἐπηγγελμένην ἁγιωτάτην καὶ μακαριωτάτην λῆξιν, καὶ τροφὰς οἰκείας ἀλλοιωτῷ βίῳ τοῖς ἰσαγγέλοις ἀθεμίτως ἀπέῤῥιψαν. Ἀλλ´ οὐκ ἀποπεσεῖταί τίς ποτε τῶν ἱερωτάτων ἀνδρῶν εἰς τὰς τοιάσδε πλανήσεις· ἀλλ´ ὅλους αὐτοὺς ἀπολήψεσθαι τὴν Χριστοειδῆ λῆξιν εἰδότες, ὅταν ἐπὶ τὸ πέρας ἔλθωσι τοῦ τῆδε βίου, τὴν εἰς ἀφθαρσίαν αὐτῶν ὁδὸν, ὡς ἐγγυτέραν ἤδη γεγενημένην, ἐμφανέστερον ὁρῶσι, καὶ τὰς δωρεὰς τῆς θεαρχίας ὑμνοῦσι, καὶ θείας ἡδονῆς ἀποπληροῦνται, τὴν ἐπὶ τὰ χείρω τροπὴν οὐκέτι δεδοικότες, ἀλλ´ εὖ εἰδότες, ὅτι τὰ κτηθέντα καλὰ βεβαίως καὶ αἰωνίως ἕξουσιν. Οἱ δὲ μολυσμῶν ἀνάπλεοι καὶ ἀνιέρων κηλίδων, εἴπερ ἱερᾶς τινος τετυχήκασι μυήσεως, αὐτοὶ δὲ ταύτην ἐκ τοῦ

s285onu kendi nous'larından ölümcül biçimde atıp bozucu arzulara kaçmış olanlar, buradaki hayatın sonuna gelince Sözler'in ilahî kuralı artık aynı ölçüde önemsiz görünmez. Tutkularının yok olan hazlarına başka gözlerle bakar, akılsızca düştükleri kutsal hayatı mutlu sayarlar. Acınacak biçimde ve istemeyerek bu hayattan koparlar; en kötü hayatları yüzünden hiçbir kutsal ümide götürülmezler.

Kutsal insanların ölümünde bunlardan hiçbiri olmaz. Kendi mücadelelerinin sonuna gelen kimse kutsal neşeyle dolar, kutsal yeniden doğuş yoluna büyük bir hazla girer. Ölenin yakınları, ilahî yakınlık ve aynı yaşayış uyarınca, onu olduğu gibi mutlu sayar; zafer getiren sona dileğiyle vardığı için kutlar, zaferin sebebine şükran ilahileri gönderir, kendilerinin de aynı paya ulaşmasını dilerler. Onu alıp taçların kutsal verilişine götürür gibi hiyerarka götürürler; hiyerark onu sevinçle kabul eder ve dindarca ölmüş olanlar için kutsal kurala göre yapılan işleri yerine getirir.

Kutsal biçimde ölmüş olanlar için sır. İlahî hiyerark kutsal koroyu toplar. Ölen kişi rahiplik düzenindense onu ilahî sunağın önüne yatırır, Tanrı'ya dua ve şükranla başlar; dindar keşişlere ya da kutsal halka mensupsa onu saygıdeğer rahiplik yerinin yanında, rahiplik girişinin önüne yatırır. Sonra hiyerark Tanrı'ya şükran duası yapar. Ardından hizmetliler, ilahî Sözler'de yer alan kutsal dirilişimize dair yalansız vaatleri okur ve kutsal biçimde mezmurların aynı anlamdaki, aynı güçteki ilahilerini söyler. Sonra hizmetlilerin ilki katekümenleri dışarı gönderir, daha önce ölmüş azizleri ilan eder; az önce yetkinleşmiş olanı onlarla aynı düzende anılmaya layık görür ve herkesi Mesih'te mutlu yetkinleşmeyi dilemeye çağırır. Sonra ilahî hiyerark yaklaşır, onun üzerine en kutsal duayı yapar; duadan sonra önce hiyerark, ardından orada bulunan herkes ölüyü öper. Herkes öptükten sonra hiyerark ölünün üzerine yağ döker, herkes için kutsal duayı yapar ve onu [saygıdeğer bir] eve koyar.

Seyir. Kutsallıktan yoksun olanlar bizim yaptığımız bu şeyleri görseler ya da duysalar, sanırım

s285

οἰκείου νοὸς ὀλεθρίως ἀποῤῥαπίσαντες, ἐπὶ τὰς φθοροποιοὺς ηὐτομόλησαν ἐπιθυμίας, ὅταν ἐπὶ τὸ τέλος ἔρχωνται τῆς ἐνθάδε ζωῆς, οὐκ ἔτι ὁμοίως αὐτοῖς εὐκαταφρόνητος φανεῖται τῶν λογίων ἡ θεία θεσμοθεσία, τὰς ὀλλυμένας δὲ τῶν οἰκείων παθῶν ἡδονάς, ἑτέροις ὀφθαλμοῖς ἐπισκοπήσαντες, καὶ τὴν ἱερὰν ζωὴν, ἧς ἀνοήτως ἐκπεπτώκασι, μακαρίσαντες, ἐλεεινῶς καὶ ἀβουλήτως ἀποσχίζονται τοῦ τῇδε βίου, πρὸς μηδεμίαν ἱερὰν ἐλπίδα χειραγωγούμενοι διὰ τὴν χειρίστην ζωήν. Τούτων δὲ οὐδενὸς γιγνομένου κατὰ τὰς κοιμήσεις τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν, αὐτὸς μὲν ὁ πρὸς τὸ πέρας ἐρχόμενος τῶν οἰκείων ἀγώνων εὐφροσύνης ἱερᾶς ἀποπληροῦται, καὶ σὺν ἡδονῇ πολλῇ πρὸς τὴν ὁδὸν ἐπιβαίνει τῆς ἱερᾶς παλιγγενεσίας. Οἱ δὲ τοῦ κοιμηθέντος οἰκεῖοι, κατὰ τὴν θείαν οἰκειότητα καὶ ὁμοτροπίαν, αὐτόν τε, ὅστις ἐστὶ, μακαρίζουσι, πρὸς τὸ νικηφόρον εὐκταίως ἀφικόμενον τέλος, καὶ τῷ τῆς νίκης αἰτίῳ χαριστηρίους ᾠδὰς ἀναπέμπουσι, προσέτι καὶ αὐτοὺς ἀφικέσθαι πρὸς τὴν ὁμοίαν εὐχόμενοι λῆξιν· λαβόντες δὲ αὐτὸν, ἐπὶ τὸν ἱεράρχην ἄγουσιν, ὡς ἐπὶ στεφάνων ἱερῶν δόσιν· ὁ δὲ ἀσμένως ὑποδέχεται, καὶ τελεῖ τὰ κατὰ θεσμὸν ἱερῶν ἐπὶ τοῖς ὁσίως κεκοιμημένοις τελούμενα Μυστήριον ἐπὶ τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων. Συναγαγὼν ὁ θεῖος ἱεράρχης τὸν ἱερὸν χορὸν, εἰ μὲν ἱερατικῆς ἐγεγόνει τάξεως ὁ κεκοιμημένος, ἐπίπροσθεν τοῦ θείου θυσιαστηρίου κατακλίνας αὐτὸν, ἀπάρχεται τῆς πρὸς Θεὸν εὐχῆς καὶ εὐχαριστίας· εἰ δὲ τοῖς εὐαγέσι μοναχοῖς ἢ τῷ ἱερῷ λαῷ κατετέτακτο, παρὰ τὸ τίμιον ἱερατεῖον αὐτὸν κατακλίνει πρὸ τῆς ἱερατικῆς εἰσελεύσεως. Εἶτα τελεῖ τὴν πρὸς Θεὸν εὐχαριστήριον εὐχὴν ὁ ἱεράρχης· ἐξῆς δὲ οἱ λειτουργοὶ τὰς ἐν τοῖς θείοις λογίοις ἐμφερομένας ἀψευδεῖς ἐπαγγελίας περὶ τῆς ἱερᾶς ἡμῶν ἀναστάσεως ἀναγνόντες, ἱερῶς ᾤδουσι τὰς ὁμολόγους καὶ ταὐτοδυνάμους τῶν ψαλμικῶν λογίων ᾠδάς· εἶτα τῶν λειτουργῶν ὁ πρῶτος ἀπολύει τοὺς κατηχουμένους, καὶ ἀνακηρύττει τοὺς ἤδη κεκοιμημένους ἁγίους, μεθ´ ὧν ἀξιοῖ τὸν ἄρτι τελειωθέντα τῆς ὁμοταγοῦς ἀναῤῥήσεως, καὶ προτρέπεται πάντας αἰτῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ μακαρίαν τελείωσιν· εἶτα προσελθὼν ὁ θεῖος ἱεράρχης, εὐχὴν ἱερωτάτην ἐπ´ αὐτῷ ποιεῖται, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν αὐτός τε ὁ ἱεράρχης ἀσπάζεται τὸν κεκοιμημένον, καὶ μετ´ αὐτὸν οἱ παρόντες ἄπαντες. Ἀσπασαμένων δὲ πάντων, ἐπιχέει τῷ κεκοιμημένῳ τὸ ἔλαιον ὁ ἱεράρχης, καὶ τὴν ὑπὲρ πάντων εὐχὴν ἱερὰν ποιησάμενος, ἀποτίθησιν ἐν οἴκῳ Ταῦτα μὲν εἴπερ ἴδοιεν ἢ ἀκούσαιεν οἱ ἀνίεροι πρὸς ἡμῶν τελούμενα, πλατὺ γελάσουσιν, ὡς οἶ-

s286kahkahayla gülerler, yanılgımız yüzünden bize acırlar. Buna şaşmamak gerekir; çünkü Sözler'in dediği gibi "iman etmezseniz anlamazsınız." Biz ise İsa'nın ışık rehberliğiyle ayinlerin akledilir yanını seyrederek söyleyelim: Hiyerarkın ölüyü kendi düzenine ait yere götürüp koyması sebepsiz değildir. Kutsal biçimde gösterir ki herkes yeniden doğuşta, burada hayatını yaşadıkları paylara göre olacaktır. Örneğin biri burada Tanrı'ya benzer ve en kutsal bir hayat yaşamışsa, insanın Tanrı'yı taklidi ölçüsünde, gelecek çağda ilahî ve mutlu paylar içinde olacaktır. En uç Tanrı'ya benzerlikten aşağı ama yine de kutsal bir hayat yaşamışsa, o da aynı türden kutsal karşılıklar alacaktır. Hiyerark bu ilahî adalet için şükreder, kutsal bir dua yapar ve hepimiz üzerindeki haksız ve zalim gücü yıkan, bizi kendi en adil yargılarına götüren saygıdeğer Tanrısal İlke'yi över.

Tanrısal vaatlerin ilahileri ve okumaları, ilahî yetkinliğe erişenlerin ebediyen yerleştirileceği en mutlu payları gösterir; ölmüş olanı kutsal biçimde kabul eder, hâlâ yaşayanları aynı yetkinliğe teşvik eder.

Şuna dikkat et: Şimdi, alışılmış olduğu gibi bütün arınan düzenler dışarı gönderilmez; kutsal yerden yalnız katekümenler çıkarılır. Çünkü bu düzen hiçbir kutsal ayine inisiye olmamıştır; ışığın ilkesi ve ışık veren Tanrı'dan doğuşla kutsal şeyleri görme gücüne de katılmadığından, küçük büyük hiçbir kutsal işi seyretmesi caiz değildir. Arınan öteki düzenler ise kutsal geleneğin inisiyasyonuna girmiştir; ama yükselişlerini ileri doğru tamamlamaları gerekirken akılsızca kötüye geri dönmüşlerdir. Bu yüzden Tanrısal seyirlerden ve komünyonlardan, kutsal semboller olarak bile, haklı olarak ayrılırlar; kutsallığa aykırı katılırlarsa zarar görür, ilahî şeyleri ve kendilerini daha çok hor görmeye gelirler. Ama şimdi yapılan işlerde bulunmaları yersiz değildir: Bizim ölüm karşısında korkusuzluğumuzu, azizlerin gerçek Sözler'de övülen ödüllerini, kendileri gibi kutsallıktan yoksun kalanlara tehdit edilen sonsuz acıları açıkça öğrenir ve görürler. Kutsal biçimde yetkinleşmiş olanın hizmetlinin bildirisiyle,

s286

μαι, καὶ τῆς πλάνης ὡς ἡμᾶς ἐλεήσουσιν. Οὐ δεῖ δὲ πρὸς τοῦτο θαυμάζειν· ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσωσιν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, οὐδὲ μὴ συνήσουσιν. Ἡμεῖς δὲ τὰ νοητὰ τῶν τελουμένων ἐποπτεύσαντες, Ἰησοῦ φωταγωγοῦντος, εἴπωμεν, ὡς οὐκ ἀλόγως ὁ ἱεράρχης ἐπὶ τὸν ὁμοταγῆ χῶρον εἰσάγει καὶ ἐπιτίθησι τὸν κεκοιμημένον· ἐμφαίνει γὰρ ἱερῶς, ὡς κατ´ ἐκείνας ἔσονται πάντες ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ τὰς ἀποκληρώσεις, καθ´ ἃς ἐνθάδε τὴν οἰκείαν ζωὴν ἀπεκλήρωσαν. Οἷον, εἰ θεοειδῆ τις ἔσχεν ἐνθάδε καὶ ἱερωτάτην ζωὴν, ὡς ἀνδρὶ τὸ θεομίμητον ἐφικτὸν, ἐν θείαις ἕσται κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα καὶ μακαρίαις λήξεσιν· εἰ δὲ τῆς κατ´ ἄκρον θεοειδοῦς ὑφειμένην, ἱερὰν δὲ ὅμως, ὁμοειδεῖς καὶ οὗτος ἀπολήψεται τὰς ἱερὰς ἀμοιβάς. Ὑπὲρ ταύτης τῆς θείας δικαιοσύνης ὁ ἱεράρχης εὐχαριστήσας, εὐχὴν ἱερὰν ποιεῖται, καὶ τὴν σεβασμίαν ὑμνεῖ θεαρχίαν, ὡς καθαιρετικὴν μὲν τοῦ κατὰ πάντων ἡμῶν ἀδίκου καὶ τυραννικοῦ κράτους, μεταγωγὸν δὲ ἡμῶν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα δικαιότατα κρίματα. Αἱ δὲ τῶν θεαρχικῶν ἐπαγγελιῶν ᾠδαὶ καὶ ἀναγνώσεις ἐκφαντορικαὶ μέν εἰσι τῶν μακαριωτάτων λήξεων, εἰς ἃς οἱ θείαν ἐσχηκότες τελείωσιν αἰωνίως καταταχθήσονται· τοῦ δὲ κοιμηθέντος ἱερῶς ἀποδεκτικαὶ, τῶν ἔτι δὲ ζώντων προτρεπτικαὶ πρὸς τὴν ὁμοίαν τελείωσιν. Σκόπει δὲ, ὅτι νῦν οὐ πᾶσαι κατὰ τὸ σύνηθες αἱ καθαιρόμεναι τάξεις ἀπολύονται, μόνοι δὲ τῶν ἱερῶν ἐκβάλλονται χώριον οἱ κατηχούμενοι, καὶ γὰρ αὕτη μὲν ἀμύητός ἐστι καθόλου πάσης ἱερᾶς τελετῆς, καὶ πρὸς οὐδὲν, οὐ μικρὸν, οὐ μέγα τῶν ἱερῶς τελουμένων ἐποπτεύειν αὐτῇ θεμιτὸν, ὡς οὐδὲ τῆς τῶν ἱερῶν ὀπτικῆς δυνάμεως μετασχούσῃ, διὰ τῆς ἀρχιφώτου καὶ φωτοδότιδος θεογενεσίας. Αἱ δὲ λοιπαὶ τῶν καθαιρομένων τάξεις ἐν μυήσει μὲν ἤδη γεγόνασιν ἱερᾶς παραδόσεως· ἀνοήτως δὲ πρὸς τὰ χείρω παλινδρομήσασαι, δέον ἐπὶ τὰ πρόσω τὴν οἰκείαν ἀναγωγὴν ἀποτελειῶσαι, τῶν θεαρχικῶν μὲν, ὡς ἐν συμβόλοις ἱεροῖς, ἐποψιῶν καὶ κοινωνιῶν εὐλόγως ἀποδιαστέλλονται· βλαβήσονται γὰρ, ἀνιέρως αὐτῶν μετέχουσαι, καὶ πρὸς πλείονα τῶν θείων καὶ ἑαυτῶν ἐλεύσονται περιφρόνησιν. Οὐκ ἀπεικότως δὲ πάρεισιν ἐπὶ τοῖς νῦν τελουμένοις, ἐναργῶς ἐκδιδασκόμεναι καὶ ὁρῶσαι τὴν τοῦ καθ´ ἡμᾶς ἀδειλίαν θανάτου, καὶ τὰ τῶν ἀγίων γέρα πρὸς τῶν ἀληθῶν Λογίων ὑμνούμενα, καὶ τὰς ἠπειλημένας ἔσεσθαι τοῖς κατ´ αὐτὰς ἀνιέροις ἀτελευτήτους ἀνίας· ἔσται γὰρ αὐταῖς ἴσως ὄφελος, ὁρώσαις τὸν ἱερῶς τετελειωμένον

s287gerçekten ezelden beri azizlerin ortağı olarak kutsal biçimde ilan edildiğini görmek belki onlara da fayda sağlar; belki aynı arzuya gelirler, hizmetlinin epistēmē'siyle Mesih'teki yetkinleşmenin gerçekten mutlu olduğunu öğrenirler.

Sonra ilahî hiyerark yaklaşır, ölünün üzerine kutsal dua yapar; duadan sonra önce hiyerark onu öper, ardından orada bulunan herkes. Dua, Tanrısal iyilikten şunları diler: İnsanî zayıflık yüzünden işlenmiş bütün günahları ölene bağışlasın; onu ışığa, yaşayanların yurduna, İbrahim'in, İshak'ın ve Yakup'un koynuna, acının, kederin ve iniltinin kaçtığı yere yerleştirsin.

Sanırım bunlar azizlerin apaçık en mutlu ödülleridir. Tamamen acısız ve ışıklı ölümsüzlüğe denk ne olabilir? Oysa her nous'tan yüksek olan vaatler bize uygun anlamlarla gösterilse de, adları gerçek hakikatlerinden geri kalır. Çünkü şu söz doğrudur: "Tanrı'nın kendisini sevenler için hazırladıklarını göz görmedi, kulak duymadı, insan yüreği düşünmedi." Koyunlar ise sanırım mutlu ataların ve bütün öteki azizlerin en ilahî, en mutlu paylarıdır; bu paylar Tanrı'ya benzer herkesi kendi içlerindeki yaşlanmaz ve en mutlu yetkinliğe kabul eder.

Belki diyeceksin ki bunlar doğru söylendi, ama anlaşılmıyor: Hiyerark neden Tanrısal iyilikten ölüye günahlarının bağışlanmasını ve Tanrı'ya benzerlerle aynı düzende, en parlak payı diliyor? Çünkü herkes ilahî adaletten, bu hayatta yaptığı iyi ya da kötü işlerin karşılığını alacaksa ve ölen bu hayattaki işlerini bitirmişse, hangi hiyerarşik dua onu değerine ve buradaki hayatın karşılığına aykırı olarak başka bir paya geçirebilir? Ben de Sözler'e uyarak herkesin karşılığına uygun pay alacağını iyi biliyorum. Çünkü Rab onu kapatmıştır, der ve herkes bedenle

s287

ὄντως ὄντα τῶν ἀπ´ αἰῶνος ἁγίων, ἱερῶς ἀνακηρυττόμενον· καὶ τάχα καὶ αὗται πρὸς τὴν ὁμοίαν ἔφεσιν ἥξουσι, καὶ πρὸς τῆς λειτουργικῆς ἐπιστήμης ἐκδιδαχθήσονται, μακαρίαν ἀληθῶς εἶναι τὴν ἐν Χριστῷ τελείωσιν. Εἶτα προσελθὼν ὁ θεῖος ἱεράρχης, εὐχὴν ἱερὰν ἐπὶ τῷ κεκοιμημένῳ ποιεῖται· καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν, αὐτός τε ὁ ἱεράρχης αὐτὸν ἀσπάζεται, καὶ ἐξῆς οἱ παρόντες ἅπαντες. Ἡ μὲν οὖν εὐχὴ τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος δεῖται, πάντα μὲν ἀφεῖναι τὰ δι´ ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν ἡμαρτημένα τῷ κεκοιμημένῳ, κατατάξαι δὲ αὐτὸν ἐν φωτὶ καὶ χώρᾳ ζώντων, εἰς κόλπους Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακὼβ, ἐν τόπῳ οὗ ἀπέδρα ὁδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, δῆλα τὰ τῶν ἀγίων μακαριώτατα γέρατα. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς παντελῶς ἀλύπου καὶ φωτιστικῆς ἀθανασίας ἰσόῤῥοπον; εἰ καὶ τὰ μάλιστα ταῖς ἡμῶν ἀναλόγοις σημασίαις αἱ παντὸς ὑψηλότεραι νοὸς ἐπαγγελίαι σημαινόμεναι, τῆς πραγματικῆς αὐτῶν ἀληθείας ἀποδεούσας ἔχουσι τὰς ὀνομασίας. Ἀληθὲς γὰρ εἶναι τὸ λόγιον ῥητέον· Ὅτι ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Κόλποι δέ εἰσιν, ὡς οἶμαι, τῶν μακαρίων πατριαρχῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἀγίων ἀπάντων αἱ θειόταται καὶ μακαριώταται λήξεις, αἱ τοὺς θεοειδεῖς ὑποδεχόμεναι πάντας εἰς τὴν ἐν αὐταῖς ἀγήρω καὶ μακαριωτάτην τελείωσιν. Φαίης δ´ ἂν ἴσως, ταῦτα μὲν ὀρθῶς εἰρῆσθαι παρ´ ἡμῶν, ἀπορεῖν δὲ, ὅτου ἕνεκα τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ὁ ἱεράρχης δεῖται, τῶν ἡμαρτημένων αὐτῶν τῷ κεκοιμημένῳ τὴν ἄφεσιν, καὶ τὴν τοῖς θεοειδέσιν ὁμοταγῆ καὶ φανοτάτην ἀποκλήρωσιν. Εἰ γὰρ ἀμοιβὰς ἀπολήψεται πᾶς ὑπὸ τῆς θείας δικαιοσύνης, ὧν ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ χρηστῶν ἢ ἑτέρων ἔδρασεν, ἐτέλεσε δὲ τὰς κατὰ τὸν τῇδε βίον οἰκείας ἐνεργείας ὁ κεκοιμημένος, πρὸς τίνος ἱεραρχικῆς εὐχῆς, ἐφ´ ἑτέραν λῆξιν μεταταχθήσεται, παρὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, καὶ τῆς ἐνθάδε ζωῆς ἀμοιβαίαν; Ἐγὼ δὲ, ὅτι μὲν ἀμοιβαίαν ἕξει τὴν ἀποκλήρωσιν ἕκαστος, εὖ οἶδα, τοῖς λογίοις ἀκολουθῶν· ἀπέκλεισε γὰρ, φησιν, ὁ Κύριος κατ´ αὐτὸν, καὶ κομίσεται ἕκαστος τὸ διὰ τοῦ

s288yaptıklarının, iyi ya da kötü, karşılığını alacaktır. Doğruların duaları da, bu hayatta bile, ölümden sonra hiç söz yok, ancak kutsal dualara layık olanlar için etkilidir; Sözler'in gerçek aktarımları bize bunu öğretir. Saul Samuel'den ne yararlandı? Peygamberin duası İbrani halkına ne fayda sağladı? Güneş ışığını sağlam gözlere verirken, biri kendi gözlerini kör edip güneş ışığına katılmayı isterse ne olur? Bunun gibi, azizlerin dualarını dileyip de onların tabiî kutsal etkinliklerini, ilahî armağanlara dikkatsizlikle ve en parlak, iyilik veren buyruklardan uzaklaşmakla kovan kimse, imkânsız ve boş ümitlere tutunmuştur.

Ama Sözler'e uyarak şunu söylüyorum: Azizlerin duaları bu hayatta şu biçimde bütünüyle faydalıdır: Biri kutsal armağanları arzular, onlara katılmak için kutsal bir melekeye sahiptir ve kendi küçüklüğünü bilerek dindar insanlardan birine gidip ondan kendisine yardımcı ve duada ortak olmasını dilerse, bundan en büyük faydayı görür. Çünkü dilediği en ilahî armağanlara kavuşur; Tanrısal iyilik onun saygılı özbilgisini, dindarlara saygısını, dilenen kutsal şeylere övgüye değer arzusunu, uygun ve Tanrı'ya benzer melekesini kabul eder. Tanrısal yargılarda şu da kanun kılınmıştır: İlahî armağanlar, katılmaya layık olanlara, aktarmaya layık olanlar aracılığıyla, Tanrı'ya en yaraşır bir düzen içinde verilir. Biri bu kutsal güzel düzeni aşağılar, sefil bir kendini beğenmişliğe kapılarak kendini Tanrısal İlke'yle görüşmeye yeterli sanır ve dindarları hor görür; hele Tanrı'ya layık olmayan, kutsal olmayan şeyler dilerse ve ilahî şeylere arzusu gergin ve kendisine uygun değilse, bilgisizce dileğinin karşılığını kendi suçu yüzünden alamaz.

Hiyerarkın ölünün üzerine yaptığı sözü edilen duaya gelince, Tanrı'yla dolu önderlerimizden bize gelen geleneği söylemek gerekir. Sözler'in dediği gibi ilahî hiyerark Tanrısal hükümlerin bildiricisidir; çünkü Her Şeye Gücü Yeten Rab Tanrı'nın habercisidir. Tanrı'dan aktarılmış Sözler'den öğrenmiştir ki dindarca yaşamış olanlara en parlak ve ilahî hayat en adil terazilerle değerlerine göre karşılık olarak verilir; Tanrısal insan sevgisi, insanî zayıflıktan onlara bulaşmış lekeleri iyiliğiyle görmezden gelir, çünkü Sözler'in dediği gibi "kimse kirden temiz değildir." Hiyerark bunların gerçek Sözler'de vaat edildiğini bilir; bunların olmasını ve kutsal karşılıkların dindarca yaşamış olanlara verilmesini diler. Böyle yapmakla hem Tanrı'yı taklide

s288

σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε κακόν. Ὅτι δὲ καὶ τῶν δικαίων αἱ προσευχαὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον, μήτι γε μετὰ θάνατον, εἰς τοὺς ἀξίους ἱερῶν εὐχῶν ἐνεργοῦσι μόνον, αἱ τῶν λογίων ἡμᾶς ἐκδιδάσκουσιν ἀληθεῖς παραδόσεις. Ἡ τί πρὸς τοῦ Σαμουὴλ ὁ Σαοὺλ ἀπώνατο; τί δὲ τὸν τῶν Ἑβραίων λαὸν ὥνησεν ἡ προφητικὴ προσευχή; Καὶ γὰρ ὡς εἴ τις, ἡλίου τὰ οἰκεῖα δωρουμένου φῶτα τοῖς ἀβλαβέσιν ὀφθαλμοῖς, ἐν μετουσίᾳ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς αἰτεῖ γενέσθαι, τὰς οἰκείας ὄψεις ἐξαφανίζων· οὕτω πρὸς ἀδυνάτους ἤρτηται καὶ περιττὰς ἐλπίδας, ὁ τὰς τῶν ἁγίων ἐξαιτῶν προσευχὰς, καὶ τὰς κατὰ φύσιν αὐτῶν ἱερὰς ἐνεργείας ἐλαύνων, ἀπροσεξίᾳ τῶν θείων δώρων, καὶ τῶν φανοτάτων καὶ ἀγαθοδοτίδων ἐντολῶν ἀποφοιτήσει. Φημὶ δὲ, τοῖς λογίοις ἐπόμενος, ὡς ὡφέλιμοι πάμπαν εἰσὶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ τῶν ἁγίων αἱ προσευχαὶ, κατὰ τόνδε τὸν τρόπον, εἴ τις, ἱερῶν ἐφιέμενος δώρων, καὶ πρὸς μετοχὴν αὐτῶν ἕξιν ἱερὰν ἔχων, ὡς τῆς οἰκείας ἐπιγνώμων βραχύτητος, ἐλθὼν ἐπί τινα τῶν ὁσίων ἀνδρῶν ἀξιώσειεν αὐτὸν, οἱ γενέσθαι συλλήπτορα, καὶ συνικέτην, ὡφεληθήσεται πάντως ἐκ τούτου τὴν πάσης ὑπερκειμένην ὡφέλειαν· ἐπιτεύξεται γὰρ ὧν αἰτεῖ θειοτάτων δώρων, ἀποδεχομένης αὐτὸν τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος, τῆς τε οἰκείας εὐλαβοῦς ἐπιγνωμοσύνης, καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς ὁσίοις αἰδοῦς, καὶ τῆς τῶν αἰτηθεισῶν ἱερῶν αἰτήσεων ἐπαινετῆς ἐφέσεως, καὶ καταλλήλου καὶ θεοειδοῦς ἕξεως. Ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο τοῖς θεαρχικοῖς κρίμασι νενομοθετημένον, τὸ τὰ θεῖα δῶρα τοῖς ἀξίοις τοῦ μετασχεῖν ἐν τάξει θεοπρεπεστάτῃ δωρεῖσθαι διὰ τῶν ἀξίων τοῦ μεταδοῦναι. Ταύτην οὖν εἴ τις ἀτιμάσειε τὴν ἱερὰν εὐκοσμίαν, καὶ πρὸς ἀθλίαν οἴησιν ἐληλυθὼς, ἱκανὸν ἑαυτὸν οἰηθείη πρὸς τὴν θεαρχικὴν ὁμιλίαν, καὶ τῶν ὁσίων ὑπερφρονήσοι· καὶ μὴν, εἰ τὰς αἰτήσεις ἀναξίας τε Θεοῦ, καὶ μὴ ἱερὰς αἰτήσοι, καὶ τὴν ἔφεσιν τῶν θείων εἰ μὴ σύντονον ἔχοι καὶ ἑαυτῷ κατάλληλον, ἀποτεύξεται δι´ ἑαυτὸν τῆς ἀνεπιστήμονος αἰτήσεως. Περὶ δὲ τῆς εἰρημένης εὐχῆς, ἣν ὁ ἱεράρχης ἐπεύχεται τῷ κεκοιμημένῳ, τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦσαν ἐκ τῶν ἐνθέων ἡμῶν καθηγεμόνων παράδοσιν εἰπεῖν ἀναγκαῖον. Ὁ θεῖος ἱεράρχης ἐκφαντορικός ἐστιν, ὡς τὰ λόγιά φησι, τῶν θεαρχικῶν δικαιωμάτων· ἄγγελος γὰρ Κυρίου παντοκράτορος Θεοῦ ἐστι· μεμάθηκεν οὖν ἐκ τῶν θεοπαραδότων λογίων, ὅτι τοῖς ὁσίως βιώσασιν ἡ φανοτάτη καὶ θεία ζωὴ κατ´ ἀξίαν ὑπὸ τῶν δικαιοτάτων ζυγῶν ἀντιδίδοται, παρορώσης ἀγαθότητι τῆς θεαρχικῆς φιλανθρωπίας τὰς ἐγγενομένας αὐτοῖς ἐξ ἀνθρωπίνης ἀσθενείας κηλῖδας, ἐπείπερ οὐδεὶς, ὡς τὰ λόγιά φησι, καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ ἱεράρχης οἶδεν ἐπηγγελμένα πρὸς τῶν ἀληθῶν λογίων· αἰτεῖ δὲ αὐτὰ γενέσθαι, καὶ δωρηθῆναι τοῖς ὁσίως βιώσασι τὰς ἱερὰς ἀντιδόσεις, ἅμα μὲν ἐπὶ τὸ θεομίμητον

s289iyilik içinde biçimlenir, başkalarının armağanlarını kendi lütfu gibi diler; hem de yalansız vaatlerin gerçekleşeceğini bilir ve oradakilere gösterir ki kutsal kurala göre dilediği şeyler, ilahî hayata göre yetkinleşmiş olanlar için kesinlikle olacaktır. Tanrısal aklamanın bildiricisi olan hiyerark, Tanrı'ya en sevimli olmayan, onun vereceğini ilahî olarak vaat etmediği şeyleri asla istemezdi. Bu yüzden kutsallıktan yoksun ölüler için böyle dua etmez. Çünkü hem bunda bildiricilik düzeninden sapar, ayinlerin önderi tarafından hareket ettirilmeden hiyerarşik bir işe küstahça kalkışmış olur; hem de lanetli duasından hiçbir şey elde edemez ve adil Söz'den yerinde olarak şunu duyar: "Dilersiniz, alamazsınız; çünkü kötü niyetle dilersiniz." Öyleyse ilahî hiyerark, ilahî olarak vaat edilmiş, Tanrı'ya sevimli olan, kesinlikle verilecek şeyleri diler. Böylece hem iyiliği seven Tanrı'ya kendi iyiliğe benzer melekesini gösterir, hem de oradakilere dindarlara verilecek armağanları bildirici biçimde gösterir.

Aynı biçimde hiyerarkların aforoz güçleri de ilahî hükümleri bildirici niteliktedir. Saygıyla söylersek, en bilge Tanrısal İlke onların akılsız dürtülerini hizmetçi gibi izlemez; onlar ayinlerin önderi Ruh'un kendilerini hareket ettirmesiyle, bildirici olarak, Tanrı tarafından yargılanmış olanları değerlerine göre aforoz ederler. Çünkü der: "Kutsal Ruh'u alın. Kimlerin günahlarını bağışlarsanız bağışlanır; kimlerinkini tutarsanız tutulur." En kutsal Baba'nın ilahî vahiyleriyle aydınlanmış olana da Sözler şöyle der: "Yeryüzünde neyi bağlarsan göklerde de bağlanmış olacak, yeryüzünde neyi çözersen göklerde de çözülmüş olacak." Çünkü o ve onun gibi her hiyerark, kendisine gelen Baba'nın hükümlerinin vahiylerine göre, bildirici ve aktarıcı olarak, Tanrı sevgisi taşıyanları kabul eder, dinsizleri dışlar. O kutsal teolojiyi de, Sözler'in dediği gibi, kendiliğinden, ten ve kanın vahyiyle değil, kendisini ilahî şeylere akledilir biçimde inisiye eden Tanrı'dan söylemiştir. Öyleyse Tanrı'yla dolu hiyerarklar aforozları ve bütün hiyerarşik güçleri, ayinlerin önderi Tanrısal İlke kendilerini nasıl hareket ettirirse öyle kullanmalıdır. Ötekiler de hiyerarklara, hiyerarşik olarak yaptıkları işlerde, Tanrı tarafından hareket ettirilmiş kimseler olarak kulak vermelidir. Çünkü der: "Sizi reddeden beni reddeder."

s289

ἀγαθοειδῶς ἐκτυπούμενος, καὶ τὰς ἑτέρων δωρεὰς ὡς οἰκείας ἐξαιτῶν χάριτας· ἅμα δὲ καὶ τὰς ἀψευδεῖς ἐπαγγελίας εἰδὼς ἐσομένας, καὶ τοῖς παροῦσιν ἐκφαντορικῶς ἐμφαίνων, ὅτι τὰ παρ´ αὐτοῦ κατὰ θεσμὸν ἱερὸν ἐξαιτούμενα, πάντως ἔσται τοῖς κατὰ θείαν ζωὴν τετελειωμένοις. Οὐ γὰρ ἂν ὁ ἱεράρχης, ὁ τῆς θεαρχικῆς δικαιώσεως ὑποφήτης, ἐζήτει ποτὲ τὰ μὴ τῷ Θεῷ προσφιλέστατα, καὶ πρὸς αὐτοῦ δοθήσεσθαι θειωδῶς ἐπηγγελμένα. Διὸ τοῖς ἀνιέροις οὐκ ἐπεύχεται ταῦτα κεκοιμημένοις, οὐ μόνον ὅτι τῆς ὑποφητικῆς ἐν τούτῳ παρατραπήσεται τάξεως, καί τι τῶν ἱεραρχικῶν αὐθαδῶς τολμήσει, μὴ πρὸς τοῦ τελετάρχου κεκινημένος, ἀλλ´ ὅτι καὶ τῆς ἐναγοῦς εὐχῆς ἀποτεύξεται, πρὸς τοῦ δικαίου λογίου καὶ αὐτὸς οὐκ ἀπεικότως ἀκούων· Αἰτεῖτε, καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖτε. Ὀὐκοῦν ὁ θεῖος ἱεράρχης ἐξαιτεῖ τὰ θειωδῶς ἐπηγγελμένα καὶ φίλα Θεῷ, καὶ πάντως δωρηθησόμενα· καὶ τὸ τῆς οἰκείας ἀγαθοειδοῦς ἕξεως ἐπιδεικνὺς τῷ φιλαγάθῳ Θεῷ, καὶ τοῖς παροῦσιν ἐκφαντορικῶς ἐμφαίνων τὰ τοῖς ὁσίοις ἐσόμενα δῶρα. Οὕτω καὶ τὰς ἀφοριστικὰς ἔχουσιν οἱ ἱεράρχαι δυνάμεις, ὡς ἐκφαντορικοὶ τῶν θείων δικαιωμάτων, οὐχ ὡς ταῖς αὐτῶν ἀλόγοις ὁρμαῖς τῆς πανσόφου θεαρχίας εὐφήμως εἰπεῖν ὑπηρετικῶς ἑπομένης, ἀλλ´ ὡς αὐτῶν ὑποφητικῶς ὑποκινοῦντι τῷ τελεταρχικῷ πνεύματι τοὺς κεκριμένους Θεῷ κατ´ ἀξίαν ἀφοριζόντων. Λάβετε γάρ, φησὶ, τὸ Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Καὶ τῷ τὰς θείας ἀποκαλύψεις τοῦ παναγεστάτου Πατρὸς ἐλλαμπομένῳ τὰ λόγιά φησιν· Ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὡς ἐκείνου καὶ παντὸς τοῦ κατ´ αὐτὸν ἱεράρχου, κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ γενομένας τῶν πατρικῶν δικαιωμάτων ἀποκαλύψεις, ἐκφαντορικῶς καὶ διαπορθμευτικῶς τούς τε θεοφιλεῖς προσιεμένου, καὶ τοὺς ἀθέους ἀποκληροῦντος. Καὶ τὴν ἱερὰν γὰρ ἐκείνην θεολογίαν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, οὐκ αὐτοκινήτως, οὐδὲ σαρκὸς καὶ αἴματος ἀποκαλυψάντων, ἀλλ´ ὑπὸ Θεοῦ νοητῶς αὐτὸν τὰ θεῖα μυήσαντος ἀπεφθέγξατο. Τοὺς μὲν οὖν ἐνθέους ἱεράρχας, οὕτω καὶ τοῖς ἀφορισμοῖς, καὶ πάσαις ταῖς ἱεραρχικαῖς δυνάμεσι χρηστέον, ὅπως ἂν ἡ τελετάρχις αὐτοὺς θεαρχία κινήσοι· τοὺς δὲ ἄλλους οὕτω τοῖς ἱεράρχαις, ἐν οἷς ἂν δρῶσιν ἱεραρχικῶς, προσεκτέον, ὡς ὑπὸ Θεοῦ κεκινημένοις. Ὁ ἀθετῶν γὰρ ὑμᾶς, φησὶν, ἐμὲ ἀθετεῖ

s290[Sonra hiyerark] ölüyü öper, ardından orada bulunan herkes. Çünkü ilahî hayata göre yetkinleşmiş olan, Tanrı'ya benzer herkese tatlı ve değerlidir. Öpüşten sonra hiyerark ölünün üzerine yağ döker. Hatırla ki kutsal Tanrı'dan doğuşta, en ilahî vaftizden önce, ayinden geçene önceki giysinin tamamen çıkarılmasından sonra ilk kutsal sembol katılımı olarak yağlama yağı verilir; şimdi ise her şeyin sonunda yağ ölünün üzerine dökülür. O zaman yağın sürülmesi ayinden geçeni kutsal mücadelelere çağırıyordu; şimdi dökülen yağ, ölünün aynı kutsal mücadelelerde çarpışmış ve yetkinleşmiş olduğunu gösterir.

Hiyerark bunları tamamlayınca bedeni, aynı düzendeki öteki kutsal bedenlerle birlikte saygıdeğer bir eve koyar. Çünkü ölen, ruh ve bedenle Tanrı sevgisi taşıyan hayatı yaşamışsa, dindar ruhla birlikte kutsal terlerde onunla çarpışmış olan beden de saygıdeğer olacaktır. Bu yüzden ilahî adalet ruha, kendi bedeniyle birlikte karşılık payları verir; çünkü beden dindar ya da zıt hayatta yol arkadaşı ve ortağı olmuştur. Bu yüzden kutsal şeylerin ilahî kuralı Tanrısal komünyonları ikisine de verir: Ruha saf seyirde ve ayinlerin epistēmē'sinde; bedene tasvirdeki gibi en ilahî yağ ve Tanrısal komünyonun en kutsal sembolleriyle. Böylece bütün insanı kutsar, bütünsel kurtuluşunu kutsal biçimde gerçekleştirir, dirilişinin en yetkin olacağını genel kutsamalarla bildirir.

Ayinlerin yetkinleştirici yakarışlarını yazıyla açıklamak caiz değildir; ne gizli anlamlarını ne de onlarla Tanrı'dan gelen güçleri gizlilikten ortak kullanıma çıkarmak caizdir. Ama kutsal geleneğimizin söylediği gibi, onları teşhir etmeyen inisiyasyonlarla öğrenir, ilahî aşk ve kutsal etkinliklerle daha ilahî bir melekeye ve yükselişe yetkinleşirsen, ayinlerin önderinin aydınlanmasıyla onların en yüksek epistēmē'sine yükselirsin.

Küçük çocukların, henüz ilahî şeyleri anlayamadıkları hâlde, kutsal Tanrı'dan doğuşa ve Tanrısal komünyonun en kutsal sembollerine katılması, senin dediğin gibi kutsallıktan yoksunlara haklı bir gülme konusu görünür: Hiyerarklar duyamayanlara ilahî şeyleri öğretiyor, anlamayanlara kutsal gelenekleri rastgele aktarıyorlar. Daha

s290

⟦Μετὰ δὲ τὴν εὐχὴν ὁ ἱεράρχης⟧ ἀσπάζεται τὸν κεκοιμημένον, καὶ ἑξῆς οἱ παρόντες ἅπαντες· ἡδὺς γάρ ἐστι καὶ τίμιος ἅπασι τοῖς θεοειδέσιν ὁ κατὰ θείαν ζωὴν τετελειωμένος. Μετὰ δὲ τὸν ἀσπασμὸν ἐπιχέει τῷ κεκοιμημένῳ τὸ ἔλαιον ὁ ἱεράρχης. μέμνησο δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ἱερὰν θεογενεσίαν πρὸ τοῦ θειοτάτου βαπτίσματος πρώτη μέθεξις ἱεροῦ συμβόλου δωρεῖται τῷ τελουμένῳ, μετὰ τὴν ὁλικὴν τῆς προτέρας ἐσθῆτος ἀπαμφίασιν, τὸ τῆς χρίσεως ἔλαιον· ἐν τέλει δὲ νῦν ἀπάντων ἐπὶ τῷ κεκοιμημένῳ τὸ ἔλαιον ἐπιχέεται. Καὶ τότε μὲν ἡ τοῦ ἐλαίου χρίσις ἐπὶ τοὺς ἱεροὺς ἀγῶνας ἐκάλει τὸν τελούμενον· νῦν δὲ τὸ ἐπιχεόμενον ἔλαιον ἐμφαίνει κατὰ τοὺς αὐτοὺς ἱεροὺς ἀγῶνας ἀθλήσαντα καὶ τελειωθέντα τὸν κεκοιμημένον. Ταῦτα τελέσας ὁ ἱεράρχης, ἀποτίθησιν ἐν οἴκῳ τιμίῳ τὸ σῶμα μεθ´ ἑτέρων ὁμοταγῶν ἱερῶν σωμάτων. Εἰ γὰρ ἐν ψυχῇ καὶ σώματι τὴν θεοφιλῆ ζωὴν ὁ κεκοιμημένος ἐβίω, τίμιον ἔσται μετὰ τῆς ὁσίας ψυχῆς καὶ τὸ συναθλῆσαν αὐτῇ σῶμα κατὰ τοὺς ἱεροὺς ἱδρῶτας. Ἔνθεν ἡ θεία δικαιοσύνη μετὰ τοῦ σφετέρου σώματος αὐτῇ δωρεῖται τὰς ἀμοιβαίας λήξεις, ὡς ὁμοπορεύτῳ καὶ συμμετόχῳ τῆς ὁσίας ἢ τῆς ἐναντίας ζωῆς. Διὸ καὶ τῶν ἱερῶν ἡ θεία θεσμοθεσία τὰς θεαρχικὰς κοινωνίας ἀμφοῖν δωρεῖται· τῇ ψυχῇ μὲν ἐν καθαρᾷ θεωρίᾳ καὶ ἐν ἐπιστήμῃ τῶν τελουμένων· τῷ σώματι δὲ κατὰ τὸ θειότατον ὡς ἐν εἰκόνι μύρον, καὶ τὰ τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας ἱερώτατα σύμβολα, τὸν ὅλον ἄνθρωπον ἀγιάζουσα, καὶ τὴν ὁλικὴν αὐτοῦ σωτηρίαν ἱερουργοῦσα, καὶ τελειοτάτην αὐτοῦ τὴν ἀνάστασιν ἔσεσθαι διαγγέλλουσα ταῖς καθολικαῖς ἀγιστείαις. Τὰς δὲ τελεστικὰς ἐπικλήσεις οὐ θεμιτὸν ἐν γραφαῖς ἀφερμηνεύειν, οὐδὲ τὸ μυστικὸν αὐτῶν, ἢ τὰς ἐπ´ αὐταῖς ἐνεργουμένας ἐκ Θεοῦ δυνάμεις ἐκ τοῦ κρυφίου πρὸς τὸ κοινὸν ἐξάγειν· ἀλλ´ ὡς ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱερὰ παράδοσις ἔχει, ταῖς ἀνεκπομπεύτοις μυήσεσιν αὐτὰς ἐκμαθὼν, καὶ πρὸς θειοτέραν ἕξιν καὶ ἀναγωγὴν ἔρωτι θείῳ καὶ ἐνεργείαις ἱεραῖς ἀποτελεσθεὶς, ὑπὸ τῆς τελεταρχικῆς ἐλλάμψεως ἀναχθήσῃ πρὸς τὴν ὑπερτάτην αὐτῶν ἐπιστήμην. Τὸ δὲ καὶ παῖδας οὔπω τὰ θεῖα συνιέναι δυναμένους, τῆς ἱερᾶς μετόχους γίγνεσθαι θεογενεσίας, καὶ τῶν ἱερωτάτων τῆς θεαρχικῆς κοινωνίας συμβόλων, δοκεῖ μὲν, ὡς φὴς, τοῖς ἀνιέροις εὐλόγου γέλωτος ἄξιον, εἰ τοὺς ἀκοῦσαι μὴ δυναμένους ἐκδιδάσκουσιν οἱ ἱεράρχαι τὰ θεῖα, καὶ τοῖς μὴ νοοῦσιν εἰκῆ παραδιδόασι τὰς ἱερὰς παραδόσεις· καὶ τὸ ἔτι

s291gülünç olanı da, başkalarının onlar adına vazgeçişi ve kutsal itirafları söylemesidir. Ama senin hiyerarşik kavrayışın yanılanlara kızmamalı; onların ileri sürdüğü itirazlara hem saygıyla hem onları aydınlatmak için sevgiyle cevap vermeli, kutsal kurala göre şunu da eklemelidir: Bütün ilahî şeyler bizim bilgimizle sınırlı değildir; bilmediğimiz birçok şeyin Tanrı'ya yaraşır sebepleri vardır, onları biz bilmeyiz ama bizden üstün düzenler bilir. Birçok şey en yüksek ousia'lardan bile gizlidir, yalnız en bilge ve bilgelik veren Tanrısal İlke tarafından tam olarak bilinir.

Yine de bu konuda da, eski gelenekle inisiye olmuş Tanrı'ya benzer ayin yöneticilerimizin bize ilettiklerini söyleriz. Doğrusunu derler: Bebekler kutsal kurala göre yetiştirilirse kutsal bir melekeye gelir, her sapmaya ve kutsallığa aykırı hayata yabancı kalırlar. Bu, ilahî önderlerimizin aklına geldiğinden, bebeklerin şu kutsal biçimde kabul edilmesine karar verdiler: Takdim edilen çocuğun tabiî ana babası, çocuğu inisiye olmuş ve ilahî şeylerde iyi bir eğitici olan birine teslim eder; çocuk bundan sonra ilahî baba ve kutsal kurtuluşun kefili olarak onun altında yetişir.

Hiyerark, çocuğu kutsal hayata göre yetiştireceğini kabul eden bu kişiden vazgeçişi ve kutsal itirafları söylemesini ister. Bu, o gülenlerin dediği gibi birini başkası yerine ilahî şeylere inisiye etmek değildir. Çünkü kefil "Çocuk adına vazgeçişi ve kutsal itirafları ben yapıyorum" demez; "Çocuk vazgeçiyor ve bağlanıyor" der. Yani şunu der: "Çocuğu, kutsal akla erdiğinde benim Tanrı'yla dolu yetiştirmemle, zıtlardan bütünüyle vazgeçmeye, ilahî itirafları söylemeye ve yerine getirmeye ikna edeceğime söz veriyorum." Öyleyse sanırım hiç de saçma değildir: Çocuk ilahî yükselişe göre yetiştirilir, önder ve kutsal kefil olarak ona ilahî şeylerin melekesini kazandıran, onu zıtların denemesinden koruyan birine sahiptir.

Hiyerark çocuğa kutsal sembolleri verir ki onlar içinde büyüsün, her zaman ilahî şeyleri seyreden, kutsal ilerlemelerle onların ortağı olan, bunlarda kutsal bir meleke edinen ve kutsallığa yaraşır biçimde yükselen hayattan başka bir hayatı olmasın.

Ey çocuk, bizim hiyerarşimizin birliğe benzer görünümleri bana bu kadar ve bu kadar güzel göründü. Belki başka, daha keskin görüşlü nous'lar yalnız bunları değil, çok daha parlak ve Tanrı'ya benzer şeyleri de gördüler. Sanırım sana da, söylediklerimi daha yüksek bir ışına basamak olarak kullanırsan, daha aydınlık ve daha ilahî güzellikler kesinlikle parlayacaktır. Öyleyse, ey

s291

γελοιότερον, ὡς ὑπὲρ αὐτῶν ἕτεροι τὰς ἀποταγάς φασι, καὶ τὰς ἱερὰς ὁμολογίας. Δεῖ δὲ τὴν σὴν ἱεραρχικὴν σύνεσιν μὴ χαλεπαίνειν ἐπὶ τοῖς πεπλανημένοις, ἀλλ´ εὐλαβῶς τε ἅμα καὶ τῆς αὐτῶν φωταγωγίας χάριν ἀγαπητικῶς ἀπολογεῖσθαι πρὸς τὰς ὑπ´ αὐτῶν προφερομένας ἐνστάσεις προτιθέντα καὶ τοῦτο κατὰ θεσμὸν ἱερὸν, ὡς οὐκ ἐν τῇ καθ´ ἡμᾶς γνώσει πάντα τὰ θεῖα περιγράφεται, πολλὰ δὲ τῶν ὑφ´ ἡμῶν ἀγνοουμένων, αἰτίας ἔχει θεοπρεπεῖς, ἡμῖν μὲν ἠγνοημένας, ἐπιστητὰς δὲ ταῖς ἡμῶν κρείττοσι τάξεσι. Πολλὰ δὲ καὶ τὰς ὑπερτάτας οὐσίας λέληθε, καὶ πρὸς μόνης ἀκριβῶς ἔγνωσται τῆς πανσόφου καὶ σοφοποιοῦ θεαρχίας. Πλήν γε, ὅτι καὶ περὶ τούτου ταὐτὰ φαμεν, ἅπερ οἱ θεοειδεῖς ἡμῶν ἱεροτελεσταὶ, πρὸς τῆς ἀρχαίας μυηθέντες παραδόσεως, εἰς ἡμᾶς προήγαγον. Φασὶ γὰρ, ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀληθὲς, ὅτι κατὰ θεσμὸν ἱερὸν ἀναγόμενα τὰ βρέφη, πρὸς ἕξιν ἱερὰν ἥξουσι, πάσης ἀποτελούμενα πλάνης καὶ ἀνιέρου ζωῆς ἀπείρατα. Τοῦτο τοῖς θείοις ἡμῶν καθηγεμόσιν εἰς νοῦν ἐληλυθὸς, ἔδοξεν εἰσδέχεσθαι τὰ βρέφη κατὰ τόνδε τὸν ἱερὸν τρόπον, ὥστε τοὺς φυσικοὺς τοῦ προσαγομένου παιδὸς γονέας παραδιδόναι τὸν παῖδά τινι τῶν μεμυημένων ἀγαθῷ τὰ θεῖα παιδαγωγῷ, καὶ τὸ λοιπὸν ὑπ´ αὐτῷ τὸν παῖδα τελεῖν, ὡς ὑπὸ θείῳ πατρὶ καὶ σωτηρίας ἱερᾶς ἀναδόχῳ. Τοῦτον οὖν ὁ ἱεράρχης ὁμολογοῦντα κατὰ τὴν ἱερὰν ἀνάγειν τὸν παῖδα ζωὴν, ἀπαιτεῖ τὰς ἀποταγὰς ὁμολογῆσαι, καὶ τὰς ἱερὰς ὁμολογίας, οὐχ, ὡς ἂν ἐκεῖνοι γελῶντες φαῖεν, ἄλλον ἀντ´ ἄλλου τὰ θεῖα μυῶν· οὐδὲ γὰρ τοῦτό φησιν, ὡς ὑπὲρ τοῦ παιδὸς ἐγὼ τὰς ἀποταγὰς, ἢ τὰς ἱερὰς ὁμολογίας ποιοῦμαι· ἀλλ´ ὅτι ὁ παῖς ἀποτάσσεται καὶ συντάσσεται· τοῦτ´ ἔστιν· Ὁμολογῶ τὸν παῖδα πείσειν εἰς νοῦν ἱερὸν ἰόντα, ταῖς ἐμαῖς ἐνθέοις ἀναγωγαῖς, ἀποτάξασθαι μὲν ὁλικῶς τοῖς ἐναντίοις, ὁμολογῆσαι δὲ καὶ ἐνεργῆσαι τὰς θείας ὁμολογίας. Οὐδὲν οὖν, ὡς οἶμαι, τὸ ἄτοπον, εἰ κατὰ θείαν ὁ παῖς ἀναγωγὴν ἀνάγεται, καθηγεμόνα καὶ ἀνάδοχον ἱερὸν ἔχων, ἕξιν αὐτῷ τῶν θείων ἐμποιοῦντα, καὶ φυλάττοντα τῶν ἐναντίων ἀπείρατον. Μεταδίδωσι δὲ τῷ παιδὶ τῶν ἱερῶν συμβόλων ὁ ἱεράρχης, ὅπως ἐν αὐτοῖς ἀνατραφείη, καὶ μηδὲ σχοίη ζωὴν ἑτέραν, εἰ μὴ τὴν τὰ θεῖα θεωροῦσαν ἀεὶ, καὶ κοινωνὸν αὐτῶν ἐν προκοπαῖς ἱεραῖς γιγνομένην, ἕξιν τε ἱερὰν ἐν τούτοις ἴσχουσαν, ἀναγομένην τε ἱεροπρεπῶς. ⟦...⟧ Τοσαῦτα, ὦ παῖ, καὶ οὕτω καλὰ τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίας ὦπταί μοι τὰ ἑνοειδῆ θεάματα, πρὸς ἄλλων δὲ ἴσως ὀπτικωτέρων νοῶν οὐ ταῦτα μόνον ἐθεωρήθη, φανότερα δὲ πολλῷ καὶ θεοειδέστερα. Καὶ σοὶ δέ, ὡς οἶμαι, πάντως ἐλλάμψει τηλαυγέστερα κάλλη καὶ θειότερα, τοῖς εἰρημένοις ἐπαναβαθμοῖς χρωμένῳ πρὸς ὑπερτέραν ἀκτῖνα. Μετάδος οὖν, ὦ

s292dostum, sen de bana daha yetkin aydınlanmayı ver ve gözlerime görebileceğin daha güzel ve birliğe daha benzer güzellikleri göster. Çünkü güveniyorum ki söylediklerimle, sende saklı duran ilahî ateşin kıvılcımlarını canlandıracağım.

s292

φίλε, καὶ αὐτὸς ἐμοὶ τελειοτέρας ἐλλάμψεως, καὶ δεῖξον ἐμοῖς ὀφθαλμοῖς ἄπερ ἂν ἰδεῖν δυνηθείης εὐπρεπέστερα κάλλη καὶ ἑνοειδέστερα· θαῤῥῶ γὰρ, ὅτι τοῖς εἰρημένοις ἐγὼ τοὺς ἐναποκειμένους ἐν σοὶ τοῦ θείου πυρὸς ἀνασκαλεύσω σπινθῆρας.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…