Origenes
Tekvin Üzerine Seçmeler
Selecta in Genesim
praef.1Origenes'in Tekvin yorumlarından katenalarda korunmuş seçmeler. Yorumlanan ayet kalın harfledir.
Origenes'in Tekvin Şerhlerinin Üçüncü Cildinden
Kurtarıcımızın kutsal havarileri ve öğrencileri bütün meskûn dünyaya dağıldığında, geleneğin aktardığına göre Tomas'a Part ülkesi, Andreas'a İskitya, Yuhanna'ya Asya düştü; Yuhanna onların arasında yaşadı ve Efes'te öldü. Petrus ise anlaşılan Pontos, Galatya, Bitinya, Kapadokya ve Asya'daki diaspora Yahudilerine vaaz etmiştir. Sonunda Roma'ya gelmiş ve kendi dileğiyle baş aşağı çarmıha gerilmiştir. Yeruşalim'den İlirya'ya kadar Mesih'in İncili'ni yayan ve sonra Neron zamanında Roma'da şehit olan Pavlos hakkında ne söylemeli?
Τῶν δὲ ἱερῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποστόλων τε καὶ μαθητῶν ἐφʼ ἅπασαν διασπαρέντων τὴν οἰκουμένην, Θωμᾶς μὲν, ὡς ἡ παράδοσις περιέχει, τὴν Παρθίαν εἴληχεν, Ἀνδρέας δὲ τὴν Σκυθίαν· Ἰωάννης τὴν Ἀσίαν· πρὸς οὓς καὶ διατρίψας ἐν Ἐφέσῳ τελευτᾷ· Πέτρος δʼ ἐν Πόντῳ καὶ Γαλατίᾳ, καὶ Βιθυνίᾳ, Καππαδοκίᾳ τε καὶ Ἀσίᾳ κεκηρυχέναι τοῖς ἐκ διασπορᾶς Ἰουδαίοις ἔοικεν· ὅς, καὶ ἐπὶ τέλει ἐν Ῥώμῃ γενόμενος, ἀνεσκολοπίσθη κατὰ κεφαλῆς, οὕτως αὐτὸς ἀξιώσας παθεῖν. Τί δεῖ περὶ Παύλου λέγειν, ἀπὸ Ἰερουσαλὴμ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πεπληρωκότος τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὕσπτερον ἐν τῇ Ῥώμῃ ἐπὶ Νέρωνος μεμαρτυρηκότος; # Bölüm 1 ### ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΕΚΛΟΓΑΙ.
1.21. Bölüm
Origenes'in Tekvin Üzerine Seçmeleri
Ve Tanrı dedi: Yer, türüne ve benzerliğine göre tohum tohumlayan çayır otu bitirsin.
Gözden kaçırılmamalıdır ki "Ve Tanrı dedi: Yer çayır otu bitirsin, türüne ve benzerliğine göre tohum tohumlayan" ifadesi bir dil yanlışı gibi görünebilir; çünkü Yunancada "tohumlayan" sözü cinsiyet bakımından "çayır otu"na kolayca uymaz. Çoğu kişi "tohumlayan"ı "çayır otu" ile bir arada okuyacağına göre, bu ifade dil yanlışı olmadan nasıl anlaşılabilir? Araya bir orta nokta koyarak şöyle okunabilir: "Yer çayır otu bitirsin" denir, ara verilir ve "türüne göre tohum tohumlayan" sözü ardından getirilir; böylece anlam "Yer çayır otu bitirsin; türüne göre tohum tohumlayan" olur ve "tohum tohumlayan" sözü "tür"e bağlanır.
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾿ ὁμοιότητα. Οὐ παραπεμπτέον (28) ὅτι σολοικισμὸς ἂν δόξειεν εἶναι κατὰ τὴν φράσιν τὸ, Εἶπεν ὁ Θεός· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ’ ὁμοιότητα· οὐ γὰρ ἂν εὐχερῶς ἐφαρμόσαι τὸ σπεῖρον τῷ βοτάνην χόρτον. Πῶς δὲ καὶ χωρὶς σολοικισμοῦ νοεῖσθαι δύναται, τῶν πλείστων ὑποληψομένων τὸ σπεῖρον πρὸς τὸ βοτάνην χόρτου λέγεσθαι; Ἔστι δὲ, ὑποδιαστολῇ χρησάμενον μέσης στιγμῆς, οὕτως ἀναγνῶναι· Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου· καὶ διαστήσαντα ἐπενεγκεῖτ τὺ, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος· ἵνʼ ᾖ, Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, κατὰ γένος σπεῖρον σπέρμα· ἐπιφερομένου ἐπὶ τὸ γένος τοῦ σπεῖρον σπέρμα.
1.3Büyüyün ve çoğalın.
Büyüme, büyüklükçe artmayı gösterir; çoğalma ise birleşmeden doğan soy zinciriyle sayıca artmayı.
Aὐξάνεσθε καὶ πληθόνεσθε. Σημαίνει (29) ἡ μὲν αὔξησις τὴν εἰς μέγεθος ἐπίδοσιν, τὸ δὲ πληθύνεσθαι τὴν ἐκ τῆς μίξεως εἰς πλῆθος διαδοχήν.
1.4Ve Tanrı dedi: İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım.
Önce şunu belirlemek gerekir: Suret bedende mi, psykhē'de mi bulunur? Birinci görüşü savunanların neye dayandığına bakalım; bunlardan biri de Tanrı'nın bedenli olduğu hakkında kitaplar bırakmış olan Meliton'dur. Tanrı'nın uzuvlarının anıldığını görürler: meskûn dünyayı gözeten Tanrı gözleri, adillerin yakarışına eğilen kulakları, "Rab hoş kokuyu kokladı", "Bunları Rab'bin ağzı söyledi", Tanrı'nın kolu, elleri, ayakları, parmakları. Bunların Tanrı'nın biçiminden başka bir şey öğretmediğini açıkça söylerler. "Tanrı", derler, "biçimi olmasaydı İbrahim'e, Musa'ya ve azizlere nasıl görünürdü? Biçimi varsa, insan biçiminden başka hangi biçimdedir?" Ve Tanrı'nın uzuvlarını anan sayısız söz toplarlar.
Onlarla önce metnin kendisinden yola çıkarak mücadele etmek gerekir. Harften öte bir şey bilmeyenlerin karşısına, görüşlerine aykırı düşen sözleri çıkaracağız. Zekeriya'dan: "Rab'bin yedi gözü bütün yeryüzünü gözetir." Tanrı'nın yedi gözü, bizim iki gözümüz varsa, onun suretinde olmamışızdır. Üstelik bizim kanadımız yoktur, oysa doksanıncı mezmurda Tanrı hakkında "Kanatları altında umut bulacaksın" denir. Onun kanatları varsa, bizse kanatsız bir canlıysak, insan Tanrı'nın suretinde olmamıştır.
Küre biçimli ve daima hareket eden gök, onların sandığı gibi nasıl Tanrı'nın tahtı olabilir? Yer nasıl ayaklarının taburesi olabilir? Bize anlatsınlar. Dizlerden tabanlara kadar olan beden gök ile yer arasındaki alanı kaplıyorsa ve yer, geometrik ispatların gösterdiği gibi, bütün kozmosun ortasında bulunup onun tarafından kuşatılıyorsa, Tanrı'nın tabanları bizim tarafımızda mı, yoksa yerin öbür yüzündekilerin tarafında mı? Bütün meskûn dünyamızı mı dolduruyorlar, yoksa ondan daha fazlasını ya da daha azını mı kaplıyorlar? Ayakları denizler ve nehirler yüzünden ayrı mı duruyor, yoksa sulara mı basıyor? Tahtı bu kadar büyük bir gök, ayaklarının taburesi yer olan, nasıl yalnız cennette yürürken bulunur ya da Sina'nın tepesinde Musa'ya görünür? Tanrı hakkında böyle düşünene nasıl ahmak denmez?
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατʼ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθʼ όμοίωσιν. Προδιαληπτέον (30) πρότερον, ποῦ συνίσταται τὸ κατʼ εἰκόνα, ἐν σώματι ἢ ἐν ψυχῇ. Ἴδωμεν δὲ πρότερον οἶς χρῶνται οἱ τὸ πρῶτον λέγοντες· ὧν ἐστι καὶ Μελίτων (31) συγγράμματα καταλελοιπὼς περὶ τοῦ ἐνσώματον εἶναι τὸν Θεόν. Μέλη γὰρ Θεοῦ ὀνομαζόμενα εὑρίσκοντες, ὀφθαλμοὺς Θεοῦ ἐπιβλέποντας τὴν οἰκουμένην, καὶ ὦτα αὐποῦ εἶναι εἰς δέησιν δικαίων ἐπινενευκότα, καὶ, Ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· καὶ, Τὸ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα, καὶ βραχίονα Θεοῦ, καὶ χεῖρας, καὶ πόδας, καὶ δακτύλους, ἄντικρυς φάσκουσι ταῦτα οὐχ ἕτερόν τι διδάσκειν ἢ τὴν μορφὴν τοῦ Θεῦ. Πῶς δὲ, φασὶ, καὶ ὥφθη ὁ Θεὸς τῷ Ἀβραὰμ, καὶ Μωσῇ, καὶ τοῖς ἀγίοις, μὴ μεμορφωμένος; μεμορφωμένος δὲ, κατὰ ποῖον χαρακτῆρα ἢ τὸν ἀνθρώπινον; καὶ συνάγουσι μυρία ῥητὰ μέλη ὀνομάζοντα Θεοῦ. Πρὸς οὓς ἀγωνιστέον πρῶτον ἀπὸ τῆς λέξεως· ἀντιπαραβαλοῦμεν δὲ ῥητὰ τοῖς πλέον τοῦ γράμματος μηδὲν ἐπισταμένοις, ἐναντιούμενα αὐτῶν τῇ ὑπολήψει· ἐκ μὲν τοῦ Ζαχαρίου, ὅτι Ἑπτὰ ὀρθαλμοὶ Κυρίου οἱ ἐπιβλέποντεϲ ἑαὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Εἰ δὲ ἑπτὰ ἔχει ὀφθαλμοὺς ὁ Θεὸς, ἡμεῖς δὲ δύο, οὐ κατʼ εἰκόνα αὐτοῦ γεγόναμεν. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς μὲν οὐκ ἐπτερυγώμεθα, περὶ δὲ Θεοῦ λέγει ἐν ἐνενηκοστῷ ψαλμῷ, ὅτι ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Εἰ δὲ ἐκεῖνος μὲν πτέρυγας ἔχει, ἡμεῖς δέ ἐσμεν ζῶον ἄπτερον, οὐ κατʼ εἰκόνα Θεοῦ γέγονεν ὁ ἄνθρωπος. Πῶς δὲ ὁ σφαιροειδὴς οὐρανὸς καὶ ἀεὶ κινούμενος θρόνος εἶναι δύναται, ὡς ὑπολαμβάνουσι, τοῦ Θεοῦ; Ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ πῶς ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ; Ἀπαγγελλέτωσαν ἡμῖν. Ἆρα γὰρ τὸ ἀπὸ γονάτων μέχρι τῶν βάσεων σῶμα τοῦ μεταξὺ οὐρανοῦ καὶ γῆς περιέχοντος, ἐν μέσῳ δὲ οὕσης τῆς γῆς τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ περιεχομένης ὑπʼ αὐτοῦ, ὡς γραμμικαῖς ἀποδείξεσι παρίσταται, παρʼ ἡμῖν εἰσιν αἱ βάσεις τοῦ Θεοῦ ἢ παρὰ τοῖς ἀντίχθοσι; Καὶ ὅλην τὴν οἰκουμένην ἡμῶν πεπληρώκασιν, ἢ καὶ πλέον τι ἐπιλαμβάνουσιν, ἢ ἔλαττόν τι; Διεστήκασιν οἱ πόδες αὐτοῦ διὰ τὰς θαλάσσας καὶ τοὺς ποταμοὺς, ἢ καὶ τοῖς ὕδασιν ἐπιβαίνουσι; Πῶς δὲ οὗ ὁ τηλικοῦτος οὐρανὸς θρόνος, καὶ ἡ γῆ ὑπο πόδιιον τῶν ποδῶν, ἐν μόνῳ τῷ παραδείσῳ εὐρίσκεται περιπατῶν, ἢ ἐν τῇ κορυφῇ τοῦ Σινᾶ φαίνεται τῷ Μωσῇ; Καὶ πῶς ταῦτά τις περὶ Θεοῦ δοξάζων οὐ μωρὸς λεχθήσεται;
1.5Sonra böyle bir görüşü çürütmek için pek çok şey söyleyip şunu ekler:
ἷτα πολλὰ πρὸς ἀνατροπὴν εἰπὼν τῆς τοαύτης δόξης ἐπάγει.
1.6Suretin bedende değil akıllı psykhē'de olduğunu söyleyen kişi, psykhē'nin yetilerinin neler olduğunu kavrayarak hor görülemeyecek bir öğreti ortaya koyacaktır. Çünkü insandaki bilme yetisi, ayırt eden, iyilik yapan, adaleti uygulayan, güçlü ve kısacası her güzel şeyi gerçekleştiren yeti, ona Tanrı tarafından suret olarak verilmiştir. Sureti bedenin biçiminin değil, işlerin belirlediğini Havari Korintlilere yazdığı mektupta açıkça söyler: "Topraktan olanın suretini taşıdığımız gibi, gökten olanın suretini de taşıyalım." Tene göre yaşayan ve tenin işlerini yapan, topraktan olanın suretini taşır; Ruh'la tenin işlerini öldüren ise gökten olanın suretini. Başka bir mektupta da nasıl yaşamak gerektiğini öğretirken buyruklara "Yaratanın suretine göre olasınız diye" sözünü ekler. Rab sabırlıdır, sabırlı insan da Tanrı'nın suretini taşır. Rab adil ve kutsaldır, Rab şefkatli ve merhametlidir. Şu hâlde adaleti ve kutsallığı seven, Kurtarıcı'nın "Babanız nasıl şefkatliyse siz de şefkatli olun" ve "Göksel Babanız nasıl yetkinse siz de yetkin olun" buyruğunu yerine getirip koruyan kişi, her bakımdan Tanrı'nın sureti olur.
Ὁ δὲ φάσκων τὸ κατʼ εἰκθ΄να (32) μὴ ἐν σώματι εἶναι, ἐν δὲ τῇ λογικῇ ψυχῇ, παραστήσει οὐκ εὐκαταφρόνητον δόγμα, καταλαβὼν τίνες δυνάμεις εἰσὶν αὐτῆς. Ἡ γὰρ γνωστικὴ δύναμις ἡ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, κριτική τε καὶ εὐποιητικὴ, δικαιοπρακτική τε καὶ ἐῤῥωμένη (33), καὶ ἀπαξαπλῶς παντὸς καλοῦ ἐπιτελεστικὴ, κατʼ εἰκόνα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γεγόνασιν αὐτῷ. Ὁτι δὲ τὸ κατʼ εἰκόνα αἱ πράξεις χαρακτηρίζουσι, καὶ οὐχὶ ἡ τοῦ σώματος μορφὴ, σαφῶς ὁ Ἀπόστολος Β ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους φησί· Καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν είκόνα τοῦ χοῖκοῦ, οὕτως φορέσωμεν κιά τὴν εἰκόνα τοῦ ἐποτρανίου. Εἰκόνα μὲν γὰρ φορεῖ χοῖκὴν ὁ κατὰ σάρκα ζῶν, καὶ ποιῶν τὰ ἔργα τῆς σαρκός· εἰκόνα δὲ τοῦ ἐπουρανίου ὁ τῷ πνεύματι τὰς πράξεις τῆς σαρκὸς θανατῶν. Καὶ ἐν ἑτέρᾳ δὲ ἐπιστολῇ διδάσκων ὡς δεῖ βιοῦν, ἐπιφέρει ταῖς ἐντολαῖς τὸ, Ἴνα γένησθε κατʼ εἰκόνα τοῦ κείσαντος. Κύριος μακρόθυμος, καὶ ὁ μακρόθυμος ἄνθρωπος ἔχτι τὸ κατʼ εἰκόνα Θεοῦ. Δίκαιος καὶ ὅσιος ὁ Κύριος, καὶ οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος. Οὐκοῦν ὁ ἀγαπῶν δικαιοσύνην καὶ ὁσιότητα, καὶ πράττων καὶ τηρῶν τὴν ἐντολὴν τοῦ Σωτῆρος τὴν, Γίνεσθε οἰκτίρμονες, ὡς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστὶ, καὶ, Γίεσθε τέλειοι, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράτνιος τέλειός ἐστιν, εἰκὼν γίνεται κατὰ πάντα τοῦ Θεοῦ.
1.7Denizin balıklarına, göğün kuşlarına, bütün evcil hayvanlara, bütün yere ve yerde sürünen bütün sürüngenlere hâkim olun.
Şuna dikkat etmeli: Canlıların yaratılışının sayıldığı listede deniz canavarları ayrı, canlı sürüngenler ayrıdır. Şimdi insanın denizin balıklarına hâkim olduğu söyleniyor, deniz canavarları ve yabani hayvanlar cinsi ise anılmıyor. Bunların boş yere eklenmediği düşünülmemelidir; çünkü "Balıklara, denizin canavarlarına, yerin yabani hayvanlarına, göğün kuşlarına ve evcil hayvanlara hâkim olsunlar" diye yazılabilirdi. Şuna dikkat et: Bunların anılmamasından, belki bütün canlıların insan için olmadığı, yalnız hâkim olduğu söylenenlerin —denizin balıklarının, göğün kuşlarının, yerin evcil hayvanlarının ve belki de onlardan elde edilen çok gerekli ilaçlar için yerin sürüngenlerinin— onun için olduğu anlaşılabilir. Büyük deniz canavarları ve yerin yabani hayvanları ise insan için olmamıştır. Öyle olsaydı insanlara verilen yetkiye bunların adı da eklenirdi.
Yazı'da yılan cinsinin sürüngenler arasında değil, yabani hayvanlar arasında sayıldığını görürüz. Çünkü "Yılan..." denir. Sürüngenler için ise şöyle denir: "...ayaklarının üstünde, yerde sıçramaya yarayan bacakları olanlar. Bunlardan şunları yiyeceksiniz: çekirgeyi ve benzerlerini, kır çekirgesini ve benzerlerini, attakosu ve benzerlerini, yılan avcısını ve benzerlerini. Dört ayaklı bütün uçan sürüngenler size iğrençtir, bunlarla kirleneceksiniz."
Şu hâlde insan ne büyük deniz canavarlarına ne de yabani hayvanlara hâkimdir; belki bunlar hiç onun için yaratılmamıştır. Burada insanın yetkisi altında yazılanların benzeri sekizinci mezmurda söylenir: "Her şeyi ayaklarının altına koydun: koyunları, bütün sığırları, kırın hayvanlarını, göğün kuşlarını ve denizlerin yollarında dolaşan balıkları." Burada da deniz canavarları ve yabani hayvanlar anılmaz.
Καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καῖ πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ πάσης τῆς γῆς, καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν ἐῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς. Τηρητέον (34) δὲ, ὅτι ἐν τῷ καταλόγῳ τῆς τῶν ξώων δημιουργίας, ἄλλα τὰ κήτη, καὶ ἅλλα ἑρπετὰ ψυχῶν· καὶ ὡς ἄρχειν νῦν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης ὁ ἄνθρωπος λέγεται, σεσιώπηται δὲ τὸ τῶν κητῶν γένος καὶ τὸ τῶν θηρίων. Οὐ γὰρ μάτην δεῖ νομίζειν μὴ προστίθεσθαι καὶ ταῦτα, δυναμένου ἀναγεγράφθαι· Καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων, καὶ τῶν κητῶν τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν κτηνῶν. Καὶ D ἐπίστησον, εἰ δυνατὸν διὰ τὸ σεσιωπῆσθαι , μὴ πάντα τὰ ζῶα διὰ τὸν ἄνθρωπον γεγονέναι, ἀλλὰ ταῦτα , ὧν ἄρχειν λέγεται, ἰχθύας θαλάσσης, καὶ πετεινὰ οὐρανοῦ, καὶ κτήνη τῆς γῆς, τάχα δὲ καὶ τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς, διὰ τὰς ἀναγκαιοτάτας τῶν φαρμάκων χρείας ἀπʼ αὐτῶν τελουμένας· οὐ μέντοι διὰ τὸν ἄνθρωπον ταῦτα ἐγεγόνει τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ τὰ θηρία τῆς γῆς. Ἧ γὰρ ἂν προσετέθη τῇ δεδομένῃ ἐξουσίᾳ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἡ τούτων ὀνομασία. Οὐχ εὑρίσκομεν δὲ ἐν τῇ Γραφῇ τὸ τῶν ὄφεων γένος ἐν ἑρπετοῖς τεταγμένον, ἀλλʼ ἐν θηρίοις. Ὁ γὺρ ὄφις, σκέλη ἀνώτερον τῶν ποδῶν αὐτοῦ, πηδᾷν ἐν αὐτοῖς ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ταῦτα φάγεσθε ἀπʼ αὐτῶν, τὸν βροῦχον καὶ τὰ ὅμοια αὐτῷ, καὶ τὴν άκρέδα κοὶ τὰ ὅμοια αὐτῇ, καὶ ἀττάκην καὶ τὰ δμοια αὐτῷ, καὶ τὸν ὀφιομάχην καὶ τὰ ὅμοια αὐτῶ καὶ πᾶν ἑρπετὸν ἀπὸ τῶν πετεινῶν οἶς εἰσι εἰσι τέσσαρες πόδες, βδέλυγμα ὑμῖν ἐστι, καὶ ἐν τσύτοις μιανθήσεσθε. Οὐκ ἄρχει τοίνυν ἄνθρωπος οὕτε τῶν κητῶν τῶν μεγάλων οὕτε τῶν θηρίων, τάχα τὴν ἀρχὴν οὕτε διʼ αὐτὸν γεγενημένων. Τὸ δὲ ὅμμσιον τοῖς ἐνθάδε ἀναγεγραμμένοις ὑπὸ τὴν ἐξουσέαν τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ ηʼ ψαλμῷ λέγεται· Πάντα ὑσπέταξας ὑποκάτω ποδῶν αὐτοῦ, πρόβατα καὶ βόλες ἁπάσας, ἔτι δέ καὶ τὰ κτήνη τοῦ πεδίου· τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης, τὰ δαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν. Κἀνταῦθα γὰρ τὰ κήτη καὶ τὰ θηρία σεσιώπηται.
1.8Tanrı yaptığı işleri altıncı günde tamamladı.
Bazıları, Tanrı'nın, yapıyı birçok gün olmadan bitirmeye gücü yetmeyen bir inşaatçı gibi kozmosu birçok günde tamamladığını söylemenin saçma olduğunu düşünerek her şeyin bir anda oluştuğunu söyler ve bunu buradan kanıtlarlar. Günlerin ve onlarda olanların sayılmasının düzen için yapıldığını sanırlar. Bunu kanıtlamak için "O söyledi ve oldular, o buyurdu ve yaratıldılar" sözüne inandırıcı biçimde başvurabilirler.
Καὶ συνετέλεσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἔκτῃ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἃ ἐποίησεν. Ἤδη τινὲς (35) ἄτοπον ὑπολαμβάνοντες τὸν Θεὸν δίκην οἰκοδόμου μὴ διαρκέσαντος χωρὶς ἡμερῶν πλειόνων πληρῶσαι τὴν οἰκοδομὴν, ἐν πλείοσιν ἡμέραις τετελεκέναι τὸν κόσμον, φασὶν ὑφʼ ἓν πάντα γεγονέναι, καὶ ἐντεῦθεν τοῦτο κατασκευάζουσιν· ἕνεκεν δὲ τάξεως οἴονται τὸν κατάλογον τῶν ἡμερῶν εἰρῆσθαι καὶ τῶν ἐν αὐταῖς γενομένων. Πιθανῶς δʼ ἂν πρὸς τοῦτο κατασκευαζομένῳ χρήσαιντο ῥητῷ, τῷ· Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν· αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν.
1.9Gök ve yer oluştuğu zaman, Rab Tanrı'nın göğü ve yeri yaptığı gün, onların oluş kitabı budur.
"Kitap" kelimesi bu yerde İbranilerde hiç yoktur; bu, bir İbrani kâtibin yanılgısıdır. Kâtip, Akylas'ta "Âdem'in soylarının kitabı bu", Yetmişler'de "İnsanların oluş kitabı bu" diye geçen yerden yanılmış, burada da "kitap" kelimesinin atlandığını sanıp onu eklemiştir.
Αῦτη ἢ βιβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὅτε ἐγένετο· ᾖ ἡμέρᾳ ὅτε ἐποίησε Κύριος ό Θεός τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Τὸ, βέβλος (36), ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ καθόλου οὐ κεῖται παρʼ Ἑβραίοις· ἀλλʼ ἔστι πλάνη Ἑβραίου γραφέως, πλανηθέντος ἐν τῇ πλάνῃ ἐκείνου, ἐν ᾦ κεῖται παρὰ μὲν Ἀκύλᾳ· Τοῦτο βιλέον γοινημάτων Ἀδάμ· παρὰ δὲ τοῖς Ο΄· Αὕτη ἠ βέβλος γενέσεως ἀνδρώπων. ᾿ῼήθη γὰρ καὶ ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ βιβλίον παραλελεῖφθαι, καὶ οὕτως αὐτὸ προσέθηκε.
1.10Tanrı doğuda, Aden'de bir cennet dikti ve şekil verdiği insanı oraya koydu. Tanrı yerden görünüşü güzel ve yemesi iyi her ağacı da bitirdi.
Okurken masallardan ve harfî anlayıştan yükselerek Tanrı'nın yetiştirdiği ağaçların ne olduğunu araştırdığımızda, burada duyulur ağaçlar bulunmadığını söylüyoruz.
Καὶ ἐρφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδέμ αετὰ ἀνατολὰς, καὶ ἔθτο ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασε. Καὶ ἐξανέτειλεν ὁ Θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν. Ὅταν ἀναγινώσκοντες (37) ἀναβαίνωμεν ἀπὸ τῶν μύθων καὶ τῆς κατὰ τὸ γράμμα ἐκδοχῆς. ζητῶμεν τίνα τὰ ξύλα ἐστὶν ἐκεῖνα, ἂ ὁ Θεὸς γεωργεῖ· λέγομεν, ὅτι οὐκ ἔνι αἰσθητὰ ξύλα ἐν τῷ τόπῳ.
1.11Aynı yazar. Bir çeviride, İbranice kelimeyi kullanarak "Aden'de bir bahçe" denmiştir. Aden'in tam karşılığı "tatlı"dır. İbraniler şunu aktarmışlardır: Rab Tanrı'nın cenneti ya da bahçeyi diktiği yere Aden denir; bu yerin dünyanın ortasında, göz bebeği gibi olduğunu söylerler. Bu yüzden Pişon nehri de "göz bebeğinin ağzı" diye çevrilir, çünkü ilk nehir Aden'den çıkar. Aktardıkları şudur: "Tatlı" diye çevrilen Aden, bahçeden önce vardı; çünkü bahçe onun içine dikilmiştir.
Τοῦ αὐτοῦ. Τέθειται ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ (38), κῆπον ἐν Ἐδέμ, αὐτῇ χρησαμένῳ τῇ Ἐβραῖκῇ λέξει. Ἔστι μὲν οὗν ἑρμηνεία τοῦ Ἐδὲμ κυρίως ἡδύ. Οὐκοῦν παραδεδώκασιν Ἑβραῖοι, ὅτι ὁ τόπος ἐν ᾧ ἐφύτευσεν τὸν παράδεισον ἢ τὸν κῆπον Κύριος, ὁ Θεὸς, Ἐδὲμ καλεῖται· καὶ φασὶν αὐτὸν μέσον εἶναι τοῦ κόσμου, ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ· διὸ καὶ τὸν ποταμὸν τὸν Φεισων, ἑρμηνεύεσθαι στόμα κόρης, ὡς ἐκ τοῦ Ἐδὲμ ἐκπορευομένου τοῦ ποταμοῦ τοῦ πρώτου. Ὅ δὲ παραδιδόασιν, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐδὲμ, ὃς ἑρμηνεύεται ἡδὺ, ἦν πρὶν τὸν κῆπον γενέσθαι· ἐν αὐτῷ γὰρ καὶ ὁ κῆπος ἐφυτεύθη.
1.12O toprağın altını iyidir.
Aretē'miz ağzımızı değiştirdiğinde ve psykhē iyi düşüncelere hâkim olduğunda, iyi öğretiler besler; metin bunları ima ederek "iyi altın" demiştir.
İkinci nehrin adı Gihon'dur; bütün Habeşistan toprağını dolaşır.
Habeşistan, İbranicede Kûş'tur; karanlık anlamına da gelir. Bu ad, Habeşistan'dan, yani Kûş'tan, öteki kardeşlerinden farklı olan renginin karanlığı yüzünden gelir.
Τὸ δὲ χρυσίον τῆς γῆς ἐκείνης καλόν. Ὅτε ἀλλοιοῦται (39) ὑπὸ τῆς ἀρετῆς ἡμῶν τὸ στόμα, καὶ κυριεύει ἡ ψυχὴ καλὰ νοήματα, τότε τρέφει καλὰ δόγματα· ἅπερ αἰνιττόμενος ὁ λόγος εἶπεν, χρυσίον καλόν. Καὶ ὄνομα τῷ ποταμῷ τῷ δευτέρῳ, Γεών· οὗτος κυκλῶν πᾶσαν τὴν γῆν Αἰθοπίας. Αἰθιοπίας (40), ἥτις ἐστὶ Ἐβραῖστὶ Χοῦς· σημαίνει καὶ σκότωσιν. Ἀπὸ οὖν τῆς Αἰθιοπίας, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ Χοῦς, διὰ τὸ σκοτῶδες τῆς χροίας,· ἧς ἔσχε παρὰ τοὺς λοιποὺς ἀδελφούς.
1.13Ve onu cennete koydu. İlahî vaftizle yeniden doğanlar cennete, yani Kilise'ye konur; orada, içerideki ruhanî işleri yapsınlar diye. Bütün kardeşleri sevme emrini de alırlar ve gelen meyveyi sabırla yerler; nitekim şöyle denmiştir: "Cennetteki her ağacın meyvesinden yiyeceksin." Yılanın düşüncelerine uyan, kimilerini iyi diye sevip kimilerinden kötü diye nefret eden kişi ise kendisini yeniden doğuranın emrini çiğner. İyiyi bilme ağacı işte budur; ondan pervasızca tadan ölür. Ölüme sebep olan Tanrı değil, komşusundan nefret eden insandır. Çünkü "Tanrı ölümü yaratmadı, yaşayanların yok oluşundan da sevinç duymaz." Öfke hâline kapılmaz, cezalandırmak için bir şey tasarlamaz, herkesin hak ettiği duruma göre değişmez; aksine her şeyi bilgelikle yapmış, ruhanî bir kanuna göre yargılanmalarını önceden belirlemiştir. Bunun içindir ki Âdem'e, "Yediğiniz gün ölümle öleceksiniz" der. Böylece iyi olsun kötü olsun her işin ardından, olması gerekenin tabiatça gelmesini takdir etmiştir; ruhanî kanunu bilmeyen bazılarının sandığı gibi sonradan tasarlayarak değil.
Καὶ ἔθτο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ. Οἱ ἀναγεννώμενοι (41) διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος ἐν τῷ παραδείσῳ τίθενται, τουτέστιν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐργάζεσθαι τὰ ἔνδον ὄντα ἔργα πνευματικά· καὶ ἐντολὴν λαμβάνουσι πάντας ἀγαπᾷν τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τὸν ἐρχόμενον καρπὸν διʼ ὑπομονῆς ἐσθίειν, κατὰ τὸ εἰρημένον· Ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ. Παραβαίνει δέ τις τὴν ἐντολὴν τοῦ ἀναγεννήσαντος ὁ τοῖς ὄφεως λογισμοῖς χρησάμενος. καὶ ἀγαπῶν τοὺς μὲν ὡς χρηστοὺς, τοὺς δὲ ὡς πονηροὺς μισῶν· ὅπερ ἐστὶ τὸ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλόν· οὗ ὁ ἀπογευσάμενος κατʼ ἄδειαν ἀποθνήσκει· οὐχὶ τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον ποιήσαντος, ἀλλὰ τοῦ ἀνθρώπου τὸν πλησίον μισήσαντος. Θεὸς γὰρ θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπʼ ἀπτωλείᾳ ζώντων· οὕτε κινεῖται πάθει ὀργῆς, οὐδὲ ἐπινοτῖ πρᾶγμα εἰς ἄμυναν, οὐδὲ ἀλλοιοῦται πρὸς τὴν ἑκάστου ἀξίαν ἔξιν, ἀλλὰ πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησιν, ὑπὸ νόμῳ πνευματικῷ κρίνεσθαι προορίσας. Διὰ τοῦτο οὖν λέγει τῷ Ἀδάμ· Ἧ δʼ ἂν ἡμέρᾳ σάγητε, θανάτῳ ἀπολανεῖσθε. Καὶ οὕτω δὲ ἑκάστῳ τῷ πράγματι καλοῦ τε καὶ κακοῦ φυσικῶς ἐπακολουθεῖν τὸ δέον ἀπένειμεν· καὶ οὐκ ἐπινοητικῶς, ὥς τινες νομίζουσιν, οἱ τὸν πνευματικὸν ἀγνοοῦντες νόμον.
1.14Ve Rab Tanrı Âdem'e ve karısına deriden gömlekler yaptı ve onlara giydirdi. Deriden gömlekleri nasıl anlamak gerekir? Tanrı'nın, kesilmiş ya da başka bir şekilde ölmüş hayvanların derisini yüzüp bu derileri bir kunduracı gibi dikerek gömlek biçimine soktuğunu sanmak son derece ahmakça, kocakarı işi ve Tanrı'ya yakışmayan bir şeydir. Öte yandan bu kadar saçma bir görüşten kaçarak deriden gömleklerin bedenlerden başka bir şey olmadığını söylemek inandırıcıdır, insanı kabule de çekebilir; ama doğru olduğu açık değildir. Çünkü deriden gömlekler et ve kemikse, Âdem nasıl oluyor da bunlardan önce, "İşte şimdi kemiklerimden kemik, etimden et" diyor? Bu aporia'lardan kaçınmak isteyen bazıları, deriden gömleklerin, günah yüzünden ölüme mahkûm olan Âdem ile Havva'nın büründükleri ölümlülük olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ama onlar da, emri çiğneyende ölümlülüğü günahın değil de Tanrı'nın nasıl meydana getirdiğini kolayca gösteremezler. Üstelik, madem atalarımız ölümlülüğü sonradan, günah yüzünden edinmiştir, et ve kemiğin kendi mahiyetiyle çürüyücü olmadığını söylemek zorunda kalırlar. Cennet ilahî bir yer de olsa, oradaki her uzvun, boşuna yaratılmadığına göre, kendi işini nasıl gördüğünü söylesinler. Tanrı'nın içine hayat nefesi üflediği yerin, yaratılan varlıkta Akylas ve Symmakhos'ta burun, Yetmişler'de yüz diye geçmesine gelince şunu söylemek gerekir: Kutsal Yazı'nın lafzına gerçekmiş gibi sarılmamalı, lafzın içinde saklı hazineyi aramalıdır.
Καὶ ἐκοίησε Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Ἀδὰμ καὶ τῆ γντιικὶ αὐτοῦ γιτῶναϲ δερματίνοιϲ, καὶ ἐνέδυσεν αὐτούς. Τί δεῖ νοεῖν (42) τοὺς δερματίνους χιτῶνας; Σφόδρα μὲν οὗν ἠλίθιον καὶ γραῶδες, καὶ ἀνάξιον τοῦ Θεοῦ, τὸ οἴεσθαι ζώων τινῶν περιελόντα δέρματα τὸν Θεὸν, ἀναιρεθέντων, ἢ ἄλλως πως ἀποθανόντων, πεποιηκέναι σχήματα χιτώνων, καταῤῥάψαντα δέρματα δίκην σκυτοτόμου. Πάλιν τε, φυγόντα τὸ οὕτως ἄτοπον, λέγειν τοὺς δερματίνους χιτῶνας οὐκ ἄλλους εἶναι ἢ τὰ σώματα πιθανὸν μὲν, καὶ εἰς συγκατάθεσιν ἐπισπάσασθαι δυνάμενον, οὐ μὴν σαφὲς ὡς ἀληθές. Εἰ γὰρ οἱ δερμάτινοι χιτῶνες σάρκες καὶ ὀστέα εἰσὶ, πῶς πρὸ τούτων φησὶν ὁ Ἀδάμ· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, κοὶ σὐρξ ὲκ τῆς καρτόϲ μου; Ταύτας οὖν τὰς ἀπορίας περιιστάμενοί τινες, δερματίνους χιτῶνας τὴν νέκρωσιν, ἣν ἀμφιέννυνται ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὕα, διὰ τὴν ἁμαρτίαν θανατωθέντες, ἀπεφήναντο τυγχάνειν. Οὐ πάνυ τι οὐδὲ αύτοὶ εὐχερῶς δυνάμενοι παραστῆσαι, πῶς ὁ Θεὸς, καὶ οὐχὶ ἁμαρτία, νέκρωσιν ἐμποιεῖ τῷ παραβεβηκότι. Πεὸς τούτοις ἀνάγκην ἔχουσι λέγειν σάρκα καὶ ὀστέα τῷ ἰδίῳ λόγῳ μὴ εἶναι φθαρτὰ, εἴγε ὕστερον τὴν νέορωσιν οἱ πατέρες ἡμῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν εἰλήφασιν. Ἀλλʼ εἰ καὶ ὁ παράδεισος θεῖόν τι χωρίον ἐστὶ, λεγέτωσαν πῶς ἕκαστον ἐκεῖ τῶν μελῶν μὴ μάτην δεδημιουργημένον τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν ἐνήργει. Περὶ μὲν οὖν τοῦ μυκτῆρα λέγεσθαι παρὰ τῷ Ἀκύλᾳ καὶ Συμμάχῳ, ἢ πρόσωπον παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα τοῦ πεπλασμένου, εἰς ὅ ἐνεφύσησεν ὁ Θεὸς πνοὴν ζωῆς, λεκτέον, ὅτι οὐ δεῖ περιέχεσθαι τοῦ γράμματος τῆς Γραφῆς ὡς ἀληθοῦς, τὸν δὲ κεκρυμμένον θησαυρὸν ἐν τῷ γράμματι ζητεῖν.
1.15Ve keruvları yerleştirdi. Hayat ağacının yolunu yalnız kurtuluşu miras alacaklar için gönderilen hizmetkâr ruhlar korumaz; zıt kuvvetler de korur ve hayat ağacına yaklaşmak isteyenlere engel olurlar.
Καὶ ἔταξε τὰ χερουβίμ. Οὐ μόνον (43) τὰ λειτουργικὰ πνεύματα φυλάσσουσι τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, ἀποστελλϲμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, ἀλλὰ καὶ ἐναντίαι δυνάμεις φυλάττουσι, κωλύουσαι τοὺς βουλομένους προσπορευθῆναι τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς.
1.16Ve Kabil kardeşi Habil'e, "Ovaya gidelim" dedi. İbranice metinde Kabil'in Habil'e söylediği söz yazılı değildir. Akylas ve çevresi, İbranilerin gizli kitapta bu sözün tam Yetmişler'in anladığı gibi bu yerde bulunduğunu söylediklerini göstermiştir.
Καὶ εἶπε Κάιν πρὸς Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ· ἀιέλθωμεν εἰς τὸ πεδίον. Ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ (44) τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ Κάϊν πρὸς τὸν Ἄβελ οὐ γέγραπται· καὶ οἱ περὶ Ἀκύλαν ἔδειξαν, ὅτι ἐν τῷ ἀποκρύφῳ φασὶν οἱ Ἑβραῖοι κτῖσθαι τοῦτο ἐνταῦθα κατὰ τὴν τῶν Ἑβδομήκοντα ἐκδοχήν.
1.17Ve Kabil Rab Tanrı'ya, "Günahım bağışlanamayacak kadar büyük" dedi. Doğru bölüştürmedi; ilahî kanunu küçümsedi; kardeşini öldürdü; üstelik adil bir insanı öldürdü; yalan söyledi; hayatı ve tövbeyi reddedip ölümü istedi.
Καὶ εἶπε Κάϊν πρόϲ Κύριον τὸν Θεόν· Μεζων ἡ ἀμμαρτία μου τοῦ ἀφεθῆναί με. Οὐ διεῖλεν ὀρθῶς (45)· τῆς θείας νομοθεσίας κατεφρόνησεν· ἀπέκτεινεν ἀδελφόν· ἀπέκτεινε πρὸς τούτῳ καὶ δίκαιον· ἐψεύσατο· θάνατον ἡτήσατο ἐν ἀπευδοκιμήσει ζωῆς καὶ μετανοίας.
1.18Ve kendi idea'sına ve kendi suretine göre çocuk doğurdu. Tanrı'nın suretinin başka, surete göre yaratılanın başka olduğunu sananlara şöyle denmelidir: Âdem başka, onun sureti başka mıdır, Âdem'in suretine göre yaratıldığı kimse de üçüncü biri midir? Onlar şu ayetlere başvuracaklardır: "Rab, şehrinde onların suretini hiçe indireceksin" ve "Gerçekten insan bir suret içinde dolaşır." Âdem'in idea'sının suretinden neyle ayrıldığı da araştırılmalıdır.
Καὶ ἐγέννησε καιὰ τὴν ὶδέαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ. Πρὸς τοὺς οἰομένους (46) ἄλλην μὲν εἶναι τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ἄλλον δὲ τὸν κατʼ εἰκόνα, λεκτέον, εἰ ἄλλος μὲν ὁ Ἀδὰμ, ἄλλος δὲ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ· καὶ εἰ τρίτος κατὰ τὸν οὗ κατʼ εἰκόνα ὁ Ἀδάμ. Χρήσονται δὲ τῷ· Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εὶκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις· καὶ τῷ· Μέντοιγε ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Σητητέον δὲ τίνι διαφέρει ἡ ἰδέα Ἀδὰμ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ (47).
1.19Hanok, Metuşelah'ı doğurduktan sonra Tanrı'yı hoşnut etti. Metuşelah'ı doğurduktan sonra hoşnut ettiyse, Yazı'ya göre bundan önce hoşnut edici biri değildi. Demek ki tövbe ederek hoşnut etmiştir: Onu doğurduğunda, doğurmadan önce taşıdıkları ölümün kovuluşunu da doğurmuştur [Metuşelah adı bu anlama gelir].
Εὐηρρέστησε δέ Ἐνὼχ τῷ Θεῷ μετὰ τὸ γετνῆσαι αὐτὸν τὸν Μαθουσαλά. Εἰ μετὰ τὸ γεννῆσαι (48) τὸν Μαθουσάλα εὐηρέστησε, πρὸ τούτου κατὰ τὴν Γραφὴν οὐκ ἦν εὐάρεστος. Δῆλον, ὅτι ἐκ μετανοίας εὐηρέστησεν, ὅτε ἐγέννησεν τὴν τοῦ θανάτου ἐξαποστολὴν, ὃν εἶχον πρὶν γεννῆσαι αὐτόν.
1.20Ve Tanrı, "Yaptığım insanı yeryüzünden sileceğim" dedi. Mutlak olarak sileceğim demiyor, "yeryüzünden" diyor. Çünkü yaratılan büsbütün silinecek tabiatta değildir; o, Tanrı'nın suretine göre yaratılmıştır.
Καὶ εἷπεν ὁ Θεός· Ἀπαλείψω τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐποίησα, ἀπὐ προσώπου τῆς γῆς. Οὐχ ἀπαξαπλῶς (49) ἀπαλείψω, ἀλλʼ ἀπὸ τῆς γῆς. Οὐ γὰρ πέφυκε παντελῶς ἀπαλείφεσθαι ὁ ποιηθεὶς, ἐπεὶ ὁ ποιηθεὶς κατʼ εἰκόνα Θεοῦ πεποίηται.
1.21Nuh'un doğuşları bunlardır ve devamı. Bu sözler daha sıradan bir anlamda yazılmış olsaydı, "Nuh'un nesilleri bunlardır" sözünün ardından "Nuh üç oğul doğurdu" gelmesi gerekirdi. Oysa onun doğuşu adalet üzerine olduğu için önce "doğuşları bunlardır" denmiş, ardından "adil bir insandı" sözü getirilmiştir.
Αὗται δὲ αἰ γενέσεις Νῶε, καὶ τὰ ἐξῆς. Εἰ κοινότερον (50) ἐγράφετο ταῦτα, ἐχρῆν ἐπιφέρεσθαι τῷ, Αὖται αἱ γενεαὶ Νῶε, Νῶε ἐγέννησε τρεῖς υὶούς. Νῦν δὲ ἐτπὶ δικαιοσύνης ἡ γένεσις αὐτοῦ, προτέτακται μὲν τὸ, αὗται αἱ γενέσεις, ἐπιφέρεται δὲ τὸ, ἄνθρωπος δίκαιος ὤν.
1.22Nuh Tanrı'yı hoşnut etti. Nuh üç oğul doğurdu: Sam, Ham ve Yafet. Önceki kısımda şöyle yazılıdır: "Lamek yüz seksen sekiz yıl yaşadı ve Nuh'u doğurdu. Lamek Nuh'u doğurduktan sonra beş yüz altmış beş yıl yaşadı; Lamek'in bütün günleri yedi yüz elli üç yıl oldu ve öldü. Nuh beş yüz yaşındaydı ve üç oğul doğurdu." Bu noktada Nuh'un yaşında altmış beş yıllık bir uyuşmazlık buluyoruz. Ama Kutsal Yazı burada, Hanok için yazıldığı gibi, Nuh'un Tanrı'yı hoşnut ettiğini söylüyor. Nitekim Tanrı Hanok'u da onu hoşnut ettiğinde nakletmişti. Aynı şekilde kutsal Yazı, Nuh'un hoşnut etmeden önceki altmış beş yılını da ona saymamıştır. Tıpkı İbrahim'in Tanrı'yı tanımadan önceki altmış yılının hayatına sayılmaması gibi; Hanok'un otuz, Saul'ün yirmi, Süleyman'ın kırk, Hizkiya'nın on yedi yılı da böyledir. Metuşelah konusunda da on beş yıllık bir uyuşmazlık vardır.
Τῷ Θεῷ εὐηρέστησε Νῶε. Ἐγέννησε δὲ Νῶε τρεῖς υἱοὺς, τὸν Σήμ, τὸν Χὰμ, τὸν Ἰάφεθ. Περιέχει ἐν τοῖς ἔμπροσθεν (51), ὅτι Ἔξησε Λάμεχ ἔτη ἑκατὸν καὶ ὀνδοήκοντα καὶόκτὼ, καὶ ἐγέννησε Βωε. Καὶἔζησε Λάμεχ,μετὰτ γεννῆσαι αὐτὸν τὸν Νῶε, ἔτη πεντακόσια καὶ ἐξήκοντα καὶ πέντε· καὶ ἐγένοντο πᾶσαι αἱ ἡμέραι Λάμεχ ἔτη ἐπτακόαια καὶ πεντήκοντα τρία, καὶ ἀπέθανε. Καὶ ἦν Νῶε ἐτῶν πεντακοσίων, καὶ ἐγαννησε τρεῖς υἱούς. Καὶ εὑρίσκομεν ἐν τούτῳ διαφωνίαν ἐξήκοντα πέντε ἐτῶν τοῦ Νῶε. Ἀλλʼ ἐνταῦθα ἡ Γραφὴ λέγει, ὅτι τῷ Θεῷ εὐηρέστησε Νῶε, καθὼς γέγραπται καὶ περὶ τοῦ Ἑνώχ. Κἀκεῖνος γὰρ ὅτε εὐηρέστησε τῷ Θεῷ, τότε καὶ μετέθηκεν αὐτόν. Ὁμοίως οὖν καὶ τοῦ Νῶε τὰ πρὸ τῆς εὐαρεστήσεως ἐξήκοντα καὶ πέντε ἔτη οὐκ ἐλογίσατο αὐτῷ ἡ θεία Γραφή. Ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ οὐκ ἐλογίσθη εἰς ζωὴν τὰ ἐξήκοντα ἔτη τὰ πρὸ τῆς θεογνωσίας αὐτοῦ, καὶ τοῦ Ἐνὼχ ἔτη τριάκοντα· καὶ τοῦ Σαοὺλ ἔτη εἴκοσι, καὶ τοῦ Σολομῶντος ἔτη τεσσαράκοντα, καὶ τοῦ Ἐζεκίου ἔτη δέκα καὶ ἑπτά· ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ Μαθουσάλα εὑρίσκεται διαφωνία ἐτῶν δεκαπέντε.
1.23Yeryüzü Tanrı'nın önünde bozuldu ve yeryüzü haksızlıkla doldu. Rab Tanrı yeryüzünü gördü; bozulmuştu, çünkü bütün ten yeryüzünde yolunu bozmuştu. Haksızlık yeryüzünü bozar, adalet ise korur; günah işleyen de elinden geldiğince yeryüzünü bozar. Yeryüzü tufanda bozulmuş değildir (tufanda bozulmuşluğunu yıkayıp temizlemiştir), haksızlıkta bozulmuştur. Tanrı'nın yolunu bozan ruh değil, tendir: Çünkü "tenin düşüncesi Tanrı'ya düşmanlıktır" ve "tende yaşayanlar Tanrı'yı hoşnut edemezler."
Ἐρθάρη δὲ ἡ γῆ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἀπλήσθη ἡ γῆ ἀδικίας· καὶ εἶδε Κύρος ό Θεὸς τὴν γῆν, καὶ ἦν κατεφθαρμένη· ὅτι κατέφθειρε κᾶσα σὰρξ τὴν ὀδὸν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀδικία μὲν (53) φθείρει τὴν γῆν, δικαιοσύνη δὲ σώζει· καὶ ὀ ἁμαρτάνων, τὸ ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ, φθείρει τὴν γῆν. Οὐκ ἐν τῷ κατακλυσμῷ γέγονε κατεφθαρμένη ἡ γῆ ( τότε γὰρ ἀπελούσατο τὴν φθορὰν), ἀλλʼ ἐν τῇ ἀδικίᾳ. Ὃ δὲ κατέφθειρε τὴν ὀδὸν τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔστι πνεῦμα, ἀλλὰ σάρξ· Τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκός ἔχθρα εἰς Θεόν καὶ, Οἱ ἐν σαρκὶ ζῶντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύναντεει.
1.24Hepsinden ikişer ikişer gemiye alacaksın ki seninle birlikte beslesin. Erkek ve dişi olacaklar. Gemiye giren insanların cinsel birleşmeden uzak, temiz kalmasını istediği için onları böyle içeri alıyor ve gemide de içeri girdikleri düzende kalmalarını buyuruyor. Çünkü benzerleri yok olurken bunların yatağa ve çocuk yapmaya vakit ayırmaları yakışmazdı. Felaketler geçip yeryüzünün insanlarla dolması gerekince ise onları evli çiftler hâlinde dışarı çıkarır: "Sen, karın, oğulların ve oğullarının karıları çıkın" der.
Δύο, δύο ἀπὸ πάντων εἰσάξεις εἰς τὴν κιβωτὸν ἵν τρέφῃς μετὰ σεαυτοῦ. Ἄρσεν καὶ θῆλυ ἔσονται. Ἐπεὶ καθαροὺς (53) ἤθελε διαμένειν τοὺς εἰσελθόντας ἀνθρώπους εἰς τὴν κιβωτὸν ἀπὸ μίξεως, οὕτως αὐτοὺς εἰσάγει, κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν κελεύων αὐτοῖς τὴν διατριβὴν ποιεῖσθαι τὴν ἐν τῇ κιβωτῷ. Οὐ γὰρ ἔπρεπε, τῶν ὁμοίων ἀπολλυμένων, τούτους κοίταις καὶ παιδοποιίαις σχολάζειν. Ὅτε μέντοι τὰ δεινὰ παρῆλθε, καὶ χρεία ἐκάλει τὴν γῆν ἀνθρώπων πληρωθῆναι, κατὰ γαμικὴν αὐτοὺς συζυγίαν ἐκβάλλει, λέγων· Ἔξελθε σὺ, καὶ γυνή σου, καὶ οἱ υἱοί σου, καὶ αἰ γυναῖκες τῶν υίῶν σου.
1.25Bütün temiz hayvanlardan yanına yedişer yedişer, erkek ve dişi al; temiz olmayan hayvanlardan ikişer ve devamı. Şöyle sorulabilir: Kanun henüz temiz olanla olmayanı ayırmamışken bu sözler nasıl oluyor da Nuh aradaki farkı biliyormuş gibi söyleniyor? Şu noktada durmaya değer: "Kanunu olmayan milletler tabiatça kanunun gereğini yaparlarsa" ayetinde söylendiği gibi, Nuh bunları tabiat kanunundan bilmiş olmasın?
Ἀπὸ δὲ πάντων τῶν κτηνῶν τῶν καθαρῶν εἰσάγαγε πρός σέ ἑπτὰ ἑπτὰ, ἄρσεν καὶ. θῆλυ· ἀεὸ δὲ τῶν κτηνῶν τῶν μὴ καθαρῶν δύο, καὶ τὰ ἐξῆς. Ζητήσειέ τις ἂν (54) πῶς, μηδέπω τοῦ νόμου διαστειλαμένου καθαρὰ καὶ ἀκάθαρτα, ὡς εἰδότι τῷ Νῶε διαφορὰν ἀκαθάρτων ταῦτα λέγεται. Ὅθεν ἄξιον ἐπιστῆσαι μὴ κατὰ τὸ, Ὅταν ἔθνη τὰ μὴ νόμον ἐχοντα φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιῶσιν, ἢ ἀπὸ τοῦ φύσει νόμου ταῦτα ἠπίστατο ὁ Νῶε.
1.26Nuh altı yüz yaşındaydı ve su tufanı yeryüzüne geldi. "Su" kelimesi burada belki gelecekte olacak ateş tufanından ayırmak için eklenmiştir.
Νῶε δὲ ἦν ἐτῶν ἑξακοσίων, καὶ ὁ κατακλυσμός τοῦ ὕδατος ἐγένετο ἑαὶ τῆς γῆς. Μήποτε (55) πρὸς ἀνπιδιαστολὴν μέλλοντος κατακλυσμοῦ γενέσθαι πυρὶ πρόσκειται ἐνταῦθα, τοῦ ὕδστος.
1.27Ve bütün tenden ikişer ikişer Nuh'un yanına, gemiye girdiler. Lafız bakımından şöyle sorulabilir: Neden "temiz olmayanlar ikişer ikişer, temizler yedişer yedişer" denmedi de temizler hakkında susuldu? Bak, cevap belki "bütün tenden" sözündedir; bu sözle yalnız temiz olmayanlar kastedilmiş olabilir.
Καὶ εἰσῆξλθον πρὸς Νῶε εἰς τὴν κβωτὸν δύο δύο ἀπὸ πιάσης σαρκός. Ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν (56) ζητήσειέ τις ἂν διὰ τί οὐκ εἴρηται, τὰ μὲν ἀκάθαρτα δύο δύο, τὰ δὲ καθαρὰ ἑπτὰ ἑπτά· ἀλλὰ σεσιώπηκε τὰ καθαρά. Ὅρα δὲ μὴ ἀπολογία ἐστὶν ἐν τῷ, ἀπὸ πάσης σαρκὸς, ἀκαθάρτων μόνον δηλουμένων ἐν τῷ, ἀπὸ πάσης σαρκός.
1.28Tanrı Nuh'u ve oğullarını kutsadı ve onlara, "Büyüyün, çoğalın ve yeryüzünü doldurun" dedi. Nuh tufandan sonra henüz çocuk doğurmamışken nasıl büyümüş ve çoğalmıştı? Belki de "Büyüyün ve çoğalın" sözünü bedensel anlamamak gerekir. Nuh yüzünden burada bedensel anlaşılamıyorsa, başlangıçta da ruhanî kanunun maksadına göre böyle olduğu açıktır.
Κοὶ εὐλόγησεν ὁ Θεὸς τὸν Νῶε, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἷπεν αὐτοῖς· Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. Ὁ Νῶε πῶς ηὕξήκει 57), καὶ ἐπλήθυνε, μήπω γεννήσας μετὰ κατακλυσμόν; μήποτε οὖν οὐ δεῖ σωματικῶς ἀκούειν τὸ, Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε. Εἰ δὲ ἐνθάδε οὐ σωματικῶς διὰ τὸν Νῶε, δῆλον, ὅτι κατὰ βούλημα τοῦ πνευματικοῦ νόμου καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ οὕτως.
1.29Sizden dehşet ve korku yeryüzünün bütün hayvanlarının üzerinde olacak ve devamı. Kimi bu sözü lafzına göre zorlayarak her canlının, çöllerdeki yırtıcıların bile insanı görünce korktuğunu ileri sürer. Ama belki yeryüzünün yabani hayvanlarıyla öteki türleri kötü kuvvetler olarak anlamak daha iyidir: Korku onların adil insandan gördükleri bir hâldir ve dehşet böylelerinin üzerindedir. Çünkü kötü kuvvetler adil insandan korkar.
Καὶ ό τρόμος κοὶ ό φόδος ὑμων· ἔσται ἐπὶ πᾶσν τοῖς θηρίοις τῆς γῆς· καὶ τὰ ἐξῆς. Βιάζεται μέν τις (58) κατὰ τὸ ῥητὸν φάσκων, πᾶν ζῶον φοβεῖσθαε βλέπον τὸν ἄνθρωπον, καὶ αὐτὰ τὰ ἐν ἐρημίαις θηρία. Μήποτε δὲ βέλτιον νοεῖν τὰς πονηρὰς δυνάμεις, τα ἄγρια θηρία τῆς γῆς, καὶ τὰ λοιπὰ εἴδη ἕτερα. πάσχειν ἀπὸ τοῦ δικαίου τὸν φόβον, καὶ τὸν τρόμον εἷναι ἐπὶ τοῖς τοιούτοις. Αἱ γὰρ πονηραὶ δυνάμεις φοβοῦνται τὸν δίκαιον.
1.30Ancak psykhē'sinin kanıyla yemeyeceksiniz; psykhē'lerinizin kanının hesabını da soracağım. Bütün hayvanların elinden hesabını soracağım. Lafız uygunsuz düştüğüne göre şöyle demek gerekir: Hayvanlar, karşı duran kuvvetlerdir, çünkü günah işleyen psykhē ölür; günah işleyenin ölümünün hesabı onların elinden sorulacaktır. Bu söz evcil hayvanlar için de anlaşılabilir; nitekim boynuzlayan boğanın taşlanmasını buyurmuştur.
Πλὴν ἐν αἴματι ψυχῆς οὐ φάγεσθε· παὶ γὰρ το ώμέτερον αἶμα τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἐκζητήσω. Ἐκ χειρὸς πάντων τῶν· θηρίων ἐκδητήσω αὐτό. Ἀπεμφαίνοντος (59) τοῦ ῥητοῦ, λεκτέον, ὅτι θηρία δυνάμεις ἀντικείμεναί εἰσι, τῷ ἀμμαρτάσουσαν τὴν ψυχὴν ἀποθνήσκιν, ἀφʼ ὦν τῆς χειρὸς ἐκζητηθήσεται ὁ θάνατος τοῦ ἡμαρτηκότος. Δυνατὸν δὲ καὶ ἐπὶ. τῶν κτηνῶν αὐτὸ ἐκλαβεῖν, ἀφʼ ὧν τὸν κερατιστὴν ταῦρον λιθοβολεῖσθαι προσέταξεν.
1.31Çünkü insanı Tanrı'nın suretinde yaptım. Tanrı, "İnsanı Tanrı'nın suretinde yaptım" diyor; görünmeyen Tanrı'nın sureti ise Kurtarıcı'dır. Demek ki Yazı'ya göre de Kurtarıcı Tanrı'dır.
Ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. Ὁ Θεὸς λέγει (60) Ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄν θρωπον· εἰκὼν δὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου ὁ Σωτήρ. Θεὸς ἄρα καὶ κατὰ τὴν Γραφὴν ὁ Σωτήρ.
1.32Gemiden çıkan Nuh'un oğulları Sam, Ham ve Yafet'ti. Ham, Kenan'ın babasıydı. Yazı, "Gemiden çıkan Nuh'un oğulları Sam, Ham ve Yafet'ti" dedikten sonra neden "Bu Ham, Kenan'ın babasıdır" sözünü eklemiştir? Oğullarını anmak gerekseydi yalnız Kenan'ı değil, hepsini anmak gerekirdi. Ama tarihin gösterdiği gibi Kenan da dinsiz biri olmuştu. Ruh, baba ile oğlu arasındaki yakınlığı göstermek istediği için "Ham Kenan'ın babasıydı" sözünü ekleyerek Ham'ı bir bakıma kardeşlerinin dindarlığından uzaklaştırıyor. Hepsi soyca Nuh'un oğludur; yalnız bu, huyca onun oğlu değil, kendisine benzeyen bir çocuğun babasıdır. Bu yüzden vurguyla "Kenan'ın babası kendisidir" denmiştir. Bunları söyleyen İbrani, şöyle bir rivayet de aktarıyor ve rivayetine delil getiriyordu: Dedesinin çıplaklığını ilk gören Kenan olmuş, ihtiyarla alay ederek yalnız babasına haber vermişti. Ham ise kardeşleri gibi babasına saygısızca yaklaşmamalı, hatta ilk görüp dedesini kötüleyeni azarlamalıydı; o, buna inanıp içeri girmiş, görmüş ve kardeşlerine anlatmıştı. Delil güçlü olmasa bu da masal gibi görünürdü. Şöyle deniyor çünkü: "Nuh uykusundan uyandı ve küçük oğlunun kendisine ne yaptığını öğrendi." Oysa Ham onun küçük oğlu değil, ikinci oğluydu: "Sam, Ham ve Yafet" deniyor; en küçüğü göstermek isteseydi Yafet derdi. Ama dedeler torunlarına, hatta uzak soydan gelenlere hep oğul dedikleri için Yazı, torunların en küçüğü olan Kenan'ı kastetmiş, bunu onun yaptığını Nuh'un öğrendiğini söylemiştir. Bunun böyle olduğunu ilahî söz hemen gösteriyor: Nuh, "Lanetli olsun Kenan, kardeşlerine kölelerin kölesi olacak" dedi. Ham da dinsiz olduğu hâlde oğluyla aynı lanete neden uğramadığına şaşan olursa şunu bilsin: Ham'a "Kölelerin kölesi olacak" denseydi kardeşleri de köleliğe ortak olurdu; nitekim Kenan'ın kölesi ilan edildiği kardeşleri, lanet uyarınca köle olmuşlardı.
Ἡσαν δὲ οἱ υθοὶ Νῶε, οἱ ἐξελθ όντες ἐκ τῆς κιβωτοῦ, Σὴμ, Χὰμ, Ἰίχεῦ. Χὸμ δέ ἦν πατὴρ Χαναάν. Τί δήποτε, εἰποῦσα (61) ἡ ῥαφὴ, Καὶ ἦσαν οἱ υὶοὶ Νῶε ἐξερχόμενοι ἀπὸ τῆς αβωτοῦ, Σὴρ, Χἀμ. Τάφεθ, προσέθηκε· Καὶ Χὰμ οὖτος πατὴρ Χανναάν; Εἰ γὰρ ἐχρῆν μνημονεῦσαι τῶν υἱῶν, ἔδει πάντων, καὶ μὴ μόνου Χαναὰν· ὁ Χαναὰν καὶ αὐτὸς ἀσεβὴς ἐγένετο, ὡς ἡ ἱστορία δηλοῖ. Βουλόμενον οὖν τὸ πνεῦμα δεῖξαι τὴν οἰκειότητα τοῦ πατρὸς πρὸς τὸν υἱὸν, τρόπον τινὰ ἀπαλλοτριοῖ τῆς τῶν ἀδελφῶν εὐσεβείας προσθήκῃ τοῦ, Χὰμ ἦν πατὴρ Χαναάν. Υἱοὶ μὲν γὰρ πάντες τοῦ Νῶε τῷ γένει· μόνος δὲ οὗτος οὐχ υἱὸς τῷ τρόπῳ, ἀλλὰ τοῦ ὁμοίου παιδὸς πατήρ. Διόπερ ἐμφαντικῶς κεῖται, Αὐτὸς πατὴρ Χαναὰν. Ἔφερε δὲ ὁ Ἑβραῖος ὁ ταῦτα εἰπὼν καὶ παράδοσιν τοιαύτην, ἐπενεγκὼν ἀπόδειξιν τῇ παραδόσει· Ὡς ἄρα ὁ Χαναὰν πρότερος εἶδε τὴν ἀσχημοσύνην τοῦ πάππου, καὶ ἀνήγγειλεν αὐτοῦ τῷ πατρὶ μόνῳ καταμωκώμενος ὥσπερ τοῦ γέροντος. Ὁ δὲ Χὰμ, δέον ὁμοίως τοῖς ἀδελφοῖς μὴ προσελθεῖν τῷ πατρὶ ἀσεβῶς, ἀλλὰ καὶ ἐπιπλῆξαι τῷ πρώτῳ θεασαμένῳ καὶ διαβάλλοντι, αὐτὸς δὲ καὶ πέπεισται, καὶ εἰσῆλθε, καὶ εἶδε, καὶ ἀνήνεγκε τοῖς ἀδελφοῖς. Καὶ ταῦτα δὲ δοκεῖ μῦθος εἶναι, εἰ μὴ τὸ τῆς ἀποδείξεως ἦν ἰσχυρόν· Καὶ ἐξπνίσθη γὰρ. φησὶ, Νῶε ἐκ τοῦ σπνου αὐτοῦ, καὶ ἔγνω ὄκα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος. Μικρότερος μὲν γὰρ υἱὸς αὐτοῦ ὁ Χὰμ οὐκ ἦν, ἀλλὰ δεύτερος. Σήμ γὰρ, φησὶ, καὲ Χὰμ, καὶ Ἰάφεθ. καὶ εἰ τὸν μικρὸν ἤθελε δεῖξαι, τὸν Ἰάφεθ ἂν ἔλεγεν. Ἐπειδὴ δὲ τοὺς ἐκγόνους υἱοὺς ἀεὶ λέγουσιν οἱ πάπποι, καὶ τοὺς μακρόθεν ἀπογόνους. τὸν βραχύτατον τῶν ἐκγόνων τὸν Χαναὰν εἴρηκεν ἡ Γραφὴ ἐγνῶσθαι παρὰ τοῦ Νῶε, ὅτι αὐτὸς ἐποίησε ταῦτα. Καὶ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει, εὐθὺς ἐπάγει τὸ θεῖον λόγιον, καὶ εἶπεν· Ἐπικατάριτοϲ Χαναὰν, δόλος δούλων ἔσται τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Εἰ δέ τις θαυμάζοι, τί δήποτε ὁ Χὰμ, καὶ. αὐτὸς ἀσεβὴς ὧν, τὴν αὐτὴν κατάραν οὐκ ἔσχε τῷ υἱῷ, ἐπιγνώτω ὡς, εἰ ἦν λελεγμένον τῷ Χὰμ, δοῦλος δούλων ἔσται, τῆς δουλείας μετέσχον ἂν καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ὡς οἱ τοῦ Χαναὰν ἀδελφοὶ δοῦλοι ἐγένοντο κατὰ τὴν κατάραν, ὧν δοῦλος ἀπεφάνθη Χαναάν.
1.33Artık hiçbir ten ölmeyecek. Dünyayı kaplayan bir tufanı bir daha yapmayacağına söz veriyor. İnsanların aklı gençlikten beri kötülüğe eğilimli olsa bile, tufandan önceki gibi bütün günler böyle değildir. Çünkü gençlere, yaşlarının sürçmeye yatkınlığı yüzünden küçük bir hoşgörü tanır. Bu sebeple diyor ki: "İnsanların işleri yüzünden yeryüzünü bir daha lanetlemeyeceğim; çünkü insanın aklı gençliğinden beri bütün gücüyle kötülüğe eğilimlidir." Yani: Biliyorum ki gençlik, gelecek insanlar için sürçmeye yatkın olacak. Öyleyse korkmayın; bu yüzden üzerinize artık büsbütün yok oluş getirmeyeceğim.
Οὐκ ἀποθανεῖται πᾶσα σὰρ ἔτι. Ὑπισχνεῖται μηκέτι (62) τὸν οἰκουμενικὸν ποιήσειν κατακλυσμὸν, ἐὰν ᾖ ἡ διάνοια τῶν ἀνθρώπων ἐκ νεότητος ἐγκειμένη ἐπὶ τὰ πονηρὰ, οὐκέτι οὕτως ἔχει πάσας τὰς ἡμέρας, ὥσπερ πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ. Νέμει γὰρ βραχεῖάν τινα συγγνώμην τοῖς νέοις διὰ τὸ τῆς ἡλικίας εὐόλισθον. Διόπερ, Οὐ μὴ προσθῶ, φησὶν, ἔτι παταράσασθαι τὴν γῆν διὰ τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων· ὅτι ἔγκειται ὁ διάνοια τοῦ ἀνθρώπου ἐπιμελῶς ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότητος· τουτέστι, Προοἴδα, ὅτι ἡ νεότης τοῖς ἐσομένοις εὐόλισθος ἔσται. Μὴ τοίνυν δείσητε. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐκέτι ἐπάξω ὑμῖν ἀφανισμὸν παντελῆ.
1.34Nuh çiftçi olmaya başladı, bağ dikti, şaraptan içti, sarhoş oldu ve evinde soyundu. Nuh şarabın sarhoş edici tabiatını bilmiyordu; Yazı da "başladı" ve "soyundu" diyerek buna tanıklık eder.
Καὶ ξρξατο Νῶε ἄνδρωπος γεωργός γῆς, καὶ ἐφθτευσεν ἀμπτελῶνα, καὶ ἔπιεν ἐκ τοῦ οἴνου, καὶ ἐμεθύσθη, καὶ ἐγυμρνώθη ἐν τῷ οἴκῳ σὐτοῦ. Οὐκ ῇδεῖ Νῶε (63) τὴν τοῦ οἴνου φύσιν, ὅτι μεθύσκει· καὶ τοῦτο μαρτυρεῖ ἡ Γραφὴ λέγουσα τὸ, ἥρξατο, κοὶ ἐγυμνώθη.
1.35Aynı yazar. Dünyevî şarap, nous'u akledilir şeylerin bilgisinden soyar.
Τοῦ αὐτοῦ. Οἶνος γήῖνος γυμνοῖ τὸν νοῦν τῆς τῶν τοητῶν γνώσεως.
1.36Aynı yazar. İyiyi ve kötüyü bilme ağacının meyvesi, Nuh'u soyan şarap gibi bir şeydi.
Τοῦ αὐτοῦ. Τοιοῦτος ἦν ὁ καρπὸς τοῦ ξύλου τοῦ γνωστοῦ καλοῦ καὶ πονηροῦ, οῆος ὁ οἶνος, ὁ τὸν Nῶε γυμνώσας.
1.37Aynı yazar. Nuh sarhoş olup soyundu, ama kendi evinde; çünkü evinin dışında soyunmamak aziz insana yakışır.
Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ καὶ ἐμεθύσθη, καὶ ἐγυμνώθη ὁ Νῶε, ἀλλʼ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ· ἁγίου γὰρ τὸ μὴ ἔξω τοῦ σἴκου αὐτοῦ γυμνοῦσθαι.
1.38O, Rab Tanrı'nın önünde dev bir avcıydı. "Avcı" kelimesi burada adiller için kullanılmıyor; bak, belki başka yerde de kullanılmamıştır.
Οὖτος ἦν γέγας κυνηγὸς ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ. Ὁ κυνηγὸς (64) οὐκ ἐπὶ δικαίων κεῖται νῦν· καὶ τήρει μήποτε οὐδὲ ἄλλοτε.
1.39Bütün yeryüzü tek dudaktı, herkesin sesi birdi. "Ben ve Baba biriz" sözünü anlamayıp bu yüzden Oğul'un kendine ait hypostasis'ini inkâr edenlere, "Bütün yeryüzü tek dudaktı, herkesin sesi birdi" ayetini göstereceğiz. Dudak ile ses arasındaki farkı ararsak, sesin dil için, dudağın ise belki düşünce için kullanıldığını söyleyeceğiz; ya da tersi.
Χαά ἦν πᾶσα ἡ γῆ χεῖλος ἔν, καὶ φωνὴ μία πᾶσι. Τοῖς μὴ νοοῦσι (65) τὸ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσ μεν, καὶ διὰ τοῦτο ἀρνουμένοις ὑπόστασιν ἰδίαν Υίοῦ, προσοίσομεν τὸ, Ἧν πᾶσα ἡ γῆ χεῖλος ἓν, καὶ σωνὴ μία πᾶσι. Ζητοῦντες δὲ διαφορὰν χείλους καὶ φωνῆς, φήσομεν τὴν μὲν φωνὴν ἐπὶ τῆς διαλέκτου τάσσεσθαι, τάχα δὲ τὸ χεῖλος ἐπὶ τῆς διανοίας· ἢ τὸ ἔμπαλιν.
1.40Gelin, inip oradaki dillerini karıştıralım ki kimse komşusunun sesini anlamasın. Dillerin karışması kötülüğün işaretidir; aretē'nin işareti ise bütün inananların kalbinin ve psykhē'sinin bir olmasıdır. Yazı'yı böyle gözlersen göreceksin ki sayıca çokluk, yarılma, bölünme, uyuşmazlık ve benzerlerinin olduğu yerde kötülüğün işaretleri vardır; birliğin, uyumun ve sözlerde büyük gücün olduğu yerde ise aretē'nin işaretleri.
Δεῦτε, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τὴν γλῶσσαν, ἵνα μὴ ἀκούσωσιν ἕκαστος τῆς φσωνῆς τοῦ πλησίον. Γνώρισμα κακίας (66 ) τὸ συγχυθῆναι τὰς γλώσσας· γνώρισμα ἀρετῆς, ὅτε ἦν πάντων τῶν πιστευόντων καρδία, καὶ ψυχὴ μία. Καὶ οὕτω τηρῶν τὴν Γραφὴν εὑρήσεις, ὅτι ὅπου πλῆθος ἀριθμοῦ, ὅπου σχίσμα. ὅπου διαίρεσις, καὶ διαφωνία, καὶ ὅσα τοιαῦτα, κακίας ἐστὶ γνωρίσματα· ὅπου δὲ ἑνότης, καὶ ὁμόνοια, καὶ πολλὴ δύναμις ἐν λόγοις, ἀρετῆς γνωρίσματα.
1.41Terah yetmiş yıl yaşadı ve Avram'ı, Nahor'u ve Haran'ı doğurdu. Yedinci günü bayram eden milletin babasını Terah yetmiş yaşında doğurdu. Şuna da dikkat çekerim: Üçünü üçüz olarak doğurmuş olmasın? Yoksa yetmiş yaşındayken üçünün birden tek kadından babası olamazdı; birden çok karısı olduğu da belirtilmiyor.
Καὶ ἔξησε Θάῤῥα ἐβδομήκοντα ἔτη, κοὶ ἐγέννησε τὸν Ἀβρὰμ, καὶ τὸν Ναχὼρ, καὶ τὸν Ἀῤῥάμ. Τὸν πατέρα (67) τοῦ ἑορτάζοντος ἔθνους τὴν ἑβδομάδα ἐγέννησεν ὁ Θάῤῥα γενόμενος ἐβδομηκονταέτης. Ἐφίστημι δὲ μήπως τοὺς τρεῖς τριδύμους ἐγέννησεν. Ἁλλως γὰρ, ἐβδομηκονταέτης ὢν, οὐ δύναιτʼ ἂν τῶν τριῶν ἐκ μιᾶς γενέσθαι πατήρ. Ἀλλὰ καὶ οὐ δηλοῦνται πλείους αὐτοῦ γυναῖκες.
1.42Avram orada misafir olarak kalmak için Mısır'a indi, çünkü ülkede kıtlık şiddetlenmişti. İbrahim Mısır'a yerleşmedi, kıtlık ülkede şiddetlendiği için orada misafir olarak kaldı.
Καὶ κατέβη Ἀβρὰμ εἰς Αἴγυπτον παροικῆσαε ἐκεῖ, ὅτι ἐνίσχυσεν ὀ λιμὸς ἑαὶ τῆς γῆς. Ἀβραὰμ (68) οὐ κατῴκει Αἴγυπτον, ἀλλὰ παρῴκει, ὅτι ἐνίσχυσεν ὁ λιμὸς ἐπὶ τῆς γῆς.
1.43O zaman Kenanlılar ve Perizliler ülkede yerleşikti. Kenanlılar kötü insanlar olarak ülkeye yerleşmişlerdi, orada misafir değildiler. Demek ki kötüler yeryüzüne yerleşir, orada misafir olarak kalmaz.
Οἱ δὲ Χαναναῖοι καὶ οἱ Φερεζαῖοι τότε κατῴκουν τὴν γῆν. Ὡς φαῦλοι (69) οἱ Χαναναῖοι κατῴκουν, καὶ οὐ παρῴκουν τὴν γῆν. Ὥστε φαῦλοι κατοικοῦσιν, οὐ παροικοῦσι τὴν γῆν.
1.44Sen sola gidersen ben sağa, sen sağa gidersen ben sola ve devamı. Seçim İbrahim'in yumuşak huyu sayesinde Lut'a bırakılmış olsa da şuna dikkat etmek gerekir: Seçen seçiminin tadını çıkaramıyor, seçimi bırakan ise kalan payı kutsanmış olarak alıyor.
Εἰ σὺ εἰς ἀριστερὰ, ἐγὼ εἰς δεβιά· εἰ δὲ σὺ εἰς δεβιὰ, ἐγὼ εἰς ἀριστερά· καὶ τὰ ἐξῆς. Εἰ καὶ ἡ ἐκλογὴ (70) γέγονε συγχωρηθεῖσα ἀπὸ τῆς ἐπιεικείας τοῦ Ἀβραὰμ τῷ Λώτ· παρατηρητέον, ὅτι ὁ μὲν ἐκλεξάμενος οὐκ ἀπολαύει τῆς αὐτοῦ ἐκλογῆς, ὁ δὲ παραχωρήσας εὐλογημένον ἔχει τὸ καταλελειμμένον.
1.45Lut ondan ayrıldıktan sonra Tanrı Avram'a dedi: "Gözlerini kaldır ve bulunduğun yerden kuzeye, güneye, doğuya ve denize doğru bak; çünkü gördüğün bütün toprağı sana vereceğim." Aretē'yi başaranların ardından Tanrı'nın tesellisi gelir. Seçimi kardeşine bırakıp o da en güzel ve en verimli yeri seçtikten sonra Tanrı İbrahim'e göründü, teselli edici sözler ve güzel vaatlerle gönlünü aldı. Adeta şöyle diyordu: Bu en küçük, duyulur toprağı küçümsedin; ben sana yumuşak huyluların toprağını, yaşayanlar diyarındaki toprağı vereceğim. Aklın gözleriyle bak ve bulunduğun yerden gör. Adil insanın yeri aretē'dir; oradan umulan şeyleri gözler, göklerde saklı olanları bekler. Bu böyle olmasaydı, duyulur gözlerle ne kadar toprak görebilirdi? Bakışını çevresinde dolaştırsa ne kadar uzağa bakabilirdi?
Ὁ δέ Θεὸς εἶπε πρός Ἀβρὰμ, μετὰ τὸ δαχωρισθῆναι τὸν Λὼτ ἀπʼ αὐτοῦ· Ἀνάβλεψον τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, καὶ ἴδε ἀπὸ τοῦ τόπου οὖ νῦν σὺ εἶ, πρὸς βορρᾶν καὶ λίβα, καὶ ἀνατολὰς καὶ θάλασσαν, ὅτι πᾶσαν τὴν γῆν, ἣν σὺ δρᾶς, σοὶ δώσω αὐτήν. Ἔπεται (71) τοῖς κατορθοῦσι τὴν ἀρετὴν ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ παράκλησις. Μετὰ δὲ παραχωρῆσαι τῷ ἀδελφῷ τὴν αἴρεσιν, κἀκεῖνον τὸ κάλλιστον καὶ εὐφορώτατον ἐκλέξασθαι χωρίον, ἐπεφάνη ὁ Θεὸς τῷ Ἀβραὰμ, λόγοις παρακλητικοῖς καὶ χρησταῖς ὑποσχέσεσιν αὐτὸν ψυχαγωγῶν, μονονουχὶ λέγων· Γἧς ταύτης κατεφρόνησας τῆς ἐλαχίστης καὶ αἰσθητῆς· ἐγώ σοι δώσω τῶν πραέων τὴν γῆν τὴν ἐν χώρᾳ τῶν ζώντων. Ἀνάβλεψον γὰρ τοῖς τῆς διανοίας ὄμμασι. καὶ ἴδε ἀπὸ τοῦ τόπου, οὗ σὺ εἶ νῦν· τόπος δὲ τοῦ δικαίου ἡ ἀρετὴ, ἀφʼ ἦς τὰ ἐν ἐλπίσι καραδοκεῖ, καὶ τὰ ἀποκείμενα ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπεκδέχεται. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, πόσην εἰκὸς ἦν αὐτὸν γῆν θεωρεῖν αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς; ἢ ἕως τίνος ἀτενίσαι ἠδύνατο κύκλῳ περιθέων καὶ περιάγων τὴν ὄφιν;
1.46Sodom'un bütün süvarilerini aldılar. Süvarilerin adı burada ilk kez anılıyor; Sodomluların bunlara kötü insanlar olarak sahip olduğu söyleniyor.
Ἔλαβον δὲ τὴν ἴππον (72) πᾶσαν τὴν Σοδόμων. Ἵππον Σοδομῖται νῦν πρῶτον ὠνομασμένην ὡς φαῦλοι ἔχειν λέγονται.
1.47Kurtulanlardan biri gelip geçen Avram'a haber verdi. İbrahim'e "geçen" deniyor, çünkü Kildanilerin ülkesinden Mezopotamya'yı geçerek Kenanlıların bölgesine geldi. Akylas ve çevresi de bu kelimeyi "İbrani" diye çevirir.
Παραγενόμενος δέ τῶν ἀνασ ωθέντων τις, ἀπήγγαλεν Ἀβρὰμ τῷ περάτῃ. Περάτης καλεῖται ὁ Ἀβραὰμ, ἐπειδὴ ἀπὸ τῆς Χαλδαίων χώρας διαπεράσας τὴν Μεσοποταμίαν ἦλθεν εἰς τὰ μέρη τῶν Χαναναίων. Ἑρμηνεύεται δὲ καὶ τοῖς περὶ Ἀκύλαν Ἑδραῖος.
1.48Ve ona dedi: "Göğe bak ve sayabilirsen yıldızları say; soyun böyle olacak." Aziz insanın psykhē'sinin ürünlerinin, Tanrı'nın yardımıyla, sayıca çokluk ve parlaklık bakımından bu kadar çok ve böyle olacağını söylüyor. İlahî bereketi de bunlar gösterir.
Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἀνάβλτψον εἰς τὸν οὐρανὸν παὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξαθιμῆσαι αὐτούς· οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Τὰ γὰρ γεννήματά (73) φησι τῆς ψυχῆς τοῦ ἁγίου, καὶ πλήθει καὶ λαμπρότητι, ἅτε Θεοῦ συνεργήσαντος, τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα γενέσθαι. Αὐτὰ παρίστησι τὴν θείαν εὐλογίαν.
1.49Dedi ki: "Efendim Rab, onu miras alacağımı nasıl bileyim?" ve devamı. Kendisine adalet sayılan bir imanla iman eden kişiye, sanılabileceği gibi inançsızlık yakışmazdı. Belki önce iman etmişken şimdi iman ettiği şeylerin bilgisini de istiyordur. Tanrı İbrahim'e kurban kesmeyi kanun olarak koymuyor; en eski insanlar yeminlerini bu yolla pekiştirdikleri için böyle yapıyor.
Εἶπε δέ· ἐέσποτα Κύριε, κατὰ τί γνώσομαι, ὅτι κληρονομήσω αὐτήν ; καὶ τὰ ἐξῆς. Οὐκ ἦν (74) κατὰ τὸν πιστεύσαντα πίστιν λελογισμένην αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην ἀπιστεῖν, ὡς ἅν τις οἰηθείῃ. Ἀλλὰ μήποτε πιστεύσας πρότερον, νῦν καὶ γνῶσιν αἰτεῖ τὴν περὶ τῶν πεπιστευμένων. Οὐ νομοθετεῖ δὲ τῷ Ἀβραὰμ θύειν ὁ Θεὸς, ἀλλʼ ἐπειδὴ οἱ παλαιότατοι τὰς ὁρκωμοσίας διὰ τούτων ἐβεβαίουν.
1.50Dördüncü nesilde buraya dönecekler; çünkü Amorluların günahları henüz dolmamıştır. Dört yüz yıl süre veriliyor: İbrahim'in soyu çoğalsın ve gerçekleşen işaretler olsun diye. Öyleyse "Amorluların günahları henüz dolmadı" sözü ne demektir? Günahları yüzünden haklı olarak kovulduklarını göstermek için söylenmiştir. Nitekim "Pişman oldum" dediğinde de yaşadığını söylemiş, söylediğini yaşamış olmaz; yalnız olup bitenin uygunsuzluğunu gösterir. Biraz sonra da şöyle der: Sonra, eskiden Filistin'de Melkisedek ve daha birçok adil insan vardı. Çünkü kendisine uyanlar olmasaydı, boşuna kâhin olmazdı. "Henüz dolmadı" sözü, "Aralarından dindar olanlar henüz tükenmedi" yerine söylenmiştir; yani henüz dolmamışlar, günahlarla tamamlanmamışlardır. Çünkü on adil insan bir şehri kurtarır; o zaman ise az değillerdi.
Τετάρτῃ δέ γενεᾷ ἀποστραφήσονται ὧδε· οὔπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμοῤῥαίων ἕως τοῦ νῦν. Ἐτῶν υ’ (75) δόσις, εἰς τὸ πληθυνθῆναι μὲν τοῦ Ἀβραὰμ τὸ σπέρμα, γενέσθαι δὲ τὰ γενόμενα σημεῖα. Πῶς οὖν τὸ, Οὔπω ἀνεπληρώθησαν αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμοῤῥαίων; ἵνα δείξῃ, ὅτι εὐλόγως ἐκβάλλονται διʼ ἁμαρτίας. Καὶ γὰρ ὅταν λέγει, Μετεμελήην, οὐ τοῦτο λέγει ὅ πάσχει, οὕτε τοῦτο πάσχει ὃ λέγει, ἀλλὰ τὴν τοῦ γενομένου ἀτοπίαν παρίστησιν. Κοὶ μετʼ ὀλίγα Ἔπειτα ἦσαν πάλαι ἐν μὲν Παλαιστίνῃ δίκαιοι, ὁ Μελχισεδὲκ καὶ ἄλλοι πολλοί. Οὐ γὰρ ἦν ἀπλῶς ἱερεὺς μὴ ὄντων τῶν πειθομένων. Οὕπω οὖν ἀναπεπλήρωται ἀντὶ τοῦ, Οῦπω ἐκλέλοιπεν ὅσιος ἐξ αὐτῶν· οὕπω πεπλήρρωνται, καὶ τετελειωμένοι εἰσὶν ἁμαρτίαις. Δέκα γὰρ δίκαιοι ῥύονται τὴν πόλιν· τότε δὲ οὐκ ὀλίγοι ἦσαν.
1.51Onları dört yüz yıl alçaltacaklar. Elçi neden Tanrı'nın İbrahim'le yaptığı Ahit ile Mısır'dan çıkıp çölde yürüyüş ve kanunun verilişi arasına fazladan otuz yıl koyuyor? Buradakiler Mısır'dan Çıkış'ta yazılanlara aykırı değildir. Orada "Dört yüz otuz yıl sonra Rab'bin ordusu Mısır'dan çıktı" denmiştir; burada ise "dört yüz yıl sonra" deniyor. Ama dikkat etmek gerekir: Dört yüz yıl dolunca çıktılar denmemiş, "dört yüz yıl sonra" denmiştir; bu söz otuz yılı da içine alır.
Τααεινώσουσιν αὐτοὺς τετρακύσια ἔτη. Διὰ τί δὲ (76) περισσὰ ἔτη λέγει ὁ Ἀπόστολος λ΄ , τά τε τῆς Διαθήκης, ἥν ἐποιήσατο μετὰ τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ τῆς ἐξ Αἰγύπτου πορείας ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τῆς τοῦ νόμου δόσεως; Οὐ μάχεται τὰ ἐνταῦθα τοῖς ἐν τῇ Ἐξόδῳ γεγραμμένοις. Ἐκεῖ γὰρ εἴρηται, Μετὰ υλ΄ ἔτη ἐξῆλθεν ἡ δύναμις Κυρίου ἐκ τῆς Αἰγύπτου· ἐνταῦθα δὲ μετὰ υ΄ φησίν. Ἀλλʼ ἐπιστῆσαι δεῖ, ὅτι οὐκ ἐῤῥέθη, ὡς πληρωθέντων τῶν υ΄ ἐτῶν ἐξῆλθον, ἀλλὰ μετὰ υ΄ ἔτη, ὅπερ ἐμφαίνει καὶ τὰ λ΄.
1.52Hanımı onun gözünde küçük düştü. Kim tarafından küçük düşürüldüğü bilerek açıklanmamıştır ki araştırıp bulalım: Aretē, hazırlık terbiyesinin ürünlerini doğurduğunda küçümsenmeye açıktır. Bunu yapan da mutlaka İbrahim değildir; ya cariyedir ya da daha üstün olanlar doğmadan önce onun doğurduklarına sevinenlerdir.
Καὶ ἠτιμάσθη ἡ κυρία αὐτῆς ἐσνειτίον αὐτῆς. Ἐπίτηδες (77) οὐκ ἐσαφηνίσθη τὸ ὑπὸ τίνος, ἵνα ἡμεῖς ζητήσαντες εὕρωμεν, ὅτι πέφυκεν ἀτιμάζεσθαι ἀρετὴ, ἡνίκα τὰ προπαιδεύματα γεννήσῃ· οὐ πάντως ὑπὸ τοῦ Ἀβραὰμ, ἀλλʼ ἤτοι ὑπὸ τῆς παιδίσκης, ἢ τῶν χαιρόντων πρὸ τῆς γενέσεως τῶν κρειττόνων τοῖς γεννήμασιν αὐτῆς.
1.53Artık adın Avram değil, İbrahim olacak. Adların anlamını araştır; çünkü Kutsal Ruh onları anlamlarına göre adlandırmıştır. Şunu da bilmek gerekir ki adlar melekeleri, durumları ve keyfiyetleri gösterir; bunlardan adlandırılanın yatkınlığı görülebilir.
Καὶ οὐ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά σου Ἀβρὰμ, ἀλλʼ ἔσται τὸ ὄνομά σου Ἀβραάμ. Τὰς ἑρμηνείας (78) τῶν ὀνομάτων ζήτει· δυνάμει γὰρ ὠνομάσθησαν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἀλλὰ μὴν καὶ τοῦτο χρὴ εἰδέναι, ὅτι τὰ ὀνόματα ἕξεών ἐστι, καὶ καταστάσεων, καὶ ποιοτήτων δηλωτικά· ἐξ ὧν ἔστιν ἰδεῖν τὴν ἐπιτηδειότητα τοῦ ἐνομαζομένου.
1.54İbrahim Tanrı'ya, "İsmail senin önünde yaşasın" dedi. İbrahim, İsmail için seçkin bir şey istiyordu; "yaşasın" ile yetinmediği için "senin önünde" diye ekledi. Çünkü Rab'bin önünde yaşamak yalnız mübareklere ve azizlere mahsustur.
Εἶπε δὲ Ἀβραάμ πρὸς τὸν Θεόν· Ἰσμαὴλ οὖτος ζήτω ἐναντίον σοῦ. Ἐξαίρετόν τι (79) ἠξίου περὶ τοῦ Ἰσμαὴλ ὁ Ἀβραὰμ, οὐκ ἀρκούμενος τῷ, ζήτω· διὸ προσέθηκεν· ἐναστίον σοῦ. Τὸ γὰρ ζῇν ἐναντίον Κυρίου μακαρίων ἐστὶ καὶ τῶν ἀγίων μόνων.
1.55İbrahim ve Sara yaşlıydılar, günleri ilerlemişti. "Günleri ilerlemiş" sözü belki yalnız adiller için kullanılır. [Bu böyleyse] hiçbir kötü insan ilerlemiş değildir.
Ἀβραὰμ δέ κοὶ Σάῤῥα πρεσβύτεροι προβεδηκότες ἡμερῶν. Μήποτε (80) ἐπὶ δικαίων μόνων τὸ, προβεβηκότες ἡμερῶν, τέτακται. τως ἔχει, οὐδεὶς φαῦλος προβέβηκε.
1.56İbrahim yaklaşıp, "Adili dinsizle birlikte yok etme" dedi. Bu, İbrahim için bir övgüdür. Dindarlığının sağlamlığını gösteriyor; yaklaşabilmesi de bu yüzdendir. Yaklaşmak bedensel anlaşılmamalıdır.
Καὶ ἐγγίσας Ἀβραὰμ εἶπε· Μὴ συνσπαλἱσης δίκασον μετὰ ἀσεβοῦς. Ἐγκώμιον τοῦτο (81) τοῦ Ἀβραάμ. Δηλοῦται γὰρ τὸ βέβαιον τῆς εὐσεβείας αὐτοῦ, διὸ καὶ ἐγγίσαι δεδύνηται. Τὸ δὲ ἐγγίσαι οὐ σωματικῶς νοητέον.
1.57Lut, Sodom kapısının yanında oturuyordu. Lut Sodom'un içinde değil, kapısının yanındaydı. Ben şöyle derim: İbrahim misafirperverliğinden, vakitsiz bir saatte bile (öğle vaktiydi) yolcuları gözleyerek nasıl çadırının dışında oturuyorduysa, onun akrabası ve huyunun taklitçisi de akşam çöktüğü hâlde kapının yanında oturuyor, geçenleri davet ediyordu. Çünkü Sodomluların dinsizliğini ve orada yabancıların huzur bulamadığını çok iyi biliyordu.
Λὼτ δὲ ἐκάθητο πσρὰ τὴν πύλην Σοδόμων. Οὐκ ἦν ἔνδον (82) Σοδόμων Λὼτ, ἀλλὰ παρὰ τὴν πύλην. Εἴποιμι δʼ ἂν αὐτὸς, ὅν τρόπον ἔξω τῆς σκηνῆς ὁ Ἀβραὰμ ἐκάθητο ἐπιτηρῶν διὰ φιλοξενίαν καὶ παρὰ καιρὸν τοὺς διοδεύοντας· (μεσημβρία γὰρ ἦν·) οὕτως ὁ ἐκείνου συγγενὴς καὶ μιμητὴς τῶν τρόπων ἐκαθέζετο παρὰ τῇ πάλῃ, προτρεπόμενος τοὺς παριόντας, καὶ ἐσπέρας ἤδη καταλαβούσης· εἰδὼς μάλιστα τῶν ἐν Σοδόμοις τὴν ἀσέβειαν, καὶ ὡς οὐκ ἔστιν ἐκεῖσε τοῖς ξένοις ἀνάπαυσις.
1.58Onları zorladı ve evine girdiler. Lut, İbrahim gibi biri olmadığı için onun yanına gitmekten çekiniyorlar, bu yüzden zorlanmaları gerekiyor.
Καὶ κατεβλάσατο κύτοὺς, καὶ εἰσῆ λθον εῖς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ (83) μὴ τοιοῦτος ἦν ὁ Λὼτ οἶος ὁ Ἀβραὰμ, διὰ τοῦτο, ὀκνοῦντες διελθεῖν πρὸς αὐτὸν, βίας χρᾐζουσιν.
1.59Evin kapısındaki adamları körlükle vurdular. Görmeyi kötüye kullananlar kendi iyilikleri için körlükle vurulur; körlük günah işlemelerine engel olur.
Τοὺς δὲ ἄνδρας τοὸς ὄντας ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ οἴκου ἐπάταξαν ἀορασίᾳ. Ἐπʼ ἀγαθῷ (84) πατάσσονται ἀορασίᾳ οἱ κακῶς τῇ ὁράσει χρησάμενοι, καὶ εἰς τὸ ἁμαρτάνειν ἐμποδιζόμενοι ὑπὸ τῆς ἀορασίας.
1.60Bütün bu şehirleri, bütün çevreyi, şehirlerde oturanların hepsini ve topraktan biten her şeyi altüst etti. Rab yalnız dinsizleri değil, Sodom'a özgü zararlı yiyeceklerini de yok eder. Bunlar arasında şu ayette sözü edilen asma da vardır: "Çünkü onların asması Sodom asmasındandır, filizleri de Gomorra'dan."
Καὶ κατέστρεψε πάσας τὰς πόλεις ταύτας, καὶ πᾶσαεαν τὴν περίχωρον, καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν ταῖς πόλεσι, κοὶ πάντα τὰ ἀνατέλλοντα ἐκ τῆς γῆς. Ὁ Κύριος (85) οὐ μόνον τοὺς ἀσεβεῖς ἀπόλλυσι, ἀλλὰ καὶ τὰς τροφὰς αὐτῶν, οὔσας Σοδομιτικὰς καὶ ἐπιβλαβεῖς, ἐν αἷς ἐστι καὶ ἄμπελος, περὶ ἦς γέγραπται· Ἐκ γὰρ ἀμπέλου Συδόμων ἢ ἄμπελος αὐτῶν, καὶ ἡ κλημαεὶς αὐτῶν ἐκ Γομῤῥας.
1.61Karısı arkasına baktı ve tuz sütunu oldu. Lut'un karısı meleklerce elinden tutulmuş, Sodom'un dışına da çıkmıştı; ama arkasına döndüğü için bunların ona hiç faydası olmadı.
Καὶ ἐπέβλεψεν ἡ γυνὴ αὐτοῦ εἰς τὰ πίσω, καὶ ἐγένετο στήλη ἁλός. Οὐδὲν ὦνησε (86) τὴν γυναῖκα Λὼτ τὸ κεκρατῆσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, εἰ καὶ ἐξῆλθεν ἔξω Σοδόμων, ἐπείπερ ἐστράφη εἰς τοὐπίσω.
1.62Abimelek ona dokunmadı. "Dokunmadı" sözü, "İnsanın kadına dokunmaması iyidir" sözü gibi anlamlıdır. Bu, birleşme olmasa da başka hiçbir biçimde, ne bakışla ne dokunuşla, hevesle kadına yaklaşmamak demektir. Bununla birlikte Tanrı, Abimelek'in ona dokunmasına izin vermedi; belki son derece itidalli olan herkese de izin vermez, çünkü böyle bir şey Tanrı vergisidir.
Ἀθμέλεχ δέ οὐχ ἤψατο αὐτῆς. Ἔμφασιν ἔχει (87) τὸ, οὐχ ἥψατο, ὡς τὸ, καλὸν ἀνθρώπῳ γυναικὸς μὴ ἄπτεσθαι· ὅπερ ἐστὶ καὶ χωρὶς μίξεως κατὰ μηδὲν ἄλλο παθητικῶς, ἤτοι ἐνιδεῖν, ἢ ἅψασθαι γυναικός. Ὁ Θεὸς μέντοι οὐκ ἀφῆκεν ἅψασθαι τὸν Ἀβι. μέλεχ αὐτῆς· τάχα καὶ πάντα τὸν ἄκρως συμφρονοῦντα· θεόσδοτον γὰρ τὸ τοιοῦτον.
1.63İbrahim uşaklarına dedi: "Siz burada eşekle oturun; ben ve çocuk şuraya kadar gideceğiz ve secde edip yanınıza döneceğiz." Bunu, Tanrı'nın ölülerden de diriltebileceğini düşünerek söyledi.
Καὶ εἶπεν Ἀβραὰμ τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Καθίσατε αὐτοῦ μετὰ τῆς ὄνου· ἐγὼ δέ καὶ τὸ παιδάριον διελευσόμεθα ἔως ὧδε, καὶ προσκυνήσαντες ὑποστρέύομεν πρὸς ὑμᾶς. Ταῦτα εἶπε (88) λογισάμετος, ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ό Θεός.
1.64İbrahim yakmalık sununun odunlarını aldı ve oğlu İshak'ın üzerine koydu. Çünkü Mesih kendi haçını omzunda taşıyarak kapının dışında çile çekti. Bu çileye insan gücüyle zorlanmamış, kendi isteğiyle ve Baba Tanrı'nın dilemesiyle gitmişti.
Ἔλαβε καὶ Ἀβμαὰμ τὰ ξύλα τῆς ὀλοκαρπεώσεως, καὶ ἐπέθηκεν Ἰσαὰκ τῷ υίῷ αὐτοῦ. Ἐπωμάδιον γὰρ (89) ἔχων τὸν οἰκεῖον σταυρὸν ἔξω τῆς πύλης ἔπαθεν ὁ Χριστὸς, οὐκ ἐξ ἀνθρωπίνης ἰσχύος βεβιασμένος εἰς τὸ πάθος, ἄλλʼ ἐκ θελήματος οἰκείου, καὶ βουλήσει τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός.
1.65İşte Melka da kardeşin Nahor'a oğullar doğurdu; ilk oğlu Oz ve devamı. Bu adlar şöyle çevrilir: Melka, krallık; Oz, öğüt veren; Nahor, ışığın dinlenmesi; Bauks, hor görülmüş; Kamuel, Tanrı'nın dirilişi; Syron, yüksekteki; Kazad, yalan; Azau, gören; Phaldak, yoksulun düşüşü ya da yoksulluğun düşüşü; Iedlaph, elin elçiliği ya da "elini tut"; Bathuel, Tanrı'nın sakini ya da Tanrı'nın kızı; Rebeka, sabır; Reema, beklenen görüş; Taam, geviş getiren; Tokhos, sükût; Mokhan, boş bağırsak.
Τδοοὸ τέτοκε Μελχὰ κοὶ αὐτὴ υἰοὺς Ναχὼρ τῷ ἀδελσῷ σου, τὸν Ὥζ πρωτότοκον, καὶ τὰ ἐξῆς. Μελχὰ (90) ἑρμηνεύουσι θασλείαν· Ὤξ θουλευόμενον· Ναχὼρ ἀνάπαυσιν φωτός· Βαὺξ ἐξουδενωμέτον· Καμουὴλ ἀνάστασαιν Θεοῦ· Σύρων μετέωρον· Καζὰδ ψεῦδος,· Ἀζαῦ ὁρῶντα· Φάλδακ πτῶσιν ἐνδεοῦς, ἢ πτῶσιν πτωχείας· Ἰεδλὰφ χαιρὸς πρισσεέαν, ἢ χεῖρα λάβε· Βαθουὴλ ἔνοικον Θεοῦ, ἢ θυγατέρα Θεοῦ· Ῥεβέκκα ὑπομονήν· Ῥεέμα ὅρασιν προσδοκωμένην· Ταὰμ, δαμηρυκώμενον· Τοχὼς σγήν· Μωχὰν ἔντερον κενόν.
1.66İşte ben su kaynağının başında duruyorum. Bu yüzden kaynağın başında durmaya gayret etmeli ki, "Beni, diri su kaynağını terk ettiler" sözü bize de uymasın.
Ἰδοὺ ἐγὼ ἕστηκα ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος. Διὸ φιλοτιμητέον (91) ἑστηκέναι ἐπὶ τῆς πηγῆς, ἵνα μὴ καὶ ἐφʼ ἡμῶν ἁρμόσῃ τὸ, Ἐμέ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος.
1.67Testini eğ diyeceğim kız ve devamı. Bu söz, İbrahim'in evinin yaşlı hizmetkârına, onun her şeyini yöneten adama yakışır. Bak ne bilgelikle nasıl bir işaret koyuyor.
Καὶ ἔσται ἡ παρθένος, ᾖ ἄν ἐγὼ εἴπω, Ἐπκλι τὴν ὑδρίαν σου, καὶ τὰ ἐξῆς. Πρέπουσα (92) ἡ φωνὴ τῷ πρεσβύτη τῆς οἰκίας τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ ἁρμόζουσα τῷ ἄρχοντι πάντων τῶν αὐτοῦ. Καὶ ὅρα σοφίαν, οἶον τίθησι σημεῖον.
1.68Adam ona dikkatle bakıyor, Rab yolunu başarılı kıldı mı kılmadı mı anlamak için susuyordu. Buradan, dua eden kişinin duyulur bir sesle işitilecek biçimde değil, kalbinde, kalpleri ve böbrekleri sınayana dua etmesinin iyi olduğu öğrenilebilir.
Ὁ δὲ ἄνθρωπος κατεμάνθανεν αὐτὴν, καὶ παρεσιώπα, τοῦ γνῶναι εἰ εὐώδωκε Κύριος τὴν ὀδὸ αὐτοῦ ἢ οὔ. Ἐντεῦθέν ἐστι (93) διδαχθῆναι, ὅτε καλόν ἐστι τὸν προσευχόμενον μὴ μετὰ αἰσθητῆς ἀκουόμενον τῆς φωνῆς προσεύχεσθαι, ἀλλʼ ἐν τῇ καρδίᾳ τῷ ἐτάζοντι καρδίας καὶ νεφρούς.
1.69İshak çölden geçerek görüş kuyusuna doğru yürüyordu. Aziz insana yakışan bir yürüyüş: İnzivası büyük olduğu için çölden geçiyor, Tanrı'ya ilişkin şeyleri temaşa ettiği için görüş kuyusuna doğru gidiyor.
Ἰσαὰκ δὲ ἐπορεύετο διὰ τῆς ἐρήμου κατὰ τὸ φρέαρ τῆς ὁράσεως. Πρέπουσα πορεία (94) τῷ ἁγίῳ διὰ μὲν τὴν πολλὴν ἀναχώρησιν πορευομένῳ διὰ τῆς ἐρήμου, διὰ δὲ τὴν περὶ τῶν εἰς Θεὸν θεωρίαν πορευομένῳ κατὰ τὸ φρέαρ τῆς ὁράσεως.
1.70İshak akşama doğru sohbet etmek için ovaya çıktı. İlahî şeyler hakkında konuşacak olanın dünyevî şeylerden çıkması gerekir; burada "sohbet etmek" dediği budur. Kiminle sohbet ettiği eklenmemiştir, haklı olarak: Böyle bir sohbet insanlarla yapılmaz; ya Tanrı'yla ya da kişinin kendisiyle yapılır.
Καὶ ἐξῆλθεν Ἰσαὰκ ἀδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίο. τὸ πρὸς δείλης. Ἐξελθεῖν δεῖ (95) τῶν γηΐνων τὸν μέλλοντα περὶ τῶν θείων ὁμιλεῖν, ὅπερ ἀδολεσχῆσαε νῦν ὠνόμασεν. Οὐ πρόσκειται δὲ τίνι· εἰκότως, ἐπεὶ μηδὲ ἀνθρώπων ἡ τοιαύτη ὁμιλία γίνεται, ἀλλʼ ἤτοι πρὸς Θεὸν, ἢ αὐτοῦ τινος πρὸς ἑαυτόν.
1.71Aynı yazar. "Akşama doğru" sözü, insanın daha ilahî şeyler hakkında kavrayışla konuşabilmesinin ancak yaşlılığa varınca, güçlükle mümkün olduğunun simgesidir.
Τοῦ αὐτοῦ. Τὸ δὲ, πρὸς δείλης, σύμβολόν ἐστε τοῦ μόλις ἐπὶ γήρως δύνασθαί τινα ἐλθόντα μετἀ καταλήψεως τῶν θειοτέρων ὁμιλεῖν.
1.72İbrahim yeniden eş aldı, adı Ketura idi. Ona Zimran'ı doğurdu ve devamı. Ketura'nın çocuklarından pek çok millet doğmuştur. Bunlar Troglodit çölüne, Mesut Arabistan'a, oradan uzanan bölgeye, Midyan ülkesine ve Arabistan'ın ötesindeki çöle bitişik, Kızıldeniz'in doğusunda Paran'ın karşısındaki Midyan şehrine yerleşmişlerdir. Midyanlılar milleti, İbrahim ile Ketura'nın oğlu Midyan'dan gelir. Buradan, Musa'nın kayınpederi Yetro'nun İbrahim'in soyundan ve Musa'nın akrabası olduğu anlaşılır.
Προσθέμενος δὲ Ἀβραὰμ ἔλαβε γυναῖκα ᾖ ὄνομα Χεττούρα. Ἔτεκε δέ αὐτῷ τὸν Ζεμβρᾶν, καὶ τὰ ἐξῆς. Ἀπὸ τῶν τέκνων (96) Χεττούρας ἔθνη γέγονε πλεῖστα, ἃ κατῴκησαν τὴν Τρωγλοδύτην ἔρημον, καὶ τὴν Εὐδαίμονα Ἀραβίαν, καὶ τὴν διήκουσαν, τήν τε Μαδιανῖτιν, καὶ τὴν πόλιν Μαδιὰμ παρακειμένην τῇ ὑπὲρ τὴν Ἀραβίαν ἐρήμῳ ἄντικρυς Φαρὰν εἰς ἀνατολὰς τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης· ὅθεν τὸ Μαδιανιτῶν ἔθνος ἀπὸ Μαδιὰμ υἱοῦ Ἀβραὰμ καὶ Χεττούρας· ὡς εἶναι δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι ὁ Ἰοθὼρ ὁ πενθερὸς Μωυσέως ἀπόγονος ἦν τοῦ Ἀβραὰμ καὶ συγγενὴς Μωυσέως.
1.73Aynı yazar. Ketura, daha küçük ya da daha aşağı diye çevrilir; Iesbok, bırakma ya da "bırakacak"; Soie, kurtarılmış halk; Saban, yüz çevirme; Thaiman, onların tükenişleri ya da tamamlananlar; Daidan, yeterli hüküm ya da yalnızlık; Raguel, güçlü dost ya da Tanrı'nın çobanlığı; Nabdeel, Tanrı'ya kulluk eden; Assurieim, yerleşikler ya da yol gösterenler; Latusieim, çekiç vuranlar; [G]ephar, muhtaç ya da eksik; Apher, toz ya da toprak ya da kül; Enokh, senin lütfun; Abida, babamın yüceliği; Ephron, toz ya da toprak ya da kül; Saar, öğle; Duma, sükût; Mambre, görüşten; Masse, kibir; İsmail, Tanrı'nın duyuşu; Khoddad, boşalan ölçek; Nabaioth, peygamberlik; Thaiman, tükeniş; Kedar, karartı; Ietur, sürgün; Nabdeel, Tanrı'ya kulluk eden; Kaphes, serinleme; Masman, dikkat ya da duyuş; Kedma, öndeki; Massam, baharattan; Euilat, doğum sancısı çeken; Sur, sur.
Τοῦ αὐτοῦ. Χεττούρα (97) ἑρμηνεύεται χικροτέρα ἢ ὑτοθεεστέρα· Ἰεσβὼκ ἄφεσις, ἢ ἀφήσει· Σωῖὲ ροστὸς λαός· Σαβὰν άποοτροφή· Θαιμὰν ἐκλείψεις αὐτῶν, ἢ συντελούμενοι· Δαιδὰν λκανὴ κρίσις, ἢ μονότης· Ῥαγουὴλ φίλος ἰσχυρὸς, ἢ ποιμανσία θεοῦ· Ναβδεὴλ δουλεύων τῷ Θεῷ· Ἀσσουριεὶμ ἑδραῖοι, ἢ κατετθύνοντες· Λατουσιεὶμ σφυροκόποι· εφὰρ, ἔνδεὴς, ἢ ἐλλείπων Ἀφὲρ χοῦς, ἢγήνος, ῆ σποδός. Ἑνὺχ χάρις σου· Ἀβιδὰ πατρός μου ὕψος· Ἐφρὼν χσῦς, ἣ γύϊνος, ἢ σποδός· Σαὰρ μεσημβρία· Δουμὰ σαωπή· Μαμβρῆ ἀπὸ ὁράσεως· Μασσῆ ἔπαρσις, Ἰσμαὴλ ἀκοὴ Θεοῦ· Χοδδὰδ μέτρον κενούμενον· Ναβαιὼθ προφητεία· Θαιμὰν συντέλεια· Κηδὰρ σκοτασ μός· Ἰετοὺρ ἐξωρισ μένος· Ναβδεὴλ δουλεύων Θεῷ· Καφὲς ἀναψυχή· Μασμὰν προσοχὴ, ἢ ἀκοή· Κεδμὰ ἐμπρόσαιος· Μασσὰμ ἐξ ἡδυσμῶν· Εὐϊλὰτ ὠδίνουσα· Σοὺρ τεῖχος.
1.74Sana söyleyeceğim ülkeye yerleş; bu ülkede misafir ol; seninle olacağım ve seni kutsayacağım. Biri Tanrı'nın buyruğuyla yerleşmesi gereken yerde misafir kalırsa Tanrı onunla beraberdir ve onu kutsar; misafir kalmaması gereken yere yerleşirse Tanrı onunla beraber olmaz, onu kutsamaz.
Κατοίκησον δὲ ἐν τῇ γῆ, ᾖ ἄν σοι εἴπω· καὶ παροέκει ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, καὶ ἔσομαι μετὰ σοῦ, καὶ εὐλογήσω σε. Εἰ, ποῦ χρὴ κατοικεῖν (98) ὲκ προστάγματος Θεοῦ, παροικήσει τις, ἔστιν ὁ Θεὸς μετʼ αὐτοῦ, καὶ εὐλογεῖ αὐτόν· εἰ δὲ, ὅπου οὐ δεῖ παροικεῖν, κατοικήσει τις, οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς μετʼ αὐτοῦ, οὐδὲ εὐλογήσει αὐτόν.
1.75Çünkü İbrahim sesimi dinledi, buyruklarımı, hükümlerimi ve kanunlarımı korudu. Musa'nın yazılı kanunu henüz yokken İbrahim bu söylenenleri koruduysa, onları, kanunu olmayan ve kanunun gereğini tabiatça yapan milletler gibi korumuştur. Nitekim Elçi'nin dediği gibi, bunlar vicdanları da tanıklık ederek kanunun gereğinin kalplerine yazılı olduğunu gösterirler.
Ἀνθ’ ὧν ὑπήκουσεν Ἀδραὰμ τῆς ἐμῆς φωνῆς, καὶ ἐφύλαξε τὰ προστάγματά μου καὶ τὰ δικαιώματά μου, καὶ τὰ νόμιμά μου. Εἰ μήπω ἦν (99) ὁ κατὰ Μωῦσέ ανόμος γεγραμμένος, ἐφύλαξε δὲ Ἀβραὰμ τὰ εἰρημένα, οὕτως αὐτὰ ἐφύλαξεν, ὡς ἔθνη τὰ μὴ τόμον ἔχοντα, καὶ φύσει τὰ τοῦ νόμου ποιοῦντα· ένβεκνύμενοι τὸ ἔργον τοῦ νόμου γραπτόν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, μαρτυρουμένης αὐτῶν τῆς συνειδήσεως, καθά φησιν ὁ Ἀπόστολος.
1.76İshak'ın köleleri Gerar vadisinde kazdılar ve orada diri su kuyusu buldular. İshak'ın çocuğu olmayı dileyen herkes bu kuyuları anlamaya ve kendi içinde kazmaya gayret etmelidir.
Καὶ ὤρυξαν οἱ παῖδες Ἰσαὰκ ἐν τῇ φάραεγγι εράρων καὶ εὗρον ἐκεῖ φρέαρ ὕδατος ζῶντος. θιλοτιμητέον (1) ἑκάστῳ εὐχομένῳ εἶναι τέκνον τοῦ Ἰσαὰκ ταῦτα νοῆσαι τὰ φρέατα, καὶ ὀρύξαι αὐτὰ ἐν ἑαυτῷ.
1.77Oradan ayrılıp başka bir kuyu kazdı ve onun için kavga etmediler. Haksızlık edenlere karşı koymayarak gerçekten saf olduğunu gösteriyor. Bu sebeple Tanrı onun sabrını kabul ederek ona görünür ve toprağı vaat eder; yabancı bir misafir olarak haksızlık etmek isteyenlere açık kaldığı için gönlü kırılmasın diye. O ise "Sizi kovalarlarsa" sözünü her defasında yerine getiriyordu.
Ἀπάρας δὲ ἐκεῖθεν ὥρυξε φρέαρ ἕτερον, καὶ οὐκ ἐμαχέσαντο περὶ αὐτοῦ. Διὰ δὲ τοῦ (2) μὴ ἀν θίστασθαι τοἵς ἀδικοῦσ. δείκνυσιν, ὅτι ἀληθῶς ἦν ἄπλαστος. Ὅθεν, ἀποδεξάμενος αὐτὸν τῆς ἀνεξικαvκίας ὁ Θεὸς, ἐπιφαίνεται αὐτῷ, καὶ ἐπαγγέλλεται τὴν γῆν, ἵνα μὴ ἀθυμῇ, ὅτι ὡς ξένος πάροικος προῦκειτ τοῖς ἀδικεῖν βουλομένοις, πληρῶν τὸ εἰρημένεν ἑκάστοτε, ἐὰν δώκωσιιν ὑμᾶς.
1.78Ve dedi: "Ses Yakup'un sesidir." İshak, "Tanrın önüme çıkardı" şeklindeki dindarca sözün Esav'ın ağzından çıkmayacağını anlayarak "Ses Yakup'un sesidir" dedi.
Καὶ εἷπεν·· Ἡ μέν φωνὴ φωνὴ Ἰακώδ. Τὴν εὐσεβῆ (3) φωνὴν οὐκ ἂν λεχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἠσοῦ Ὅ παρέδωκεν ὁ Θεός σου ἐναντίον μου· ἐπιγνοὺς ὁ Ἰσαὰκ, εἶπεν· φωνὴ σωνὴ Ἰακώβ.
1.79Ve dedi: "İşte oğlumun kokusu, Rab'bin kutsadığı dolu bir tarlanın kokusu gibi." Bu koku açıkça duyulur bir koku değildi. Hangi koku tarla kokusuna benzetilebilir ki? Belki de bu, Elçi'nin kendinde bulunduğunu söylediği kokudur: "Her yerde Tanrı için Mesih'in güzel kokusuyuz." Bence her aretē'nin kendine özgü, aretē'leri tamamlayan bir güzel kokusu vardır. Kötülükler de tersine kötü kokar; "Yaralarım kokuştu ve çürüdü" diyenin sözünde olduğu gibi. Rab'be de aretē'lerle kendisi için güzel kokan tarlayı kutsamak yakışır.
Καὶ εἷπεν· Ἰδοὺ ὀσμὴ τοῦ υἱοῦ μου, ὡς ὀσμὴ ἀγροῦ πλήρους ὅν εὐλόγησε Κύρος. Σαφῶς (4) οὐκ αἰσθητὴ ἦν ἡ ὀσμή. Ποία γὰρ ἂν ὀσμὴ δύναται εἶναι ὀσμῇ ἀγροῦ παραβαλλομένη ; ἀλλὰ μήποτε τοιαύτη ἦν αὕτη, ὁποίαν ὁ Ἀπόστολος ἔχων ἔφασκε· Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν τῷ Θκῷ ἐν παντὶ τόπῳ. Ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι καὶ ἑκάστην ἀρετὴν ἰδίαν ἔχειν εὐωδίαν, ἥτις ἐστὶ συμπληρωτικὴ τῶν ἀρετῶν. Καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου δὲ αἱ κακίαι δυσώδεις εἰσὶ κατὰ τὸν εἰπόντα· Προσώξεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου. Πρέπει δὲ τῷ Κυρίῳ τὸν αὐτῷ εὐώδη τῶν ἀρετῶν ἀγρὸν εὐλογεῖν.
1.80Ona dedi: "İşte ağabeyin Esav seni öldürmekle tehdit ediyor. Şimdi oğlum, sözümü dinle, kalk, Mezopotamya'ya kaç." Buradan öğreniyoruz ki Yakup gibi görümlere layık görülsek bile, bize tuzak kuranlardan kaçmak ve zulümlerden uzak durmak gerekir. Esav'dan kaçan Yakup'un başına gelenleri gören kişi teselli bulabilir: Görümlere layık görülmüş, on iki kabilenin babası olmuş ve zulüm yüzünden kaçtığı yerden dönerken Yakup olmaktan çıkıp İsrail olmuştur.
Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ Ἠσαῦ ό ἀδελφός σου ἀπειλεῖ σοι τοῦ ἀποκτεῖναί σε· τῦν οὖν, τέκνον, ἄκουσόν μου τῆς φωνῆς, καὶ ἀναστὰς ἀπόδραθι εἰς τὴν Μεσοποταμίαν. Μανθάνομεν (5) ἀπὸ τούτων, ὅτι δεῖ ἀποδιδράσκειν τοὺς ἐπιβουλεύοντας, καὶ διωγμοὺς φεύγειν, εἰ καὶ ὀπτασιῶν καταξιωθῶμεν ὡς ὁ Ἰακώβ. Παρακληθείη δʼ ἄν τις ἰδὼν τὰ παρακολουθήσαντα τῷ Ἰααὼβ φεύγοντι ἀπὸ τοῦ Ἠσαῦ. ὀπτασιῶν τε γὰρ ἠξιώθη, καὶ πατὴρ γεγένηται δώδεκα φυλῶν· καὶ ἐπανερχόμενος ἀπὸ τῆς διὰ τὸν διωγμὸν φυγῆς, γίνεται ἀντὶ Ἰακὼβ Ἰσραήλ.
1.81Kenan kızlarından eş almayacaksın. Kenan kızları Esav'ın değil, babası İshak'ın gözünde kötüdür.
Οὐ λήψῃ γυναῖκα ἐκ τῶν θυγατέρων Χαναὰν. Αἱ θυγατέρες (6) Χαναὰν πονηραί εἰσιν, οὐκ ἐναντίον Ἡσαῦ, ἀλλʼ ἐναντίον Ἰσαὰκ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ.
1.82Rab Tanrı Lea'nın sevilmediğini görünce rahmini açtı. Rahmi azizlerde doğum için açar; ruhanî kanuna göre ise psykhē'nin rahmini açar ki, annesi olacak olan psykhē Tanrı'nın Logos'unu doğursun.
Ἰδὼνδέ Κύριος ὁ Θεὸς, ὅτι μσεῖται Λεία, ἤνοιξε τὴν μήτραν αὐτῆς. Ἀνοίγει μήτραν ἐπὶ ἀγίων γεννήσει· κατὰ δὲ τὸν πνευματικὸν νόμον ψυχῆς ἀνοίγει μήτραν, ἵνα γεννήσῃ Θεοῦ Λόγον ἡ ἐσομένη αὐτοῦ μήτηρ.
1.83Aynı yazar. Çünkü zamanca daha yaşlı olan kadın, Tanrı için önce Yahudilerin cemaatini ve kalabalığını doğurdu.
Τοῦ αὐτοῦ. Πρώτη γὰρ (7) ἐτέκνωσε τῷ Θεῷ τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν καὶ πληθὺν ἡ ἐν χρόνῳ πρεσβυτέρα.
1.84Laban ona dedi: "Senin gözünde lütuf bulduysam, fal bakardım; çünkü sen geldiğinden beri Tanrı beni kutsadı." Yakup'ta falcılık yoktur. Laban ise Yakup'un prohairesis'ine yabancı biri olarak "fal bakardım" diyor; ama ona büsbütün yabancı da değildi, çünkü bu sözün ardından "Sen geldiğinden beri Tanrı beni kutsadı" diye ekliyor.
Εἶπε δὲ αὐτῷ Λάδαν· Εἰ εὗρον χάριν ἐναντίον σου, οἰωασάμην ἄν· εὐλόγησε γάρ με ὁ Θεὸς ἐπὶ τῇ σῇ εἰσόδῳ. Οὐκ ἔστι μὲν (8) οἰωνισμὸς ἐν Ἰακώβ· ὁ δὲ Λάθαν φησὶν, οἰωισέμην ἂν, ὡς ἀλλότριος τῆς τοῦ Ἰακὼβ προαιρέσεως, ἦς οὐ τέλεον ἀλλότριος ἦν, προστιθεὶς τῷ, οἰωνρισάμην, καὶ τὸ, Εὐλόγησε γάρ με ὁ Θεὸς ἐπὶ τ σῇ εἰσόδῳ.
1.85Yakup kendine akgünlük, ceviz ve çınar dalları aldı. Üç dal simgesel olarak ya psykhē'nin üç kuvvesidir, yani düşünen, thymos'a ait ve arzulayan kısım; ya cisimlerin, cisimsizlerin ve Kutsal Üçlü'nün üç temaşasıdır; ya da genel olarak cevizle amelî hayata, akgünlükle temaşa hayatına, çınarla bu dünyaya ve onun temaşasına işaret edilmiştir. Yeşilini soymak, ondan el çekmeyi gösterir: Amelî hayatın yeşili haz düşkünlüğü, temaşanınki cisimlerle uğraşmaktır. Öbür iki yorumun yeşilini ise sen sına.
Ἐλαβε δέ ἑαυτῷ Ἰακὼδ ῥάδδοι· στυρακίνην εαὶ καρυΐνην, καὶ πλατάνου. Αἱ τρεῖς ῥάβδοι (9) συμβολικῶς ἤτοι αἱ τρεῖς δυνάμεις τῆς ψυχῆς εἰσι, τὸ λογικὸν, τὸ θυμικὸν, τὸ ἐπιθυμητικόν ῆτοι αἱ τρεῖς θεωρίαι τῶν σωμάτων, τῶν ἀσωμάτων, τῆς ἁγίας Τριάδος· ἤτοι γενικῶς ἡ πρακτικὴ διὰ τῆς καρΐνης, ἡ θεωρητικὴ διὰ τῆς στυρακίνης, διὰ δὲ τῆς πλατάνου τὸν κόσμον τοῦτον καὶ τὴν θεωρίαν αὐτοῦ ᾐνίξατο. Τὸ περισύρειν τὸ χλωρὸν τούτου, τὴν ἀποταξίαν αὐτοῦ σημαίνει· καὶ τῆς μὲν πρακτικῆς τὸ χλωρόν ἐστι τὸ ἡδυπαθές· τῆς δὲ θεωρίας, τὸ περὶ τὰ σώματα ἀσχολεῖσθαι· τὸ δὲ χλωρὸν τῶν δύο ἄλλων ἐκδοχῶν βασάνιζε.
1.86Rab Yakup'a dedi: "Babanın toprağına ve akrabalarına dön; seninle olacağım." Yakup akrabalarından uzakta meyve verip zenginleşince Rab ona "Babanın toprağına dön" dedi. Böyle bir sözü Rab'bin, bu dünyadan ayrılıp atalarımıza gitmek üzere olduğumuzda söylediğini anlamak gerekir. Babasının toprağına ve akrabalarına dönene mükâfat da veriyor. Sanırım Rab ona uykuda gelmişti.
Εἶπε δέ Κύριος πρὸς Ἰακώβ Ἀποστρέφου εἰς τὴν γῆν τοῦ πατρός σου, καὶ εἰς τὴν γενεάν σου· σαὶ ἔσομαι μετὰ σοῦ. Ὅτε ἐκαρποφόρησεν (10) Ἰακὼβ, καὶ ἐπλούτησεν ἔξω τῆς γενεᾶς αὐτοῦ τυγχάνων, τότε εἶπεν αὐτῷ Κύριος· Ἀποστρέφου εἰς τὴν γῆν τοῦ παερός σου. Τοιοῦτον δέ τι νοητέον ὑπὸ Κυρίου λέγεσθαι, ὅτε πρὸς τῇ ἐξόδῳ γενώμεθα ἀπελευσόμενοι πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν. Καὶ ἆθλον δὲ δίδωσι τῷ ἀποστρέφοντι εἰς τὴν γῆν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ εἰς τὴν γενεὰν αὐτοῦ. Οἶμαι δὲ, ὅτι ἐν ὕπνοις παρῆν αὐτῷ ὁ Κύριος.
1.87Babanız beni aldattı ve ücretimi on kuzuya karşılık değiştirdi. Akylas "on sayı", Symmakhos "on kere" demiştir. Buna göre, İbrani'nin söylediği gibi, Laban Yakup'la yaptığı anlaşmayı on kere bozmuştu; çünkü Yakup'un adına doğan hayvanlar pek çoktu ve o da bunlara göz dikmişti. İki edisyon da bunu göstermektedir: "Ücretimi on kuzu üzerinden hesapta aldattın." "Bana vereceğine söz verdiği" kuzulardan ise hiç söz edilmez; böyle bir anlaşma hiçbir yerde görünmez, ama kendi söylediklerinden anlaşılır. Lamek'in de öldürürken gösterilmeyip hesabı sorulurken gösterilmesi gibi, olan biten anlatıdan anlaşılır; burada da öyledir. Yazı, yapıldıkları sırada anlatmadığı şeyleri çoğu kez birinin anlatısı yoluyla gösterir.
Ὁ δὲ πατὴρ ὑμῶν παρεκρούσατό με, καὶ ἤλλαξε τὸν μισθόν μου τῶν δέκα ἀμνῶν. Ἀκύλας δέκα ἀριθμοὺς (11) εἴρηκε· Σύμμαχος δεκάκις ἀριθμῷ. Ἔλεγεν οὖν, ὥς φησιν ὁ Ἐβραῖος, Δεκάκις ᾐθέτησεν τὰς συνθήκας πρὸς τὸν Ἰακὼβ ὁ Λάβαν, διὰ τὸ τὰ γεννώμενα ἐπʼ ὀνόματι τοῦ Ἰακὼβ πλεῖστα ὅσα ὑπάρχειν, κἀκεῖνον ἐποφθαλμιᾶν αὐτόν· ὅπερ ἐδήλμωσαν αἱ δύο ἐκδόσεις· Καὶ παρηλογίσω τὸν μσθόν μου δέκα ἀμνάδας· ἀμνῶν δὲ ὅλως οὐκ ἔχει μνήμην, οὕς συνέθετό μοι δοῦναι· οὐδαμοῦ φαίνεται, ὅτι συνέθετο· ἀλλʼ ἀφʼ ὦν αὐτὸς λέγει, φανερόν ἐστιν. Ὡσπερ γὰρ ἀποκτείνοντα τὸν Λάμεχ οὐκ εἰσάγει, ἐκζητούμενον δὲ, ὡς ἀπὸ τῆς ἐξηγήσεως εἶναι φανερὸν καὶ τὸ γενόμενον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα. Πολλάκις οὖν ἡ Γραφὴ, ἃ ἐν τῷ πράττεσθαι οὐκ ἐξηγήσατο, διά τινος ἐξηγουμένου ἐδήλωσεν.
1.88Koyunların ve keçilerin yavrusuz kalmadı; koyunlarının koçlarını yemedim. Bu sözlerde iyi çobanın gıpta edilecek açık yürekliliği görünür. Öyleyse sürülerdekiler ruhanî meyveler doğursun, biz de sürünün zenginlerini yemeyelim. Laban'ın ilahları bulunamayınca ilahî Yakup'la anlaşma yapılır; dünya da sahte adlı ilahları atınca Mesih'in dostu olmuştur.
Τὰ πρόβατά σου καὶ αἱ αἶγές σου οὐκ ἠτεκνώθησαν· κριοὺς τῶν προβάτων σου οὐ κατέφαγον. Καλοῦ ποιμένος (12) παῤῥησία ἐμφαίνεται ταῖς φωναῖς ταύταις. ἃς ζηλωτέον. Γεννάτωσαν οὖν καρποὺς πνεφματικοὺς τὰ ἐν τοῖς ποιμνίοις καὶ αἰπολίοις, ἀλλὰ καὶ τοὺς πλουσίους τῆς ποίμνης μὴ κατσθίωμεν. Ἐπεὶ δὲ οὐχ εὕρηνται οἱ αὐτοῦ θεοὶ, συμβάσεις πκεῖται μετὰ τοῦ θεσπεσίου Ἰακώβ· καὶ ὁ κόσμος, ἡνίκα τοὺς ψευδωνύμους ἀπεβάλετο θεοὺς, φίλος γέγονε τοῦ Χριστοῦ.
1.89Yakup kardeşlerine "Taş toplayın" dedi, onlar da taş topladılar. Vaiz'de de şöyle yazılıdır: "Taş atmanın zamanı var, taş toplamanın zamanı var." Taşlar, Mesih'in simgesi olan Yakup'un buyruğuyla toplanıyor; yapı, köşe taşı Rabbimiz Mesih'in kendisi olmak üzere, elçilerin ve peygamberlerin temeli üzerinde diri taşlardan tamamlansın diye. O zaman ruhanî bir ev, kutsal bir kâhinlik olur. Laban dönüp kendi yerine gitti. Kötü insanın yeri kötülüğü yüzünden yakındır; ilerleyerek yol alanın yeri ise uzak olduğu için emeği de az değildir.
Εἶπε δέ Ἰακὼ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ· Συλλέγετε ίθους· καὶ συνέλεξαν λίθους. Καὶ ἐν τῷ (13) Ἐκκληοιιαστῇ γέγραπται· Καιρὸς τοῦ βαλεῖν λίθουç, καὶ καρὸς τοῦ συναγαγεῖν λίθους. Συνάγονται δὲ κατὰ πρόσταξιν Ἰακὼβ, ὃς τύπος ἦν Χριστοῦ, ἴνα ἡ οἰκοδομὴ πληρωθῇ ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἐκ λίθων ζώντων, ὅτε γίνεται οἶκος πνευματικὸς, ἱεράτευμα ἅγιον. Καὶ ἀποστρασεὶς Λάβαν ἀπῆλθεν εῖς τὸν τόπον αὐτοῦ. Τοῦ μὲν φαύλου (14) διὰ τὴν κακίαν ἐγγὺς ὁ τόπος· τοῦ δὲ διὰ προκοπῆς ὁδεύοντος, ἐπεὶ μακράν ἐστιν ὁ τόπος, οὐ μικρὸς ὁ κόπος.
1.90Tanrı'nın melekleri ona rastladı. Rab "Yol benim" diyor. Bu yolda yürüyene Tanrı'nın melekleri rastlar.
Καὶ συνγήντησαν αὐτῷ οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ. Ὁ Κύριός φησιν (15) Ἐγώ εἰμι ὁ ὁδός. Τῷ οὖν τὴν ὁδὸν ταύτην πορευομένῳ συναντῶσιν ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ.
1.91Onlara şöyle buyurdu: "Efendim Esav'a şöyle deyin: Kulun Yakup şöyle diyor: Laban'ın yanında misafir kaldım." Ağabeyine saygıyla, ikiyüzlülük etmeden efendim diyor. Üstelik yumuşak cevap öfkeyi yatıştırır. İnsan olarak korktu, ama Tanrı'ya güvendiği için kaçmadı, yürüdü.
Καὶ ἐνετείλατο αὐτοῖς λέγων· Οὕτως ἐρεῖτε τῷ κυρίῳ μου Ἡσαῦ· Οὔτως λέγει ὁ παῖς σου Ἰακώβ Μετὰ Λάβαν παρῴκησα. Κατὰ τιμὴν (16) τὸν πρεσβύτερον ἀδελφὸν ἀνυποκρίτως κύριον αὐτοῦ καλεῖ. Πλὴν καὶ ἀπόκρσις ὑποπίπτουσα ἀπονστρέφει θυμόν. Καὶ ὡς ἄνθρωπος μὲν ἐφοβήθη, τῷ Θεῷ δὲ πιστεύσας, οὐκ ἔφυγεν, ἀλλʼ ᾔρχετο.
1.92Yabbok geçidini geçti. Yabbok, Arabistan'da bir nehirdir; bugün Iambikes denir.
Καὶ δέδη τὴν διάβασιν τοῦ Ἰαώκ. Ἰαβὼκ (17) πόταμός ἐστι τῆς Ἀραβίας, ὁ νῦν καλούμενος Ἰαμβίκης.
1.93Yakup yalnız kaldı ve bir adam onunla güreşti ve devamı. Hem insan hem Tanrı denen, Yakup'la güreşen ve mücadele eden bu kişi, atalara birçok defa ve birçok biçimde konuşmuş olan, Rab ve Tanrı adını taşıyan Tanrı'nın kutsal Logos'undan başka kim olabilir? Yakup'u kutsayıp "Tanrı ile güç kazandın" diyerek ona İsrail adını veren de odur. O zamanın adamları Tanrı'nın Logos'unu, Rabbimizin şu sözleri söyleyen elçileri gibi görüyorlardı: "Başlangıçtan beri olanı, hayat Logos'una dair gözlerimizle gördük, temaşa ettik, ellerimizle dokunduk." Bu Logos'u ve hayatı gören Yakup da ardından şöyle diyor: "Çünkü Tanrı'yı yüz yüze gördüm."
Υελείφθη δὲ Ἰακὼδ μόνος, καὶ ἐπάλαιε μετʼ αὐτοῦ ἄνβρωπος, καὶ τὰ ἐξῆς. Τίς δʼ ἂν ἄλλος (18) εἴη ὁ λεγόμενος ἄνθρωπος ὁμοῦ καὶ Θεὸς, συμπαλαίων καὶ συναγωνιζόμενος τῷ Ἰακὼβ, ἢ ὁ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως λαλήσας τοῖς πατράσιν ἱερὸς τοῦ Θεοῦ Λόγος, Κύριος καὶ Θεὸς χρηματίζων, ὅς καὶ εὐλογήσας τὸν Ἰακὼβ, Ἰσραὴλ αὐτὸν ὠνόμασεν, ἐπειπὼν, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ; οὕτω δὲ ἑώρων οἱ τότε ἄνδρες τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὡς καὶ οἱ φήσαντες τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἀπόστολοι· Ὃ ἦν ἀπʼ ἀρχῆς, ἐωράεαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ ἐθεασάμεθα, καὶ αἱ χεάρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶτοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· ὃν Λόγον, καὶ ζωὴν θεασάμενος καὶ ὁ Ἰακὼβ, ἐπιφέρει λέγων· Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρός πρόσωπον.
1.94Yakup Yusuf'u bütün oğullarından çok seviyordu, çünkü yaşlılığında doğmuş oğluydu. Ona alacalı bir gömlek yaptı. Alacalı gömlek, aretē'lerle süslenmiş en iyi melekedir.
Ἰακὼδ δὲ ἠγάπα τὸν Ἰωσὴφ παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, ὅτι υἱός γήρως ἦν αὐτῷ. Ἐποίησε δέαὐτῷ χτῶνα ποικίλον. Χιτὼν (19) ποικίλος ἐστὶν ἕξις ἀρίστη ταῖς ἀρεταῖς κεκοσμημένη.
1.95Kardeşleri babalarının onu bütün oğullarından çok sevdiğini görünce ondan nefret ettiler ve onunla barış içinde hiçbir şey konuşamadılar. Nefret eden, nefret ettiğine barışçıl bir söz söyleyemez. Öyleyse nefreti atalım ki barışçıl sözler söyleyebilelim.
Ἰδόντες δὲ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, ὅτι αὐτόν πατὴρ αιλεῖ ἐκ πάντων τῶν υἱῶν αὐτοῦ, ἐμίσησαν αὐτὸν, καὶ οὐκ ἡδύναντο λαλεῖν αὐτῷ οὐδὲν εἰρηιικόν. Ὁ μισῶν (20) ἀδυνάτως ἔχει πρὸς τὸ εἰρηνικόν τι λαλεῖν τῷ μισουμένῳ. Ἀποθώμεθα οὖν τὸ μῖσος, ἵνα λαλεῖν εἰρηνικὰ δυνηθῶμεν.
1.96Medyanlılar Yusuf'u Mısır'da Firavun'un hadımı aşçıbaşı Petephres'e sattılar. Akylas ve Symmakhos'ta Petephres adı bu yerde Putiphar, başka bir yerde Putiphare diye geçer. Buradaki adın anlamı kelimenin yanında verilmiştir; öbürünün açıklaması ileride görülecektir.
Οἱ δὲ Μαδηναῖοι ἀπέδοντο τὸν Ἰωσὴφ εἰς Αἵνπτον τῷ Πετεφρῇ τῷ σπάδοντι οαρσὼ ἀῤχιμαείρῳ. Πετεφρῆς (21) παρὰ Ἀκύλᾳ καὶ Συμμάχῳ ἐουτιφὰρ εἴρηται ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ, ἐν δὲ ἑτέρῳ ἐουτιφαρέ. Καὶ ἡ μὲν τοῦ παρόντος ὀνόματος ἐρμηπία παράκειται τῇ λέξει (22)· ἡ δὲ ἔκθεσις τοῦ ἑτέρου ἐν τοῖς ἐξῆς φανεῖται.
1.97Onan soyun kendisinin olmayacağını bildiği için, kardeşinin karısına girdiğinde toprağa döküyordu. Tene eken, tenin işlerini yeryüzünde biriktiren herkes Onan gibidir; bu yüzden Tanrı tarafından öldürülür.
Γνυὺς δέ Αὐνᾶν, ὅτι οὐκ αὐτῷ ἔσται τὸ σπέρμα, ἐγένετο ὅταν εἰσήρχετο πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐξέχεεν ἐπὶ τὴν γῆν. Πᾶς ὁ σπείρων (23) ἐπὶ τὴν σάρκα, καὶ τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς ἐν τῇ γῇ θησαυρίζων, ὅμοιος τῷ Αὐνᾶν· διὸ καὶ θανατοῦται ὑπὸ Θεοῦ.
1.98Rab Yusuf'la beraberdi ve o başarılı bir adamdı. Bir hedefe atış yapar gibi psykhē'sinin yönetici kısmını gerer ve daima isabet ederdi. Yazı bu kelimeyi çok yerde kullanır.
Καὶ ἦν Κύριοç μετὰ Ἰωσήφ· καὶ ἦν ἀνὴρ ἐπιτυγάνων. Ὡς ἐπὶ σκοπὸν (24) βάλλων, ἔτεινε τὸ ἡγεμονικὸν ἑαυτοῦ, καὶ ἀεὶ ἐπετύγχανε. Πολλαχοῦ δὲ κέχρηται τούτῳ ἡ Γραφή.
1.99Rab Yusuf yüzünden Mısırlının evini kutsadı. Mısırlının evindeki aziz insan yüzünden ev de, malı da, tarlası da kutsanır. Ama bu ruhanî bir kutsama değildir.
Καὶ εὐλόγησε Κύριος τὸν οἶκον τοῦ Αἰγυπτίου διὰ ωσήφ. Διὰ τὸν ἅγιον (25) ἐν οἴκῳ ὄντα Αἰγυπτίου εὐλογεῖται ὁ οἶκος, καὶ τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ὁ ἀγρὸς τοῦ Αἰγυπτίου. Αὕτη δὲ οὐ πνευματικὴ εὐλογία.
1.100Bu sözlerden sonra Mısır kralının sakibaşısı ile fırıncıbaşısı, efendileri Mısır kralına karşı suç işlediler. Sanırım "Mısır kralına karşı suç işlediler" sözünün benzeri şehitler için de söylenebilir: Onlar Tanrı'ya karşı değil, Mısır'ın akledilir kralına karşı suç işlerler. Çünkü Tanrı'nın kanununa zıt olan dünya kanununa karşı suç işliyor görünürler.
Ἐγένετο δέ μετὰ ῥήματα ταῦτα, ἤμαρτεν ὁ ἀρχιοινοχόος τοῦ βασιλέως Αἰγύπτου, καὶ ὁ ἀρχισιτοποεός τῷ κυρίῳ αὐτῶν βασαιλεῖ Αἰγὕπτου. Νομίζω (26) ὅτι τὸ ἀνάλογον τῷ· Ἥμαρτον βααιλεῖ Αἰγύπτου, λέγοιτʼ ἂν περὶ τῶν μαρτύρων, ὅτι τῷ νοητῷ βασιλεῖ τῆς Αἰγύπτου οὗτοι ἁμαρτάνουσιν, ἀλλʼ οὐ τῷ Θεῷ. Εἰς γὰρ τὸν τοῦ κόσμου νόμον δοκοῦσιν ἁμαρτάνειν, ἐναντίον ὄντα τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ.
1.101Çünkü İbranilerin ülkesinden hırsızlıkla kaçırıldım ve burada hiçbir şey yapmadım. "Burada hiçbir şey yapmadım" sözüyle, Mısırlıların yerel işlerinden hiçbirini yapmadığını ima ediyor. Efendinin karısıyla birleşmek de Mısırlı işiydi.
Ὅτι κλοπῇ ἐκλάπην ἐκ γῆς Ἑδραίων, καὶ ὧδε οὐκ ἐποίησα οὐδέν. Τὸ μηδὲν (27) ἐπιχωρίων Αἰγυπτίων ποιεῖν αἰνίσσεται διὰ τοῦ Ὧδε οὐκ ἐποίησα οὐδέν. Αἰγυπτίων δὲ ἔργον ἦν καὶ τὸ συνελθεῖν τῇ τοῦ κυρίου γυναικί.
1.102Yusuf ona cevap verdi: "Yorumu şudur: Üç sepet üç gündür." Yukarıda da "üç sap üç gündür" denmişti. Demek ki "üç gün" hem saplarla hem sepetlerle gösteriliyor: Takdir, üç günü göstermek için her ikisinin hayatına uygun örneklerden yararlanmıştır. Benzerlerini öbür Yazılarda da bulursun: Aynı şey, farklı görünen örneklerle gösterilir.
Ἀποκριθεὶς δὲ Ἰωσὴφ εἶπεν αὐτῷ· Αὕτη ἡ σύγκρισις αὐτοῦ· τὰ τρία κανᾶ τρεῖς ἡμέραι εἰσίν. Καὶ ἀνωτέρω (28) εἴρηται, οἱ τρεῖς πυθμένες τρεῖς ἡμέραι εἰσίν. Οὐκοῦν τὸ, τρεῖς ἡμέραι, καὶ διὰ πυθμένων καὶ διὰ κανῶν παρίσταται· συγχρησαμένης Προνοίας εἰς παράστασιν τριῶν ἡμερῶν οἰκείοις παραδείγμασι τοῦ ἑκατέρου βίου. Τοιαῦτα ἐ ἂν εὕροις καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς Γραφαῖς· τὸ αὐτὸ δηλούμενον ἀπὸ διαφόρων εἶναι δοκούντων παραδειγμάτων.
1.103Üçüncü gün Firavun'un doğum günüydü ve bütün kölelerine ziyafet veriyordu. Bizden öncekilerden biri, doğumla ilgili şeylere saygı gösterenin ve doğum gününü makbul sayanın kötü olduğunu gözlemlemiştir. Biz de bu anlatıyı doğruluyoruz, çünkü benzerini Herodes'te buluyoruz: O gün Herodiya'nın kızı dans etmiş ve Yahya'nın başı kesilmişti. Hiçbir yerde adil bir insan doğum günü kutlarken görünmez.
Ἐγένετο δὲ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, ἡμέρα γενέσεως ῆν αραὼ, καὶ ἐποίει πότον πᾶσι τοῖς παισἱν αὐτοῦ. Τῶν μὲν πρὸ ἡμῶν (29) ἐτήρησέ τις, ὅτι φαῦλός ἐστιν ὁ τὰ γενέσεως τιμῶν πράγματα, καὶ τὴν ἡμέραν τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἀποδεχόμενος· ἡμεῖς δὲ βεβαιοῦμεν τὴν διήγησιν, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἡρώδου τὸ A παραπλήσιον εὑρόντες, ὅτε καὶ ἡ θυγάτηρ Ἡρωδιάδος ὠρχήσατο, καὶ ἀπετμήθη ἡ Ἰωάννου κεφαλή· καὶ οὐδαμοῦ δίκαιος φαίνεται γενέθλιον ἄγων ἡμέραν.
1.104İki yıl sonra Firavun bir rüya gördü. Nehrin üzerinde durduğunu sandı ve devamı. Akıp giden, kararsız şeylere güvenen kişi nehrin üzerinde durduğunu sanır. Saadet verici görünen şeyler oradan çıkar; inekleri semiz olduğu sırada böyledir, ama bunlar mutlaka daha kötüler tarafından yutulur. "Sandı" sözünü "Sizin demet bağladığınızı sandım" sözüyle karşılaştır. İkinci rüyada ise "Güneş, ay ve yıldızlar sanki bana secde ediyordu" der. Yine sakibaşı "Uykumda bir asma vardı" ve devamını, fırıncıbaşı ise "Başımda üç sepet bulgur taşıdığımı sandım" ve devamını söyler.
Ἐγένετο δὲ μετὰ δύο ἔτη ἡμερῶν, Φαρσὼ εἶδεν ἐνύπνιον. Ὤετο ἑστάναι ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ, καὶ τὰ ἐξῆς. Ὁ ἐπὶ τοῖς ῥευστοῖς (30) καὶ ἀβεβαίοις πεποιθὼς ᾧετο ἑστάναι ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ, ἀφʼ οὖ τὰ δοκοῦντα εὐδαιμονικὰ εἶναι ἀναβαίνει, ὅτε οἱ βόες αὐτοῦ παχεῖς εἰσιν· ἀλλὰ πάντως κατεσθίεται ταῦτα ὑπὸ τῶν χειρόνων. Πρὸς δὲ τὸ, ᾤετο, συγκρινεῖς τὸ, ᾠμην ὑμᾶς δεσμεύειν δράγματα. Ἐπὶ δὲ δευτέρου ἐνυπνίου, Ὥσπερ, φησὶν, ὁ ἤλιος, καὶ ἡ σελήνη, καὶ οἱ ἀστέρες προσεκύνουν μοι. Πάλεν τε οὖ ὁ μὲν ἀρχιοινοχόος· Ἐν τῷ ὕπνῳ μου, φησὶν, ὗν ἄμπελος, καὶ τὰ ἐξῆς· ὁ δὲ ἀρχισιτοποιός· Ὤμην· τρία κανᾶ χονδριτῶν αἴρειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μου. καὶ τὰ ἐξῆς.
1.105Aynı yazar. Yazı'nın anlatıcısı "Nehrin üzerinde durduğunu sandı" der, nehrin kıyısında demez; Firavun ise "Nehrin kıyısında durduğumu sandım" der, nehrin üzerinde demez. Mısır'daki dünyevî işler daha iyi şeylerle başlar, bolluk bunların simgesidir; ama daha acı şeylerle biter, bolluk ve kıtlık bunun örneğidir. Zengin hakkındaki hikâyede de böylesi görülebilir. Onun için yedi bolluk yılı adeta, hayatında iyi şeylerini aldığı, mor ve ince keten giyip her gün şatafatla eğlendiği zamandı; buradan ayrıldıktan sonra ise durumu zıddına dönmüş, kötü şeylerini almıştır. Benzerini geniş ve ferah yolda gidenlerde de görürsün: Onların gayesi yok oluştur; başlangıcı dar ve sıkıntılı olanların gayesi ise hayattır. Bu sebeple "Vay doymuş olanlara, çünkü acıkacaklar; vay gülenlere, çünkü ağlayacaklar. Ne mutlu yas tutanlara ve ağlayanlara, çünkü onlar teselli edilecekler."
Τοῦ αὐτοῦ. Τὸ μὲν διηγηματικὸν τῆς ῥαφῆς πρόσωπόν φησιν· Ὤετο ἑστάναι ἑαὶ τοῦ ποταμοῦ, οὐ παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ· ὁ δὲ Φαραώ φησιν· ᾬμην ἑστάναι παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμυῦ, οὐκ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ. Τὰ μέντοιγε ἐν Ἀἰγύπτῳ πράγματα τὰ ἐν τοῖς κοσμικοῖς, ἀπὸ χρηστοτέρων ἀρχόμενα, ὦν σύμβολον ἡ εὐθηνία, εἰς πικρότερον καταλήγει, ὦν ἡ εὐθηνία καὶ ὁ λιμὸς τύπος. Τοιοῦτον δέ ἐστι καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ τὸν πλούσιον λόγου θεωρῆσαι. Οἱονεὶ γὰρ τὰ ἑπτὰ ἔτη τῆς εὐθηνίας ἦν αὐτῷ, ἀπολαμβάνοντι τὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ, ἐνδεδυμένῳ πορφύραν, καὶ βύσσον, καὶ εὐφραινομένῳ καθʼ ἡμέραν λαμπρῶς· λήγει δὲ αὐτῷ εἰς τὰ ἐναντία, ἀπολαμβάνοντι τὰ κακὰ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγήν. Τοιαῦτα δʼ ἂν ἴδοις καὶ ἐπὶ τῶν τὴν πλατείαν καὶ εὐρύχωρον ὁδευόντων, ὦν τὸ τέλος ἀπώλεια· οἷς δὲ ἀρχὴ τὸ στενὸν καὶ τὸ τεθλιμμένον, τὸ τέλος ζωή. Διὸ οὐαὶ τοῖς ἐμπεπλησμένοις, ὅτι πεινάσουσι· καὶ τοῖς γελῶσιν, ὅτι κλαύσουσι. Μακάριοι οἰ πενθοῦντες καὶ κλαίοντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.
1.106İşte nehirden sanki yedi inek çıkıyordu ve devamı. Firavun'un rüyaları inek ve başaktı. Çünkü toprağın işlenmesini sağlayanlar ve toprağın verdikleri, krala bolluğun ve kıtlığın önceden işareti oldu.
Καὶ ἰδοὺ ὥσπερ ἐκ τοῦ ποταμοῦ ἀνέβαινον ἑπτὰ βόες, καὶ τὰ ἐξῆς. Τοῦ Φαραὼ(31) τὰ ἐνύπνια βόες ἦσαν καὶ στάχυες. Διʼ ὧν γὰρ γεωργεῖται ἡ γῆ, καὶ ἅπερ φέρει, προσημαντικὰ εὐθηνίας τε καὶ ἀφορίας ἐγένετο τῷ βασιλεῖ.
1.107Firavun uyandı ve ikinci kez rüya gördü: Tek sapta seçkin ve güzel yedi başak çıkıyordu. Yusuf başak değil, demet gördü; Mısırlı ise demet değil, başak. Yine sakibaşı üç sapı üç güne bakarak görür; kral ise tek saptaki yedi başağı yedi yılın birbirine bağlı olmasına bakarak görür. Böylece tek bir ad olan "sap" kelimesinin yorumu farklı olur. Şu hâlde biri Yazı'yı başka türlü yorumlarsa onu zorluyor sanılmasın. Şuna da dikkat etmeli: Bollukta yedi başak tek sapta çıkar; kıtlıkta ise yedi başak vardır, ama artık tek sapta değildir. Başka bir çevirmen "tek kamışta" der.
Ἠγέρθη δὲ Φαρσῶ, καὶ ἐνυαιάσθη τὸ δεύτεροι· καὶ ἰδοὺ ἑπτὰ στάχυες ἀνέ αινον ἐν πυθμένι ἐνὶ ἐκλεκτοὶ καὶ καλοί. Ὁ μὲν Ἰωσὴφ (32) οὐ στάχυας, ἀλλὰ δράγματα εἶδεν· ὁ δὲ Αἰγύπτιος οὐ δράγματα, ἀλλὰ στάχυας. Καὶ πάλιν ὁ μὲν ἀρχιοινοἔὲ γόος τοὺς τρεῖς πυθμένας βλέπει εἰς τρεῖς ἡμέρας· ὁ δὲ βασιλεὺς τοὺς ἐν πυθμένι ἐνὶ ἑπτὰ στάχυας εἰς τὸ συνημμένον τῶν ἑπτὰ ἐνιαυτῶν· καὶ γίνεται τοῦ ἑνὸς ὀνόματος τοῦ πυθμένος διάφορος ἡ ἑρμηνεία. Είποτε οὖν ἄλλως τις διηγεῖται τὴν Γραφὴν, μὴ δοκκείτω βιάζεσθαι αὐτήν. Καὶ ἔτι τηρητέον, ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς εὐθτνίας ἔττα στάχυες ἀναβαίνοντες ἐν πυθμόνι ἐνὶ, θαὶ δὲ τοῦ λιμοῦ ἑπτὰ μὲν στάχυες, οὐκ ἔτι δὲ ἐν ωθμένι ἐνί· ἄλλος φησίν· ἐν καλάμῳ ἐνί (33).
1.108Sabah oldu, psykhē'si sarsıldı; haber salıp Mısır'ın bütün yorumcularını ve bütün bilgelerini çağırdı. Bütün Mısır'ın yorumcularını ve bilgelerini nasıl çağırdığı lafız bakımından araştırılmalı; yüksek anlam bakımından da Firavun'un, daha bilge saydığı Mısırlı yorumculara ihtiyaç duyup duymadığı sorulmalıdır. "Bütün Mısır'ın" diyoruz, çünkü bu, "Mısır'ın bütün yorumcularını ve bütün bilgelerini" sözünden çıkar.
Ἐγένετο δὲ πρωῒ, καὶ ἐταράχθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, κεὶ ἀποστείλας ἐκάλεσε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς Αἰγλπτου, καὶ πάντας τοὺς σοφοὺς αὐτῆς. Ὅλης ἐέγύπτου (34) πῶς ἐκάλεσε τοὺς ἐξηγητὰς καὶ σοφοὺς, ἅμα ζητητέον ὡς πρὸς τὴν λέξιν, καὶ εἰ πρὸς ἀναγωγὴν δεῖται ἐξηγητῶν Αἰγυπτίων ὁ Φαραὼ ὡς σοφωτέρων. Ὅλης δὲ Αἰγύπτου φαμὲν, ὡς ἀκολούθου τῷ, Πάντας τοὺς ἐξηγητᾶς Αἰγύπτου, καὶ πάντας τοὺς σοφοὺς αὐτῆς.
1.109Firavun onlara rüyasını anlattı, ama Firavun'a onu açıklayan olmadı. Büsbütün sustuklarını sanmıyorum; rüyanın yorumu dışında her şeyi söylüyorlardı. Ama şöyle denecek: Mısır'ın yorumcu ve bilgelerinin rüyaları yorumlarken isabet edip etmediğini Firavun nereden biliyordu? İbrani buna şöyle cevap veriyordu: Firavun rüyayı görürken yorumunu da görmüştü, ama bu hafızasından silinmişti. Bu yüzden her birini dinlerken gördüğünü bildiği şeyi hatırlamıyordu. Yusuf'a hayran kalması da, onu bir anda yükseltip bütün Mısır'ı, buğdayını ve Mısırlıların kurtuluşunu ona emanet etmesi de bundandır; çünkü Yusuf rüyaları yorumlar yorumlamaz o, bunların daha önce kendisine gösterilenlerle aynı olduğunu hatırlamıştı.
Καὶ διηγήσατο αὐτοῖς Φαραὼ τὸ ἐνύπνιον αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἀπαγηέλλων αὐτὸ τῷ Φαραώ. Οὐκ οἶμαι (35), ὅτι τέλεον ἐσιώπων, ἀλλὰ πάντα μᾶλλον ἔλεγον ἢ αὐτὸ τὸ τῆς ἐνυπνίων διηγήσεως. Ἀλλʼ ἐρεῖ τις· Πῶς ᾔδει ὁ Φαραὼ πότερον ἐπιτυγχάνουσιν οἱ ἐξηγηταὶ καὶ σοφοὶ Αἰγύπτου διηγούμενοι τὰ ἐνύπνια, ἢ μή; Ἔλεγε δὲ πρὸς ταῦτα ὁ Ἐβραῖος, ὅτι ὁ Φαρσὼ ἰδὼν τὸ ἐνύπνιον, εἶδε αὐτοῦ καὶ τὴν διήγησιν, ἥτις αὐτοῦ ἀπέπεσε τῆς μνήμης. Ἐκάστου οὖν ἀκούων λέγοντος, οὐκ ἀνεμιμνήσκετο οὗ ᾔδει ἑωρακέναι. Διὰ τοῦτο δὲ ἐξεπλάγη τὸν Ἰωσὴφ. καὶ ἀθρόως αὐτὸν προήγαγεν εἰς τὸ πιστεῦσαι τὴν πᾶσαν Αἴγυπτον, καὶ τὸν σῖτον αὐτῆς, κκὶ τὴν σωτηρίαν τῶν Αἰγυπτίων, αὐτῷ· ἐπεὶ ἅμα γε ἐκδιηγήσκτο τὰ ὀνείρατα, καὶ οὗτος ὑπεμνήσθη τὰ αὐτὰ εἶναι τὰ προδεδηλωμένα αὐτῷ.
1.110Yusuf Firavun'a cevap verdi: "Tanrı olmadan Firavun'a kurtuluş cevabı verilmez." Yusuf'un söze Tanrı'dan başlaması yerindedir. Dikkat et: Kadına da, "Bu kötü işi yapıp Tanrı'nın önünde günah mı işleyeyim?" demişti. Zindandaki hadımlara da, "Onların açıklaması Tanrı'dan değil midir?" der.
Ἀποκριθεὶς δὲ Ἰωσ ὴφ τῷ θαραὼ, εἷπεν Ἄνευ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀποκριθήσεται τὸ σωτήριον Φαραώ. Εὔλογος Ἰωσὴφ (36) ἐν ᾧ προοιμιάζ εται ἀπὸ Θεοῦ. Τήρει δὲ, ὅτι πρὸς μὲν τὴν γυναῖκα εἶπε· Καὶ ποιήσω τὸ ῥῆμα τὸ πονηρὸν τοῦτο, καὶ ἁμαρτήσομαι ἐναντίον τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ φυλακῇ εὐνούχους φησίν· Οὐχὶ διὰ τοῦ Θεοῦ ὁ διαάφησις αὐτῶν ἐστι;
1.111Firavun bütün kullarına dedi: "Kendisinde Tanrı'nın ruhu olan böyle bir adam bulabilir miyiz?" Firavun, hafızasından silinen rüya yorumunun Yusuf tarafından açıklanmasını insan gücünü aşan bir şey olarak görünce, onda Tanrı'nın ruhu olduğunu söyledi.
Καὶ εἶπε Φαραὼ πᾶσι τοῖς παισὶν αὐτοῦ· Μὴ εάρήσομεν ἄνθρωπον τοιοῦτον, ὅς ἔχει πνεῦμα σθεοῦ ἐν ἐαυτῷ; Μεῖζον ἢ κατὰ ἄνθρωπον (37) ἰδὼν θαρσὼ τὸ τὴν ἐκπεσοῦσαν τῆς μνήμης αὐτοῦ λύσιν τοῦ ὀνείρατος σεσαφηνίσθαι ὑπὸ τοῦ Ἰωσὴφ, πνεῦμα εἶπε Θεοῦ ἔχειν αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ.
1.112Aynı yazar. Firavun da tek Tanrı demek zorunda kaldı; rüyanın yorumu hakkında önceden söylenenler de buna uygundur.
Τοῦ αὐτοῦ. Ἠναγκάσθη καὶ Φαραὼ ἔνα εἰπεῖν Θεόν· καὶ τούτῳ δὲ συνᾴδει τὸ περὶ τῆς λύσεως τοῦ ἐνείρατος προαποδεδομένον.
1.113Önünde tellal bağırıyordu. İbranicede Abrekh vardır; bu kelime tam olarak "körpe baba" demektir. Yusuf'a körpe baba denmesi yerindedir, çünkü yaşça körpe olduğu hâlde Mısırlılara baba gibi kurtarıcı bir yönetim göstermiştir. Tellalın sesi açık olduğuna göre kelime, diz çökmekten başka bir şey anlatmaz.
Καὶ ἐκήρυσσεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ κήρυξ. Τὸ Ἐβραῖκὸν (38) ἔχει Ἀβρὴχ, ὃ κυρίως σημαίνει, πατὴρ ἀπαλός. Εἰκότως πατέρα ἁπαλὸν ἐκάλεσε τὸν Ἰωσὴφ, ἐπειδήπερ ἁπαλὸς ὤν κατὰ τὴν ἡλικίαν, ὡς πατὴρ σωτήριον ἀρχὴν Αἰγυπτίοις ἐνεδείξατο. Δηλοῖ δὲ οὐδὲν ἡ λέξις, ἢ τὸ γονατίζειν. Φανερὰ γάρ ἐστιν ἡ φωνὴ τοῦ κήρυκος.
1.114Firavun Yusuf'un adını Psonthomphanekh koydu. Bomthomphanekh, "geleceğin kendisine açıldığı kişi" diye çevrilir. Akylas'ta Saphamreano; Symmakhos'ta Daphthphane, yani "gizlileri açığa çıkardı".
Καὶ ἐκάλεσε Φαρσὼ τὸ ὄνομα Ἰωσὴφ ψνθοφφανήχ. βομθομφανὴχ (39) ὁ ἑρμηνεύεται, ῷ ἀτεκαλύρδη τὸ μέλλον. Ἀκύλας, Σαφαμρεανό· Σύμμαχος, δαφθφανὴ, κεκρυμμέrα ἀπεκάλυψε.
1.115Ona eş olarak Heliopolis kâhini Petephres'in kızı Asenath'ı verdi. Phutiphar, Yusuf'la evlenen kadının babasının adıdır. Bunun Yusuf'u satın alan kişiden başkası olduğu sanılabilir. Ama İbraniler böyle düşünmezler; gizli bir kitaba dayanarak bunun aynı kişi olduğunu, Yusuf'a hem efendi hem kayınpeder olduğunu söylerler. Anlattıklarına göre bu Asenath, tuzak kuranın Yusuf değil annesi olduğunu babasına bildirmişti. Babası da onu Yusuf'a vermiş, Mısırlılara da evinde böyle bir günah işlenmediğini göstermeye çalışmıştı.
Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν Ἀσενὲθ θυγατέρα Πετεφρῆ ἱερέως Ἡλιουπόλεως αὐτῷ γυναῖκα. Τὸ μὲν Φουτιφὰρ (40) ἐν ὀνόματι τοῦ πατρός ἐστι τῆς γαμηθείσης τῷ Ἰωσήφ. Οἰήσεται δέ τις ἕτερον εἶναι τοῦτον παρὰ τὸν ὠνησάμενον τὸν Ἰωσήφ. Οὐ μὴν οὕτως ὑπειλήφασιν Ἑβραἴοι· ἀλλʼ ἐξ ἀποκρύφου λέγουσι τὸν αὐτὸν εἶναι, καὶ δεσπότην καὶ πενθερὸν γενέσθαι. Καὶ φασὶ ταύτην τὴν Ἀσενὲθ διαβεβληκέναι τὴν μητέρα παρὰ τῷ πατρὶ ὡς ἐπιβουλεύσασαν τῷ Ἰωσὴφ, καὶ οὐκ ἐπιβουλευθεῖσαν. Ἥν δὲ ἐκδέδωκε τῷ Ἰωσὴφ, δεῖξαι σπουδάσας καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις, ὅτι μηδὲν τοιοῦτον ἡμάρτηται εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.
1.116Yusuf ilk oğlunun adını Manaşşe koydu, çünkü "Tanrı bana bütün zahmetlerimi ve babamın bütün zahmetlerini unutturdu" dedi. Bütün zahmetleri Tanrı'nın işiyle unutmak açıkça iyidir. Ama Yusuf'un babası Yakup'a ait her şeyi de, Tanrı böyle yaptığı için unutup unutmadığı araştırılmalıdır. Çünkü Tanrı Yusuf'a Yakup'un sözlerini ve oğullarını unutturmaz. Meğer ki onun zahmetleri kastedilmiş olsun; "zahmetler" kelimesi iki yana da ortak alınırsa, cümle "bütün zahmetlerimi ve babamın bütün zahmetlerini" demek olur.
Ἐκάλεσε δὲ Ἰωσὴφ τὸ ὄνομα τοῦ πρωτοτόκου Μανασσῆ, ὅτι ἐπιλαθέσθαι ἐποίησέ με ὁ Θκὸς πάντων τῶν πόνων μου, κοὶ πάντων τῶν τοῦ πατρός μου. Τὸ μὲν πάντων (41) ἐπιλαθέσθαι τῶν πόνων τοῦ Θεοῦ τοῦτο ποιήσαντος, σαφῶς καλόν ἐστιν· εἰ δὲ καὶ πάντων τῶν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Ἰακὼβ ὁ Ἰωσὴφ ἐπελάθετο, καὶ τοῦτο ποιήσαντος τοῦ Θεοῦ αὐτῷ, ζητητέον. Οὐ γὰρ Θεὸς ποιεῖ ἐπιλαθέσθαι τὸν Ἰωσὴφ λόγων τοῦ Ἰακὼβ, καὶ υἱῶν αὐτοῦ· εἰ μὴ ἄρα πόνων αὐτοῦ, ἵνʼ ᾖ ἀπὸ κοινοῦ τὸ, πόνων, οὕτως· πάντων τῶν πόνων μου καὶ πάντων τῶν τοῦ πατρὸς πόνων.
1.117İkincisinin adını Efraim koydu, çünkü "Tanrı beni alçaltıldığım ülkede büyüttü" dedi. Gizemli anlamda ruhanî Mısır, adil insanın alçaltıldığı ülkedir. Bu yüzden Elçi "alçaklığımızın bedeni" der; Mezmurlar'da da "Hayatımız toza alçaltıldı" ve yine "Bizi kötülük yerinde alçalttın" denir.
Τὸ ὄνομα τοῦ δευεέρου ἐκάλεσεν Ἐφραῒμ, ὅτι ὔξησέ με ὁ Θεὸς ἐν γῇ ταπεινώσεώς μου. Μυστικῶς (42) ἡ πνευματικὴ Αἴγυπτος γῆ ταπεινώσεώς ἐστι τοῦ δικαίου· παρὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ λέγεται Τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν· καὶ ἐν Ψαλμοῖς· Ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ζωὴ ἡμῶν· καὶ πάλιν Ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἐν τόπῳ κακώσεως.
1.118Yusuf Mısır'ın yöneticisiydi. Ülkenin bütün halkına o satıyordu. Yusuf'un kardeşleri gelip yüzüstü yere secde ettiler. Yakup'un oğulları ülkenin halkından olmadığı için onlara satmıyordu; parayı da iki kez geri verdi. Çünkü buğdayı İsrail oğullarının karşılıksız alması yakışırdı.
Ἰωσὴφ δὲ ἦν ἄρχων τῆς Αἰγύπτου. Οὗτος ἐπώλει παντὶ τῷ λαῷ τῆς γῆς. Ἐλθόντες δὲ οἱ ἀδελφοὶ Ἰωσὴφ προσεκύνησαν αὐτῷ ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν. Διὰ τὸ μὴ εἶναι (43) λαοὺς τῆς γῆς τοὺς υἱοὺς Ἰακὼβ, οὐκ ἐπώλει αὐτοῖς· ἀπεδίδου δὲ τὰ ἀργύρια δίς. Ἔπρεπε γὰρ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ προῖκα λαμβάνειν τὸν σἶτον.
1.119Aynı yazar. Aynı kişilere, satın alırken "İsrail oğulları", Yusuf'a secde ederken "Yusuf'un kardeşleri" demesi ne zarif! Yalnız Benyamin ne Esav'a ne Yusuf'a secde eder. Bu yüzden Tapınak onun payına düşer.
Τοῦ αὐτοῦ. Χαριέντως περὶ τῶν αὐτῶν, ὅτε μὲν ἀγοράζουσι, φησὶν, υἱοὶ Ἰσραήλ· ὅτε δὲ προσκυνοῦσιν Ἰωσὴφ, οἱ ἀδελφοὶ Ἰωσήφ. Πλὴν Βενιαμὶν οὕτε τὸν Ἡσαῦ οὕτε τὸν Ἰωσὴφ προσκυνεῖ. Διὸ ἐν τῇ μερίδι αὐτοῦ γίνεται ὁ ναός.
1.120Evet, kardeşimiz yüzünden günah içindeyiz; çünkü bize yalvardığında psykhē'sinin sıkıntısını görmezden geldik. Yalvarmış olması, Yazı'nın sustuğu şeylerdendir; nasıl yalvardığı yazılmamıştır.
Ναὶ, ἐν ἀμαρείαις γάρ ἐσ μεν περί τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν, ὅτι ὑπερείδορεν τὴν θλίψιν· τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ὅτε κατεδέετο. Κατὰ τὸ σιωπώμενον (44) κατεδέετο· οὐ γὰρ ἀναγέγραπται πῶς κατεδέετο.
1.121Ruben onlara cevap verdi: "Size, çocuğa haksızlık etmeyin demedim mi? Dinlemediniz. İşte kanının hesabı soruluyor." Yukarıda şöyle denmişti: Yusuf, Ruben yokken İsmaililere satıldı; Ruben satıştan sonra çukura döndü, Yusuf'u çukurda göremedi ve elbiselerini yırttı; kardeşlerinin yanına dönüp "Çocuk yok; ben şimdi nereye gideceğim?" dedi. Yusuf'un satıldığını kardeşlerinden öğrenmiş görünmüyor. O hâlde belki onun öldürüldüğünü sanarak şimdi "İşte kanının hesabı soruluyor" diyordur.
Ἀποκριθεὶς Ῥουβθὶμ, εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἐλάλησα ὑμῖν, λέγων, Μὴ ἀδικήσητε τὸ παιδάριιον; καὶ οὐκ εἰσηκούσατέ μου. Καὶ ίδοὺ τὸ αἶμα αὐτοῦ ἐκζητεῖται. Ἐν τοἴς ἀνωτέρω (45) λέλεκται, ὅτι μὴ παρόντος τοῦ Ῥουβὶμ πέπραται τοῖς Ἰσμαηλίταις ὁ ωσὴφ, καὶ μετὰ τὸ πραθῆναι αὐτὸν ἀνέστρεψεν ὁ ουβὶμ ἐπὶ τὸν λάκκον, καὶ οὐχ ὁρᾷ τὸν Ἰωσὴφ ἐν τῷ λάκκῳ, καὶ διέῤῥηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ· καὶ ἐπέστρεψεν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπε· Τὸ παιδάριον οὐκ ἔστιν· ἐγὼ δέ ποῦ πορεύσομαι ἔτι Καὶ οὐ φαίνεται μεμαθηκὼς παρὰ τῶν ἀδελφῶν περὶ τοῦ Ἰωσὴφ, ὅτι ἐπράθη. Μήποτε οὖν, οἴόμενος ἀνῃρῆσθαι αὐτὸν, νῦν φησι τὸ, Ἰδοὺ αἷρα αὐτοῦ ἐκδητεῖτα.
1.122Yahuda babası İsrail'e dedi: "Çocuğu benimle gönder; kalkıp gidelim ki yaşayalım." Belki Benyamin'in Yahuda kabilesiyle birlikte olacağını peygamberce söylüyordur.
Εἶπε δὲ Ἰούδας πρὸς λοραὴλ τὸν πατέρα αὑτοῦ· Ἀπστειλον τὸ παιιδάριον μετʼ ἐμοῦ, καὶ ἀναστάντες πορευσόμεθα ἴνα ζῶμεν. Μήποτε (46) προφητεύει, ὅτι ἤμελλε μετὰ τῆς Ἰούδα φυλῆς εἶναι Βενιαμίν.
1.123Ona ben kefilim; onu sana getirmezsem benden iste ve devamı. Yahuda, Benyamin'in başına insan olarak gelebilecek hiçbir şeyi hesaba katmadan, sanırım peygamberce babasına söz veriyor.
Ἐγὼ δὲ ἐκδέχομαι αὐτόν· ἐκ χερός μου ζήτησον αὐτὸν, ἐὰν μὴ ἀγάγω αὐτὸν πρὸς σὲ, καὶ τὰ ἐξῆς. Μηδὲν (47) τῶν δυνατῶν γενέσθαι ὡς ἀνθρώπῳ τῷ θενιαμὶν λογισάμενος Ἰούδας, προφητικῶς, οἶμαι, τῷ πατρὶ ἐπαγγέλλεται.
1.124Ülkenin ürünlerinden kaplarınıza alın ve adama armağan olarak reçine, bal, tütsü, mür, menengiç ve ceviz götürün. Yusuf'a ülkenin ürünlerinden, Mısır'da bulunmayan armağanlar götürülüyor: reçine, bal, tütsü, mür, menengiç, ceviz. Yukarıda da develer tütsü, reçine ve mür yüklüydü, ama bal, menengiç ve ceviz yoktu.
Λάβετε ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑμῶν, καὶ κατάγετε τῷ ἀνρώπῳ δῶρα τῆς ῥητίνης, κοίτοῦ μέλιτος, θυμίαμά τε καὶ στακτὴν, καὶ τερέβνθον, καὶ κάρυα. Ἀπὸ τῶν καρπῶν (48) τῆς γῆς φέρεται τῷ Ἰωσὴφ δῶρα, ἃ οὐκ ἔχει Αἴγυπτος· ἔστι δὲ ῥητίνη, μέλι, θυμίαμα, στακτὴ, τερέβινθος, κάρυα· καὶ ἀνωτέρω δὲ, καὶ αἱ κάμηλοι ἔγεμον θυμιαμάτων, ῥητίνης, στακτῆς, ἀλλʼ οὐχὶ καὶ μέλιτος, καὶ τερεβίνθου, καὶ καρύων.
1.125Aynı yazar. Midyanlılar Yusuf'la birlikte Mısır'a üç tür ürün götürür; Yakup'un oğulları bunlara üç tür daha ekleyip Yusuf'a getirir. Bununla birlikte, ilkini de ikincisini de İbrahim'in soyu getirir. Daha aşağı olanların İbrahim'in evlilik dışı çocuklarından, fazlasının ise meşru çocuklarından gelmesi gerekiyordu, çünkü Mısır'ın bunlara ihtiyacı vardı.
Τοῦ αὐτοῦ. Τρία εἴδη μετὰ Ἰωσὴφ κατάγουσι Μαδιηναῖοι εἰς Αἴγυπτον, οἶς ἄλλα τρία προσθέντες οἱ υἱοὶ Ἰακὼβ φέρουσι τῷ Ἰωσήφ. Πλὴν σπέρμα Ἀβραὰμ καὶ τὰ πρότερα φέρουσι, καὶ τὰ δεύτερα. Καὶ ἔδει τὰ μὲν ὑποδεέστερα ἀπὸ τῶν νόθων τοῦ Ἀβραὰμ φέρεσθαι παίδων, τὰ δὲ πλείονα, ἀπὸ τῶν γνησίων, ὡς τῆς Αἰγύπτου χρείαν τούτων ἐχούσης.
1.126"İlk seferde çuvallarımıza geri konan para yüzünden içeri alınıyoruz; bize iftira edip saldırmak, bizi ve eşeklerimizi köle almak için" dediler. Böyle bir tehlikede olduklarını sananların eşeklerini düşünmesi, alegori olmadıkça inandırıcı değildir.
Εἶπαν Διὰ τὸ ἀργύριον τὸ ἀποστραφὲν ἐν τοῖςμμαρσιποις τὴν ἀρχὴν ἡμεῖς εἰσαγ όμμεθα· τοῦ συκοφαντῆσαι ἡμᾶς, καὶ ἐπιθέσθαι ἡμῖν, τοῦ λαβεῖν. μμᾶς εἰς παῖδας, καὶ τοὺς ὄνους ἡμῶν. Ἀπίθανον τὸ. ἐν τοιαύτῃ νομίζοντας εἶναι περιστάσει, περὶ τῶν ὄνων φροντίζειν, εἰ μὴ ἀλληγορεῖται.
1.127Onlara, "Size selamet, korkmayın" dedi. Yusuf'un evinin başındaki adam bu sözleri, Yusuf sayesinde dindarlıkta kazanç sağlamış olarak söylemiş görünüyor.
Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Ἴλεως ὑμῖν. μὴ φοβεῖσθε. Ἔοικεν ὁ ἐπὶ τοῦ οἴκου τοῦ Ἰωσὴφ ἄνθρωπος ταῦτα εἰρηκέναι, ὠφεληθεὶς εἰς θεοσέβειαν παρὰ τοῦ Ἰωσήφ.
1.128Benyamin'in payı hepsinin payından büyüktü, onlarınkinin beş katıydı. Ya Kudüs yüzünden ya da Elçi Pavlus'un simgesi olduğu için büyütülmüştür. Efraim kabilesinden olan Yeşu da ülkeyi öbür kabilelere paylaştırmıştır.
Ἐμεγαλύνθη δὲ ἡ μερὶς θεαιαμῖν παρὰ τὰς με ρίδας πάντων· πενταπλασίως πρός τὰς ἐκείνων. Ἐμεγαλύνθη ἢ διὰ τὴν Ἱερουσαλὴμ, ἢ ὡς τύπος τοῦ ἀποστόλου Παύλου. Καὶ Ἰησοῦς δὲ τῆς φυλῆς ὤν Ἐφραῒμ διεμέρισε ταῖς ἄλλαις φυλαῖς τὴν γῆν.
1.129Çünkü Tanrı beni, size bir kalıntı bıraksın diye önünüzden gönderdi. Tanrı Yusuf'u çok kişinin hayatı için kardeşlerinden önce Mısır'a gönderdiğine göre açıktır ki onu gönderirken, kardeşlerinin kıskançlığından ve prohairesis'inden, Yusuf hakkındaki tedbirinde çok kişinin hayatı için yararlanmıştır. Demek ki Tanrı bazen bazı kimselerin günahlarından yararlanarak başkalarının kurtuluşu için kendi tasarısını gerçekleştirir.
Ἀπέστειλε γάρ με ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν ὑμῶν, ὑπολείπεσθαι ὑμῖν κατάλεμμα. Ἐπείπερ ὁ Θεὸς ἀπέστειλε διὰ τὴν τῶν πολλῶν ζωὴν τὸν Ἰωσὴφ ἔμπροσθεν τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ εἰς Αἴγυπτον, δηλονότι ὁ Θεὸς ἀποστέλλων αὐτὸν εἰς Αἴγυπτον, συγκατεχρήσατο τῷ ζήλῳ καὶ τῇ προαιρέσει τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ εἰς τὴν περὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπὶ ζωῇ πολλῶν οἰκονομίαν. Οὐκοῦν ἔσθʼ ὅτε συγχρώμενος ἑτέρων ἁμαρτίαις ὁ Θεὸς, οἰκεῖα βουλεύεται ἐπὶ ἄλλων σωτηρίᾳ.
1.130Şimdi beni buraya siz değil, Tanrı gönderdi; beni Firavun'a baba, bütün evine efendi ve bütün Mısır ülkesine yönetici yaptı. Bedensel işlere hâkim olan, onlara hiçbir şekilde boyun eğmeyen kişi "Tanrı beni bütün Mısır ülkesine efendi yaptı" diyebilir.
Νῦν οὖν οὐχ ὑμεῖς με ἀπεστάλκατε ὧδε, ἀλλ᾿ ὁ Θεὸς, καὶ ἐποίησέ με ὡς πατέρα Φαραὼ, καὶ κύριον παντὸς τοῦ οἴκου αὐτοῦ, καὶ ἄρχοστα πάσης γῆς Αἰγύπτου. Ὁ ἄρχων τῶν σωματικῶν πραγμάτων, καὶ μηδαμῶς αὐτοῖς εἴκων, λέγοιτʼ ἂν τὸ, Ἐποίησέ με ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς Αἰγύπτου κύριον.
1.131Eşyalarınıza acımayın, çünkü Mısır'ın bütün iyi şeyleri sizin olacak. Mecazen Mısır denen yerde bir şey varsa o Mısırlıların değil, İsrail'indir. Bu yüzden çıkışta İbraniler Mısırlıları soyar; altın ve gümüş kapları ve Mısır'da iyi olan ne varsa alırlar.
Καὶ μὴ φείσησθε τοῖς ὀφθαλμοὺς τῶν σκευῶν ὑμῶν. Τὰ γὰρ πάντα ἀγαθὰ Αἰγύπτου ὑμῶν ἔσται. Εἴ τι ὑπάρχει ἐν τῇ τροπικὧς καλουμένῃ Αἰγύπτῳ, οὐκ Αἰγυπτίων ἐστὶν, ἀλλὰ τοῦ Ἰσραήλ. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ ἐξόδῳ συσκευάζουσιν Ἑβραῖοι τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ λαμβάνουσι σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, καὶ εἴ τι ἀγαθὸν ἐν Αἰγύπτῳ ἦν.
1.132Ben de seni gayeye kadar çıkaracağım. Tanrı'ya yakışan bir vaat: Yalnız çıkarmak değil, çıkarılanı gayeye de ulaştırmak.
Καὶ ἐγὼ ἀναβάσω σε εἰς τέλος. Πρέπουσα ἐπαγγελία τῷ Θεῷ, οὐ μόνον ἀναβιβάζειν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τέλος φέρειν τὸν ἀναβιβαζόμενον.
1.133Aynı yazar. Beş Kitap'ta ölümden sonraki hayatın kanıtını arayanlara şöyle diyeceğiz: "Seni çıkaracağım" diyen yalan söylemediğine göre, onu bu hayatta sonradan çıkarmış, ayrılışından sonra da çıkarmıştır; zira bundan sonra Yusuf ellerini Yakup'un bedeninin gözlerine koymuştur. Tanrı, hayatın sonundan sonra İsrail'i kendi yanındaki gayeye yükselterek çıkarmıştır.
Τοῦ αὐτοῦ. Πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Πεντατεύχου ζητοῦντας τὴν μετὰ ταῦτα ζωὴν φήσομεν Ἐπείπερ ἀψευδής ἐστιν ὁ εἰπὼν, Ἀσαβιβάσω σε, ἀνεβίβασεν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ὕστερον, καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον ἀνεβίβασεν αὐτὸν, ὅτε μετὰ τοῦτο Ἰωσὴφ ἐπέβαλε τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ σώματος Ἰακώβ. Ἀνεβίβασεν δὲ ὁ Θεὸς, ἀνάγων μετὰ τὸ τέλος τοῦ βίου ἐπὶ τὸ παῤ ἑαυτῷ τέλος τὸν Ἰσραήλ.
1.134Yakup yemin kuyusundan kalktı ve İsrail oğulları babaları Yakup'u aldılar. Yemin kuyusuna gelen İsrail'dir; sanırım kendisine ait her şeyle birlikte Yakup'u getirmişti. Yemin kuyusundan kalkan ise Yakup'tur; çünkü kalkmaya muhtaç olan İsrail değil, Yakup'tu. Bundan sonra, kaldırılmaya muhtaç olan baba Yakup'u, Yakup'un değil, İsrail'in oğulları almıştır.
Ἀνέστη δὲ Ἰακὼδ ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρκου. καὶ ἀνέλαβον υἱοὶ Ἰσραὴλ Ἰακὼδ τὸν πατέρα αὐτῶν. Ὁ μὲν ἐλθὼν ἐπὶ τὸ φρέαρ τοῦ ὅρκου Ἰσραήλ ἐστι, φέρων μετὰ πάντων τῶν αὐτοῦ, οἶμαι, Ἰακώβ ὁ δὲ ἀνιστάμενος ἀπὸ τοῦ φρέατος τοῦ ὅρκου, Ἰακώβ ἐστιν· ἐδεῖτο γὰρ ἀναστάσεως οὐχ ὁ Ἰσραὴλ, ἀλλʼ δ Ἰακώβ. Εἶτα μετὰ τοῦτο, δεόμενον ἀναλήψεως Ἰακὼβ πατέρα ἀνειλήφασιν υἱοὶ οὐχὶ Ἰακὼβ, ἀλλʼ Ἰσραήλ.
1.135Aynı yazar. Firavun, İsrail'i değil Yakup'u taşımak için arabalar gönderdi. Yakup Mısır'a girdi, inmedi. Çünkü İsrail'e "Mısır'a inmekten korkma" denmiştir.
Τοῦ αὐτοῦ. Ἀπέστειλε Φαραὼ ἁμάξας ἆραι οὐ τὸν Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τὸν Ἰακώβ. Εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον, οὐ κατέβη Ἰακώβ. Τῷ γὰρ Ἰσραὴλ εἴρηται, Μὴ φοβοῦ καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον.
1.136Yakup ve bütün soyu onunla birlikte Mısır'a girdi. Burada "Yakup'un soyu" denmiş, yukarıda ise "İsrail oğulları". Ayrıca Yakup ve bütün soyu Mısır'a girdiyse, Er ile Onan da girmediyse, onlar Yakup'un soyundan değildiler.
Εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον Ἰακὼδ, καὶ πᾶν τὸ σπέρμα αὐτοῦ μετʼ αὐτοῦ. Σπέρμα μὲν νῦν τοῦ Ἰακὼβ λέλεκται· ἀνωτέῤω δὲ υἱοὶ Ἰσραήλ. Πλὴν εἴπερ Ἰακὼβ, καὶ πᾶν τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον, οὐκ εἰσῆλθεν δὲ Ἤρ, καὶ Αὐνὰν, οὐκ ἦσαν σέομα τοῦ Ἰααώβ.
1.137Kızları ve kızlarının kızları. Kızlarını yanına aldığına göre damatlarını da birlikte götürmüş olduğu açıktır. Çünkü putperestliğe dönerler diye kızlarını evinin dışına göndermeye razı olmuyordu.
Θυγατέρες καὶ θυγατέρες τῶν θυγατέρων αὐτοῦ. Δηλονότι τὰς θυγατέρας ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ, καὶ τοὺς γαμβροὺς συνεπάγετο. Οὐ γὰρ ἠνείχετο ἔξω τῆς οἰκίας αὐτοῦ ἀποστέλλειν τὰς θυγατέρας, μήπως τραπεῖεν εἰς εἰδωλολατρείαν.
1.138Aynı yazar. Yakup'un kızları yoksa kızları Mısır'a nasıl iniyor? Öyleyse bu alegori olmasın? Ardından da, Dina adlı kızla birlikte Lea'dan olanların otuz üç kişi olduğunu söylüyor.
Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ μὴ ἔχει θυγατέρας ὁ Ἰακὼβ, πῶς αἱ θυγατέρες αὐτοῦ καταβαίνουσιν εἰς Αἴγυπτον; Μὴ τοίνυν ἀλληγορεῖται. Ἑξῆς δὲ λέγει ἐκ Λείας εἶναι, καὶ θυγατέρας λγ᾿ Δίνας ὀνομασθείσης.
1.139Mısır'a giren İsrail oğullarının adları bunlardır. Yakup'un değil, İsrail'in oğullarının; Mısır'a inenlerin değil, girenlerin adları bunlardır.
Ταῦτα δ ὲ τὰ ὀνόματα τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, τῶν εἰσελθόντων εἰς Αἴγυπτον. Υἱῶν, οὐκ Ἰακὼβ, ἀλλʼ Ἰσραὴλ, εἰσελθόντων, οὐ καταβάντων εἰς Αἴγυπτον, τὰ ὀνόματα ταῦτά ἐστιν.
1.140Yakup'un ilk oğlu Ruben ve devamı. Yukarıda bu adların İsrail'in oğullarına ait olduğunu söyledikten sonra şimdi Ruben'in Yakup'un ilk oğlu olduğunu söylüyor.
Πρωτότοκος Ἰακὼδ, Ῥουβὴμ, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀνωτέρω εἰπὼν τὰ ὀνόματα τῶν υἱῶν εἶναι τοῦ Ἰσραὴλ, νῦν τοῦ Ἰακὼβ εἶναι πρωτότοκόν φησι τὸν Ῥουβήμ.
1.141Aynı yazar. Şuna dikkat edilmeli: Yakup'un Kenan ülkesinde doğan oğullarıyla birlikte Yusuf'un Mısır'daki oğullarını da sayıyor. Bu, sonlara doğru gelen şu söze hazırlık olur: "Efraim ve Manaşşe benimdir, Ruben ve Simeon gibi."
Τοῦ αὐτοῦ. Σημειωτέον, ὅτι σὺν τοῖς γενομένοις ἐν γῇ Χαναὰν υἱοῖς Ἰακὼβ ἀριθμεῖ αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐν Ἀἰγύπτῳ ὄντας υἱοὺς Ἰωσήφ. Συμβάλλεται γὰρ τοῦτο εἰς τὸ ἐξῆς ῥητὸν περὶ τὰ τέλη, ἔνθα φησίν· Ἐμοί εἰσιν Ἑφραῒμ καὶ Μανασσῆ, ὡς Ῥουβὴμ καὶ Συμεών.
1.142İsrail Yusuf'a dedi: "Artık ölebilirim, çünkü yüzünü gördüm; sen hâlâ yaşıyorsun." Mısır'da bulunup Mısırlılardan zarar görmemek ve Tanrı'ya göre olan hayatta kalmak şaşılacak şeydir. Yakup bu yüzden hayranlıkla Yusuf'a "Sen hâlâ yaşıyorsun" dedi.
Καὶ εἶπεν Ἰσραὴλ πρὸς Ἰωσήφ· Ἀποθανοῦμαι ἀπὸ τοῦ νῦν, ἐπεὶ ἑώρακα τὸ πρόσωπόν σου. Ἔτι γὰρ σὺ ζῇς. Θαυμαστόν ἐστι τὸν γενόμενον ἐν Αἰγύπτῳ μὴ βλαβῆναι ἀπὸ τῶν Αἰγυπτίων, καὶ μεῖναι ἐν τῇ κατὰ Θεὸν ζωῇ. Διόπερ θαυμάζων ὁ Ἰακὼβ, εἶπε τῷ Ἰωσὴφ τὸ, Ἔτι γὰρ σὺ ζῇς.
1.143Kulların çocukluktan bugüne koyun çobanıdır . . . Firavun'a, "Ülkede misafir kalmaya geldik" dediler. Firavun'un önünde çoban olduklarını açıkça söylüyorlar. Sonra, Firavun tedirgin olmasın diye "Ülkede misafir kalmaya geldik" diyorlar.
Ποιμένες προβάτων οἱ παῖδές σου ἐκ παιδὸς ἔως τοῦ νῦν . . . . Εἶπαν δὲ Φαραώ· Παροικεῖν ἐν τῇ γῇ ἥκαμεν. Παῤῤησιάζονται τὸ ποιμένες εἶναι πρὸς τὸν Φαραώ. Εἶτα, ἵνα μὴ ταραχθῇ Φαραὼ, φασίν· Παροικεῖν ἐν τῇ γῇ ἥκαμεν.
1.144Firavun Yusuf'a, "Goşen ülkesinde otursunlar" dedi. Bu nüsha, İbranice metnin ve öbür edisyonların sırasına göre Tetrapla'dan aktarılmıştır. Orada Yetmişler'in metninin bazı yerlerde yer değiştirdiği, baştakilerin sona, sondakilerin başa geçtiği görülür. Burada da aynı durum tespit edildiği için doğru sırayı ekledik. Şöyledir: "Kulların Goşen ülkesinde oturacak" sözüne "Firavun Yusuf'a, Goşen ülkesinde otursunlar dedi" sözü bağlanır. Sonra "Aralarında . . . olduğunu biliyorsan" ve devamı gelir.
Εἶπε δὲ Φαραὼ τῷ Ἰωσὴφ, λέγων· Κατοικείτωσαν ἐν γῇ Γεσέμ. Ἐπειδὴ ἐν τοῖς Τετραπλοῖς (49), ἐξ ὧν καὶ τὸ ἀντίγραφον μετελήφθη πρὸς τὸν εἱρμὸν τὸν ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ καὶ ταῖς ἄλλαις ἐκδόσεσι, δείκνυται καὶ ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα ἔν τισι τόποις μετατεθεῖσα, ὡς τὰ πρῶτα ὕστερα, καὶ τὰ ὕστερα πρῶτα γενέσθαι· ὅπερ καὶ ἐνταῦθα εὑρέθη παθοῦσα· τούτου χάριν παρεθήκαμεν ἀκολουθίαν. Ἔστι δὲ αὕτη· τῷ, Κατοικήσομεν οἱ παῖδές σου ἐν γῇ Γεσὲμ, συνἁπτεται τὸ, Εἶπε δὲ Φαρσὼ τῷ Ἰωσήφ· Κατοικείτωσαν ἐν γῇ Γεσέμ. Εἰ δὲ ἐπίστῃ, ὅτι εἰσὶν ἐν αὐτοῖς· καὶ τὰ ἐξῆς.
1.145Aralarında yetenekli adamlar olduğunu biliyorsan onları hayvanlarımın başına yönetici koy. Firavun, İsrail'in yetenekli adamlarını Mısır hayvanlarının yöneticisi yapmak ister. İsrail'den yetenekli olan, bu işe heves etmekten kaçsın. Yakup Firavun'u kutsayıp yanından çıktı. Adil birini kutsasaydı yanından çıkmazdı. Bir azizi kutsayıp yanından ayrılan biri olmuş mudur, araştırılmalıdır. Burada kutsayan çıkıyor; yukarıda ise Yakup kutsama alarak giriyordu.
Εἰ δὲ ἐπίστῃ ὅτι εἰσὶν ἐν αὐτοῖς δυνατοὶ, κατάστησον αὐτοὺς ἄρχοντας τῶν ἐμῶν κτηνῶν. Τοὺς τοῦ Ἰσραὴλ δυνατοὺς Φαραὼ βούλεται ἄρχοντας καταστῆσαι Αἰγυπτίων κτηνῶν. Εἴ τις δέ ἐστι τοῦ Ἰσραὴλ δυνατὸς, φευγέτω τὸ ἐπὶ τούτοις βούλημα. Καὶ εὐλογήσας Ἰακὼδ τὸν Φαραὼ, ἐξῆλθεν ἀπʼ αὐτοῦ. Οὐκ ἂν, δίκαιον εὐλογήσας, ἀπʼ αὐτοῦ ἐξῆλθε. Ζητητέον δὲ εἴποτε ἅγιόν τις εὐλογήσας ἀπῆλθεν ἀπʼ αὐτοῦ. Καὶ ἐνθάδε μὲν εὐλογῶν ἐξέρχεται· ἀνωτέρω δὲ ὁ Ἰακὼβ εὐλογίας τυχὼν εἰσέρχεται.
1.146Yusuf bütün parayı Firavun'un evine getirdi. Mısır'ın ve Kenan'ın bütün parası Firavun'un evinden başka nerede olacaktı?
Καὶ εἰσήνεγκεν Ἰωσὴφ πᾶν τὸ ἀργύριον εἰς τὸν οἶκον Φαραώ. Καὶ ποῦ ἔδει πᾶν τὸ Αἰγύπτου ἀργύριον καὶ Χαναὰν γενέσθαι, ἢ ἐν τῷ οἴκῳ Φαρσώ;
1.147Hayvanlarını Yusuf'a getirdiler; Yusuf da onlara atlara, koyunlara, sığırlara ve eşeklere karşılık ekmek verdi. Yusuf bunu acımasızca yapmıyor; hayvanları beslerken zahmet çekmesinler ve sonra onları Firavun'dan lütuf olarak alsınlar diye yapıyor. Efendimizin önünde kendi bedenimizden ve toprağımızdan başka bir şey kalmadı. Günahkârlar için "Çünkü onlar tendir" dendiğinden, Mısırlılar burada ten olarak, kendilerine psykhē'nin değil, kendi bedenleriyle topraklarının kaldığını söylüyorlar. Bu sözün Tanrı'ya yabancı olan herkes tarafından söylendiği düşünülmelidir.
Ἤγαγον δὲ τὸ κτήνη αὐτῶν πρὸς Ἰωσὴφ, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς Ἰωσὴφ ἄρτους ἀντὶ τῶν ἵππων, καὶ ἀντὶ τῶν προβάτων, καὶ ἀντὶ τῶν βοῶν, καὶ ἀντὶ τῶν ὄνων. Οὐκ ὠμῶς τοῦτο ποιεῖ Ἰωσὴφ, ἀλλʼ ἵνα μὴ κάμωσι τὰ κτήνη τρέφοντες, καὶ ἵνα μετὰ ταῦτα χάριν αὐτὰ δέξωνται παρὰ τοῦ Φαραώ. Καὶ οὐχ ὑπολείπεται ἡμῖν ἐναντίον τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἢ τὸ ἴδιον σῶμα καὶ ἡ γῆ ἡμῶν. Ἐπεὶ περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν λέγεται τὸ, Διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας· διὰ τοῦτο καὶ νῦν Αἰγύπτιοι, ὡς σάρκες, ὑπολελεῖφθαί φασιν αὑτοῖς οὐχὶ ψυχὴν, ἀλλὰ τὸ ἴδιον σῶμα καὶ τὴν γῆν αὑτῶν. Τοῦτο δὲ νομιστέον ὑπὸ πάντων τῶν ἀλλοτρίων τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι.
1.148Önünde ölmeyelim, ülke de ıssız kalmasın diye bizi ve toprağımızı satın al. Mısırlılar Tanrı'nın değil, Firavun'un önünde yaşamak isterler.
Ἴνα οὖν μὴ ἀποθάνωμεν ἐναντίον σου, καὶ ἡ γῆ ἑρημωθῇ, κτῆσαι ἡμᾶς καὶ τὴν γῆν ἡμῶν. Ἐναντίον τοῦ Φαραὼ θέλουσιν οἱ Αἰγύπτιοι ζῇν, οὐκ ἐναντίον Θεοῦ.
1.149Aynı yazar. Azizler Tanrı'nın malı olmak istediği gibi, Mısırlılar da Firavun'un malı olmak ister.
Τοῦ αὐτοῦ. Κτῆμα βούλονται οἱ Αἰγύπτιοι γενέσθαι τοῦ Φαραὼ, ὡς οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ.
1.150Çünkü kıtlık onlara hâkim oldu. Mısırlılara, elbette; İsrail için kıtlığın onlara hâkim olduğu söylenemezdi.
Ἐπεκράτησε γὰρ αὐτῶν ὁ λιμός. Δηλονότι τῶν Αἰγυπτίων· οὐ γὰρ ἂν εἴρηται περὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ὅτι ἐπεκράτησεν αὑτῶν ὁ λιμός.
1.151Yakup güçlenip yatağında oturdu. İlahî sözleri söylemek için güçlenip oturdu. Sanırım rahatsız olan Yakup, güçlenen ise İsrail'di. Yusuf'un oğullarını kutsayan ve ondan sonrakileri yapan da odur; çocuklarla ilgili bu kısımda Yakup adı geçmez.
Καὶ ἐνισχύσας Ἰακὼδ ἐκάθισεν ἐπὶ τὴν κοίτην. Ἐνισχύσας ἐκάθισεν, ἵνα τοὺς ἐνθέους εἴπῃ λόγους Οἶμαι γὰρ τὸν μὲν Ἰακὼβ ἠνωχλῆσθαι, τὸν δὲ Ἰσραὴλ ἐνισχυκέναι, ὅς καὶ εὐλόγησε τοὺς υἱοὺς Ἰωσὴφ, καὶ τὰ ἐξῆς, ἐν οἷς οὐκ ὀνομάζεται ἐπὶ τῶν παιδίων Ἰακώβ.
1.152Bana dedi: "İşte seni büyüteceğim ve çoğaltacağım." Dinsiz ya büyümez ya da büyümesi Tanrı'dan değildir. "Çoğaltacağım" için de aynısını söyleyebilirsin. Çünkü Tanrı bunları kutsarken söyler.
Καὶ εἶπέ μοι· Ἰδοὺ ἐγὼ αὐξανῶ σε, καὶ πληθυνῶ σε. Ἥτοι οὐκ αὔξει ὁ ἀσεβὴς, ἢ οὐκ ἀπὸ Θεοῦ αὔξει. Τὸ δʼ ὅμοιον ἐρεῖς καὶ διὰ τὸ, Πληθυνῶ. Θεὸς γὰρ εὐλογῶν ταῦτά φησιν.
1.153Efraim ve Manaşşe benimdir; Ruben ve Simeon gibi olacaklar. Efraim Ruben gibidir, çünkü ikisi de ilk çocuktur; Manaşşe Simeon gibidir, çünkü her biri annesinin ikinci çocuğudur. Bundan sonra doğuracağın çocuklar kardeşlerinin adıyla anılacak; onların payları içinde çağrılacaklar. Yani: Bundan sonra olacak öbür çocukların, miras bölüşümünde kardeşlerinin adını taşıyan kabilelere katılacaktır.
Ἐμοί εἰσιν Ἐφραῒμ καὶ Μανασσῆς· ὡς Ῥουβὴμ καὶ Συμεὼν ἔσονταί μοι. Ὡς Ῥουβὴμ, καὶ Ἐφραῒμ· ἀμφότεροι γὰρ πρωτότοκοι· ὡς Μανασσῆς, καὶ Συμεών· ἑκάτερος γὰρ τῇ μητρὶ αὐτῶν δεύτερος. Τὰ δὲ ἔκγονα, ἂ ἐὰν γεννήσῃς μετὰ ταῦτα, ἔσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματι τῶν ἀδελφῶν αὐτῶ· κληθήσονται ἐν τοῖς ἐκείνων κλήροις. Οἱ ἐσόμενοι, φησὶν, ἕτεροι παῖδές σου ταῖς ἐπωνύμοις φυλαῖς τῶν ἀδελφῶν αὑτῶν ταχθήσονται ἐν τῇ κληροδοσίᾳ.
1.154İsrail Yusuf'un oğullarını görünce, "Bunlar kim?" dedi ve devamı. "Yakup'un gözleri yaşlılıktan zayıflamıştı" sözü, "İsrail Yusuf'un oğullarını görünce" sözüne zıt görünecektir. Meğer ki gözleri göremediği hâlde İsrail'in, Tanrı gelecek olanları ona gösterdiği için Yusuf'un soyunu gördüğü kastedilmiş olsun.
Ἰδὼν δὲ Ἰσραὴλ τοὺς υἱοὺς Ἰωσὴφ, εἶπε· Τίνες σοι οὗτοι; καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξει ἐναντίον τῷ, Ἰδὼν δὲ Ἰσραὴλ τοὺς υἱοὺς Ἰωσὴφ, τὸ, Οἱ ὀφθαλμοὶ Ἰακὼβ ἐβαρυώπησαν ἀπὸ τοῦ γήρους· εἰ μή πού ἐστι ταὐτὸν τῷ, τοὺς ὀφθαλμοὺς μὴ δύνασθαι βλέπειν, τὸ ἰδεῖν τὸν Ἰσραὴλ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰωσὴφ, τοῦ Θεοῦ δείξαντος αὐτῷ τὰ γενησόμενα.
1.155İsrail sağ elini uzatıp Efraim'in başına koydu. Bu, peygamberlerin peygamberlik ettikleri şeyleri anlayarak izlediklerini gösterir. Nitekim sonradan on kabilenin başını Efraim kabilesi çekmiştir. Sayılar'da geçen, Mesih'in gerçek simgesi olan mübarek Nun oğlu Yeşu da ondan geliyordu. Bu yüzden Yusuf'un kutsaması da ona bağlanır.
Ἐκτείνας δὲ Ἰσραὴλ τὴν χεῖρα τὴν δεξιὰν, ἐπέβαλεν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν Ἐφραΐμ. Ὅτι παρηκολούθουν οἱ προφῆται νοοῦντες περὶ ὧν προεφήτευον. Ἀμέλει μετὰ ταῦτα τῶν δέκα φυλῶν ἐξῆρχεν ἡ τοῦ Ἐφραῒμ φυλή. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ ὁ μακάριος Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, ἀληθινὸς τύπος ὢν τοῦ Χριστοῦ, κατήγετο ἐν τοῖς Ἀριθμοῖς. Διὸ καὶ τοῦ Ἰωσὴφ (50) ἡ εὐλογία ἐπʼ αὐτὸν ἀναφέρεται.
1.156"Tanrı seni Efraim ve Manaşşe gibi yapsın" dedi ve Efraim'i Manaşşe'nin önüne koydu. Bu ayeti, duada daha değerli olanın önde durması konusunda yerinde kullanabilirsin. Diz çöküp aslan gibi, aslan yavrusu gibi yattın. "Yattın" sözü, ilahî tedbir gereği olan ölümü gösterir. Mesih, büsbütün hayvanlaşmış olanlara aslandır; henüz başlangıçta olanlara ise aslan yavrusudur.
Ποιήσαι σε ὁ Θεὸς ὡς Ἐφραῒμ, καὶ ὡς Μανασσῆ· καὶ ἔθηκε τὸν Ἐφραῒμ ἔμπροσθεν τοῦ Μανασσῆ. Εὐκαίρως χρήσῃ τῷ ῥητῷ περὶ τοῦ ἐν προσευχῇ ἔμπροσθεν ἑστάναι τὸν τιμιώτερον. Κάμψας κατεκλίθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος. Τὸν κατʼ οἰκονομίαν θάνατον σημαίνει τὸ, κατεκλίθης (51). Λέων ἐστὶν ὁ Χριστὸς τοῖς τελείως ἀποθηριωθεῖσι· τοῖς δὲ ἔτι εἰσαγωγικοῖς σκύμνος.