Origenes
Mısır'dan Çıkış Üzerine Seçmeler
Selecta in Exodum
1Origenes'in Mısır'dan Çıkış yorumlarından katenalarda korunmuş seçmeler. Yorumlanan ayet kalın harfledir.
Origenes'in Mısır'dan Çıkış Üzerine Seçmeleri
"Bu halka Mısırlıların önünde lütuf bahşedeceğim. Ayrılırken eli boş gitmeyeceksiniz." Bu vaat İbrahim'e önceden verilmişti; Tanrı, "Bundan sonra buradan mal mülkle çıkacaklar" demişti.
« Καὶ δώσω χάριν τῷ λαῷ τούτῳ ἐνώπιον τῶν Αἰγυπτίων. Ὅταν δὲ ἀποτρέχοιτε, οὐκ ἀπελεύσεσθε κενοί.» Αὕτη ἡ ἐπαγγελία τῷ Ἀβραὰμ προεδέδοτο Μετὰ ταῦτα, λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ἐξελεύσονται ὧδε μετὰ ἀποσκευῆς. »
2"Firavun'un kalbi sertleşti ve Rab'bin onlara buyurduğu gibi onları dinlemedi. Rab Musa'ya dedi: Firavun'un kalbi ağırlaştı, halkı salıvermek istemiyor." Rab'bin, Harun'un değneği yılana dönüşüp sihirbazların değneklerini yuttuktan sonra söylediği "Firavun'un kalbi ağırlaştı" sözünün, sık sık geçen "Firavun'un kalbi katılaştı" ve "güçlendi" sözlerinden farklı olup olmadığına bakmaya değer. Nitekim şöyle de denmiştir: "Firavun'un kalbi güçlendi ve Rab'bin söylediği gibi onları dinlemedi." Bana öyle geliyor ki ilahî şeylere boyun eğen kalp yumuşar, tanrısallığa karşı koyacak gücü olmaz, ağırlaşmaz, yere ve maddeye doğru aşağı çekilmez. Karşı gelen ve ilahî dilemeye zıt duran kalp ise katılaşır, taş gibi direnir, logos'u geri çevirir ve sahte adlı bir güçle, akılsızca karşı koyar. Aşağı doğru meyleden kötülüğün aşağı çektiği böyle bir kalbin ağırlaşması da zorunludur. Ama güçlenmek ve ağırlaşmak, kötü olan tek ve aynı kalbin başına gelse de, kalbe aynı anlamda gelmez. Bir yandan, bir yerde söylendiği gibi, kalp taşlaşır ve katılaşır; öte yandan daha üstün olan ilahî tabiata yol vermez, onunla savaşmak üzere karşısına dikildiği için de güçlendiği söylenir.
« Καὶ κατίσχυσεν ἡ καρδία Φαραὼ, καὶ οὐκ εἰσήκουσεν αὐτῶν, καθάπερ ἐνετείλατο αὐτοῖς Κύριος. Εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωϋσῆν· Bεβάρυται ἡ καρδία Φαραὼ, τοῦ μὴ ἐξαποστεῖλαι τὸν λαόν.» Τὸ, « Bεβάρυται ἡ καρδία Φαραὼ, » λεγόμενον ὑπὸ τοῦ Κυρίου, μετὰ τὴν μεταβαλοῦσαν εἰς δράκοντα ῥάβδον τοῦ Ἀαρὼν, καὶ καταπιοῦσαν τὰς τῶν Μάγων ῥάβδους, ἄξιον ἰδεῖν, εἰ ἕτερόν ἐστι τοῦ, ιἐσκληρύνθαι τὴν καρδίαν Φαραώ, » λεγομένου πολλάκις,καὶτοῦ,«κατισχυκέναι.» Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο οὕτως εἴρηται, « Καὶ κατίσχυσεν ἡ καρδία Φαραὼ, καὶ οὐκ εἰσήκουσεν αὐτῶν καθὼς ἐλάλησε Κύριος.» Δοκεῖ δέ μοι ἡ μὲν ἐνδιδοῦσα καρδία πρὸς τὰ θεῖα, ἁπαλύνεσθαι καὶ μὴ ἰσχύειν ἀνθίστασθαι τῇ θειότητι, καὶ μὴ βαρύνεσθαι, μηδὲ ἕλκε σθαι κάτω εἰς γῆν καὶ ὕλην· ἡ δὲ ἀντιτείνουσα καὶ ἐναντισυμένη τῷ θείῳ βουλήματι, σκληρύνεσθαι καὶ ἀντιτυπεῖν δίκην λίθου, καὶ ἀποκρούεσθαι τὸν λόγον, καὶ κατʼ ἀπόνοιαν ἀνθίστασθαι μετά τινος ψευδωνύμου ἰσχύος. Ἀνάγκη δὲ τὴν τοιαύτην καρδίαν καθελκομένην ὑπὸ τῆς κακίας οὕσης κατωφεροῦς, βαρύνεσθαι. Οὐ μὴν κατὰ τὴν αὐτὴν διάνοιαν ταῦτα τῇ καρδίᾳ συμβαίνει, εἰ καὶ μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ συμβέβηκε φαύλῃ οὔσῃ τὸ κατισχύειν καὶ τὸ βαρύνεσθαι. Ἡ μὲν γὰρ, ὡς εἴρηταί που, λιθίνη γίνεται ἡ καρδία καὶ σκληρύνεται· ἡ δὲ οὐ παραχωρεῖ ὡς κρείττονι τῇ θείᾳ φύσει· ἀλλὰ θεομαχεῖν ἱσταμένη κατʼ αὐτῆς καὶ ἰσχύειν λέγεται.
3"Musa ona dedi: Şehirden çıkar çıkmaz ellerimi Rab'be açacağım, sesler kesilecek, dolu ve yağmur artık olmayacak." Çünkü herkesin yaratıcısı, buyruğuna boyun eğen bir tabiata sahiptir.
« Εἶπε δὲ αὐτῷ Μωυσῆς, Ὡς ἂν ἐξέλθω τὴν πόλιν, ἐκπετάσω τὰς χεῖράς μου πρὸς Κύριον, καὶ αἱ φωναὶ παύσονται, καὶ ἡ χάλαζα, καὶ ὁ ὑετὸς οὐκέτι ἔσται. » Ὁ γὰρ πάντων δημιουργὸς πρὸς τὴν κέλευσιν τὴν φύσιν εἴκουσαν ἔχει.
4Aynı yazar. Şuna dikkat edilmeli: Musa harikaların hepsini değnekle yapmıyor, elleriyle ve sözle de yapıyor; çoğunluk değneğin büyülü aldatmacalarla iş gördüğünü sanmasın diye.
Τοῦ αὐτοῦ. Σημειωτέον ὅτι οὐ πάντα τῇ ῥάβδῳ τερατουργεῖ Μωϋσῆς, ἀλλὰ καὶ χερσὶ καὶ λόγῳ, ἴνα μὴ τὴν ῥάβδον μαγικαῖς ἀπάταις τελεῖσθαι υἱ πολλοὶ νομίσωσι.
5"Her biri baba evine göre bir kuzu alsın" ve devamı. Kuzunun ayın onunda alınıp on dördüne kadar beslenmesini ve "Bu kuzu falan ve falan için kesiliyor" diye ad verilmesini söylüyor; adlar on tane olmayı geçmez. On dördünde, on beşi başlarken akşamlar arasında kesilir. Böylece alınıştan kesime kadar beş gün geçer; ayın ışığının dolu olduğu zamandır bu.
« Ααβέτωσαν ἕκαστος πρόβατον κατʼ οἵκους πατριῶν· » καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀπὸ τῆς δεκάτης φησὶ λαμβάνειν πρόβατον καὶ τρέφειν ἕως ιδ΄· καὶ ἐπονομάσαι λέγοντας, Τοῦτο τὸ πρόβατον θύεται ὑπὲρ τοῦδε καὶ τοῦδε· οὐχ ὑπερβαινόντων αὐτῶν ι΄ ὀνομάτων· καὶ τῇ ιδ΄ θύεται ἀνάμεσον τῶν ἑσπερινῶν, ἀρχομένης τῆς ιε΄· ὡς γίνεσθαι ἀπὸ τῆς λήψεως μέχρι τῆς θύσεως ἡμέρας ε΄, ὅτε πλῆρές ἐστι τῆς σελήνης τὸ φῶς.
6"Kuzunuz kusursuz, erkek ve bir yaşında olacak." Bir yaşındaki kuzu Mesih'tir. Çünkü "yıl" ile hiçbir şeyde geri kalmaması, hiçbir eksiği bulunmaması gösterilir.
« Πρόβατον τέλειον, ἄρσεν, ἐνιαύσιον ἔσται ὑμῖν. ‚ Ἐνιαύσιον πρόβατον ὁ Χριστός ἐστι. Τὸ γὰρ ἐν μηδενὶ ὑστερεῖσθαι μηδὲ ἐλλιπές τι ἔχειν διὰ τοῦ ἐνιαυτοῦ δηλοῦται.
7"İsrail oğulları cemaatinin bütün topluluğu onu akşama doğru kesecek." Kuzuyu akşama doğru kesmemiz buyruluyor, çünkü bizim gerçek kuzumuz Kurtarıcı dünyaya son saatte gelmiştir.
« Καὶ σφάξουσιν αὐτὸ πᾶν τὸ πλῆθος συναγωγῆς υἱῶν Ἰσραὴλ πρὸς ἐσπέραν.» Πρὸς ἐσπέραν δὲ κελευόμεθα σφάξαι τὸ πρόβατον, ἐπειδὴ καὶ ἐσχάτῃ ὥρᾳ τὸ ἀληθινὸν ἡμῶν πρόβατον εἰς τὸν κόσμον ἦλθεν ὁ Σωτήρ.
8"Kanından alıp evlerde iki kapı direğine ve üst eşiğe sürecekler" ve devamı. Biz de kurbanı kesiyor ve evlerimizi kanla meshediyoruz; ev derken bedeni kastediyorum. Meshedilmek, ona imandır; onun sayesinde yok edicinin gücünün ortadan kaldırıldığına inanırım. Meshedildikten, yani Mesih'e iman ettikten sonra yemeğe de gelmemiz buyruluyor; ama çiğ ya da suda haşlanmış değil, ateşte kızartılmış olarak.
« Καὶ λήψονται ἀπὸ τοῦ αἵματος, καὶ θήσουσιν ἐπὶ τῶν δύο σταθμῶν, καὶ ἐπὶ τὴν φλιὰν, ἐν τοῖς οἴκοις·» καὶ τὰ ἐξῆς. Θύομεν δὲ, καὶ χρίομεν τοὺς οἴκους ἡμῶν τῷ αἵματι· λέγω δὲ τὸ σῶμα, εἴπερ χρίσις πίστις ἐστὶν ἡ εἰς αὐτὸν, διʼ ἧς πιστεύω τὴν τοῦ ὀλοθρευτοῦ δύναμιν καταργουμένην. Μετὰ δὲ τὸ χρισθῆναι ἡμᾶς, τουτέστι πιστεῦσαι εἰς τὸν Χριστὸν, τότε καὶ ἐπὶ τὴν βρῶσιν ἔρχεσθαι κελευόμεθα· μήτε δὲ ὠμὰ, μήτε ἑψημένα ἐν ὕδατι, ἀλλʼ ὀπτὰ πυρί.
9"Mayalı şey yiyen herkesin, o psykhē İsrail'den yok edilecek." Bir insan maya yüzünden yok edilecek! Kanunları bildiren, her şeyin Tanrısı olan Tanrı, zaniyi, fuhuş yapanı, çocukları baştan çıkaranı yok ettiği gibi, mayasız ekmek gününde evinde maya bulunduranı da yok ediyor. Bu Tanrı'ya uygun mudur? Bu gökteki kanuna uygun mudur? Ama şöyle derim: Eğer sende kötülük mayası varsa ve psykhē'nin yönetici kısmından, ki senin gerçek evin odur, bütün kötülük mayasını yok etmezsen, her şeyin Tanrısı, eski mayayı kendinden atmadığın için yok edilmeni kanun koyar. Çünkü yeniliklerin zamanına geldiğinde yeni olmalı, eskiden hiçbir şey taşımamalısın. "Eski şeyler geçti" ve devamı. Mayasız ekmek bayramının yeniliklerin ayında kutlanması gerektiğine bak.
« Πᾶς ὅς ἄν φάγῃ ζύμην, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ ἐκείνη ἐξ Ἰσραήλ.» Ἐξολοθρευθήσεται ἄνθρωπος ἕνεκεν ζύμης· καὶ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ὁ χρηματίζων τοὺς νόμους, ὡς ὀλοθρεύει μοιχὸν, ὡς ὀλοθρεύει πόρνον, ὡς ὀλοθρεύει παιδοφθόρον, οὕτως ὀλοθρεύει τὸν ἔχοντα ζύμην ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ τῶν ἀζύμων ἡμέρᾳ. Τοῦτο κατὰ Θεόν ἐστι; τοῦτο κατὰ νόμον τὸν οὐράνιόν ἐστιν; Ἀλλʼ εἴποιμι ἂν ὅτι ἐὰν ἔχῃς ζύμην πονηρίας, καὶ μὴ ἐξολοθρεύσῃς πᾶσαν ζύμην κακίας ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ σου· αὕτη γἅρ ἐστιν ἡ ἀληθινὴ φἰκία σου· ὁ Θεὸς τῶν ὅλων νομοθετεῖ ἐξολοθρευθῆναί σε μὴ ἀποβαλόντα τὴν ζύμην τὴν παλαιὰν ἀπὸ σεαυτυῦ. Χρὴ γάρ σε ἐλθόντα εἰς τὸν καιρὸν τῶν νέων, νέον γενόμενον μηδὲν ἕχειν ἀρχαῖον. « Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθε,» καὶ τὰ ἐξῆς. Ὅρα πῶς ἔδει ἑορτάζειν ἐν μηνὶ τῶν νέων τὴν ἑορτὴν τῶν ἀζύμων.
10"Kapının yanındaki kandan üst eşiğe ve iki direğe sürün." Bizden öncekilerden birinin yorumuna göre üst eşik düşünen kısma, iki direk ise thymos'a ve arzuya aittir.
«Καθίξετε τῆς φλιᾶς, καὶ ἐπʼ ἀμφοτέρων τῶν σταθμῶν, ἀπὸ τοῦ αἵματος ὅ ἐστι παρὰ τὴν θύραν. » φλιᾶς μὲν, ὡς ἀποδέδωκέ τις τῶν πρὸ ἡμῶν, τοῦ λογικοῦ· ἀμφοτέρων δὲ σταθμῶν, θυμικοῦ καὶ ἐπιθυμητικοῦ.
11Aynı yazar. Yok ediciyi içeri girdikten sonra bir çareyle dışarı atmıyoruz; hiç sızmasın diye kanun yoluyla önlem alıyoruz. Üst eşiği ve giriş direklerini kuzunun kanıyla işaretlemek de işte bu önlem ve güvencedir.
Γοῦ αὐτοῦ. Οὐ γὰρ ἐντὸς γενόμενον τὸν ὀλοθρευτὴν διʼ ἐπινοίας ἐκβάλλομεν, ἀλλʼ ὅπως ἂν μηδὲ τὴν ἀρχὴν παρεισδύη, φυλακὴν διὰ τοῦ νόμου ποιούμεθα. Φυλακὴ δέ ἐστι καὶ ἀσφάλεια, τὸ, τῷ αἵματι τοῦ ἀμνοῦ τήν τε φλιὰν καὶ τοὺς σταθμοὺς τῆς εἰσόδου κατασημαίνεσθαι.
12"Gece yarısı Rab Mısır ülkesindeki bütün ilk doğanları vurdu." Tanrı bu ölümcül darbeleri melekler eliyle indirir; nitekim Krallar'dan da meleğin bir gecede Asurlulardan yüz seksen beş bin kişiyi öldürdüğünü öğrendik.
Ἐγενήθη δὲ μεσούσης τῆς νυκτὸς, καὶ Κύριος ἐπάταξε πᾶν πρωτότοκον ἐν γῇ Αἰγύπτῳ. » Διʼ ἀγγέλων γὰρ ὁ Θεὸς τὰς θανατηφόρους ταύτας ἐπάγει πληγὰς, ὡς καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις ἔγνωμεν πῶς ἐν μιᾷ νυκτὶ ὁ ἄγγελος ἀνεῖλε τῶν Ἀσσυρίων ρπε΄ χιλιάδας.
13"Pesah'ın kanunu şudur: Hiçbir yabancı ondan yemeyecek. Birinin her kölesini, parayla alınmışını sünnet edeceksin, o zaman ondan yiyecek" ve devamı. Aktarılanların ardından bu, Rab'bin önceki iki kanunun yanına yeniden söylediği üçüncü kanundur. Yazı'nın titizliğine dikkat et: Rab, Pesah hakkındaki bu kanunu başlangıçta söylememiştir. Çünkü İsrail henüz Mısır'dayken, oradan ayrılmadan önce "Hiçbir yabancı ondan yemeyecek. Birinin her kölesini, parayla alınmışını sünnet edeceksin, o zaman ondan yiyecek" demiş olsaydı, Mısır'dan çıkan o karışık büyük kalabalık çıkmazdı. Bu kanunu bu yüzden saklamıştır ki, isteyenler çıktıktan sonra ayrı bir kanun verilsin. Biraz sonra da şöyle der: Bunları psykhē'mize alegori olarak uygularsak şöyle deriz: Evde doğanlar, bizimle birlikte doğmuş ve işlenmiş, bize doğuştan bulunan kavramlardan başlayarak dikkat kazandıran düşüncelerdir; parayla alınanlar ise öğretimle dışarıdan, ilimlerden bize gelenlerdir. Şu hâlde hepsinin, evde doğanların da parayla alınanların da sünnet edilip temizlenmesi gerektiğini söylüyor. Yabancıyı ise hiç almamak gerekir, yani yabancı bir öğretiyi içeri sokmamak; çünkü Rab'bin bayramını kirletmek istemeyen yabancı kabul etmez. Biraz sonra da şöyle der: Kilise'de Tanrı'nın sözlerini yediğin gibi Yahudilerin sinagogunda da yersen, "Tek evde yenecek" emrini çiğnersin. Tanrı'nın sözlerine tek evde, Kilise'de katılırken sonra onu bırakıp sapkınların toplantısında Tanrı'ya katıldığını sanırsan, emir "Tek evde yenecek" dediği hâlde sen tek evde yemiyorsun. Şu hâlde tek evin Kilise olduğunu anla; Kilise'nin dışına çıkıp kuzudan asla yeme.
«Οὗτος ὁ νόμος τοῦ Πάσχα· Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδεται ἀπʼ αὐτοῦ. Καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς, καὶ ἀργυρώνητον περιτεμεῖς αὐτὸν, καὶ τότε φάγεται ἀπʼ αὐτοῦ· » καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀκολούθως τοῖς παρατεθεῖσι τρίτος ἐστὶν οὗτος νόμος. ὃν εἷπε πάλιν ὁ Κύριος παρὰ τοὺς δύο νόμους. Πρόσχες δὲ τῇ ἀκριβείᾳ τῆς Γραφῆς, ὅτι οὐκ εἷπε τοῦτον τὸν νόμον τὸν περὶ τοῦ Πάσχα ὁ Κύριος ἐν τῇ ἀρχῇ. Εἰ γὰρ εἰρήκει ἔτι ὄντων ἐν Αἰγύπτῳ πρὶν ἀπᾷραι ἐκ τῆς Αἰγύπτου τὸν Ἰσραὴλ, τὸ, « Πᾶς ἀλλογενὴς οὐκ ἔδεται ἀπʼ αὐτοῦ. Καὶ πάντα οἰκέτην τινὸς, καὶ ἀργυρώνητον περιτεμεῖς, καὶ τότε φάγεται ἀπʼ αὐτοῦ, » οὐκ ἂν ἐξεληλύθησαν ὁ πολύμικτος πολὺς ὅχλος ὁ ἐξελθὼν ἐξ Αἰγύπτου. Ἐτήρησεν οὖν τὸν νόμον τοῦτον, ἵνα μετὰ τοῦ ἐξελθεῖν τοὺς βουλομένους δοθῇ ἄλλος νόμος. Καὶ μετʼ ὀλίγα. Ἐὰν ἀλληγορῶμεν ταῦτα εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν, ἐροῦμεν ὅτι οἰκογενεῖς μέν εἰσιν εἱ συμπεφυκότες ἡμῖν καὶ γεωργηθέντες λόγοι, καὶ ἐπιστῆναι ἀπὸ συμφύτων ἐννοιῶν ἀρξάμενοι· ἀργυρώνητοι δὲ, ὅσοι ἐκ διδασκαλίας ἡμῖν ἐπιγίνονται ἕξωθεν ἀπὸ τῶν μαθημάτων. Πάντας οὖν φησι περιτέμνειν καὶ καθαίρειν, καὶ τοὺς οἰκογενεῖς, καὶ τοὺς ἀργυρωνήτους. Ἀλλογενῆ δὲ οὐδένα δεῖ προσλαμβάνειν, οἷον ἀλλότριον δόγμα προσιεμένους· ἀλλογενῆ γὰρ οὐ παραδέχεται, ὃς βούλεται βεβηλῶσαι τὴν ἑορτὴν τοῦ Κυρίου. Καὶ μετʼ ὀλιγα. Εἰ γὰρ ἐν Ἐκκλησίᾳ ἐσθίεις λόγους Θεοῦ, ἐσθίεις δὲ καὶ ἐν Ἰουδαίων συναγωγῇ, παραβαίνεις τὴν λέγουσαν ἐντολὴν, « Ἐν οἰκίᾳ μιᾷ βρωθήσεται. » Εἰ δὲ μεταλαμβάνεις λόγων Θεοῦ, ἐν οἰκίᾳ μιᾷ τῇ Ἐκκλησίᾳ· εἶτα καταλιπὼν αὐτὴν, ὑπολαμβάνεις μεταλαμβάνειν Θεοῦ ἐν αἱρετικῇ συναγω γῇ, λεγούσης τῆς ἐντολῆς, « Ἐν οἰκίᾳ μιᾷ βρωθήσεται, » σὺ οὐκ ἐσθίεις ἐν οἰκίᾳ μιᾷ. Μίαν οὖν νοήσαι οἰκίαν τὴν Ἐκκλησίαν· μηδαμοῦ οὖν ἔσθιε τοῦ προβάτου ἔξω γενόμενος τῆς Ἐκκλησίας.
14"Etleri evin dışına çıkarmayacaksınız." Kilise'nin sözünü Kilise'nin dışında savunmamak gerekir; evin dışına et çıkarmamak işte budur. Yahudilerin ya da sapkınların toplantısını kastediyorum; çünkü bu, incileri domuzların önüne atmaya benzer.
« Καὶ οὐκ ἐξοίσετε ἐκ τῆς οἰκίας τῶν κρεῶν ἔξω.» Ἐκκλησιαστικὸν λόγον οὐ δεῖ ἔξω τῆς Ἐκκλησίας πρεσβεύειν, ὡς ἕξω τῆς οἰκίας μὴ ἐκφέρειν τὰ κρέα· φημὶ δὲ εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων ἥ αἱρετικῶν· ὅμοιον γάρ ἐστι τῷ ῥίψαι τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων.
15"Hiçbir sünnetsiz ondan yemeyecek." Psykhē'nin, maddi olanları (maddi olanlar dişilerdir) aşan her akledilir ürünü sünnet edilip temizlenmelidir ki Pesah'ın etinden böylece pay alınabilsin. Ülkeye dışarıdan katılan da yerli gibi olur; çünkü Tanrı soylu tohumları üstün tutmaz, prohairesis'i kabul eder.
«Πᾶς ἀπερίτμητος οὐκ ἕδεται ἀπʼ αὐτοῦ.» Πᾶν γέννημα ψυχῆς νοητὸν ὑπερβαῖνον τὰ ὑλικὰ (ὑλικὰ δὲ τὰ θήλεα) περιτέμνειν καὶ καθαίρειν δεῖ, ἵνα οὕτως μεταλαμβάνῃ τις τῶν κρεῶν τοῦ Πάσχα· ὡς αὐτόχθων δὲ τῆς γῆς, καὶ ὁ προσήλυτος γίνεται· οὐ γὰρ τὰ σπέρματα προτιμᾷ ὁ Θεὸς τὰ εὐγενῆ, ἀλλὰ προαίρεσιν ἀποδέχεται.
16Aynı yazar. "Bedeni sünnetsiz" sözüyle tensel şeylerden arınmamış kişiyi kastediyor, tıpkı "gözleri sünnetsiz" sözünün bakmaması gereken şeylere bakanı göstermesi gibi. Aynı yazar. Dikkat edin, içinizden biri kalbi sünnetsiz olmasın, logos'un öğrettiği sünnetlerle sünnet edilmemiş olmasın. Bunlar hangileridir? Bazıları kulakları sünnetsiz olduğu için ayıplanır; işitmesi sünnet edilmemiş olanların hepsi kirlidir. Dudakları sünnetsiz, zıt ve kirli sözleri kesip atmamış kişidir. Bunun gibi tensel işleri kesip atmamış kişiye de bedeni sünnetsiz denebilir; bakmaması gereken şeylere bakan, görme yetisini temizlememiş kişiye gözleri sünnetsiz; yapmaması gerekeni yapana bedeni sünnetsiz denebilir.
Τοῦ αὐτοῦ. Ἀπερίτμητον τῇ σαρκὶ τὸν μὴ περιτεμνόμενον τὰ σαρκικά φησιν, ὥσπερ καὶ ἀπερίτμητον ὀφθαλμοῖς τὸν βλέποντα πρὸς ἃ μὴ δεῖ. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁρᾶτε μή τις ὑμῶν ἀπερίτμητός ἐστι τῇ καρδίᾳ μήτις οὐ περιτέτμηται τὰς περιτομὰς ἃς ὁ λόγος διδάσκει περιτέμνεσθαι. Ποίας δὲ ταύτας; ἀπερίτμητοι τὰ ὦτα ὀνειδίζονταί τινες ὄντες· καὶ ὅσοι οὐ περιτέτμηνται τὴν ἀκοὴν, ἀκάθαρτοί εἰσιν. Ἀπερίτμητος χείλεσιν, ὁ μὴ περιτεμνόμενος τοὺς λόγους τοὺς ἐναντίους καὶ ἀκαθάρτους. Οὕτως ἔστι καὶ ἀπερίτμητον τῇ σαρκὶ εἰπεῖν, τὸν μὴ περιτεμνόμενον τὰ σαρκικὰ πράγματα· καὶ ἀπερίτμητον ὀφθαλμοῖς, τὸν βλέποντα ἃ μὴ δεἴ, καὶ μὴ καθαίροντα τὸ ὁρατικόν· καὶ ἀπερίτμητον σαρκὶ, τὸν πράττοντα ἃ μὴ δεῖ.
17"İsrail oğulları Sukkot'tan ayrılıp çölün kenarında Etam'da ordugâh kurdular." Sayılar'da, İsrail oğullarının "Buta'dan Irot ağzına, Beelsepron'un karşısına, kuzeye yakın" konakladıkları yazılıdır.
« Ἐξάραντες δὲ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐκ Σοκχὼθ, ἐστρατοπέδευσαν ἐν Ὀθὼμ παρὰ τὴν ἔρημον.» Ἐν τοῖς Ἀριθμοῖς κεῖται, « ἀπὸ Βουθὰ ἐπὶ στόμα Ἰρώθ· δ ἐστιν ἀπέναντι Bεελσεπρὼν ἐχόμενα τοῦ Βοῤῥᾶ, » παρεμβεβληκέναι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ.
18"Altı yüz seçme arabayı, Mısırlıların bütün atlarını ve hepsinin üzerine tristatları aldı." Tristatlar üç kişiye karşı savaşabilenlerdir ya da savaş düzeninde ön sıradaki ve ikinci sıradakinin ardından üçüncü sırada duranlardır. Başkaları ise şöyle der: Düşmanla çarpışmak için üç kişi alacak büyüklükte arabalar yapıyorlardı; biri arabayı sürüyor, ikisi savaşıyordu. Ya da üç atlı arabaya binenlerdir; çünkü eskiler savaşa arabacı olarak iki ya da üç atla çıkarlardı. Yahut tristat, kral otururken üçüncü sırada duran, yani üçüncü makamı tutan kişidir; Birinci Krallar'da göreceğin gibi Davud, Saul'ün yanında böyleydi.
« Καὶ ἔλαβε ἑξακόσια ἅρματα ἐκλεκτὰ, καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον τῶν Aἰγυπτίων,καὶ τριστάτας ἐπὶ πάντων.» Τοὺς πρὸς τρεῖς δυναμένους μάχεσθαι, ἢ τοὺς ἐν τῇ παρατάξειμετὰ τὸν πρωτοστάτην καὶ τὸν δευτεροστάτην ἱσταμένους ἐν τῇ τρίτῃ τάξει. Ἄλλοι δέ φασιν, ὡς εἰς τὰς χεῖρας τῶν πολεμίων ἅρματα ἐποίουν μεγάλα, ὥστε καὶ τρεῖς χωρεῖν, ἵνα ὁ μὲν εἷς ἡνιοχεῖ, οἱ δὲ δύο πολεμοῦσιν· ἢ τοὺς ἐπὶ τριῶν ἵππων βεβηκότας. Οἱ γὰρ παλαιοὶ ἐν τοῖς πολέμοις ἐπὶ δύο ἢ τριῶν ἵππων ἐπωχοῦντο ἐξιόντες ἁρματηλάται. Ἤ τριστάτην λέγει τὸν ἐν τῷ καθέζεσθαι τὸν βασιλέα, τρίτον ἱστάμενον, ἤτοι τρίτην ἔχοντα καθέδραν· οἷος ἦν ὁ Δαυΐδ παρὰ Σαοὺλ, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν εὑρήσεις.
19"Tanrı orada ona hükümler ve yasalar koydu, orada onu sınadı." Tanrı sınadığında, kötülük için değil, fayda için sınar. Bu yüzden "Tanrı kötülüklerle sınanmaz" denmiştir. Nitekim söz biraz sonra şöyle devam eder: "Eğer Tanrın Rab'bin sesini dinlersen, Mısırlılara verdiğim hastalıklardan hiçbirini sana vermem." Sınavlara cesaretle dayanan taç giyer. Şeytanda ise durum başkadır; o, kendisine uyanları öldürmek için sınar. Tanrı ise olacak olanı bilmediği için değil, kendi iradesiyle hareket eden insana dilediğini yapma imkânı vererek sınar.
« Ἐκεῖ ἔθετο αὐτῷ ὁ Θεὸς δικαιώματα καὶ κρίσεις, καὶ ἐκεῖ αὐτὸν ἐπείρασε.» Ὅτε Θεὸς πειράζει, ἐπʼ ὠφελείᾳ πειράζει, οὐκ ἐπὶ τῷ κακοποιῆσαι· διὸ καὶ ἐλέχθη, ὅτι Ὁ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν, » ὡς καὶ μετʼ ὀλίγα ἐπάγει ὁ λόγος· « Ἐὰν ἀκοῇ ἀκούσῃς Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, πᾶσαν νόσον, ἥν ἐπήγαγον τοῖς Αἰγυπτίοις, οὐκ ἐπάξω ἐπὶ σέ. » Ὁ οὖν φέρων τοὺς πειρασμοὺς γενναίως, στεφανοῦται. Ἄλλο δέ ἐστιν ἐπὶ τοῦ διαβόλου· ἐκεῖνος γὰρ πειράζει, ἵνα τοὺς πειθομένους αὐτῷ θανατώσῃ· καὶ ὁ μὲν Θεὸς πειράζει οὐκ ἀγνοῶν τὸ ἐσόμενον, πλὴν διδοὺς τῷ ἀνθρώπῳ πράττειν ὃ θέλει διὰ τὸ αὐτεξούσιον.
20"Rab'bin söylediği söz budur: Yarın Rab için kutsal dinlenme, Şabat'tır." Şabat hakkında söylenenleri yazıyorum. Önce lafza göre, ki lafzın ne anlattığını görsünler. Sonra yüksek anlama göre; bu anlama göre derim ki, dünyanın işlerini bırakıp Tanrı'yı yücelten, boş kalan, Mesih'in durduğu yerden ayrılmayan, ateş yakmayan yani hiç günah işlemeyen, yük taşımayan adil insan için Şabat günü gelmiştir. Her günah dağdan ağır bir yüktür; bu yüzden ilahici şöyle der: "Ağır bir yük gibi üzerime çöktüler." Şabat'ın başka bir yazımı da şu olabilir: "Tanrı'nın halkı için bir Şabat dinlenmesi kalmıştır", kutsal ve mukaddes bir dinlenme. Bütün işlerini yapan kişi o Şabat'a layık görülür; artık hakikatin ve bilgeliğin temaşasından başka bir şeyle uğraşmaz. Bunları, Musa burada Şabat tutmaktan söz ettiği için ekledik.
« Τοῦτο τὸ ῥῆμα ὃ ἐλάλησε Κύριος· Σάββατα, ἀνάπαυσις ἁγία τῷ Κυρίῳ αὕριον. » Ἀπογράφομαι τὰ περὶ τοῦ σαββάτου εἰρημένα· πρῶτον κατὰ τὸ ῥητὸν, ἵνʼ ἴδωσι τί σημαίνει τὸ γράμμα· δεύτερον δὲ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν, καθʼ ἣν εἴποιμι ἂν ἡμέραν σαββάτου ἐνεστηκέναι τῷ δικαίῳ καταλύσαντι τὰ τοῦ κόσμου ἔργα. καὶ δοξάζοντι τὸν Θεὸν, καὶ σχολάζοντι, μήτε τοῦ τόπου ἐν ᾧ ἔστηκε τοῦ Χριστοῦ, ἀφισταμένῳ· μήτε πῦρ καίοντι, κατὰ τὸ μηδὲν ἁμαρτάνειν· μήτε βαστάγματα αἵροντι. Βάσταγμα ὅρους βαρύτερον πᾶσα ἁμαρτία· διὸ ἔλεγεν ὁ ῾ Υμνῳδὸς· « Ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπʼ ἐμέ. » Ἑτέρα δὲ ἀπογραφὴ ἂν εἴη σαββάτου, καθʼ ἥν « ἀπολείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, » ἀνάπαυσις ἱερὰ καὶ ἁγία. Ὁ δὲ ποιήσας πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ, ἄξιος κρίνεται ἐκείνου τοῦ σαββάτου· σχολάζων οὐδενὶ ἢ τῇ θεωρίᾳ τῆς ἀληθείας, καὶ τῆς σοφίας. Ταῦτα δὲ διὰ τὸ μεμνῆσθαι ἐνταῦθα τὸν Μωυσέα περὶ τοῦ σαββατίζειν, παρεθέμεθα.
21"Kayaya vuracaksın, ondan su çıkacak." Mesih, sarsılmaz ve yerinden oynamaz olduğu için kayaya benzetilir. Çünkü ilahî ve en yüce tabiat iyi şeylerde sağlam durur.
« Καὶ πατάξεις τὴν πέτραν, καὶ ἐξελεύσεται ἐξ αὐτῆς ὕδωρ. » Πέτρᾳ παρεικάζεται ὁ Χριστὸς διὰ τὸ ἄσειστον καὶ ἀκλόνητον. Ἐρήρεισται γὰρ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἡ θεία τε καὶ ὑπερτάτη φύσις.
22"Çünkü ben Tanrın Rab'bim, kıskanç Tanrı'yım; benden nefret edenlerde babaların günahlarını oğullara, üçüncü ve dördüncü nesle kadar öderim; beni sevenlere ve buyruklarımı koruyanlara binlerce nesle merhamet ederim." Bu söz kimi sarsmadı ki? Baba günah işliyor, oğlu, üçüncü ve dördüncü nesil günahın bedelini ödüyorsa, bazıları kanunları veren Tanrı'yı bile suçlar; bazıları ise suçlamaz ama gerçekten böyle bir şey umar, günahlarının bedelini oğullarının ödeyeceğini bekler. Yahudiler başka bir tanrı kabul etmeden böyle düşünürler. Samiriler de kendilerinin tek Tanrı'ya ortak olduklarını sanarak böyle anlarlar. Sapkın mezheplerden olanlar ise babaların günahlarını çocuklarının koynuna ödeyen birinin iyi ya da adil Tanrı olabileceğini kabul etmeyip şöyle derler: Kanunun Tanrısı adil değildir, iyi değildir, çünkü babaların günahlarını oğullara ödüyor; ondan daha büyük bir tanrı vardır. Kilise'nin insanı ise ne Yahudi gibi bu sözleri bedensel anlar ne de sapkın gibi başka bir tanrı uydurur; ikisinin ortasında durur ve şöyle der: Bu sözler güzel yazılmıştır; ama yazılanların anlamını bilmiyorum. Öyleyse hepiniz düşüncenizi yükseltin ve babaların günahlarını çocuklara ödeyenin nasıl iyi olduğunu size açmasını dileyin. Babalar kimdir? Yazıları tanık getir; kutsal sözler incelensin. Kurtarıcı ve Rab İsa Mesih günah işleyenlere şöyle diyor: "Siz babanız şeytandansınız ve babanızın arzularını yapmak istiyorsunuz. O başlangıçtan beri katildi ve hakikatte durmadı." Şu hâlde günah işleyen kişi babası şeytandandır; bu yüzden şeytanın günahı oğula ödenir. Ancak bana günahı fısıldayan o, birinci günahkârdır; ben ise onun isteğini kovmayıp işleyişini kabul eden ikinci günahkârım. Oysa Tanrı'nın silahlarını kuşanmış, iman kalkanını tutmuş olarak durmalıydım ki kötünün bütün ateşli okları iman kalkanımda sönsün. Şu hâlde günah işlersem, şu ya da bu günahı yapayım diye kalbime atan şeytanın işini yapıyorum demektir. Önce onun okunu kabul ederim, okunu kabul ettiğimde kendisini de kabul ederim. Nitekim Yahuda için de böyle yazılmıştır: Şeytan ona önce girmedi; önce şeytan, Simun İskariyot oğlu Yahuda'nın İsa'yı ele vermesini kalbine attı, sonra lokmadan sonra Şeytan ona girdi. Şu hâlde azizsem babam Tanrı'dır; günahkârsam babam şeytandır, ayrıca diyelim ki doğrudan işleyişini kabul ettiğim Deccal ya da şeytanın bir meleği ya da bir daimōn da babamdır. Kısacası, günahkâr olursam binlerce babam olur. Adil olursam da babam Tanrı olur; Kurtarıcı'nın "Yavrularım, az bir süre daha sizinleyim" demesi gibi. Yine "Kızım, imanın seni kurtardı", yine "Oğlum, günahların bağışlandı" der. Başka babalar da biliyorum; İbrahim'e yazılan şu sözdeki gibi: "Sen babalarının yanına gideceksin." Bedence babalarının yanına değil; onlar iman etmiş, aziz insanlar değildi, hakkında yazılan tarihten bu açıktır. Babası aziz olsaydı ona "Ülkenden, akrabalarından ve baba evinden çık" denmezdi. Sözün bedensel anlamı da vardır, ruhanî anlamı da. Babaları anladıysan, bak: Günah işlediğin için şeytanın ya da onun emrindeki ruhlardan birinin işleyişini kabul eden sen, bedelini ödüyorsun. Onların oğlu olduğun için, seni ziyaret eden iyi Tanrı'dan bedelini alıyorsun. Çünkü babanı değil, seni ziyaret ediyor ve sana "Dinle, kızım, bak ve kulağını eğ" ve devamını söylüyor; iyi olduğu için de sana veriyor. Kötü babanın oğlu olan seni, günahları ödeterek ziyaret eder. "Azizlerin kanunsuzluklarını değnekle, haksızlıklarını kırbaçla ziyaret edeceğim." Neden? "Merhametimi onlardan uzaklaştırmamak" için. Birini terk ettiğinde artık onu cezalandırmaz, kırbaçlamaz. Çünkü herkesi değil, "Rab kabul ettiği her oğlu kırbaçlar." Peygamberde de büsbütün günahkârlar için şöyle denir: "Kızlarınız fuhuş yaptığında, gelinleriniz zina ettiğinde onları ziyaret etmeyeceğim." Şeytan yaratılıştan, dünyanın kuruluşundan beri bunca zamandır günah işliyor, ne ateş var ne kırbaç; çünkü o Tanrı'dan gelen cezalara layık değildir. Şeytan, "Rab, öfkenle beni azarlama" ve devamını söyleyemez. Öyleyse günahlarını bilen herkes ceza görmeyi dilesin. Cezayı hak eden hiçbir şey yapmamış olmak elbette iyidir. Ama cezayı hak eden bir şey yaptıysak, öyle ceza görelim ki bedelini burada ödeyelim, sonra İbrahim'in kucağında dinlenelim.
« Ἐγὼ γάρ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, Θεὸς ζηλωτὴς, ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεὰν τοῖς μισοῦσί με, καὶ ποιῶν ἔλεος εἰς χιλιάδας τοῖς ἀγαπῶσί με, καὶ τοῖς φυλάσσουσι τὰ προστάγματά μου. » Τίνα τοῦτο τὸ ῥητὸν οὐκ ἐτάραξεν; Εἰ ἥμαρτε μὲν ὁ πατὴρ, ὁ δὲ υἱὸς, καὶ ἡ τρίτη, καὶ ἡ τετάρτη γενεὰ ἀπολαμβάνει τὴν ἁμαρτίαν, ὡς τοὺς μὲν κατηγορῆσαι καὶ τοῦ δεδωκότος τοὺς νόμους Θεοῦ· τοὺς δὲ μὴ κατηγορῆσαι μὲν, ἀληθῶς δὲ ἐλπίζειν τοιαῦτά τινα, καὶ προσδοκᾷν, ὅτι τὰ ἁμαρτήματα αὐτῶν οἱ υἱοὶ ἀπολαμβάνουσιν. Ἰουδαῖοι ταῦτα νομίζουσιν, οὐκ ἀπαλλάττοντες ἄλλον θεόν. Σαμαρεῖς ταῦτα ὑπολαμβάνουσιν, ὡς καὶ αὐτοὶ δοξάζοντες μετεσχηκέναι τοῦ ἑνὸς Θεοῦ. Οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οὐκ ἀρεσκόμενοι τῷ ἀγαθὸν ἢ δίκαιον εἷναι Θεὸν δύνασθαι, τὸν ἀποδιδόντα ἁμαρτίας πατέρων εἰς κόλπον τέκνων αὐτῶν, λέγουσιν, ὅτι ὁ τοῦ νόμου Θεὸς οὐκ ἔστι δίκαιος, οὐκ ἔστιν ἀγαθὸς, ἀποδιδοὺς τὰ ἁμαρτήματα τῶν πατέρων ἐπὶ τοὺς υἱούς· ἀλλά τις ἐστὶν ἐκείνου μείζων θεός. Ὁ δὲ ἐκκλησιαστικὸς, οὕτε ὡς Ἰουδαῖος σωματικῶς ἀκούει τῶν λεγομένων, οὕτε ὡς αἱρετικὸς ἀναπλάσσει ἄλλον, ἀλλʼ ἕστηκεν ἀμφοτέρων μέσος, καὶ λέγει καλῶς μὲν ταῦτα γεγράφθαι· οὐκ οἶδα δὲ τῶν γεγραμμένων τὸν νοῦν. Ἀνατείνατε οὖν τὰς διανοίας πάντες, καὶ αἰτήσασθε, ἵνα ὑμῖν ἀποκαλύψῃ ὡς ἀγαθός ἐστιν, ὁ ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα. Τίνες οἱ πατέρες; φέρε τὰς Γραφὰς μάρτυρας· ἐξετασθήτωσαν τὰ λόγια τὰ ἱερὰ. Λέγει ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς τοῖς ἁμαρτάνουσιν, ὅτι « ῾ Υμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστὲ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιῆσαι. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἐστὶν ἀπʼ ἀρχῆς, καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ ἔστηκεν. » Οὐκοῦν εἴ τις ἁμαρτάνει, ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἁμάρτημα τοῦ διαβόλου ἀποδίδοται ἐπὶ τὸν υἱόν. Πλὴν ἐκεῖνός ἐστιν ὁ πρῶτος ἁμαρτωλὸς, ὁ ὑποβαλών μοι τὸ ἁμάρτημα· ἐγὼ δέ εἰμι ὁ δεύτερος ἁμαρτωλὸς, ὁ μὴ ἐκβαλὼν τὸ βούλημα αὐτοῦ, ἀλλὰ παραδεξάμενος αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν· δέο. με στῆναι καθωπλισμένον τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἕχοντα τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἵνα πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβεσθῇ ἐν τῷ θυρεῷ τῆς πίστεώς μου. Ἐὰν οὗν ἁμαρτάνω, ποιῶ τὰ τοῦ διαβόλου βεβληκότος εἰς τὴν καρδίαν, ἵνα τόδε τὸ ἁμάρτημα, ἢ τόδε ποιήσω. Πρῶτον παραδέχομαι αὐτοῦ τὸ βέλος, καὶ ὅταν παραδέ ξωμαι αὐτὸ, τότε καὶ αὐτὸν παραδέχομαι. Καὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰούδα οὕτω γέγραπται, ὅτι οὐ πρῶτον εἰσῆλθεν ὁ Σατανᾶς εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ πρῶτον τοῦ διαβόλου βεβληκότος εἰς τὴν καρδίαν ἵνα παραδῷ αὐτὸν Ἰούδας Σίμων ὁ Ἰσκαριώτης, εἶτα μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σατανᾶς. Οὐκοῦν ἕχω πατέρα, εἰ μὲν ἅγιός εἰμι, Θεόν· εἰ δὲ ἁμαρτωλός εἰμι, τὸν διάβολον ἕχω πατέρα· ἀλλὰ καὶ τὸν προσεχῶς φέρε εἰπεῖν ἐνεργήσαντα Ἀντίχριστον, ἢ ἄγγελόν τινα τοῦ διαβόλου, ἢ δαιμόνιον, οὗ τὴν ἐνέργειαν παρεδεξάμην. Καὶ ἁπαξαπλῶς εἰσί μοι πατέρες μυρίοι, ἐὰν γένωμαι ἁμαρτωλός· ὥσπερ πάλιν ἐὰν γένωμαι δίκαιος, πατήρ μου ἐστὶν ὁ Θεὸς, καθάπερ φησὶν ὁ Σωτὴρ, « Τεκνία, ἕτι μικρὸν μεθʼ ὑμῶν εἰμι. » Καὶ πάλιν, « Θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε. » Καὶ πάλιν, Τέκνον, ἀφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι. » Οὔτως οἶδα καὶ ἅλλους πατέρας, κατὰ τὸ γεγραμμένον τῷ Ἀβραάμ· «Σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου·» οὐ πρὸς τοὺς κατὰ σάρκα πατέρας· οὐ γὰρ ἦσαν πιστοὶ, οὐκ ἧσαν ἅγισι, ὡς δῆλον ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς γεγραμμένης περὶ αὐτῶν. Εἰ γὰρ ἅγιος αὐτοῦ ὁ πατὴρ, οὐκ ἂν ἐλέγετο αὐτῷ, « Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. » Ἔχει γὰρ ὁ λόγος τὸ σωματικὸν, ἔχει καὶ τὸ πνευματικόν. Εἰ νενόηκας τοὺς πατέρας, ὅρα λοιπὸν ὅτι ἀπολαμβάνεις σὺ, ὁ παραδεξάμενος τὴν ἐνέργειαν, διὰ τὸ ἡμαρτηκέναι, ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἤ τινος τῶν ὑπʼ αὐτὸν πνευμάτων. Γενόμενος οὖν ἐκείνων υἱὸς, ἀπολαμβάνεις ἀπὸ ἀγαθοῦ Θεοῦ σε ἐπισκεπτομένου. Οὐ γὰρ ἐπισκέπτεται τὸν πατέρα σου, ἀλλʼ ἐπισκέπτεταί σε, καὶ λέγει σοι , « Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, » καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ δίδωσί σοι ὡς ἀγαθός. Ἐπισκέπτεται γάρ σε τὸν υἱὸν τοῦ πονηροῦ πατρὸς , τὰ ἁμαρτήματα ἀποδιδούς. « Ἐπισκέψομαι οὖν ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας » ὑμῶν τῶν ἀγίων· ἐπισκέψομαι δὲ «καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἀδικίας αὐτῶν.» Διὰ τί; ἵνα τὸ « ἔλεός μου μὴ διασκεδάσω ἀπʼ αὐτῶν. » Ὅτε γὰρ καταλίπῃ τινὰ, οὐκέτι αὐτὸν κολάζει, οὕτε μαστιγοῖ. « Μαστιγοῖ » γὰρ οὐ πάντας, ἀλλὰ « πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται Κύριος. » Καὶ λέγεται ἐν τῷ προφήτῃ περὶ τῶν πάνυ ἁμαρτωλῶν· « Οὐκ ἐπισκέψομαι ἐπὶ τὰς θυγατέρας ὑμῶν ὅταν πορνεύσωσι, καὶ ἐπὶ τὰς νύμφας ὑμῶν ὅταν μοιχευθῶσι. » Τοσούτῳ χρόνῳ ὁ διάβολος ἁμαρτάνει ἀπὸ κτίσεως, καὶ καταβολῆς κόσμου, καὶ οὔτε πῦρ, οὔτε μάστιξ· .οὐ γὰρ ἄξιός ἐστι τῶν κολάσεων τῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ δύναταιεἰπεἴν ὁ διάβολος, « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, » καὶ τὰ ἐξῆς. Ἕκαστος οὖν συνειδὼς ἑαυτῷ ἁμαρτίας, εὐχέσθω κολασθῆναι. Καλὸν μὲν γὰρ τὸ μηδὲν ἄξιον κολάσεως πεποιηκέναι. Εἰ δέ τι ἄξιον κολάσεως πεποιήκαμεν, οὕτω κολασθῶμεν, ὥστε ἐνθάδε μὲν ἀπολαβεῖν, μετὰ δὲ ταῦτα εἰς τοὺς κόλπους Ἀβραὰμ ἀναπαύσασθαι.
23"Onların önüne koyacağın hükümlerim bunlardır. İbrani bir köle satın alırsan" ve devamı. Kanunun, buyruğun, hükümlerin, yargıların, tanıklıkların ve emirlerin ne olduğunu incelemek gerekir. Hüküm, burada söylenen "İbrani bir köle satın alırsan" ve onun hakkında söylenen devamıdır. Yargı, bir kâhinin kızı zina ederse ateşte yakılmasıdır. Emirler, "Senin başka ilahların olmayacak" sözüdür. Buyruk, "İn, halkı uyar, elbiselerini yıkasınlar" sözüdür. Tanıklıklar ise "Bugün size karşı göğü ve yeri tanık gösteriyorum" sözüdür.
« Καὶ ταῦτα τὰ δικαιώματά μου, ἃ παραθήσῃ ἐνώπιον αὐτῶν. Ἐὰν κτήσῃ παῖδα Ἑβραῖον,» καὶ τὰ ἐξῆς. Ἀναγκαῖον ἐξετάσαι τί νόμος, καὶ τί πρόσταγμα, τί δὲ δικαιώματα, καὶ κρίματα, καὶ καρτύρια, καὶ ἐντολαί. Δικαιώματα μὲν οὖν ἐστι, τὸ ἐνθάδε εἰρημένον, « Ἐὰν κτήσῃ παῖδα Ἑβραῖον, » καὶ τὰ ἐξῆς, περὶ αὐτοῦ εἰρημένα· κρίμα δὲ, ἵνα ἱερέως θυγάτηρ ἐὰν μοιχευθῇ, πυρὶ κατακαίηται· ἐντολαὶ δὲ, « Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι·» πρόσταγμα δὲ, « Καταβὰς διαμάρτυραι τῷ λαῷ, καὶ πλυνάτωσαν τὰ ἱμάτια αὐτῶν· » μαρτύρια δὲ, « Διαμαρτύρομαι ὑμἴν σήμερον τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. »
24"Altı yıl sana kölelik edecek; yedinci yıl karşılıksız olarak özgür çıkacak." Yedinci yılda özgürleşme, aynı şekilde Şabat'ta işlerden dinlenme, Mesih sayesinde lütufla kavuştuğumuz özgürlüğü gösterir.
« Ἕξ ἔτη δουλεύσει σοι· τῷ δὲ ἔτει τῷ ἑβδόμῳ, ἀπελεύσεται ἐλεύθερος δωρεάν. » Σημαίνει ἡ ἐν τῷ ἑβδόμῳ ἐλευθέρωσις, ἔτι δὲ καὶ ἡ ἐν τῷ σαββάτῳ τῶν ἔργων κατάπαυσις τὴν ἐν χάριτι ἡμῖν διὰ Χριστοῦ ἐλευθερίαν.
25"Efendisi onu Tanrı'nın mahkemesine getirecek." Akylas ve Symmakhos "ilahlara" demişlerdir. Yargıçlara ilahlar, onların oyuna da Tanrı'nın mahkemesi adını veriyorlar.
« Προσάξει αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ πρὸς τὸ κριτήριον τοῦ Θεοῦ. » Ἀκύλας καὶ Σύμμαχος εἶπον, « πρὸς τοὺς θεούς. » Θεοὺς δὲ τοὺς κριτὰς ὀνομάζουσι, καὶ θεοῦ κριτήριον, τὴν τούτων ψῆφον.
26"Yılda üç kez benim için bayram yapın. Mayasız ekmek bayramını tutun. Sana buyurduğum gibi, yeniliklerin ayının zamanında yedi gün mayasız ekmek yiyeceksiniz; çünkü o ayda Mısır'dan çıktın. Huzuruma eli boş gelmeyeceksin. İşlerinin ilk ürünlerinin hasat bayramını yapacaksın." Şu hâlde Tanrı'nın bayramları, ruh sahibi olanlar için ruhanîdir; hiçbir topraktan olan, bayramları ruhanî olarak kutlamaz. Çünkü "Adaletle kanunsuzluğun ne ortak yanı olabilir?", gerisini söylemeyeyim. Topraktan olan kişi ruhanî bayramları kutlayamaz, ruhanî olan da topraktan bir bayramı kutlayamaz. Biraz sonra da şöyle der: Yeniliklerin ayı nedir? Duyulur ürünler dersen, diyelim yıl geç kaldıysa yeniliklerin ayı henüz gelmemiş olabilir. Ya bir yıl toprak hiç ürün vermezse, Tanrı'nın kutlayanlara buyurduğu gibi yeniliklerin ayında bayram edebilir miyiz? Oysa bayramın her yıl kutlanması gerekir. İkinci bayramla ilgili kanun hakkında da aynı aporia'yı duyuyorum. Çünkü "ilk ürünlerin hasat bayramı" diyor. Biri eker de ürünleri ilk değil son olursa, ilk ürünlerin hasadının başlangıcını kutlayamaz. Bayram edebilmek için ürünün olması gerekir. Ya tarlam yoksa, metin "Tarlana ektiğin işlerinin ilk ürünlerinin hasat bayramını yapacaksın" derken ben bu bayramı nasıl kutlayabilirim? Ekmedim, duvarcıyım; ekmedim, dokumacıyım; tarlam yok, ikinci bayramı nasıl kutlayabilirim? Üçüncü bayram için de aynı şey geçerlidir: "Yılın çıkışında tamamlama bayramı."
« Τρεῖς καιροὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἑορτάσατέ μοι. Τὴν ἑορτὴν τῶν ἀζύμων φυλάξασθε. Ἑπτὰ ἡμέρας ἔδεσθε ἄζυμα, καθάπερ ἐνετειλάμην σοι, κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ μηνὸς τῶν νέων. Ἐν γὰρ αὐτῷ ἐξῆλθες ἐξ Αἰγύπτου. Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενὸς, καὶ ἑορτὴν τοῦ θερισμοῦ πρωτογεννημάτων ποιήσεις τῶν ἔργων σου. » Αἱ ἑορταὶ τοίνυν τοῦ Θεοῦ, οἷς ἐστι πνεῦμα, πνευματικαί εἰσι· καὶ οὐδεὶς χοϊκὸς ἑορτάζει τὰς ἑορτὰς πνευματικῶς. « Τίς γὰρ συμφωνία δικαιοσύνης καὶ ἀνομίας; ἵνα μὴ τὰ ἐξῆς λέγω. Οὐ δύναται χοῖκὸς ἑορτάσαι ἑορτὰς πνευματικὰς, ὥσπερ οὐδὲ πνευματικὸς ἑορτὴν χοϊκήν. Καὶ μετʼ ὀλίγα. Τί ἐστιν ὁ μὴν τῶν νέων; τοὺς αἰσθητοὺς φήσεις καρπούς· οὕπω ἐνέστηκεν ὁ μὴν τῶν νέων, τοῦ ἐνιαυτοῦ φέρε εἰπεῖν ὀψιμωτέρου ὄντος. Τὸ δὲ, ἐὰν γένηταί ποτε ἐνιαυτὸς, ὥστε μηδὲ φέρειν τὴν γῆν τοὺς καρποὺς, ἆρα δυνάμεθα ἑορτάζειν ἐν τῷ μηνὶ τῶν νέων, ὡς κεκέλευκεν ὁ Θεὸς ἑορτάζειν τοὺς ἑορτάζοντας; Οὐκοῦν δεῖ κατʼ ἐνιαυτὸν τὴν ἑορτὴν ἑορτάζειν. Ἐπαπορῶ δὲ πάλιν καὶ περὶ τοῦ δευτέρου νόμου, τοῦ κατὰ τὴν ἑορτὴν τὴν δευτέραν. Φησὶ γὰρ « ἑορτὴν τοῦ θερισμοῦ τῶν πρωτογενημάτων.» Ἐάν τις σπείρῃ, καὶ μὴ γένωνται οἱ καρποὶ πρῶτοι, ἀλλὰ τελευταῖοι, οὗτος οὐκ ἄν δύναιτο ἑορτάσαι τὴν ἀρχὴν τοῦ θερισμοῦ τῶν πρωτογενημάτων. Δεῖ γὰρ ἔχειν σε γεννήματα, ἵνα δυνηθῇς ἑορτάζειν. Τί δὲ, ἅν χώραν μὴ ἔχω, πῶς ἂν δυναίμην τὴν ἑορτὴν ταύτην ἑορτάζειν, τῆς λέξεως λεγούσης, « Καὶ ἑορτὴν θερισμοῦ τῶν πρωτογεννημάτων ποιήσεις τῶν ἔργων σου, ὦν ἐὰν σπείρῃς ἐν τῷ ἀγρῷ σου; » οὐκ ἔσπειρα, οἰκοδόμος εἰμί· οὐκ ἔσπειρα, ὑφάντης εἰμί· ἀγρὀν οὐκ ἔχω, πῶς δύναμαι τὴν δευτέραν ἑορτάζειν ἑορτήν; Καὶ δὴ καὶ περὶ τὴν τρίτην, « Καὶ ἑορτὴν συντελείας ἐπʼ ἐξόδῳ τοῦ ἐνιαυτοῦ. »
27Ve başka şeylerden sonra şöyle der: Bize yeniliklerin ayında mayasız ekmek bayramı yapmamızı buyuran söz ne anlatmak istiyor? Eski insanı işleriyle birlikte üzerinden at. Bayramı yeniliklerin ayında yapmak için sen de yeni ol ki yeniliklerin bayramının ayı senin de ayın olsun. Çünkü bu ay eskilerin değil, yeniliklerin ayıdır. Peki senin nasıl yeni olman gerekecek? Elçi Pavlus bayramları, yeniliklerin bayramını anlamış olarak şöyle der: "Eski insanı işleriyle birlikte üzerinizden çıkarmış, yaratanın suretine göre bilgiyle yenilenen yeni insanı giymiş olarak." Şu hâlde bayramı yeniliklerin ayında kutlamak için yeni olman ve bütün eskiliği atman gerekir. Sonra ilk olarak hangi bayramı kutluyorsun? Mayasız ekmek bayramını kutladığını Elçi'den öğren: "Çünkü Pesah kuzumuz Mesih bizim için kurban edildi; öyleyse bayramı eski mayayla, kötülük ve fesat mayasıyla değil, saflığın ve hakikatin mayasız ekmeğiyle kutlayalım." Mayasız ekmek bayramıyla ilgili kanunları bir araya getir; o zaman, lafza ruhanîymiş gibi tutunup ruhanî olanları yararsız diye küçümseyenlerin akılsızlığını göreceksin.
Καὶ μεθʼ ἕτερα. Τί βούλεται λόγος ἡμῖν λέγειν ὁ κελεύων ἡμᾶς ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῶν ἀζύμων τῷ μηνὶ τῶν νέων; Ἀπόθου τὸν παλαιὸν ἅνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ. Καὶ ἵνα γε ποιήσῃς τὴν ἑορτὴν ἐν τῷ μηνὶ τῶν νέων, καὶ σὺ νέος γενοῦ, ἵνα γένηται ὁ μὴν τῆς ἑορτῆς τῶν νέων, καὶ σὸς μήν. Νέων γὰρ, καὶ οὐ παλαιῶν ἐστιν οὗτος ὁ μήν. Πῶς οὖν δεήσει νέον καὶ σὲ γενέσθαι; Νοήσας τὰς ἑορτὰς, τὴν ἑορτὴν τῶν νέων ὁ ἀπόστολος Παῦλός φησιν,« Ἐκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἅνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν νέον τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνωσιν κατʼ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος. » Οὐκοῦν ἵνα ἀγάγῃς τὴν ἑορτὴν ἐν μηνὶ τῶν νέων, νέον σε γενέσθαι δεῖ, καὶ πᾶσαν ἀποθέσθαι παλαιότητα. Εἶτα ποίαν ἑορτὴν πρώτην ἄγεις; ὅτι τὴν ἑορτὴν τῶν ἀζύμων, μάνθανε ἀπὸ τοῦ Ἀποστόλου· « Τὸ γὰρ πάσχα ἡμῶν, φησὶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός· ὥστε ἑορτάζωμεν μὴ ἐν ζύμῃ παλαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλʼ ἐν ἀζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας. » Ἅμα δὲ συνάγαγε τὰ νενομοθετημένα περὶ τῆς ἑορτῆς τῶν ἀζύμων, καὶ ὅψει μὲν τὸ ἄλογον τῶν τῷ ῥητῷ ὡς πνευματικῷ μὴ προσεχόντων, καταφρονούντων δὲ τῶν πνευματικῶν ὡς μὴ χρησίμων.
28"Huzuruma eli boş gelmeyeceksin." Şunu bil ki her insan ya boştur ya doludur. Kutsal Ruh'a sahip değilse, yaratanın bilgisi yoksa, hayat olan İsa Mesih'i kabul etmemişse, göklerdeki Baba'yı bilmiyorsa, logos'a, gökteki kanuna göre yaşamıyorsa, itidalli değilse, adil davranmıyorsa, böyle biri boştur. Ama "Onlarda oturacağım, aralarında yürüyeceğim ve onların Tanrısı olacağım" diyen Tanrı'yı içine almışsa, bu kişi boş değil, doludur.
« Οὐκ ὀφθήσῃ ἐνώπιόν μου κενός. » Ἴσθι ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἢ κενός ἐστιν, ἢ πλήρης. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔγει ἅγιον Πνεῦμα, οὐκ ἔχει γνῶσιν τοῦ κτίσαντος, οὐ παρεδέξατο ζωὴν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν· εἰ οὐκ οἶδε τὸν Πατέρα τὸν ἐν οὐρανοῖς, εἰ οὐ βιοῖ κατὰ τὸν λόγον, κατὰ τὸν νόμον οὐράνιον· οὐ σωφρονεῖ, οὐ δικαιοπραγεῖ· ὁ τοιοῦτος κενός ἐστιν. Εἰ δὲ κεχώρηκε τὸνεἰπόντα Θεόν· « Ἐνοικήσω ἐν αὐτοἴς, καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἕσομαι αὐτοἴς Θεὸς, »οὗτος οὐκ ἕστι κενὸς, ἀλλὰ πλήρης.
29"Yılda üç kez bütün erkeklerin Tanrın Rab'bin huzuruna çıkacak." Bu sözün ne olduğunu şöyle söyleyebilirim: Yaptığımız şey ya dişidir ya erkek. Yaptığımız dişiyse ya bedensel ya tenseldir. Tene ekerek psykhē'nin ürününü erkek değil, dişi; gevşek, yumuşak ve maddi yaparız. Ama ebedî şeylere bakıp aklımızı daha üstün şeylere verirsek ruhun meyvelerini veririz ve bütün ürünlerimiz erkek olur. Şu hâlde Tanrı'nın huzuruna getirilenler, yaratanın gözünün göreceği şeyler, dişi değil erkektir. Çünkü Tanrı dişi ve bedensel olanı görmeye layık bulmaz.
« Τρεῖς καιροὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθήσεται πᾶν ἀρσενικόν σου ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. » Τί ἐστι τὸ. ῥητὸν εἴποιμι ἄν. Ὅ πράττομεν, ἢ θῆλύ ἐστιν, ἢ ἀρσενικόν. Εἰ μὲν οὖν θηλυκόν ἐστιν ὅ ποιοῦμεν, ἢ σωματικόν ἐστιν, ἢ σαρκικόν. Σπείροντες γὰρ εἰς τὴν σάρκα, ποιοῦμεν θῆλυ τὸ γέννημα τῆς ψυχῆς, οὐκ ἄῤῥεν· ἀλλʼ ἐκνενευρισμένον, ἁπαλόν τε καὶ ὑλικόν. Εἰ μέντοι βλέποντες τὰ αἰώνια, καὶ πρὸς τοῖς κρείττοσιν ἔχοντες τὴν διάνοιαν, καρποφοροῦμεν τοὺς καρποὺς τοῦ πνεύματος, καὶ πάντα τὰ γεννήματα ἡμῶν ἄῤῥενά ἐστι. Τὰ τοίνυν φερόμενα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, τὰ καὶ ὀφθησόμενα τῇ ὄψει τοῦ κτίσαντος, ἀρσενικά ἐστιν, οὐχὶ θήλεα. Οὐ γὰρ τὰ θηλυκὰ, καὶ τὰ σωματικὰ ἀξιοῖ βλέπειν ὁ Θεός.