İçeriğe geç
Aristoteles

Aristoteles

Erdemler ve Kusurlar Üzerine

Περὶ ἀρετῶν καὶ κακιῶν

1249-1Güzel şeyler övülmeye, çirkin şeyler yerilmeye değer. Güzel şeylerin başında aretēler (erdemler), çirkin şeylerin başında kusurlar gelir. Aretēlerin sebepleri, aretēlere eşlik eden şeyler, onlardan doğan şeyler ve onların eserleri de övülmeye değer; bunların zıtları ise yerilmeye değer. Psykhē Platon'a göre üç kısımlı kabul edilirse, akıl yürüten kısmın aretēsi phronēsis'tir; thymos'a ait kısmın aretēleri yumuşak huyluluk ve cesarettir; arzulayan kısmın aretēleri itidal ve kendine hâkim olmadır; psykhē'nin bütününün aretēleri ise adalet, eli açıklık ve yüce gönüllülüktür. Akıl yürüten kısmın kusuru akılsızlıktır; thymos'a ait kısmın kusurları öfkelilik ve korkaklıktır; arzulayan kısmın kusurları ölçüsüzlük ve nefsine hâkim olamamadır; psykhē'nin bütününün kusurları ise adaletsizlik, cimrilik ve küçük gönüllülüktür.

Phronēsis, akıl yürüten kısmın aretēsidir; saadete götüren şeyleri hazırlar. Yumuşak huyluluk, thymos'a ait kısmın aretēsidir; insanlar onun sayesinde kolay kolay öfkeye kapılmazlar. Cesaret, thymos'a ait kısmın aretēsidir; insanlar onun sayesinde ölüm korkusu karşısında kolay kolay sarsılmazlar. İtidal, arzulayan kısmın aretēsidir; insanlar onun sayesinde bayağı hazların tadını çıkarmaya istek duymazlar. Kendine hâkim olma, arzulayan kısmın aretēsidir; insanlar onun sayesinde bayağı hazlara atılan arzuyu akıl yürütmeyle dizginlerler. Adalet, herkese layık olduğunu dağıtan bir psykhē aretēsidir. Eli açıklık, güzel şeyler için seve seve harcamayı sağlayan bir psykhē aretēsidir. Yüce gönüllülük, insanın talihin yaver gitmesine de kötü gitmesine de, itibara da itibarsızlığa da dayanabilmesini sağlayan bir psykhē aretēsidir.

Akılsızlık, akıl yürüten kısmın kusurudur; kötü yaşamanın sebebidir. Öfkelilik, thymos'a ait kısmın kusurudur; insanlar onun yüzünden kolayca öfkeye kapılırlar. Korkaklık, thymos'a ait kısmın kusurudur; insanlar onun yüzünden korkular karşısında, en çok da ölüm korkusu karşısında sarsılırlar. Ölçüsüzlük, arzulayan kısmın kusurudur; insanlar onun yüzünden bayağı hazları seçerler. [Nefsine hâkim olamama hakkında hiçbir şey yok; sen onu şöyle tarif edebilirsin:] Nefsine hâkim olamama, arzulayan kısmın kusurudur; insanlar onun yüzünden, bayağı hazların tadını çıkarmaya iten arzuya akılsızlıkla kapılıp sürüklenirler. Adaletsizlik bir psykhē kusurudur; insanlar onun yüzünden layık olduklarından fazlasını ele geçirmeye çalışırlar. Cimrilik bir psykhē kusurudur; insanlar onun yüzünden nereden gelirse gelsin kazanç peşinde koşarlar. Küçük gönüllülük bir psykhē kusurudur; insanlar onun yüzünden talihin yaver gitmesine de kötü gitmesine de, itibara da itibarsızlığa da dayanamazlar.

Phronēsis'e düşenler şunlardır: iyi düşünüp taşınmak; iyiyi ve kötüyü, hayatta seçilmesi ve kaçınılması gereken her şeyi ayırt etmek; elde bulunan bütün iyi şeyleri güzelce kullanmak; insanlarla doğru ilişki kurmak; uygun anları sezmek; sözü de işi de zekice kullanmak; işe yarayan her şeyde tecrübe sahibi olmak. Hafıza, tecrübe ve zekâ ya phronēsis'ten doğar ya da phronēsis'e eşlik eder; yahut bunların bazıları, tecrübe ve hafıza gibi, phronēsis'in yardımcı sebepleri, bazıları da, iyi düşünüp taşınma ve zekâ gibi, onun parçalarıdır. Yumuşak huyluluğa düşenler şunlardır: suçlamalara ve hor görülmeye ölçülü bir şekilde katlanabilmek; intikama hemen atılmamak; kolayca öfkeye kapılmamak; huyca acı ve kavgacı olmamak; psykhē'sinde dinginlik ve kararlılık bulunmak. Cesarete düşenler şunlardır: ölüm korkuları karşısında kolay kolay sarsılmamak; korkunç şeyler karşısında yürekli, tehlikeler karşısında gözü pek olmak; utanç verici bir şekilde kurtulmaktansa güzel bir şekilde ölmeyi seçmek; zaferin sebebi olmak. Zahmete katlanmak, dayanmak ve yiğitçe davranmayı seçmek de cesarete düşer. Cesarete gözü peklik, yüreklilik, güven ve atılganlık, ayrıca çalışkanlık ve dayanıklılık eşlik eder. İtidale düşenler şunlardır: bedensel hazların tadına hayranlık duymamak; çirkin bir hazzın her türlü tadına karşı istek duymamak; haklı bir pervasızlıktan bile çekinmek; büyük işlerde de küçük işlerde de hayatı aynı şekilde düzene koymak. İtidale düzenlilik, edep, utanma duygusu ve sakınganlık eşlik eder. Kendine hâkim olmaya düşenler şunlardır: bayağı zevklere ve hazlara atılan arzuyu akıl yürütmeyle dizginleyebilmek; dayanmak; tabiattan gelen yoksunluğa ve acıya katlanabilmek. Adalete düşenler şunlardır: herkese layık olduğunu dağıtmak; atalardan kalma âdetleri ve teamülleri korumak; yazılı kanunları korumak; önemli bir işte doğruyu söylemek; anlaşmalara sadık kalmak. Adaletin ilki tanrılara karşı, sonra daimōnlara karşı, sonra vatana ve anne babaya karşı, sonra da ölmüşlere karşı olandır. Dindarlık bunların arasındadır; ya adaletin bir parçasıdır ya da ona eşlik eder. Adaleti kutsala saygı, doğruluk, güvenilirlik ve kötülükten nefret de izler. Eli açıklığa düşenler şunlardır: övgüye değer işler için parayı esirgememek; gerekli yerlere harcanmak üzere bol bol vermek; ihtiyaç anında yardıma koşmak; almaması gereken yerden almamak. Eli açık insan giyiminde de evinde de temizdir; kazanç gözetmeden hoş bir yaşayış sağlayan, sıra dışı ve güzel şeyler edinir; özel ya da şaşırtıcı bir yanı olan hayvanlar besler. Eli açıklığı huy yumuşaklığı, uysallık, insanseverlik ve acıyan, dostlarını seven, konuksever ve güzeli seven biri olmak izler. Yüce gönüllülüğe düşenler şunlardır: talihin yaver gitmesine de kötü gitmesine de, itibara da itibarsızlığa da güzelce katlanmak; ne sefahate ne dalkavukluğa ne iktidara ne de yarışmalarda kazanılan zaferlere hayranlık duymak; psykhē'de bir derinlik ve büyüklük taşımak. Yüce gönüllü insan, yaşamaya çok önem veren de değildir, hayata düşkün olan da. Huyca yalın ve soyludur; haksızlığa uğramaya dayanabilir ve intikam peşinde koşmaz. Yüce gönüllülüğü yalınlık ve doğruluk izler.

1249-1

ἐπαινετὰ μέν ἐστι τὰ καλά, ψεκτὰ δὲ τὰ αἰσχρά. καὶ τῶν μὲν καλῶν ἡγοῦνται αἱ ἀρεταί, τῶν δʼ αἰσχρῶν αἱ κακίαι. ἐπαινετὰ δʼ ἐστὶ καὶ τὰ αἴτια τῶν ἀρετῶν καὶ τὰ παρεπόμενα ταῖς ἀρεταῖς καὶ τὰ γινόμενα ἀπʼ αὐτῶν καὶ τὰ ἔργα αὐτῶν, ψεκτὰ δὲ τὰ ἐναντία. τριμεροῦς δὲ τῆς ψυχῆς λαμβανομένης κατὰ Πλάτωνα, τοῦ μὲν λογιστικοῦ ἀρετή ἐστιν ἡ φρόνησις, τοῦ δὲ θυμοειδοῦς ἥ τε πραότης καὶ ἡ ἀνδρεία, τοῦ δὲ ἐπιθυμητικοῦ ἥ τε σωφροσύνη καὶ ἡ ἐγκράτεια, ὅλης δὲ τῆς ψυχῆς ἥ τε δικαιοσύνη καὶ ἡ ἐλευθεριότης καὶ ἡ μεγαλοψυχία. κακία δʼ ἐστὶ τοῦ μὲν λογιστικοῦ ἡ ἀφροσύνη, τοῦ δὲ θυμοειδοῦς ἥ τε ὀργιλότης καὶ ἡ δειλία, τοῦ δὲ ἐπιθυμητικοῦ ἥ τε ἀκολασία καὶ ἡ ἀκράτεια, ὅλης δὲ τῆς ψυχῆς ἥ τε ἀδικία καὶ ἀνελευθεριότης καὶ μικροψυχία. ἔστι δὲ φρόνησις μὲν ἀρετὴ τοῦ λογιστικοῦ, παρασκευαστικὴ τῶν πρὸς εὐδαιμονίαν συντεινόντων. πραότης δʼ ἐστὶν ἀρετὴ τοῦ θυμοειδοῦς, καθʼ ἣν ὑπὸ ὀργῆς γίνονται δυσκίνητοι. ἀνδρεία δʼ ἐστὶν ἀρετὴ τοῦ θυμοειδοῦς, καθʼ ἣν δυσέκπληκτοί εἰσιν ὑπὸ φόβων τῶν περὶ θάνατον. σωφροσύνη δʼ ἐστὶν ἀρετὴ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ, καθʼ ἣν ἀνόρεκτοι γίνονται περὶ τὰς ἀπολαύσεις τῶν φαύλων ἡδονῶν. ἐγκράτεια δʼ ἐστὶν ἀρετὴ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ, καθʼ ἣν κατέχουσι τῷ λογισμῷ τὴν ἐπιθυμίαν ὁρμῶσαν ἐπὶ τὰς φαύλας ἡδονάς. δικαιοσύνη δʼ ἐστὶν ἀρετὴ ψυχῆς διανεμητικὴ τοῦ κατʼ ἀξίαν. ἐλευθεριότης δʼ ἐστὶν ἀρετὴ ψυχῆς εὐδάπανος εἰς τὰ καλά. μεγαλοψυχία δʼ ἐστὶν ἀρετὴ ψυχῆς, καθʼ ἣν δύναται φέρειν εὐτυχίαν καὶ ἀτυχίαν καὶ τιμὴν καὶ ἀτιμίαν. ἀφροσύνη δʼ ἐστὶ κακία τοῦ λογιστικοῦ, αἰτία τοῦ ζῆν κακῶς. ὀργιλότης δʼ ἐστὶ κακία τοῦ θυμοειδοῦς, καθʼ ἣν εὐκίνητοι γίνονται πρὸς ὀργήν. δειλία δʼ ἐστὶ κακία τοῦ θυμοειδοῦς, καθʼ ἣν ἐκπλήττονται ὑπὸ φόβων, καὶ μάλιστα τῶν περὶ θάνατον. ἀκολασία δʼ ἐστὶ κακία τοῦ ἐπιθυμητικοῦ, καθʼ ἣν αἱροῦνται τὰς φαύλας ἡδονάς. [περὶ μὲν τῆς ἀκρατείας οὐδέν· οὕτω δὲ σὺ δύνασαι ὁρίζειν.] ἀκράτεια δʼ ἐστὶ κακία τοῦ ἐπιθυμητικοῦ, καθʼ ἣν παρασύρουσι τῇ ἀλογίᾳ τὴν ἐπιθυμίαν ὠθοῦσαν ἐπὶ τὰς τῶν φαύλων ἡδονῶν ἀπολαύσεις. ἀδικία δʼ ἐστὶ κακία ψυχῆς, καθʼ ἣν πλεονεκτικοὶ γίνονται παρὰ τὴν ἀξίαν. ἀνελευθερία δʼ ἐστὶ κακία ψυχῆς, καθʼ ἣν ὀρέγονται τοῦ πανταχόθεν κέρδους. μικροψυχία δʼ ἐστὶ κακία ψυχῆς, καθʼ ἣν ἀδύνατοί εἰσι φέρειν εὐτυχίαν καὶ ἀτυχίαν καὶ τιμὴν καὶ ἀτιμίαν. τῆς δὲ φρονήσεώς ἐστι τὸ βουλεύσασθαι, τὸ κρῖναι τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ καὶ πάντα τὰ ἐν τῷ βίῳ αἱρετὰ καὶ φευκτά, τὸ χρῆσθαι πᾶσι καλῶς τοῖς ὑπάρχουσιν ἀγαθοῖς, τὸ ὁμιλῆσαι ὀρθῶς, τὸ συνιδεῖν τοὺς καιρούς, τὸ ἀγχίνως χρήσασθαι καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ, τὸ τὴν ἐμπειρίαν ἔχειν τῶν χρησίμων πάντων. ἡ μνήμη δὲ καὶ ἐμπειρία καὶ ἀγχίνοια ἤτοι ἀπὸ τῆς φρονήσεως ἑκάστη αὐτῶν ἐστίν, ἢ παρέπεται τῇ φρονήσει· ἢ τὰ μὲν αὐτῶν οἷον συναίτια τῆς φρονήσεώς ἐστι, καθάπερ ἐμπειρία καὶ ἡ μνήμη, τὰ δὲ οἷον μέρη αὐτῆς, οἷον εὐβουλία καὶ ἀγχίνοια. πραότητος δʼ ἐστὶ τὸ δύνασθαι φέρειν μετρίως ἐγκλήματα καὶ ὀλιγωρίας, καὶ τὸ μὴ ταχέως ὁρμᾶν ἐπὶ τὰς τιμωρίας, καὶ τὸ μὴ εὐκίνητον εἶναι πρὸς τὰς ὀργάς, ἄπικρον δὲ τῷ ἤθει καὶ ἀφιλόνεικον, ἔχοντα τὸ ἠρεμαῖον ἐν τῇ ψυχῇ καὶ στάσιμον. ἀνδρείας δʼ ἐστὶ τὸ δυσέκπληκτον ὑπὸ φόβων τῶν περὶ θάνατον, καὶ τὸ εὐθαρσῆ ἐν τοῖς δεινοῖς, καὶ τὸ εὔτολμον πρὸς τοὺς κινδύνους, καὶ τὸ μᾶλλον αἱρεῖσθαι τεθνάναι καλῶς ἢ αἰσχρῶς σωθῆναι, καὶ τὸ νίκης αἴτιον εἶναι. ἔτι δὲ ἀνδρείας ἐστὶ καὶ τὸ πονεῖν καὶ καρτερεῖν καὶ αἱρεῖσθαι ἀνδραγαθίζεσθαι. παρέπεται δὲ τῇ ἀνδρείᾳ καὶ ἡ εὐτολμία καὶ ἡ εὐψυχία καὶ τὸ θάρσος καὶ τὸ θράσος, ἔτι δὲ καὶ ἡ φιλοπονία καὶ ἡ καρτερία. σωφροσύνης δʼ ἐστὶ τὸ μὴ θαυμάζειν τὰς ἀπολαύσεις τῶν σωματικῶν ἡδονῶν, καὶ τὸ εἶναι πάσης ἀπολαύσεως αἰσχρᾶς ἡδονῆς ἀνόρεκτον, καὶ τὸ φοβεῖσθαι καὶ τὴν δικαίαν ἄδειαν, καὶ τὸ τετάσθαι περὶ τὸν βίον ὁμοίως ἔν τε μικροῖς καὶ μεγάλοις. παρέπεται δὲ τῇ σωφροσύνῃ εὐταξία, κοσμιότης, αἰδώς, εὐλάβεια. ἐγκρατείας δʼ ἐστὶ τὸ δύνασθαι κατασχεῖν τῷ λογισμῷ τὴν ἐπιθυμίαν ὁρμῶσαν ἐπὶ φαύλας ἀπολαύσεις καὶ ἡδονάς, καὶ τὸ καρτερεῖν, καὶ τὸ ὑπομονητικὸν εἶναι τῆς κατὰ φύσιν ἐνδείας καὶ λύπης. δικαιοσύνης δʼ ἐστὶ τὸ διανεμητικὸν εἶναι τοῦ κατʼ ἀξίαν, καὶ σώζειν τὰ πάτρια ἔθη καὶ τὰ νόμιμα, καὶ τὸ σώζειν τοὺς γεγραμμένους νόμους, καὶ τὸ ἀληθεύειν ἐν τῷ διαφέροντι, καὶ τὸ διαφυλάττειν τὰς ὁμολογίας. ἔστι δὲ πρώτη τῶν δικαιοσυνῶν πρὸς τοὺς θεούς, εἶτα πρὸς δαίμονας, εἶτα πρὸς πατρίδα καὶ γονεῖς, εἶτα πρὸς τοὺς κατοιχομένους· ἐν οἷς ἐστὶν ἡ εὐσέβεια, ἤτοι μέρος οὖσα δικαιοσύνης ἢ παρακολουθοῦσα. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότης καὶ ἀλήθεια καὶ ἡ πίστις καὶ ἡ μισοπονηρία. ἐλευθεριότητος δʼ ἐστὶ τὸ προετικὸν εἶναι χρημάτων εἰς τὰ ἐπαινετά, καὶ δαψιλῆ ἐπὶ τῷ εἰς τὰ δέοντα ἀναλωθῆναι, καὶ τὸ βοηθητικὸν εἶναι ἐν τῷ διαφόρῳ, καὶ τὸ μὴ λαβεῖν ὅθεν μὴ δεῖ. ἔστι δὲ ὁ ἐλευθέριος καὶ περὶ ἐσθῆτα καθαρὸς καὶ περὶ οἴκησιν, καὶ κατασκευαστικὸς τῶν περιττῶν καὶ καλῶν καὶ διαγωγὴν ἐχόντων ἡδεῖαν ἄνευ τοῦ λυσιτελοῦντος, καὶ θρεπτικὸς τῶν ζῴων τῶν ἴδιον ἐχόντων τι ἢ θαυμαστόν. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἐλευθεριότητι τοῦ ἤθους ὑγρότης καὶ εὐαγωγία καὶ φιλανθρωπία καὶ τὸ εἶναι ἐλεητικὸν καὶ φιλόφιλον καὶ φιλόξενον καὶ φιλόκαλον. μεγαλοψυχίας δʼ ἐστὶ τὸ καλῶς ἐνεγκεῖν καὶ εὐτυχίαν καὶ ἀτυχίαν καὶ τιμὴν καὶ ἀτιμίαν, καὶ τὸ θαυμάζειν μήτε τρυφὴν μήτε θεραπείαν μήτε ἐξουσίαν μήτε τὰς νίκας τὰς ἐναγωνίους, ἔχειν δέ τι βάθος τῆς ψυχῆς καὶ μέγεθος. ἔστι δὲ μεγαλόψυχος οὔθʼ ὁ τὸ ζῆν περὶ πολλοῦ ποιούμενος οὔθʼ ὁ φιλόζωος. ἁπλοῦς δὲ τῷ ἤθει καὶ γενναῖος, ἀδικεῖσθαι δυνάμενος, καὶ οὐ τιμωρητικός. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ μεγαλοψυχίᾳ ἁπλότης καὶ ἀλήθεια.

1249-2Akılsızlığa düşenler şunlardır: işler hakkında kötü hüküm vermek, kötü düşünüp taşınmak, insanlarla kötü ilişki kurmak, elde bulunan iyi şeyleri kötü kullanmak, hayatta güzel ve iyi olan şeyler hakkında yanlış kanaat taşımak. Akılsızlığa tecrübesizlik, bilgisizlik, nefsine hâkim olamama, beceriksizlik ve unutkanlık eşlik eder. Öfkeliliğin üç türü vardır: hemen parlamak, kin tutmak ve küsüp surat asmak. Öfkeli insan ne küçük bir hor görülmeye ne de küçük bir zarara katlanabilir; cezalandırmaya ve intikam almaya düşkündür, rastgele bir işle de rastgele bir sözle de kolayca öfkeye kapılır. Öfkeliliği huy sinirliliği, çabuk değişkenlik, acı sözlülük, küçük şeylere üzülmek ve bütün bunları çabucak, kısa bir sürede yaşamak izler. Korkaklığa düşenler şunlardır: rastgele korkularla, en çok da ölüm ve bedensel sakatlanma korkularıyla kolayca sarsılmak; güzel bir şekilde ölmektense nasıl olursa olsun kurtulmanın daha iyi olduğunu düşünmek. Korkaklığı yumuşaklık, yüreksizlik, zahmetten kaçma ve canına düşkünlük izler. Altında bir tür sakınganlık ve huyca kavgadan kaçma da yatar. Ölçüsüzlüğe düşenler şunlardır: zararlı ve çirkin hazların tadını seçmek; en mesut insanların bu tür hazlar içinde yaşayanlar olduğunu düşünmek; gülmeye, alay etmeye ve şakalaşmaya düşkün olmak; sözde de işte de hafiflik etmek. Ölçüsüzlüğü düzensizlik, utanmazlık, edepsizlik, sefahat, tembellik, ihmal, umursamazlık ve gevşeklik izler. Nefsine hâkim olamamaya düşenler şunlardır: akıl yürütme engel olduğu hâlde hazların tadını seçmek; onlara katılmamanın daha iyi olduğunu düşündüğü hâlde yine de onlara katılmak; güzel ve yararlı şeyleri yapmak gerektiğini düşündüğü hâlde hazlar yüzünden onlardan uzak durmak. Nefsine hâkim olamamayı yumuşaklık, pişmanlık ve ölçüsüzlüğü izleyen şeylerin çoğu izler.

Adaletsizliğin üç türü vardır: dinsizlik, açgözlülük ve küstahlık (hybris). Dinsizlik, tanrılara, daimōnlara ya da ölmüşlere, anne babaya ve vatana karşı işlenen kusurdur. Açgözlülük, sözleşmelerde layık olandan fazlasını alarak kazanç seçmektir. Küstahlık ise insanların başkalarını rezil ederek kendilerine haz sağlamalarıdır; Euenos da bu yüzden onun için şöyle der:

hiçbir şey kazanmadığı hâlde yine de haksızlık eden.

Adaletsizliğe düşenler şunlardır: atalardan kalma âdetleri ve teamülleri çiğnemek; kanunlara ve yöneticilere itaat etmemek; yalan söylemek; yalan yere yemin etmek; anlaşmaları ve verilen sözleri bozmak. Adaletsizliği şantajcı ihbarcılık, böbürlenme, yapmacık insanseverlik, kötü niyet ve hilekârlık izler. Cimriliğin üç türü vardır: çirkin kazanç düşkünlüğü, tutumluluk ve pintilik. Çirkin kazanç düşkünlüğü, insanların her yerden kazanç sağlamaya çalışmasına ve kazancı utançtan üstün tutmasına yol açar. Tutumluluk, insanların gerekli yere para harcamamasına yol açar. Pintilik ise insanların harcamasına, ama azar azar ve kötü harcamasına, masrafı zamanında yapmadıkları için de daha çok zarara uğramalarına yol açar. Cimriliğe düşenler şunlardır: parayı her şeyden üstün tutmak; kazanç getiren hiçbir şeyi ayıp saymamak; ücretli işçiye ve köleye yakışan, pis, onur ve özgürlükle bağdaşmayan bir hayat sürmek. Cimriliği hesapçılık, surat asma ve küçük gönüllülük, aşağılık, ölçüsüzlük, soysuzluk ve insanlardan nefret izler. Küçük gönüllülüğe düşenler şunlardır: ne itibara ne itibarsızlığa, ne talihin yaver gitmesine ne de kötü gitmesine dayanabilmek. Küçük gönüllü insan itibar görünce şişinir, küçük bir talih yardım edince kabarır, en küçük itibarsızlığa bile dayanamaz; bir başarısızlığı felaket ve büyük bir talihsizlik sayar, her şeye ağlayıp sızlanır ve hiçbir şeyi hazmedemez. Küçük gönüllü insan ayrıca, bilgisizlik ya da unutkanlık yüzünden olanlar dahil her türlü hor görülmeye küstahlık ve itibarsızlık diyecek türden biridir. Küçük gönüllülüğü hesapçılık, talihinden yakınma, umutsuzluk ve aşağılık izler.

1249-2

ἀφροσύνης δʼ ἐστὶ τὸ κρίνειν κακῶς τὰ πράγματα, τὸ βουλεύσασθαι κακῶς, τὸ ὁμιλῆσαι κακῶς, τὸ χρήσασθαι κακῶς τοῖς παροῦσιν ἀγαθοῖς, τὸ ψευδῶς δοξάζειν περὶ τῶν εἰς τὸν βίον καλῶν καὶ ἀγαθῶν.παρακολουθεῖ δὲ τῇ ἀφροσύνῃ ἀπειρία, ἀμαθία, ἀκρασία, ἐπαριστερότης, ἀμνημοσύνη. ὀργιλότητος δʼ ἐστὶν εἴδη τρία, ἀκροχολία πικρία βαρυθυμία. ἔστι δὲ τοῦ ὀργίλου μὴ δύνασθαι φέρειν μήτε τὰς μικρὰς ὀλιγωρήσεις μήτε ἐλαττώσεις, εἶναι δὲ κολαστικὸν καὶ τιμωρητικὸν καὶ εὐκίνητον πρὸς ὀργὴν καὶ ὑπὸ ἔργου καὶ ὑπὸ λόγου τοῦ τυχόντος. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ὀργιλότητι τὸ παροξυντικὸν τοῦ ἤθους καὶ εὐμετάβολον, καὶ ἡ πικρολογία, καὶ τὸ ἐπὶ μικροῖς λυπεῖσθαι, καὶ τὸ ταῦτα πάσχειν ταχέως καὶ παρὰ βραχὺν καιρόν. δειλίας δʼ ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν τυχόντων φόβων εὐκίνητον εἶναι, καὶ μάλιστα τῶν περὶ θάνατον καὶ τὰς σωματικὰς πηρώσεις, καὶ τὸ ὑπολαμβάνειν κρεῖττον εἶναι ὁπωσοῦν σωθῆναι ἢ τελευτῆσαι καλῶς. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ δειλίᾳ μαλακία, ἀνανδρία, ἀπονία, φιλοψυχία. ὕπεστι δέ τις εὐλάβεια καὶ τὸ ἀφιλόνεικον τοῦ ἤθους. ἀκολασίας δʼ ἐστὶ τὸ αἱρεῖσθαι τὰς ἀπολαύσεις τῶν ἡδονῶν τῶν βλαβερῶν καὶ αἰσχρῶν, καὶ τὸ ὑπολαμβάνειν εὐδαιμονεῖν μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς τοιαύταις ἡδοναῖς ὄντας, καὶ τὸ φιλογέλοιον εἶναι καὶ τὸ φιλοσκώπτην καὶ φιλευτράπελον, καὶ τὸ ῥᾳδιουργὸν εἶναι ἐν τοῖς λόγοις καὶ ἐν τοῖς ἔργοις. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἀκολασίᾳ ἀταξία, ἀναίδεια, ἀκοσμία, τρυφή, ῥᾳθυμία, ἀμέλεια, ὀλιγωρία, ἔκλυσις. ἀκρασίας δʼ ἐστὶ τὸ κωλύοντος τοῦ λογισμοῦ τὰς ἀπολαύσεις τῶν ἡδονῶν αἱρεῖσθαι, καὶ τὸ ὑπολαμβάνοντα κρεῖττον εἶναι μὴ μετασχεῖν μὲν αὐτῶν, μετέχειν δὲ μηδὲν ἧττον, καὶ τὸ οἴεσθαι μὲν δεῖν πράττειν καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ συμφέροντα, ἀφίστασθαι δὲ αὐτῶν διὰ τὰς ἡδονάς. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἀκρασίᾳ μαλακία καὶ μεταμέλεια καὶ τὰ πλεῖστα ταὐτὰ ἃ καὶ τῇ ἀκολασίᾳ. ἀδικίας δʼ ἐστὶν εἴδη τρία, ἀσέβεια πλεονεξία ὕβρις. ἀσέβεια μὲν ἡ περὶ θεοὺς πλημμέλεια καὶ περὶ δαίμονας ἢ καὶ περὶ τοὺς κατοιχομένους, καὶ περὶ γονεῖς καὶ περὶ πατρίδα· πλεονεξία δὲ περὶ τὰ συμβόλαια, παρὰ τὴν ἀξίαν αἱρουμένη τὸ διάφορον· ὕβρις δέ, καθʼ ἣν τὰς ἡδονὰς αὑτοῖς παρασκευάζουσιν, εἰς ὄνειδος ἀγαγόντες ἑτέρους, ὅθεν Εὔηνος περὶ αὐτῆς λέγει ἥτις κερδαίνουσʼ οὐδὲν ὅμως ἀδικεῖ. ἔστι δὲ τῆς ἀδικίας τὸ παραβαίνειν τὰ πάτρια ἔθη καὶ τὰ νόμιμα, καὶ τὸ ἀπειθεῖν τοῖς νόμοις καὶ τοῖς ἄρχουσι, τὸ ψεύδεσθαι, τὸ ἐπιορκεῖν, τὸ παραβαίνειν τὰς ὁμολογίας καὶ τὰς πίστεις. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἀδικίᾳ συκοφαντία, ἀλαζονεία, φιλανθρωπία προσποίητος, κακοήθεια, πανουργία. ἀνελευθερίας δʼ ἐστὶν εἴδη τρία, αἰσχροκερδία φειδωλία κιμβεία. αἰσχροκερδία μέν, καθʼ ἣν κερδαίνειν ζητοῦσι πανταχόθεν, καὶ τὸ κέρδος τῆς αἰσχύνης περὶ πλείονος ποιοῦνται· φειδωλία δʼ ἐστὶ καθʼ ἣν ἀδάπανοι γίνονται τῶν χρημάτων εἰς τὸ δέον· κιμβεία δʼ ἐστὶ καθʼ ἣν δαπανῶσι μέν, κατὰ μικρὸν δὲ καὶ κακῶς, καὶ πλέον βλάπτονται τῷ μὴ κατὰ καιρὸν ποιεῖσθαι τὸ διάφορον. ἔστι δὲ τῆς ἀνελευθερίας τὸ περὶ πλείστου ποιεῖσθαι χρήματα, καὶ τὸ μηδὲν ὄνειδος ἡγεῖσθαι τῶν ποιούντων τὸ κέρδος, βίος θητικὸς καὶ δουλοπρεπὴς καὶ ῥυπαρός, φιλοτιμίας καὶ ἐλευθερίας ἀλλότριος. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἀνελευθεριότητι μικρολογία, βαρυθυμία καὶ μικροψυχία, ταπεινότης, ἀμετρία, ἀγένεια, μισανθρωπία. μικροψυχίας δʼ ἐστὶ τὸ μήτε τιμὴν μήτε ἀτιμίαν μήτε εὐτυχίαν μήτε ἀτυχίαν δύνασθαι φέρειν, ἀλλὰ τιμώμενον μὲν χαυνοῦσθαι, μικρὰ δὲ εὐτυχήσαντα ὑπεξαίρεσθαι, ἀτιμίαν δὲ μηδὲ τὴν ἐλαχίστην ἐνεγκεῖν δύνασθαι, ἀπότευγμα δʼ ἄτην καὶ ἀτυχίαν κρίνειν μεγάλην, ὀδύρεσθαι δʼ ἐπὶ πᾶσι καὶ δυσφορεῖν. ἔτι δὲ τοιοῦτός ἐστιν ὁ μικρόψυχος οἷος πάντα τὰ ὀλιγωρήματα καλεῖν ὕβριν καὶ ἀτιμίαν, καὶ τὰ διʼ ἄγνοιαν ἢ λήθην γιγνόμενα. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ μικροψυχίᾳ μικρολογία, μεμψιμοιρία, δυσελπιστία, ταπεινότης.

1249-3Genel olarak aretē'ye düşen, psykhē'nin hâlini erdemli kılmaktır: Böyle bir psykhē dingin ve düzenli hareketler içinde olur, bütün kısımlarıyla uyum içindedir. Bu yüzden psykhē'nin erdemli hâli iyi bir yönetim düzeninin örneği sayılır. Layık olanlara iyilik etmek, iyi insanları sevmek, cezalandırmaya ve intikama düşkün olmayıp bağışlayıcı, iyi niyetli ve hoşgörülü olmak da aretē'ye düşer. Aretē'yi iyilikseverlik, hakkaniyet, kadir bilirlik ve güzel umut izler; ayrıca evini, dostlarını, arkadaşlarını, konuklarını, insanları ve güzeli seven biri olmak gibi şeyler de izler. Bunların hepsi övülen şeylerdendir. Kusura düşenler ise bunların zıtlarıdır.

1249-3

καθόλου δὲ τῆς μὲν ἀρετῆς ἐστὶ τὸ ποιεῖν σπουδαίαν τὴν διάθεσιν περὶ τὴν ψυχήν, ἠρεμαίαις καὶ τεταγμέναις κινήσεσι χρωμένην, συμφωνοῦσαν κατὰ πάντα τὰ μέρη· διὸ καὶ δοκεῖ παράδειγμα πολιτείας ἀγαθῆς εἶναι ψυχῆς σπουδαία διάθεσις. ἔστι δὲ ἀρετῆς καὶ τὸ εὐεργετεῖν τοὺς ἀξίους, καὶ τὸ φιλεῖν τοὺς ἀγαθούς, καὶ τὸ μήτε κολαστικὸν εἶναι μήτε τιμωρητικόν, ἀλλὰ ἵλεων καὶ εὐμενικὸν καὶ συγγνωμονικόν. ἀκολουθεῖ δὲ τῇ ἀρετῇ χρηστότης, ἐπιείκεια, εὐγνωμοσύνη, ἐλπὶς ἀγαθή. ἔτι δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα οἷον φίλοικον εἶναι καὶ φιλόφιλον, φιλέταιρον, φιλόξενον, φιλάνθρωπον καὶ φιλόκαλον· ἃ δὴ πάντα τῶν ἐπαινουμένων ἐστίν. τῆς δὲ κακίας ἐστὶ τὰ ἐναντία.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…