İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Cicero

Κικέρων

1.11. Bölüm

Cicero'nun annesi Helvia'nın iyi bir aileden geldiği ve iyi bir hayat sürdüğü söylenir; babası hakkındaysa aşırılığa kaçmayan hiçbir şey öğrenilemedi. Kimileri onun bir çırpıcı dükkânında doğup büyüdüğünü söyler, kimileri de soyunun başına, Volsklar üzerinde parlak bir krallık sürmüş, Romalılara karşı da hiç güçsüz olmayan bir savaş vermiş Tullus Attius'u koyar.

1.1

Κικέρωνος δὲ τὴν μὲν μητέρα λέγουσιν Ἑλβίαν καὶ γεγονέναι καλῶς καὶ βεβιωκέναι, περὶ δὲ τοῦ πατρὸς οὐδὲν ἦν πυθέσθαι μέτριον, οἱ μὲν γὰρ ἐν κναφείῳ τινὶ καὶ γενέσθαι καὶ τραφῆναι τόν ἄνδρα λέγουσιν, οἱ δʼ εἰς Τύλλον Ἄττιον ἀνάγουσι τὴν ἀρχὴν τοῦ γένους, βασιλεύσαντα λαμπρῶς ἐν Οὐολούσκοις καὶ πολεμήσαντα Ῥωμαίοις οὐκ ἀδυνάτως.

1.2Ailede Cicero adını ilk alan kişi ise anılmaya değer biri olmuş görünüyor; bu yüzden ondan sonrakiler, birçoklarının alay konusu ettiği bu lakabı üstlerinden atmamış, tersine bağırlarına basmışlardır. Latinler nohuda cicer derler; o adamın da burnunun ucunda, anlaşılan, nohudun yarığı gibi hafif bir çentik vardı, lakabını da bundan almıştı.

1.2

ὁ μέντοι πρῶτος ἐκ τοῦ γένους Κικέρων ἐπονομασθεὶς ἄξιος λόγου δοκεῖ γενέσθαι, διὸ τὴν ἐπίκλησιν οὐκ ἀπέρριψαν οἱ μετʼ αὐτόν, ἀλλʼ ἠσπάσαντο, καίπερ ὑπὸ πολλῶν χλευαζομένην. κίκερα γὰρ οἱ Λατῖνοι τόν ἐρέβινθον καλοῦσι, κἀκεῖνος ἐν τῷ πέρατι τῆς ῥινὸς διαστολὴν, ὡς ἔοικεν, ἀμβλεῖαν εἶχεν ὥσπερ ἐρεβίνθου διαφυήν, ἀφʼ ἧς ἐκτήσατο τὴν ἐπωνυμίαν.

1.3Bu satırların konusu olan Cicero'ya gelince, ilk kez bir makama adaylığını koyup devlet işlerine el attığında dostları bu addan vazgeçip onu değiştirmesi gerektiğini düşünmüşler, o da gençlik ateşiyle, Cicero adını Scaurus'lardan ve Catulus'lardan daha ünlü kılmak için mücadele edeceğini söylemiş.

1.3

αὐτός γε μὴν Κικέρων, ὑπὲρ οὗ τάδε γέγραπται, τῶν φίλων αὐτὸν οἰομένων δεῖν, ὅτε πρῶτον ἀρχὴν μετῄει καὶ πολιτείας ἥπτετο, φυγεῖν τοὔνομα καὶ μεταθέσθαι, λέγεται νεανιευσάμενος εἰπεῖν ὡς ἀγωνιεῖται τόν Κικέρωνα τῶν Σκαύρων καὶ τῶν Κάτλων ἐνδοξότερον ἀποδεῖξαι.

1.4Sicilya'da quaestor iken tanrılara gümüş bir adak sunduğunda adlarından ilk ikisini, Marcus ile Tullius'u yazdırmış, üçüncünün yerine ise şaka olsun diye ustaya, harflerin yanına bir nohut işlemesini buyurmuş. Adı hakkında anlatılanlar bunlardır.

1.4

ταμιεύων δʼ ἐν Σικελίᾳ καὶ τοῖς θεοῖς ἀνάθημα ποιούμενος ἀργυροῦν τὰ μὲν πρῶτα δύο τῶν ὀνομάτων ἐπέγραψε, τόν τε Μᾶρκον καὶ τόν Τύλλιον, ἀντὶ δὲ τοῦ τρίτου σκώπτων ἐρέβινθον ἐκέλευσε παρὰ τὰ γράμματα τόν τεχνίτην ἐντορεῦσαι. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ ὀνόματος ἱστόρηται. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Cicero'nun, söylendiğine göre, annesi hiç sancı ve zahmet çekmeden, yeni Calendae'nin üçüncü günü, yani bugün yöneticilerin imparator için dua edip kurban kestikleri gün doğmuştur. Sütannesine bir hayalet görünüp, bütün Romalılar için büyük bir nimet beslediğini önceden bildirmiş.

2.1

τεχθῆναι δὲ Κικέρωνα λέγουσιν ἀνωδύνως καί ἀπόνως λοχευθείσης αὐτοῦ τῆς μητρὸς ἡμέρᾳ τρίτῃ τῶν νέων Καλανδῶν, ἐν ᾗ νῦν οἱ ἄρχοντες εὔχονται καί θύουσιν ὑπὲρ τοῦ ἡγεμόνος. τῇ δὲ τίτθῃ φάσμα δοκεῖ γενέσθαι καί προειπεῖν ὡς ὄφελος μέγα πᾶσι Ῥωμαίοις ἐκτρεφούσῃ.

2.2Bunlar boş bir rüya, saçma sapan şeyler gibi görünüyordu, ama o, öğrenme çağına gelir gelmez bunların gerçek bir kehanet olduğunu kısa sürede kendisi gösterdi. Tabii yeteneğiyle öyle parladı, çocuklar arasında öyle bir ad ve ün kazandı ki, babaları Cicero'yu gözleriyle görmek, derslerdeki dillere destan zekâsını ve kavrayışını yerinde sınamak için okullara gelmeye başladılar. Daha kaba olanları ise sokakta oğullarının, ona saygı olsun diye Cicero'yu ortalarına aldıklarını görünce kızıyorlardı.

2.2

ταῦτα δὲ ἄλλως ὀνείρατα καί φλύαρον εἶναι δοκοῦντα ταχέως αὐτὸς ἀπέδειξε μαντείαν ἀληθινὴν ἐν ἡλικίᾳ τοῦ μανθάνειν γενόμενος, διʼ εὐφυΐαν ἐκλάμψας καί λαβὼν ὄνομα καί δόξαν ἐν τοῖς παισίν, ὥστε τοὺς πατέρας αὑτῶν ἐπιφοιτᾶν τοῖς διδασκαλείοις ὄψει τε βουλομένους ἰδεῖν τὸν Κικέρωνα καὶ τὴν ὑμνουμένην αὐτοῦ περὶ τὰς μαθήσεις ὀξύτητα καί σύνεσιν ἱστορῆσαι, τοὺς δʼ ἀγροικοτέρους ὀργίζεσθαι τοῖς υἱέσιν ὁρῶντας ἐν ταῖς ὁδοῖς τὸν Κικέρωνα μέσον αὑτῶν ἐπὶ τιμῇ λαμβάνοντας.

2.3Platon'un öğrenmeyi ve hikmeti seven tabiattan beklediği gibi, her bilgiyi bağrına basan, söz ve terbiyenin hiçbir türünü küçümsemeyen biri oldu, ama şiire bir parça daha hevesle yöneldi. Daha çocukken yazdığı, Pontios Glaukos adlı, dörtlük ölçüyle kaleme alınmış küçük bir şiiri de günümüze ulaşmıştır. Zamanla bu sanatı daha ustalıklı bir biçimde işledikçe, yalnız Romalıların en iyi hatibi değil, en iyi şairi olarak da görülmeye başladı.

2.3

γενόμενος δʼ, ὥσπερ ὁ Πλάτων ἀξιοῖ τὴν φιλομαθῆ καί φιλόσοφον φύσιν, οἷος ἀσπάζεσθαι πᾶν μάθημα καί μηδὲν λόγου μηδὲ παιδείας ἀτιμάζειν εἶδος, ἐρρύη πως προθυμότερον ἐπὶ ποιητικήν. καί τι καί ποιημάτιον ἔτι παιδὸς αὐτοῦ διασῴζεται, Πόντιος Γλαῦκος, ἐν τετραμέτρῳ πεποιημένον. προϊὼν δὲ τῷ χρόνῳ καί ποικιλώτερον ἁπτόμενος τῆς περὶ ταῦτα μούσης, ἔδοξεν οὐ μόνον ῥήτωρ, ἀλλὰ καί ποιητὴς ἄριστος εἶναι Ῥωμαίων.

2.4Hitabetteki şöhreti, söz sanatında azımsanmayacak yenilikler yapılmış olmasına rağmen bugüne kadar sürmektedir; şiiri ise ardından yetenekli birçok şair geldiği için büsbütün ünsüz ve itibarsız kalıp unutulup gitmiştir.

2.4

ἡ μὲν οὖν ἐπὶ τῇ ῥητορικῇ δόξα μέχρι νῦν διαμένει, καίπερ οὐ μικρᾶς γεγενημένης περὶ τοὺς λόγους καινοτομίας, τὴν δὲ ποιητικὴν αὐτοῦ, πολλῶν εὐφυῶν ἐπιγενομένων, παντάπασιν ἀκλεῆ καί ἄτιμον ἔρρειν συμβέβηκεν. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Çocukluk derslerini bitirince Akademia'dan Philon'u dinledi; Romalılar Kleitomakhos'un öğrencileri arasında en çok ona, sözü yüzünden hayranlık duymuş, karakteri yüzünden de sevmişlerdi. Aynı zamanda Mucius'un çevresindeki devlet adamları ve senatonun önde gelenleriyle bir arada bulunarak kanunlarda tecrübe kazandı; bir süre de Marsi Savaşı'nda Sulla'nın emrinde askerlik yaptı.

3.1

ἀπαλλαγεὶς δὲ τῶν ἐν παισὶ διατριβῶν Φίλωνος ἤκουσε τοῦ ἐξ Ἀκαδημείας, ὃν μάλιστα Ῥωμαῖοι τῶν Κλειτομάχου συνήθων καί διὰ τὸν λόγον ἐθαύμασαν καί διὰ τὸν τρόπον ἠγάπησαν. ἅμα δὲ τοῖς περὶ Μούκιον ἀνδράσι συνών πολιτικοῖς καὶ πρωτεύουσι τῆς βουλῆς εἰς ἐμπειρίαν τῶν νόμων ὠφελεῖτο· καί τινα χρόνον καί στρατείας μετέσχεν ὑπὸ Σύλλᾳ περὶ τὸν Μαρσικὸν πόλεμον.

3.2Sonra işlerin iç çatışmaya, iç çatışmadan da katıksız bir tek adam yönetimine sürüklendiğini görünce sakin ve seyre dönük bir hayata çekildi; Yunan bilginleriyle vakit geçirip ilimle uğraştı. Bu, Sulla galip gelip şehrin bir düzene girmeye başladığı anlaşılana kadar sürdü. Bu sırada Sulla'nın azatlısı Chrysogonus, ölüm listesine yazılıp öldürüldüğünü ileri sürerek birinin mal varlığını ihbar etti, sonra da bunu iki bin drahmiye kendisi satın aldı.

3.2

εἶθʼ ὁρῶν εἰς στάσιν, ἐκ δὲ τῆς στάσεως εἰς ἄκρατον ἐμπίπτοντα τὰ πράγματα μοναρχίαν, ἐπὶ τὸν σχολαστὴν καί θεωρητικὸν ἐλθὼν βίον Ἕλλησί συνῆν φιλολόγοις καί προσεῖχε τοῖς μαθήμασιν, ἄχρι οὗ Σύλλας ἐκράτησε καί κατάστασίν τινα λαμβάνειν ἔδοξεν ἡ πόλις. ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τούτῳ Χρυσόγονος ἀπελεύθερος Σύλλα προσαγγείλας τινὸς οὐσίαν ὡς ἐκ προγραφῆς ἀναιρεθέντος αὐτὸς ἐωνήσατο δισχιλίων δραχμῶν.

3.3Ölenin oğlu ve mirasçısı Roscius öfkeyle karşı çıktı ve mal varlığının iki yüz elli talent ettiğini gösterdi. Foyasının ortaya çıktığını gören Sulla hiddetlendi ve Chrysogonus'un kurduğu düzenle Roscius'a baba katilliği davası açtı. Kimse yardımına gelmiyor, herkes Sulla'nın sertliğinden korkup uzak duruyordu.

3.3

ἐπεὶ δὲ Ῥώσκιος ὁ υἱὸς καί κληρονόμος τοῦ τεθνηκότος. ἠγανάκτει καί τὴν οὐσίαν ἀπεδείκνυε πεντήκοντα καί διακοσίων ταλάντων οὖσαν ἀξίαν, ὅ τε Σύλλας ἐλεγχόμενος ἐχαλέπαινε καί δίκην πατροκτονίας ἐπῆγε τῷ Ῥωσκίῳ, τοῦ Χρυσογόνου κατασκευάσαντος, ἐβοήθει δʼ οὐδείς, ἀλλʼ ἀπετρέποντο τοῦ Σύλλα τὴν χαλεπότητα δεδοικότες,

3.4Böylece yapayalnız kalan delikanlı Cicero'ya sığındı, dostları da onu teşvik edip şöhret için bundan daha parlak ve güzel bir başlangıç bulamayacağını söylediler. Savunmayı üstlenip davayı kazanınca herkesin hayranlığını topladı. Ama Sulla'dan korktuğu için, bedeninin tedaviye ihtiyacı olduğu sözünü yayarak Yunanistan'a gitti.

3.4

οὕτω δὴ διʼ ἐρημίαν τοῦ μειρακίου τῷ Κικέρωνι προσφυγόντος οἱ φίλοι συμπαρώρμων, ὡς οὐκ ἂν αὐτῷ λαμπροτέραν αὖθις ἀρχὴν πρὸς δόξαν ἑτέραν οὐδὲ καλλίω γενησομένην. ἀναδεξάμενος οὖν τὴν συνηγορίαν καὶ κατορθώσας ἐθαυμάσθη· δεδιὼς δὲ τὸν Σύλλαν ἀπεδήμησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διασπείρας λόγον ὡς τοῦ σώματος αὐτῷ θεραπείας δεομένου.

3.5Gerçekten de zayıf ve etsizdi, mide rahatsızlığı yüzünden günün geç bir saatinde güçlükle biraz yavan yemek yiyebiliyordu. Sesi gür ve güzeldi ama sert ve işlenmemişti; sözündeki şiddet ve heyecan onu hep tiz perdelere doğru zorladığından sağlığı için kaygı uyandırıyordu.

3.5

καί γὰρ ἦν ὄντως ἰσχνὸς καί ἄσαρκος, ἀρρωστίᾳ στομάχου μικρὰ καί γλίσχρα μόγις ὀψὲ τῆς ὥρας προσφερόμενος· ἡ δὲ φωνὴ πολλὴ μὲν καί ἀγαθή, σκληρὰ δὲ καί ἄπλαστος, ὑπὸ δὲ τοῦ λόγου σφοδρότητα καί πάθος ἔχοντος ἀεὶ διὰ τῶν ἄνω τόνων ἐλαυνομένη φόβον παρεῖχεν ὑπὲρ τοῦ σώματος. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Atina'ya varınca Askalonlu Antiokhos'u dinledi. Sözlerinin akıcılığı ve zarafeti onu büyülüyor, ama öğretisinde yaptığı yenilikleri beğenmiyordu; çünkü Antiokhos artık Yeni Akademia denilen okuldan ayrılıyor ve Karneades'in tarafını bırakıyordu. Bunu ya apaçıklığın ve duyuların etkisiyle fikir değiştirdiği için ya da, bazılarının dediği gibi, Kleitomakhos ile Philon'un öğrencileriyle bir hırs ve anlaşmazlık yüzünden yapıyor, yön değiştirerek çoğu konuda Stoacı öğretiye yakınlaşıyordu.

4.1

ἀφικόμενος δʼ εἰς Ἀθήνας Ἀντιόχου τοῦ Ἀσκαλωνίτου διήκουσε, τῇ μὲν εὐροίᾳ τῶν λόγων αὐτοῦ καὶ χάριτι κηλούμενος, ἃ δʼ ἐν τοῖς δόγμασιν ἐνεωτέριζεν οὐκ ἐπαινῶν, ἤδη γὰρ ἐξίστατο τῆς νέας λεγομένης Ἀκαδημείας ὁ Ἀντίοχος καὶ τὴν Καρνεάδου στάσιν ἐγκατέλειπεν, εἴτε καμπτόμενος ὑπὸ τῆς ἐναργείας καὶ τῶν αἰσθήσεων, εἴτε, ὥς φασιν ἔνιοι, φιλοτιμίᾳ τινὶ καὶ διαφορᾷ πρὸς τοὺς Κλειτομάχου καὶ Φίλωνος συνήθεις τὸν Στωικὸν ἐκ μεταβολῆς θεραπεύων λόγον ἐν τοῖς πλείστοις.

4.2Cicero ise Yeni Akademia'nın görüşlerini seviyor ve onlara daha çok bağlanıyordu. Devlet işlerinden büsbütün dışlanırsa hayatını forumdan ve siyasetten buraya taşımayı, ömrünü sessizlik içinde felsefeyle geçirmeyi düşünüyordu.

4.2

ὁ δὲ Κικέρων ἐκεῖνα ἠγάπα κἀκείνοις προσεῖχε μᾶλλον, διανοούμενος, εἰ παντάπασιν ἐκπέσοι τοῦ τὰ κοινὰ πράσσειν, δεῦρο μετενεγκάμενος τὸν βίον ἐκ τῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς πολιτείας ἐν ἡσυχίᾳ μετὰ φιλοσοφίας καταζῆν.

4.3Ama Sulla'nın öldüğü haberi geldi; bedeni de egzersizlerle güçlenip genç bir adamın dinçliğine kavuşmuştu, sesi işlenip kulağa hoş gelen, bedeninin gücüne de uygun bir hâl almıştı. Roma'daki dostları mektup üstüne mektup yazıp yalvarıyor, Antiokhos da onu kamu işlerine atılmaya sıkı sıkıya teşvik ediyordu. Bunun üzerine hitabetini bir alet gibi yeniden hazırladı, siyasi gücünü yeniden harekete geçirdi; hem alıştırmalarla kendini yoruyor hem de ünlü hatiplerin peşinden gidiyordu.

4.3

ἐπεὶ δʼ αὐτῷ Σύλλας τε προσηγγέλθη τεθνηκώς, καὶ τὸ σῶμα τοῖς γυμνασίοις ἀναρρωννύμενον εἰς ἕξιν ἐβάδιζε νεανικήν, ἥ τε φωνὴ λαμβάνουσα πλάσιν ἡδεῖα μὲν πρὸς ἀκοὴν ἐτέθραπτο, μετρίως δὲ πρὸς τὴν ἕξιν ἥρμοστο τοῦ σώματος, πολλὰ μὲν τῶν ἀπὸ Ῥώμης φίλων γραφόντων καὶ δεομένων, πολλὰ δʼ Ἀντιόχου παρακελευομένου τοῖς κοινοῖς ἐπιβαλεῖν πράγμασιν, αὖθις ὥσπερ ὄργανον ἐξηρτύετο τὸν ῥητορικὸν λόγον καὶ ἀνεκίνει τὴν πολιτικὴν δύναμιν, αὑτόν τε ταῖς μελέταις διαπονῶν καὶ τοὺς ἐπαινουμένους μετιὼν ῥήτορας.

4.4Bu yüzden Asya'ya ve Rodos'a gitti. Asyalı hatiplerden Adramyttionlu Ksenokles, Magnesialı Dionysios ve Karyalı Menippos ile birlikte çalıştı; Rodos'ta ise hatip Molon oğlu Apollonios ile filozof Poseidonios'un derslerine katıldı. Anlatıldığına göre Latinceyi anlamayan Apollonios, Cicero'dan Yunanca bir konuşma alıştırması yapmasını rica etmiş; o da böylece düzeltmelerin daha yararlı olacağını düşünerek seve seve kabul etmiş.

4.4

ὅθεν εἰς Ἀσίαν καὶ Ῥόδον ἔπλευσε, καὶ τῶν μὲν Ἀσιανῶν ῥητόρων Ξενοκλεῖ τῷ Ἀδραμυττηνῷ καὶ Διονυσίῳ τῷ Μάγνητι καὶ Μενίππῳ τῷ Καρὶ συνεσχόλασεν, ἐν δὲ Ῥόδῳ ῥήτορι μὲν Ἀπολλωνίῳ τῷ Μόλωνος, φιλοσόφῳ δὲ Ποσειδωνίῳ. λέγεται δὲ τὸν Ἀπολλώνιον οὐ συνιέντα τὴν Ῥωμαϊκὴν διάλεκτον δεηθῆναι τοῦ Κικέρωνος Ἑλληνιστὶ μελετῆσαι· τὸν δʼ ὑπακοῦσαι προθύμως, οἰόμενον οὕτως ἔσεσθαι βελτίονα τὴν ἐπανόρθωσιν·

4.5Konuşmasını bitirdiğinde dinleyenler hayran kalmış, övgüde birbirleriyle yarışmışlar; Apollonios ise dinlerken hiç neşelenmemiş, Cicero sustuktan sonra da uzun süre düşünceli düşünceli oturmuş. Cicero buna üzülünce şöyle demiş: "Seni övüyor ve sana hayran kalıyorum Cicero, ama Yunanistan'ın talihine acıyorum; çünkü elimizde kalan biricik güzellikler olan terbiye ve söz de senin sayende Romalılara geçiyor."

4.5

ἐπεὶ δʼ ἐμελέτησε, τοὺς μὲν ἄλλους ἐκπεπλῆχθαι καὶ διαμιλλᾶσθαι πρὸς ἀλλήλους τοῖς ἐπαίνοις, τὸν δʼ Ἀπολλώνιον οὔτʼ ἀκροώμενον αὐτοῦ διαχυθῆναι καὶ παυσαμένου σύννουν καθέζεσθαι πολὺν χρόνον, ἀχθομένου δὲ τοῦ Κικέρωνος εἰπεῖν· σὲ μὲν, ὦ Κικέρων, ἐπαινῶ καὶ θαυμάζω, τῆς δὲ Ἑλλάδος οἰκτείρω τὴν τύχην, ὁρῶν, ἃ μόνα τῶν καλῶν ἡμῖν ὑπελείπετο, καὶ ταῦτα Ῥωμαίοις διὰ σοῦ προσγενόμενα, παιδείαν καὶ λόγον. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Umutlarla dolu bir hâlde siyasete atılan Cicero'nun hevesini bir kehanet kırdı. Delphoi'deki tanrıya nasıl en büyük şöhrete ulaşabileceğini sorduğunda Pythia ona, hayatında çoğunluğun kanaatine değil, kendi tabiatına kılavuzluk ettirmesini buyurdu.

5.1

ὁ γοῦν Κικέρων ἐλπίδων μεστὸς ἐπὶ τὴν πολιτείαν φερόμενος ὑπὸ χρησμοῦ τινος ἀπημβλύνθη τὴν ὁρμήν. ἐρομένῳ γὰρ αὐτῷ τόν ἐν Δελφοῖς θεὸν ὅπως ἂν ἐνδοξότατος γένοιτο, προσέταξεν ἡ Πυθία τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἀλλὰ μὴ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν, ἡγεμόνα ποιεῖσθαι τοῦ βίου.

5.2Bu yüzden Roma'daki ilk zamanlarını sakınarak geçirdi, makamlara ürkek ürkek yanaştı, kendisine önem verilmedi; Romalıların en bayağılarının dilinden düşmeyen şu sözleri, "Yunan" ve "kitap kurdu" sözlerini işitip durdu. Ama tabiatça şöhret düşkünüydü, babası ve dostları da onu kışkırtınca kendini avukatlığa verdi; birinciliğe ağır ağır yaklaşmadı, şöhreti birden parladı ve forumda yarışan herkesi çok geride bıraktı.

5.2

καὶ τόν γε πρῶτον ἐν Ῥώμῃ χρόνον εὐλαβῶς διῆγε καὶ ταῖς ἀρχαῖς ὀκνηρῶς προσῄει καὶ παρημελεῖτο, ταῦτα δὴ τὰ Ῥωμαίων τοῖς βαναυσοτάτοις πρόχειρα καὶ συνήθη ῥήματα, Γραικὸς καὶ σχολαστικὸς ἀκούων. ἐπεὶ δὲ φύσει φιλότιμος ὢν καὶ παροξυνόμενος ὑπὸ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν φίλων ἐπέδωκεν εἰς τὸ συνηγορεῖν ἑαυτόν, οὐκ ἠρέμα τῷ πρωτείῳ προσῆγεν, ἀλλʼ εὐθὺς ἐξέλαμψε τῇ δόξῃ καὶ διέφερε πολὺ τῶν ἀγωνιζομένων ἐπʼ ἀγορᾶς.

5.3Anlatıldığına göre o da oyunculuğa Demosthenes'ten aşağı kalmayan bir tutkuyla bağlıydı; bir yandan komedya oyuncusu Roscius'tan, bir yandan da tragedya oyuncusu Aesopus'tan titizlikle ders alıyordu. Bu Aesopus hakkında şöyle bir hikâye anlatılır: Tiyatroda, Thyestes'ten nasıl öcünü alacağını düşünen Atreus'u oynarken hizmetçilerden biri aniden önünden geçmiş; o da duygusunun şiddetiyle kendinden geçip adamı asasıyla vurup öldürmüş.

5.3

λέγεται δὲ καὶ αὐτὸς οὐδὲν ἧττον νοσήσας τοῦ Δημοσθένους πρὸς τὴν ὑπόκρισιν, τοῦτο μὲν Ῥωσκίῳ τῷ κωμῳδῷ, τοῦτο δʼ Αἰσώπῳ τῷ τραγῳδῷ προσέχειν ἐπιμελῶς. τόν δʼ Αἴσωπον τοῦτον ἱστοροῦσιν ὑποκρινόμενον ἐν θεάτρῳ τόν περὶ τῆς τιμωρίας τοῦ Θυέστου βουλευόμενον Ἀτρέα, τῶν ὑπηρετῶν τινος ἄφνω παραδραμόντος, ἔξω τῶν ἑαυτοῦ λογισμῶν διὰ τὸ πάθος ὄντα τῷ σκήπτρῳ πατάξαι καὶ ἀνελεῖν.

5.4Oyunculuğun Cicero'ya ikna etmede sağladığı güç de az değildi. Bağırıp çağırmaya başvuran hatiplerle alay eder, bunların aciz oldukları için, topalların ata atlaması gibi, bağırmaya atladıklarını söylerdi. Bu tür iğnelemelerdeki ve şakalardaki hazırcevaplığı mahkemeye yakışır ve zarif sayılıyordu, ama bunu haddinden fazla kullanarak birçok kişiyi kırıyor ve kötü yürekli olduğu izlenimini uyandırıyordu.

5.4

οὐ μικρὰ δὲ πρὸς τὸ πείθειν ὑπῆρχεν ἐκ τοῦ ὑποκρίνεσθαι ῥοπὴ τῷ Κικέρωνι. καὶ τούς γε τῷ βοᾶν μεγάλα χρωμένους ῥήτορας ἐπισκώπτων ἔλεγε διʼ ἀσθένειαν ἐπὶ τὴν κραυγὴν ὥσπερ χωλοὺς ἐφʼ ἵππον πηδᾶν. ἡ δὲ περὶ τὰ σκώμματα καὶ τὴν παιδιὰν ταύτην εὐτραπελία δικανικὸν μὲν ἐδόκει καὶ γλαφυρὸν, χρώμενος δʼ αὐτῇ κατακόρως πολλοὺς ἐλύπει καὶ κακοηθείας ἐλάμβανε δόξαν. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Kıtlık zamanında quaestor seçilip kurada Sicilya'ya düşünce, Roma'ya tahıl göndermek zorunda kalan halkı başlangıçta sıkıntıya soktu. Ama sonra özenini, adaletini ve yumuşak huyunu tanıdıklarında ona, daha önceki yöneticilerin hiçbirine göstermedikleri bir saygı gösterdiler.

6.1

ἀποδειχθεὶς δὲ ταμίας ἐν σιτοδείᾳ καὶ λαχὼν Σικελίαν ἠνώχλησε τοῖς ἀνθρώποις ἐν ἀρχῇ σῖτον εἰς Ῥώμην ἀποστέλλειν ἀναγκαζομένοις. ὕστερον δὲ τῆς ἐπιμελείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πρᾳότητος αὐτοῦ πεῖραν λαμβάνοντες ὡς οὐδένα τῶν πώποθʼ ἡγεμόνων ἐτίμησαν.

6.2Roma'dan gelen, ünlü ve iyi ailelerden birçok genç, savaşta disiplinsizlik ve gevşeklikle suçlanarak Sicilya valisine gönderildiğinde Cicero onları açık açık savundu ve kurtardı. Bununla övünerek Roma'ya dönerken başına gülünç bir şey geldiğini kendisi anlatır.

6.2

ἐπεὶ δὲ πολλοὶ τῶν ἀπὸ Ῥώμης νέων ἔνδοξοι καὶ γεγονότες καλῶς, αἰτίαν ἔχοντες ἀταξίας καὶ μαλακίας περὶ τὸν πόλεμον, ἀνεπέμφθησαν ἐπὶ τὸν στρατηγὸν τῆς Σικελίας, συνεῖπεν αὐτοῖς ὁ Κικέρων ἐπιφανῶς καὶ περιεποίησεν. ἐπὶ τούτοις οὖν μέγα φρονῶν εἰς Ῥώμην βαδίζων γελοῖόν τι παθεῖν φησι.

6.3Campania'da, dostu saydığı önde gelen bir adamla karşılaşmış; yaptıklarının adıyla ve şöhretiyle bütün şehri doldurduğunu sanarak ona, Romalıların yaptıkları hakkında ne dediklerini, ne düşündüklerini sormuş. O ise "Cicero, sen bu zamandır neredeydin?" demiş.

6.3

συντυχὼν γὰρ ἀνδρὶ τῶν ἐπιφανῶν φίλῳ δοκοῦντι περὶ Καμπανίαν, ἐρέσθαι τίνα δὴ τῶν πεπραγμένων ὑπʼ αὐτοῦ λόγον ἔχουσι Ῥωμαῖοι καὶ τί φρονοῦσιν, ὡς ὀνόματος καὶ δόξης τῶν πεπραγμένων αὐτῷ τὴν πόλιν ἅπασαν ἐμπεπληκώς· τὸν δʼ εἰπεῖν· ποῦ γὰρ ἦς, ὦ Κικέρων, τὸν χρόνον τοῦτον;

6.4O an büsbütün yıkılmış; hakkındaki söz şehre, sınırsız bir denize düşer gibi düşmüş ve şöhretine gözle görülür bir katkı sağlamamıştı. Sonraları üzerine düşünüp, sınırı olmayan, ucuna erişilemeyecek bir şey olan şöhret için yarıştığını anlayınca hırsını epey dizginledi.

6.4

τότε μὲν οὖν ἐξαθυμῆσαι παντάπασιν, εἰ καθάπερ εἰς πέλαγος ἀχανὲς τὴν πόλιν ἐμπεσὼν ὁ περὶ αὐτοῦ λόγος οὐδὲν εἰς δόξαν ἐπίδηλον πεποίηκεν· ὕστερον δὲ λογισμὸν ἑαυτῷ διδοὺς πολὺ τῆς φιλοτιμίας ὑφεῖλεν, ὡς πρὸς ἀόριστον πρᾶγμα τὴν δόξαν ἁμιλλώμενος καὶ πέρας οὐκ ἐφικτὸν ἔχουσαν.

6.5Yine de övülmekten aşırı zevk alma ve şöhrete fazla düşkünlük onda sonuna kadar kaldı ve doğru düşüncelerinin birçoğunu sık sık bulandırdı.

6.5

οὐ μὴν ἀλλὰ τό γε χαίρειν ἐπαινούμενον διαφερόντως καὶ πρὸς δόξαν ἐμπαθέστερον ἔχειν ἄχρι παντὸς αὐτῷ παρέμεινε καὶ πολλοὺς πολλάκις τῶν ὀρθῶν ἐπετάραξε λογισμῶν. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

Siyasete daha istekle sarılınca, zanaatkârlar cansız alet ve edevatlarının adını, yerini ve işlevini bilirken, kamu işlerini insanlar aracılığıyla yürüten devlet adamının vatandaşlarını tanıma konusunda tembel ve ihmalkâr davranmasını ayıp sayıyordu.

7.1

ἁπτόμενος δὲ τῆς πολιτείας προθυμότερον, αἰσχρὸν ἡγεῖτο τοὺς μὲν βαναύσους ὀργάνοις χρωμένους καὶ σκεύεσιν ἀψύχοις μηδενὸς ἀγνοεῖν ὄνομα μηδὲ χώραν ἢ δύναμιν αὐτῶν, τὸν δὲ πολιτικόν, ᾧ διʼ ἀνθρώπων αἱ κοιναὶ πράξεις περαίνονται, ῥᾳθύμως καὶ ἀμελῶς ἔχειν περὶ τὴν τῶν πολιτῶν γνῶσιν.

7.2Bu yüzden yalnız adları aklında tutmaya kendini alıştırmakla kalmadı, tanıdıklarından her birinin nerede oturduğunu, nerede arazisi olduğunu, hangi dostlarla görüştüğünü, komşularının kimler olduğunu da öğrendi. Cicero, İtalya'nın herhangi bir yolunda giderken dostlarının tarlalarını ve çiftlik evlerini hemen sayıp gösterebilirdi.

7.2

ὅθεν οὐ μόνον τῶν ὀνομάτων εἴθιζε μνημονεύειν αὐτόν, ἀλλὰ καὶ τόπον ἐν ᾧ τῶν γνωρίμων ἕκαστος οἰκεῖ, καὶ χωρίον οὐ κέκτηται, καὶ φίλους οἷστισι χρῆται, καὶ γείτονας ἐγίνωσκε· καὶ πᾶσαν ὁδὸν Ἰταλίας διαπορευομένῳ Κικέρωνι πρόχειρον ἦν εἰπεῖν καὶ ἐπιδεῖξαι τοὺς τῶν φίλων ἀγροὺς καὶ τὰς ἐπαύλεις.

7.3Mal varlığı az ama yeterliydi, harcamalarını karşılıyordu; yine de avukatlıktan ne ücret ne hediye kabul etmesi hayranlık uyandırıyordu. Bu, özellikle Verres davasını üstlendiği zaman görüldü. Sicilya valiliği yapmış ve birçok kötülük işlemiş olan bu adamı Sicilyalılar dava ettiklerinde Cicero, konuşarak değil, bir bakıma konuşmayarak onu mahkûm ettirdi.

7.3

οὐσίαν δὲ μικρὰν μέν, ἱκανὴν δὲ καὶ ταῖς δαπάναις ἐπαρκῆ κεκτημένος ἐθαυμάζετο μήτε μισθοὺς μήτε δῶρα προσιέμενος ἀπὸ τῆς συνηγορίας, μάλιστα δʼ ὅτε τὴν κατὰ Βέρρου δίκην ἀνέλαβε, τοῦτον γὰρ στρατηγὸν γεγονότα τῆς Σικελίας καὶ πολλὰ πεπονηρευμένον τῶν Σικελιωτῶν διωκόντων εἷλεν, οὐκ εἰπών, ἀλλʼ ἐξ αὐτοῦ τρόπον τινὰ τοῦ μὴ εἰπεῖν.

7.4Praetorlar Verres'in yanını tutuyor, davayı ertelemeler ve bahanelerle son güne kadar sürüncemede bırakıyorlardı. Günün süresinin konuşmalara yetmeyeceği, duruşmanın sonuçlanmayacağı belli olunca Cicero ayağa kalkıp söze ihtiyaç olmadığını söyledi; tanıkları getirtip sorguladı ve yargıçlardan oylarını vermelerini istedi. Yine de o davada söylediği birçok zarif söz hatırlanmaktadır.

7.4

τῶν γὰρ στρατηγῶν τῷ Βέρρῃ χαριζομένων καὶ τὴν δίκην ὑπερθέσεσι καὶ διακρούσεσι πολλαῖς εἰς τὴν ὑστάτην ἐκβαλλόντων, ὡς ἦν πρόδηλον ὅτι τοῖς λόγοις ὁ τῆς ἡμέρας οὐκ ἐξαρκέσει χρόνος οὐδὲ λήψεται πέρας ἡ κρίσις, ἀναστὰς ὁ Κικέρων ἔφη μὴ δεῖσθαι λόγων, ἀλλʼ ἐπαγαγὼν τοὺς μάρτυρας καὶ ἐπικρίνας ἐκέλευσε φέρειν τὴν ψῆφον τοὺς δικαστάς. ὅμως δὲ πολλὰ χαρίεντα διαμνημονεύεται καὶ περὶ ἐκείνην αὐτοῦ τὴν δίκην.

7.5Romalılar hadım edilmiş domuza verres derler. Yahudiliğe geçmekle suçlanan Caecilius adında azatlı soyundan biri, Sicilyalıları bir kenara itip Verres'in davacısı olmak isteyince Cicero, "Yahudinin domuzla ne işi var?" demiş. Verres'in delikanlılık çağına yeni girmiş bir oğlu vardı ve gençliğini pek de bir hür insana yakışır biçimde korumadığı düşünülüyordu. Verres, Cicero'ya kadınsı olduğu için hakaret edince Cicero, "Bu sözleri oğullarına evin içinde söylemelisin" demiş.

7.5

βέρρην γὰρ οἱ Ῥωμαῖοι τὸν ἐκτετμημένον χοῖρον καλοῦσιν. ὡς οὖν ἀπελευθερικὸς ἄνθρωπος ἔνοχος τῷ ἰουδαΐζειν, ὄνομα Κεκίλιος, ἐβούλετο παρωσάμενος τοὺς Σικελιώτας κατηγορεῖν τοῦ Βέρρου· τί Ἰουδαίῳ πρὸς χοῖρον; ἔφη ὁ Κικέρων. ἦν δὲ τῷ Βέρρῃ ἀντίπαις υἱὸς, οὐκ ἐλευθερίως δοκῶν προΐστασθαι τῆς ὥρας. λοιδορηθεὶς οὖν ὁ Κικέρων εἰς μαλακίαν ὑπὸ τοῦ Βέρρου, τοῖς υἱοῖς, εἶπεν, ἐντὸς θυρῶν δεῖ λοιδορεῖσθαι.

7.6Hatip Hortensius, Verres'i doğrudan savunmaya cesaret edememiş, ama tazminatın belirlendiği aşamada onun yanında bulunmaya razı olmuş ve karşılığında fildişinden bir Sfenks almıştı. Cicero ona dolaylı bir söz söylediğinde Hortensius bilmece çözmekten anlamadığını söyleyince Cicero, "Ama evinde Sfenks var ya" demiş.

7.6

τοῦ δὲ ῥήτορος Ὁρτησίου τὴν μὲν εὐθεῖαν τῷ Βέρρῃ συνειπεῖν μὴ τολμήσαντος, ἐν δὲ τῷ τιμήματι πεισθέντος παραγενέσθαι καὶ λαβόντος ἐλεφαντίνην Σφίγγα μισθόν, εἶπέ τι πλαγίως ὁ Κικέρων πρὸς αὐτόν τοῦ δὲ φήσαντος αἰνιγμάτων λύσεως ἀπείρως ἔχειν, καὶ μὴν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἔφη, τὴν Σφίγγα ἔχεις. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Verres böylece mahkûm edildi, ama Cicero tazminatı yedi yüz elli bin [drahmi] olarak belirleyince, rüşvet karşılığında miktarı düşürdüğü yolunda iftiraya uğradı. Yine de Sicilyalılar ona minnet duydular; aedil olduğunda adadan bir sürü erzak ve hediye getirdiler. O ise bunlardan hiç kâr sağlamadı, insanların bu cömertliğinden yalnız piyasadaki fiyatları düşürmek için yararlandı.

8.1

οὕτω δὲ τοῦ Βέρρου καταδικασθέντος, ἑβδομήκοντα πέντε μυριάδων τιμησάμενος τὴν δίκην ὁ Κικέρων διαβολὴν ἔσχεν ὡς ἐπʼ ἀργυρίῳ τὸ τίμημα καθυφειμένος. οὐ μὴν ἀλλʼ οἱ Σικελιῶται χάριν εἰδότες ἀγορανομοῦντος αὐτοῦ πολλὰ μὲν ἄγοντες ἀπὸ τῆς νήσου, πολλὰ δὲ φέροντες ἧκον, ὧν οὐδὲν ἐποιήσατο κέρδος, ἀλλʼ ὅσον ἐπευωνίσαι τὴν ἀγορὰν ἀπεχρήσατο τῇ φιλοτιμίᾳ τῶν ἀνθρώπων.

8.2Arpinum'da güzel bir arazisi vardı, Neapolis ve Pompeii yakınlarında da birer çiftliği vardı, ama bunlar büyük değildi. Karısı Terentia'dan yüz bin [drahmi] çeyiz gelmiş, doksan bin dinarı bulan bir miras da kalmıştı. Bunlarla hem cömertçe hem de ölçülü bir hayat sürüyor, yanındaki Yunan ve Romalı bilginlerle vakit geçiriyordu. Güneş batmadan sofraya oturduğu pek nadirdi, bunun sebebi de işlerinin çokluğundan ziyade midesinin kötü olmasıydı.

8.2

ἐκέκτητο δὲ χωρίον καλὸν ἐν Ἄρποις, καὶ περὶ Νέαν πόλιν ἦν ἀγρὸς καὶ περὶ Πομπηΐους ἕτερος, οὐ μεγάλοι· φερνή τε Τερεντίας τῆς γυναικὸς προσεγένετο μυριάδων δέκα, καὶ κληρονομία τις εἰς ἐννέα δηναρίων συναχθεῖσα μυριάδας, ἀπὸ τούτων ἐλευθερίως ἅμα καὶ σωφρόνως διῆγε μετὰ τῶν συμβιούντων Ἑλλήνων καὶ Ῥωμαίων φιλολογῶν, σπάνιον, εἴ ποτε, πρὸ δυσμῶν ἡλίου κατακλινόμενος, οὐχ οὕτω διʼ ἀσχολίαν, ὡς διὰ τὸ σῶμα τῷ στομάχῳ μοχθηρῶς διακείμενον.

8.3Bedenine gösterdiği özende de son derece titiz ve aşırıydı; masajı ve yürüyüşleri bile sayıyla belirliyordu. Sağlığını bu şekilde terbiye ederek bedenini hastalıktan uzak ve birçok büyük mücadeleye, zahmete dayanıklı tuttu. Baba evini kardeşine bıraktı, kendisi ise kendisini ziyaret edenler uzun yol yürüme zahmetine girmesin diye Palatium yakınlarında oturdu.

8.3

ἦν δὲ καὶ τὴν ἄλλην περὶ τὸ σῶμα θεραπείαν ἀκριβὴς καὶ περιττός, ὥστε καὶ τρίψεσι καὶ περιπάτοις ἀριθμῷ τεταγμένοις χρῆσθαι. τοῦτον τὸν τρόπον διαπαιδαγωγῶν τὴν ἕξιν ἄνοσον καὶ διαρκῆ πρὸς πολλοὺς καὶ μεγάλους ἀγῶνας καὶ πόνους συνεῖχεν. οἰκίαν δὲ τὴν μὲν πατρῴαν τῷ ἀδελφῷ παρεχώρησεν, αὐτὸς δʼ ᾤκει περὶ τὸ Παλάτιον ὑπὲρ τοῦ μὴ μακρὰν βαδίζοντας ἐνοχλεῖσθαι τοὺς θεραπεύοντας αὐτόν.

8.4Her gün kapısına gelip saygılarını sunanlar, zenginliği yüzünden Crassus'a, ordulardaki gücü yüzünden Pompeius'a gelenlerden, yani Romalıların en çok hayran olduğu ve en büyük iki adamına gelenlerden az değildi. Pompeius'un kendisi de Cicero'ya saygı gösteriyordu ve Cicero'nun siyaseti onun gücüne ve şöhretine büyük katkı sağladı.

8.4

ἐθεράπευον δὲ καθʼ ἡμέραν ἐπὶ θύρας φοιτῶντες οὐκ ἐλάτονες ἢ Κράσσον ἐπὶ πλούτῳ καὶ Πομπήιον διὰ τὴν ἐν τοῖς στρατεύμασι δύναμιν, θαυμαζομένους μάλιστα Ῥωμαίων καὶ μεγίστους ὄντας. Πομπήιος δὲ καὶ Κικέρωνα ἐθεράπευε, καὶ μεγάλα πρὸς δύναμιν αὐτῷ καὶ δόξαν ἡ Κικέρωνος συνέπραξε πολιτεία. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Onunla birlikte praetorluğa adaylığını koyan büyük adamlar çoktu, ama hepsinden önce onun adı ilan edildi; davalara da temiz ve güzel bir şekilde baktığı düşünüldü. Anlatıldığına göre, kendi başına da şehirde büyük bir güce sahip olan ve Crassus'u da destekçi olarak yanına alan Licinius Macer, onun önünde hırsızlıkla yargılanırken, bu güce ve desteğe güvenerek

9.1

στρατηγίαν δὲ μετιόντων ἅμα σὺν αὐτῷ πολλῶν καὶ μεγάλων πρῶτος ἁπάντων ἀνηγορεύθη· καὶ τὰς κρίσεις ἔδοξε καθαρῶς καὶ καλῶς βραβεῦσαι. λέγεται δὲ καὶ Λικίννιος Μᾶκερ, ἀνὴρ καὶ καθʼ αὑτὸν ἰσχύων ἐν τῇ πόλει μέγα καὶ Κράσσῳ χρώμενος βοηθῷ, κρινόμενος κλοπῆς ἐπʼ αὐτοῦ, τῇ δυνάμει καὶ σπουδῇ πεποιθώς,

9.2yargıçlar oylarını sayarken evine gitmiş, saçını çabucak kestirmiş, kazanmış gibi temiz bir toga giyip yeniden foruma yönelmiş. Crassus onu avlu kapısında karşılayıp bütün oylarla suçlu bulunduğunu söyleyince geri dönmüş, yatağına uzanmış ve ölmüş.

9.2

ἔτι τὴν ψῆφον τῶν κριτῶν διαφερόντων ἀπαλλαγεὶς οἴκαδε κείρασθαί τε τὴν κεφαλὴν κατὰ τάχος καὶ καθαρὸν ἱμάτιον ὡς νενικηκὼς λαβὼν αὖθις εἰς ἀγορὰν προϊέναι· τοῦ δὲ Κράσσου περὶ τὴν αὔλειον ἀπαντήσαντος αὐτῷ καὶ φράσαντος ὅτι πάσαις ἑάλωκε ταῖς ψήφοις, ἀναστρέψας καὶ κατακλινεὶς ἀποθανεῖν.

9.3Bu olay Cicero'ya, mahkemeyi dikkatle yönettiği için şöhret kazandırdı. Yine Vatinius adında, savunmalarında yöneticilere karşı kaba ve saygısızca davranan, boynu da urlarla kaplı bir adam, Cicero'nun karşısına geçip bir şey istemiş. Cicero hemen vermeyip uzun süre düşününce Vatinius, praetor olsa bu konuda duraksamayacağını söylemiş. Cicero ona dönüp "Ama bende o kadar kalın boyun yok" demiş.

9.3

τὸ δὲ πρᾶγμα τῷ Κικέρωνι δόξαν ἤνεγκεν ὡς ἐπιμελῶς βραβεύσαντι τὸ δικαστήριον. ἐπεὶ δὲ Οὐατίνιος, ἀνὴρ ἔχων τι τραχὺ καὶ πρὸς τοὺς ἄρχοντας ὀλίγωρον ἐν ταῖς συνηγορίαις, χοιράδων δὲ τὸν τράχηλον περίπλεως, ᾐτεῖτό τι καταστὰς παρὰ τοῦ Κικέρωνος, καὶ μὴ διδόντος, ἀλλὰ βουλευομένου πολὺν χρόνον, εἶπεν ὡς οὐκ ἂν αὐτός διστάσειε περὶ τούτου στρατηγῶν, ἐπιστραφεὶς ὁ Κικέρων, ἀλλʼ ἐγώ, εἶπεν, οὐκ ἔχω τηλικοῦτον.

9.4Görevinin bitimine iki üç gün kala biri Manilius'u hırsızlıkla suçlayıp karşısına getirdi. Bu Manilius'u halk severdi ve desteklerdi, çünkü dostu olduğu Pompeius yüzünden hedef alındığı düşünülüyordu. Manilius birkaç gün süre isteyince Cicero ona yalnız ertesi günü verdi. Halk buna öfkelendi, çünkü praetorlar yargılananlara en az on gün süre tanımayı âdet edinmişlerdi.

9.4

ἔτι δʼ ἡμέρας δύο ἢ τρεῖς ἔχοντι τῆς ἀρχῆς αὐτῷ προσήγαγέ τις Μανίλιον εὐθύνων κλοπῆς. ὁ δὲ Μανίλιος οὗτος εὔνοιαν εἶχε καὶ σπουδὴν ὑπὸ τοῦ δήμου, δοκῶν ἐλαύνεσθαι διὰ Πομπήϊον· ἐκείνου γὰρ ἦν φίλος. αἰτουμένου δʼ ἡμέρας αὐτοῦ μίαν ὁ Κικέρων μόνην τὴν ἐπιοῦσαν ἔδωκε· καὶ ὁ δῆμος ἠγανάκτησεν εἰθισμένων τῶν στρατηγῶν δέκα τοὐλάχιστον ἡμέρας διδόναι τοῖς κινδυνεύουσι.

9.5Halk tribünleri onu kürsüye çıkarıp suçladıklarında Cicero dinlenmesini istedi. Yargılananlara her zaman kanunların izin verdiği ölçüde hoşgörü ve insaniyetle davrandığını, Manilius'a aynı şeyi göstermemenin korkunç olacağını, bu yüzden praetor olarak elinde kalan biricik günü bilerek ona ayırdığını söyledi; çünkü davayı başka bir yöneticiye bırakmak, yardım etmek isteyen birinin yapacağı şey değildi.

9.5

τῶν δὲ δημάρχων αὐτὸν διαγαγόντων ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ κατηγορούντων, ἀκουσθῆναι δεηθεὶς εἶπεν ὅτι τοῖς κινδυνεύουσιν ἀεί, καθʼ ὅσον οἱ νόμοι παρείκουσι, κεχρημένος ἐπιεικῶς καὶ φιλανθρώπως δεινὸν ἡγεῖτο τῷ Μανιλίῳ ταὐτὰ μὴ παρασχεῖν ἧς οὖν ἔτι μόνης κύριος ἦν ἡμέρας στρατηγῶν, ταύτην ἐπίτηδες ὁρίσαι· τὸ γὰρ εἰς ἄλλον ἄρχοντα τὴν κρίσιν ἐκβαλεῖν οὐκ εἶναι βουλομένου βοηθεῖν.

9.6Bu sözler halkta şaşılacak bir değişiklik yarattı; onu göklere çıkarıp Manilius'un savunmasını üstlenmesini istediler. O da özellikle uzakta olan Pompeius'un hatırına bunu seve seve kabul etti; yeniden kürsüye çıkıp baştan sona halka hitap ederek oligarşi yanlılarına ve Pompeius'u kıskananlara cesurca çattı.

9.6

ταὐτὰ λεχθέντα θαυμαστὴν ἐποίησε τοῦ δήμου μεταβολήν καὶ πολλὰ κατευφημοῦντες αὐτόν ἐδέοντο τὴν ὑπὲρ τοῦ Μανιλίου συνηγορίαν ἀναλαβεῖν. ὁ δʼ ὑπέστη προθύμως, οὐχ ἥκιστα διὰ Πομπήϊον ἀπόντα· καὶ καταστὰς πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς ἐδημηγόρησε, νεανικῶς τῶν ὀλιγαρχικῶν καὶ τῷ Πομπηίῳ φθονούντων καθαπτόμενος. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

Konsüllüğe getirilmesinde aristokratların rolü, çoğunluğunkinden az olmadı; şehrin iyiliği için ikisi de ona şu sebeple destek verdi. Sulla'nın yönetimde yaptığı değişiklik başlangıçta tuhaf görünmüştü, ama artık zaman ve alışkanlıkla çoğunluğa fena olmayan bir düzen gibi geliyordu. Yine de bazıları, en iyiye ulaşmak için değil, kendi çıkarlarını büyütmek için mevcut durumu sarsıp değiştirmek istiyordu. Pompeius hâlâ Pontos ve Armenia'da krallarla savaşıyordu, Roma'da ise yenilik isteyenlere karşı koyacak güçte bir kuvvet yoktu.

10.1

ἐπὶ δὲ τὴν ὑπατείαν οὐχ ἧττον ὑπὸ τῶν ἀριστοκρατικῶν ἢ τῶν πολλῶν προήχθη διὰ τὴν πόλιν ἐξ αἰτίας αὐτῷ τοιαύτης συναγωνισαμένων. τῆς ὑπὸ Σύλλα γενομένης μεταβολῆς περὶ τὴν πολιτείαν ἐν ἀρχῇ μὲν ἀτόπου φανείσης, τότε δὲ τοῖς πολλοῖς ὑπὸ χρόνου καὶ συνηθείας ἤδη τινὰ κατάστασιν ἔχειν οὐ φαύλην δοκούσης, ἦσαν οἱ τὰ παρόντα διασεῖσαι καὶ μεταθεῖναι ζητοῦντες ἰδίων ἕνεκα πλεονεξιῶν, οὐ πρὸς τὸ βέλτιστον, Πομπηΐου μὲν ἔτι τοῖς βασιλεῦσιν ἐν Πόντῳ καὶ Ἀρμενίᾳ πολεμοῦντος, ἐν δὲ τῇ Ῥώμῃ μηδεμιᾶς ὑφεστώσης πρὸς τοὺς νεωτερίζοντας ἀξιομάχου δυνάμεως.

10.2Bunların başında cesur, büyük işlere girişen ve karakteri çok yönlü bir adam olan Lucius Catilina vardı. Bu adam başka büyük suçlarının yanında bir zamanlar kızıyla ensest ilişkiye girmekle ve kardeşini öldürmekle de suçlanmıştı; bu yüzden yargılanmaktan korkarak Sulla'yı, kardeşini hâlâ yaşıyormuş gibi öldürülecekler listesine yazmaya ikna etmişti.

10.2

οὗτοι κορυφαῖον εἶχον ἄνδρα τολμητὴν καὶ μεγαλοπράγμονα καὶ ποικίλον τὸ ἦθος, Λεύκιον Κατιλίναν, ὃς αἰτίαν ποτὲ πρὸς ἄλλοις ἀδικήμασι μεγάλοις ἔλαβε παρθένῳ συγγεγονέναι θυγατρί, κτεῖναι δʼ ἀδελφὸν αὑτοῦ· καὶ δίκην ἐπὶ τούτῳ φοβούμενος ἔπεισε Σύλλαν ὡς ἔτι ζῶντα τὸν ἄνθρωπον ἐν τοῖς ἀποθανουμένοις προγράψαι.

10.3Kötüler onu kendilerine önder seçip birbirlerine başka güvenceler vermenin yanında bir adamı kurban ederek etinden tattılar. Catilina şehir gençliğinin büyük bir bölümünü baştan çıkarmıştı; her birine sürekli hazlar, içki âlemleri, kadınlar buluyor, bunların masrafını da cömertçe sağlıyordu. Bütün Etruria ayaklanmaya hazırlanıyordu, Alplerin bu yanındaki Galya'nın büyük kısmı da öyle.

10.3

τοῦτον οὖν προστάτην οἱ πονηροὶ λαβόντες ἄλλας τε πίστεις ἀλλήλοις ἔδοσαν καὶ καταθύσαντες ἄνθρωπον ἐγεύσαντο τῶν σαρκῶν, διέφθαρτο δʼ ὑπʼ αὐτοῦ πολὺ μέρος τῆς ἐν τῇ πόλει νεότητος, ἡδονὰς καὶ πότους καὶ γυναικῶν ἔρωτας ἀεὶ προξενοῦντος ἑκάστῳ καὶ τὴν εἰς ταῦτα δαπάνην ἀφειδῶς παρασκευάζοντος. ἐπῆρτο δʼ ἥ τε Τυρρηνία πρὸς ἀπόστασιν ὅλη καὶ τὰ πολλὰ τῆς ἐντὸς Ἄλπεων Γαλατίας.

10.4Roma ise servetler arasındaki eşitsizlik yüzünden değişime son derece açıktı. Şöhret ve yüksek gönüllülükle öne çıkanlar, tiyatro, ziyafet, makam hırsı ve yapılar yüzünden yoksullaşmıştı; zenginlik ise soysuz ve aşağılık insanların elinde toplanmıştı. Dolayısıyla işlerin küçük bir itişe ihtiyacı vardı; zaten kendiliğinden hasta olan devlet düzenini yerinden oynatmak, cesaret gösteren herkesin yapabileceği bir işti.

10.4

ἐπισφαλέστατα δʼ ἡ Ῥώμη πρὸς μεταβολὴν εἶχε διὰ τὴν ἐν ταῖς οὐσίαις ἀνωμαλίαν, τῶν μὲν ἐν δόξῃ μάλιστα καὶ φρονήματι κατεπτωχευμένων εἰς θέατρα καὶ δεῖπνα καὶ φιλαρχίας καὶ οἰκοδομίας, τῶν δὲ πλούτων εἰς ἀγεννεῖς καὶ ταπεινοὺς συνερρυηκότων ἀνθρώπους, ὥστε μικρᾶς ῥοπῆς δεῖσθαι τὰ πράγματα καὶ παντὸς εἶναι τοῦ τολμήσαντος ἐκστῆσαι τὴν πολιτείαν αὐτὴν ὑφʼ αὑτῆς νοσοῦσαν. # Bölüm 11

11.111. Bölüm

Yine de Catilina önce sağlam bir dayanak noktası ele geçirmek istediğinden konsüllüğe aday oldu. Gaius Antonius ile birlikte konsül olacağı umuduyla da pek keyifliydi; bu adam kendi başına ne iyiye ne kötüye önderlik edebilecek biriydi, ama başkasının önderliğinde onun gücüne güç katacaktı.

11.1

οὐ μὴν ἀλλὰ βουλόμενος ὁ Κατιλίνας ἰσχυρόν τι προκαταλαβεῖν ὁρμητήριον ὑπατείαν μετῄει· καὶ λαμπρὸς ἦν ταῖς ἐλπίσιν ὡς Γαΐῳ Ἀντωνίῳ συνυπατεύσων, ἀνδρὶ καθʼ αὑτὸν μὲν οὔτε πρὸς τὸ βέλτιον οὔτε πρὸς τὸ χεῖρον ἡγεμονικῷ, προσθήκῃ δʼ ἄγοντος ἑτέρου δυνάμεως ἐσομένῳ.

11.2İyi ve seçkin insanların çoğu bunu sezerek Cicero'yu konsüllüğe getirmeye yöneldi. Halk da bunu istekle kabul edince Catilina dışarıda kaldı, Cicero ile Gaius Antonius seçildi. Oysa adaylar arasında babası senatör olmayıp atlı sınıfından gelen tek kişi Cicero'ydu.

11.2

ταῦτα δὴ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν οἱ πλεῖστοι προαισθόμενοι τὸν Κικέρωνα προῆγον ἐπὶ τὴν ὑπατείαν· καὶ τοῦ δήμου δεξαμένου προθύμως ὁ μὲν Κατιλίνας ἐξέπεσε, Κικέρων δὲ καὶ Γάιος Ἀντώνιος ᾑρέθησαν. καίτοι τῶν μετιόντων ὁ Κικέρων μόνος ἦν ἐξ ἱππικοῦ πατρός, οὐ βουλευτοῦ, γεγονώς. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Catilina'nın işleri henüz çoğunluk tarafından bilinmiyordu, ama Cicero'nun konsüllüğünü büyük ön mücadeleler karşıladı. Bir yandan Sulla'nın kanunlarıyla makam sahibi olmaları yasaklananlar, ki bunlar ne güçsüz ne de azdı, makamlara adaylıklarını koyup halkı kışkırtıyorlardı; Sulla'nın tiranlığını birçok doğru ve haklı suçlamayla eleştiriyorlardı, ama devlet düzenini gereksiz yere ve yanlış zamanda sarsıyorlardı.

12.1

καὶ τὰ μὲν περὶ Κατιλίναν ἔμελλεν ἔτι τοὺς πολλοὺς λανθάνοντα, προάγωνες δὲ μεγάλοι τὴν Κικέρωνος ὑπατείαν ἐξεδέξαντο. τοῦτο μὲν γὰρ οἱ κεκωλυμένοι κατὰ τοὺς Σύλλα νόμους ἄρχειν, οὔτʼ ἀσθενεῖς ὄντες οὔτʼ ὀλίγοι, μετιόντες ἀρχὰς ἐδημαγώγουν, πολλὰ τῆς Σύλλα τυραννίδος ἀληθῆ μὲν καὶ δίκαια κατηγοροῦντες, οὐ μὴν ἐν δέοντι τὴν πολιτείαν οὐδὲ σὺν καιρῷ κινοῦντες·

12.2Öte yandan halk tribünleri aynı amaçla kanun tasarıları getiriyor, sınırsız yetkili on kişilik bir kurul kurmak istiyorlardı. Bu kişiler bütün İtalya, bütün Suriye ve Pompeius'un yeni ilhak ettiği toprakların efendisi olacak, devlet malını satabilecek, istediklerini yargılayacak, sürgüne gönderecek, şehirler kuracak, hazineden para alacak, istedikleri kadar asker toplayıp besleyecekti.

12.2

τοῦτο δὲ νόμους εἰσῆγον οἱ δήμαρχοι πρὸς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν, δεκαδαρχίαν καθιστάντες αὐτοκρατόρων ἀνδρῶν, οἷς ἐφεῖτο πάσης μὲν Ἰταλίας, πάσης δὲ Συρίας, καὶ ὅσα διὰ Πομπηΐου νεωστὶ προσώριστο κυρίους ὄντας πωλεῖν τὰ δημόσια, κρίνειν οὓς δοκοίη, φυγάδας ἐκβάλλειν, συνοικίζειν πόλεις, χρήματα λαμβάνειν ἐκ τοῦ ταμιείου, στρατιώτας τρέφειν καὶ καταλέγειν ὁπόσων δέοιντο.

12.3Bu yüzden önde gelenlerden birçoğu, her şeyden önce de on kişiden biri olacağını uman Cicero'nun meslektaşı Antonius bu kanuna arka çıkıyordu. Ayrıca Antonius'un Catilina'nın planını bildiği, borçlarının çokluğu yüzünden bundan rahatsız olmadığı düşünülüyordu; bu da en iyilere en çok korku veren şeydi.

12.3

διὸ καὶ τῷ νόμῳ προσεῖχον ἄλλοι τε τῶν ἐπιφανῶν καὶ πρῶτος Ἀντώνιος ὁ τοῦ Κικέρωνος συνάρχων ὡς τῶν δέκα γενησόμενος. ἐδόκει δὲ καὶ τὸν Κατιλίνα νεωτερισμὸν εἰδὼς οὐ δυσχεραίνειν ὑπὸ πλήθους δανείων· ὃ μάλιστα τοῖς ἀρίστοις φόβον παρεῖχε.

12.4Cicero önce onu yatıştırmaya çalıştı. Ona Makedonya eyaletini verdirdi, kendisine verilen Galya'yı ise bıraktı. Bu iyilikle Antonius'u, ücretli bir oyuncu gibi vatan için ona yardımcılık etmeye razı etti. Antonius'u böylece elde edip uysallaştırınca, yenilik isteyenlere daha cesaretle karşı koymaya başladı.

12.4

καὶ τοῦτον πρῶτον θεραπεύων ὁ Κικέρων ἐκείνῳ μὲν ἐψηφίσατο τῶν ἐπαρχιῶν Μακεδονίαν, αὑτῷ δὲ τὴν Γαλατίαν διδομένην παρῃτήσατο, καὶ κατειργάσατο τῇ χάριτι ταύτῃ τὸν Ἀντώνιον ὥσπερ ὑποκριτὴν ἔμμισθον αὐτῷ τὰ δεύτερα λέγειν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὡς δʼ οὗτος ἑαλώκει καὶ χειροήθης ἐγεγόνει, μᾶλλον ἤδη θαρρῶν ὁ Κικέρων ἐνίστατο πρὸς τοὺς καινοτομοῦντας.

12.5Senatoda bu kanuna yönelik bir suçlama konuşması yapıp tasarıyı getirenleri öyle sarstı ki, kimse karşı çıkamadı. Onlar yeniden girişip hazırlıklı olarak konsülleri halkın önüne çağırınca Cicero hiç korkmadı, senatoya kendisini izlemesini söyleyip öne çıktı. Yalnız kanunu devirmekle kalmadı, halk tribünlerini sözüyle öylesine yendi ki, onları diğer planlarından da vazgeçirdi.

12.5

ἐν μὲν οὖν τῇ βουλῇ κατηγορίαν τινὰ τοῦ νόμου διαθέμενος οὕτως ἐξέπληξεν αὐτοὺς τοὺς εἰσφέροντας ὥστε μηδένʼ ἀντιλέγειν. ἐπεὶ δʼ αὖθις ἐπεχείρουν καὶ παρεσκευασμένοι προεκαλοῦντο τοὺς ὑπάτους ἐπὶ τὸν δῆμον, οὐδὲν ὑποδείσας ὁ Κικέρων, ἀλλὰ τὴν βουλὴν ἕπεσθαι κελεύσας καὶ προελθών, οὐ μόνον ἐξέβαλε τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ἀπογνῶναι τοὺς δημάρχους ἐποίησε, παρὰ τοσοῦτον τῷ λόγῳ κρατηθέντας ὑπʼ αὐτοῦ. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Çünkü bu adam, sözün güzel olana ne kadar haz kattığını, adaletin doğru söylendiğinde yenilmez olduğunu ve iyi bir devlet adamının davranışlarında daima dalkavukluktan ziyade güzeli seçmesi, sözlerinde ise yararlı olanın acı veren yanını gidermesi gerektiğini Romalılara herkesten çok gösterdi.

13.1

μάλιστα γὰρ οὗτος ὁ ἀνὴρ ἐπέδειξε Ῥωμαίοις ὅσον ἡδονῆς λόγος τῷ καλῷ προστίθησι, καὶ ὅτι τὸ δίκαιον ἀήττητόν ἐστιν ἂν ὀρθῶς λέγηται, καὶ δεῖ τὸν ἐμμελῶς πολιτευόμενον ἀεὶ τῷ μὲν ἔργῳ τὸ καλὸν ἀντὶ τοῦ κολακεύοντος αἱρεῖσθαι, τῷ δὲ λόγῳ τὸ λυποῦν ἀφαιρεῖν τοῦ συμφέροντος,

13.2Sözlerinin zarafetinin bir örneği de konsüllüğü sırasında seyir yerleri konusunda yaşananlardır. Daha önce atlılar tiyatroda halka karışır, halkla birlikte rastgele otururlardı. İlk olarak praetorluğu sırasında Marcus Otho, onurları için atlıları diğer vatandaşlardan ayırıp onlara özel bir yer tahsis etti ve bu yer bugün de onlara ayrılmış durumdadır.

13.2

δεῖγμα δὲ αὐτοῦ τῆς περὶ τὸν λόγον χάριτος καὶ τὸ περὶ τὰς θέας ἐν τῇ ὑπατείᾳ γενόμενον. τῶν γὰρ ἱππικῶν πρότερον ἐν τοῖς θεάτροις ἀναμεμιγμένων τοῖς πολλοῖς καὶ μετὰ τοῦ δήμου θεωμένων ὡς ἔτυχε, πρῶτος διέκρινεν ἐπὶ τιμῇ τοὺς ἱππέας ἀπὸ τῶν ἄλλων πολιτῶν Μᾶρκος Ὄθων στρατηγῶν, καὶ διένειμεν ἰδίαν ἐκείνοις θέαν, ἣν ἔτι καὶ νῦν ἐξαίρετον ἔχουσι.

13.3Halk bunu bir aşağılama saydı. Otho tiyatroda göründüğünde onu yuhaladı, atlılar ise onu parlak alkışlarla karşıladı. Sonra halk yuhalamayı artırdı, ardından atlılar da alkışı. Sonunda birbirlerine dönüp hakaretlere başladılar ve tiyatroyu kargaşa kapladı.

13.3

τοῦτο πρὸς ἀτιμίας ὁ δῆμος ἔλαβε, καὶ φανέντος ἐν θεάτρῳ τοῦ Ὄθωνος ἐφυβρίζων ἐσύριττεν, οἱ δʼ ἱππεῖς ὑπέλαβον κρότῳ τὸν ἄνδρα λαμπρῶς, αὖθις δὲ ὁ δῆμος ἐπέτεινε τὸν συριγμόν, εἶτα ἐκεῖνοι τὸν κρότον. ἐκ δὲ τούτου τραπόμενοι πρὸς ἀλλήλους ἐχρῶντο λοιδορίαις, καὶ τὸ θέατρον ἀκοσμία κατεῖχεν.

13.4Cicero haberi alınca geldi, halkı Bellona tapınağına çağırıp azarladı ve öğüt verdi. Onlar tiyatroya dönüp Otho'yu parlak bir şekilde alkışlamaya başladılar ve bu adama onur ve şöhret göstermekte atlılarla yarıştılar.

13.4

ἐπεὶ δʼ ὁ Κικέρων ἧκε πυθόμενος καὶ τὸν δῆμον ἐκκαλέσας πρὸς τὸ τῆς Ἐνυοῦς ἱερὸν ἐπετίμησε καὶ παρῄνεσεν, ἀπελθόντες αὖθις εἰς τὸ θέατρον ἐκρότουν τὸν Ὄθωνα λαμπρῶς καὶ πρὸς τοὺς ἱππέας ἅμιλλαν ἐποιοῦντο περὶ τιμῶν καὶ δόξης τοῦ ἀνδρός. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Catilina'nın çevresindeki komplocular, sinip başlangıçta korkmuşken yeniden cesaret buldular. Bir araya gelip birbirlerini, ordusuyla döndüğü söylenen Pompeius gelmeden işe daha cesurca girişmeye çağırdılar. Catilina'yı en çok kışkırtanlar Sulla'nın eski askerleriydi. Bunlar bütün İtalya'ya dağılmışlardı, en kalabalık ve en savaşçı olanları Etruria şehirlerine yerleşmişti; yeniden yağmayı, hazır servetlerin talanını düşlüyorlardı.

14.1

ἡ δὲ περὶ τὸν Κατιλίναν συνωμοσία πτήξασα καὶ καταδείσασα τὴν ἀρχήν αὖθις ἀνεθάρρει, καὶ συνῆγον ἀλλήλους καὶ παρεκάλουν εὐτολμότερον ἅπτεσθαι τῶν πραγμάτων πρὶν ἐπανελθεῖν Πομπήϊον ἤδη λεγόμενον ὑποστρέφειν μετὰ τῆς δυνάμεως. μάλιστα δὲ τὸν Κατιλίναν ἐξηρέθιζον οἱ Σύλλα πάλαι στρατιῶται, διαπεφυκότες μέν ὅλης τῆς Ἰταλίας, πλεῖστοι δὲ καὶ μαχιμώτατοι ταῖς Τυρρηνικαῖς ἐγκατεσπαρμένοι πόλεσιν, ἁρπαγὰς πάλιν καὶ διαφορήσεις πλούτων ἑτοίμων ὀνειροπολοῦντες.

14.2Sulla'nın emrinde parlak bir askerlik yapmış olan Manlius'u başlarına geçirip Catilina'nın yanında yer aldılar ve seçimde ona destek vermek için Roma'ya geldiler. Çünkü Catilina yeniden konsüllüğe aday olmuştu ve seçimin kargaşası içinde Cicero'yu öldürmeyi planlıyordu.

14.2

οὗτοι γὰρ ἡγεμόνα Μάλλιον ἔχοντες, ἄνδρα τῶν ἐπιφανῶς ὑπὸ Σύλλᾳ στρατευσαμένων, συνίσταντο τῷ Κατιλίνᾳ καὶ παρῆσαν εἰς Ῥώμην συναρχαιρεσιάσοντες. ὑπατείαν γὰρ αὖθις μετῄει, βεβουλευμένος ἀνελεῖν τὸν Κικέρωνα περὶ αὐτόν τῶν ἀρχαιρεσιῶν τὸν θόρυβον.

14.3Tanrılar da depremlerle, yıldırımlarla ve hayaletlerle olacakları önceden bildiriyor gibiydi. İnsanlardan gelen ihbarlar doğruydu, ama Catilina gibi ünlü ve güçlü bir adamın suçunu kanıtlamaya henüz yetmiyordu. Bu yüzden Cicero seçim gününü erteledi, Catilina'yı senatoya çağırıp söylenenler hakkında sorguya çekti.

14.3

ἐδόκει δὲ καὶ τὸ δαιμόνιον προσημαίνειν τὰ πρασσόμενα σεισμοῖς καὶ κεραυνοῖς καὶ φάσμασιν. αἱ δʼ ἀπʼ ἀνθρώπων μηνύσεις ἀληθεῖς μέν ἦσαν, οὔπω δʼ εἰς ἔλεγχον ἀποχρῶσαι κατʼ ἀνδρὸς ἐνδόξου καὶ δυναμένου μέγα τοῦ Κατιλίνᾳ. διὸ τὴν ἡμέραν τῶν ἀρχαιρεσιῶν ὑπερθέμενος ὁ Κικέρων ἐκάλει τὸν Κατιλίναν εἰς τὴν σύγκλητον καὶ περὶ τῶν λεγομένων ἀνέκρινεν.

14.4Catilina senatoda yenilik isteyenlerin çok olduğunu düşünerek, bir yandan da komplocu arkadaşlarına gösteriş olsun diye Cicero'ya deli saçması bir cevap verdi: "Biri cılız ve eriyip gitmiş ama başı olan, öteki başsız ama güçlü ve büyük iki beden var. Ben bu ikincisine baş oluyorsam, neyi kötü yapıyorum?"

14.4

ὁ δὲ πολλοὺς οἰόμενος εἶναι τοὺς πραγμάτων καινῶν ἐφιεμένους ἐν τῇ βουλῇ, καὶ ἅμα τοῖς συνωμόταις ἐνδεικνύμενος, ἀπεκρίνατο τῷ Κικέρωνι μανικὴν ἀπόκρισιν τί γὰρ, ἔφη, πράττω δεινόν, εἰ, δυεῖν σωμάτων ὄντων, τοῦ μέν ἰσχνοῦ καὶ κατεφθινηκότος, ἔχοντος δὲ κεφαλήν, τοῦ δʼ ἀκεφάλου μέν, ἰσχυροῦ δὲ καὶ μεγάλου, τούτῳ κεφαλὴν αὐτὸς ἐπιτίθημι;

14.5Bu sözlerle senatoyu ve halkı ima ettiği için Cicero daha da korktu. Bütün güçlü kişiler ve gençlerin çoğu, zırhını kuşanmış hâlde onu evinden Campus'a götürdüler. Cicero, görenlere tehlikeyi göstermek için tuniğini omuzlarından bilerek gevşetip zırhını bir miktar açıkta bıraktı.

14.5

τούτων εἴς τε τὴν βουλὴν καὶ τὸν δῆμον ᾐνιγμένων ὑπʼ αὐτοῦ, μᾶλλον ὁ Κικέρων ἔδεισε, καὶ τεθωρακισμένον αὐτόν οἵ τε δυνατοὶ πάντες ἀπὸ τῆς οἰκίας καὶ τῶν νέων πολλοὶ κατήγαγον εἰς τὸ πεδίον, τοῦ δὲ θώρακος ἐπίτηδες ὑπέφαινέ τι παραλύσας ἐκ τῶν ὤμων τοῦ χιτῶνος, ἐνδεικνύμενος τοῖς ὁρῶσι τὸν κίνδυνον.

14.6İnsanlar öfkelendi, onun etrafında toplandı ve sonunda oylamada Catilina'yı yine dışarıda bırakıp Silanus ile Murena'yı konsül seçtiler.

14.6

οἱ δʼ ἠγανάκτουν καὶ συνεστρέφοντο περὶ αὐτόν καὶ τέλος ἐν ταῖς ψήφοις τὸν μέν Κατιλίναν αὖθις ἐξέβαλον, εἵλοντο δὲ Σιλανὸν ὕπατον καὶ Μουρήναν. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Bundan kısa bir süre sonra, Catilina'nın Etruria'daki adamları toplanıp bölüklere ayrılıyor, saldırı için belirlenen gün yaklaşıyordu. O sırada Romalıların en önde gelen ve en güçlü adamları Marcus Crassus, Marcus Marcellus ve Scipio Metellus gece yarısı Cicero'nun evine geldiler. Kapıyı çalıp kapıcıyı çağırdılar, Cicero'yu uyandırıp geldiklerini bildirmesini söylediler.

15.1

οὐ πολλῷ δʼ ὕστερον τούτων ἤδη τῷ Κατιλίνᾳ τῶν ἐν Τυρρηνίᾳ συνερχομένων καὶ καταλοχιζομένων, καὶ τῆς ὡρισμένης πρὸς τὴν ἐπίθεσιν ἡμέρας ἐγγὺς οὔσης, ἧκον ἐπὶ τὴν Κικέρωνος οἰκίαν περὶ μέσας νύκτας ἄνδρες οἱ πρῶτοι καὶ δυνατώτατοι Ῥωμαίων, Μᾶρκος τε Κράσσος καὶ Μᾶρκος Μάρκελλος καὶ Σκηπίων Μέτελλος· κόψαντες δὲ τὰς θύρας καὶ καλέσαντες τὸν θυρωρόν ἐκέλευον ἐπεγεῖραι καὶ φράσαι Κικέρωνι τὴν παρουσίαν αὐτῶν.

15.2Olay şuydu. Akşam yemeğinden sonra Crassus'un kapıcısı ona, tanınmayan bir adamın getirdiği mektupları verdi. Bunlar başka başka kişilere yazılmıştı, Crassus'a ise imzasız bir mektup vardı. Crassus yalnız bunu okudu. Mektupta Catilina yüzünden büyük bir katliam olacağı yazıyor, şehirden gizlice ayrılması öğütleniyordu. Öteki mektupları açmadan, tehlikeden sarsılmış olarak hemen Cicero'ya geldi; bu arada Catilina ile dostluğu yüzünden uğradığı suçlamadan da bir parça kurtulmak istiyordu.

15.2

ἦν δὲ τοιόνδε· τῷ Κράσσῳ μετὰ δεῖπνον ἐπιστολὰς ἀποδίδωσιν ὁ θυρωρός, ὑπὸ δή τινος ἀνθρώπου κομισθείσας ἀγνώστου, ἄλλας ἄλλοις ἐπιγεγραμμένας, αὐτῷ δὲ Κράσσῳ μίαν ἀδέσποτον. ἣν μόνην ἀναγνοὺς ὁ Κράσσος, ὡς ἔφραζε τὰ γράμματα φόνον γενησόμενον πολὺν διὰ Κατιλίνᾳ, καὶ παρῄνει τῆς πόλεως ὑπεξελθεῖν, τὰς ἄλλας οὐκ ἔλυσεν, ἀλλʼ ἧκεν εὐθὺς πρὸς τὸν Κικέρωνα, πληγεὶς ὑπὸ τοῦ δεινοῦ, καί τι τῆς αἰτίας ἀπολυόμενος ἣν ἔσχε διὰ φιλίαν τοῦ Κατιλίνᾳ.

15.3Cicero düşünüp taşındıktan sonra gün ağarınca senatoyu topladı, mektupları getirip yazıldıkları kişilere verdi ve açıkça okumalarını istedi. Hepsi aynı şekilde bir komployu bildiriyordu. Praetorluk yapmış Quintus Arrius da Etruria'daki bölüklere ayrılmaları bildirdi; Manlius'un büyük bir kuvvetle o şehirlerin çevresinde dolaşıp Roma'dan bir haber beklediği de haber verildi.

15.3

βουλευσάμενος οὖν ὁ Κικέρων ἅμʼ ἡμέρᾳ, βουλὴν συνήγαγε, καὶ τὰς ἐπιστολὰς κομίσας ἀπέδωκεν οἷς ἦσαν ἐπεσταλμέναι, κελεύσας φανερῶς ἀναγνῶναι. πᾶσαι δʼ ἦσαν ὁμοίως ἐπιβουλὴν φράζουσαι. ἐπεὶ δὲ καὶ Κόιντος Ἄρριος, ἀνὴρ στρατηγικός, ἀπσήγγελλε τοὺς ἐν Τυρρηνίᾳ καταλοχισμούς, καὶ Μάλλιος ἀπηγγέλλετο σὺν χειρὶ μεγάλῃ περὶ τὰς πόλεις ἐκείνας αἰωρούμενος ἀεί τι προσδοκᾶν καινὸν ἀπὸ τῆς Ῥώμης,

15.4Bunun üzerine senato, işlerin konsüllere bırakılmasına, onların da bunları üstlenip bildikleri gibi yönetmelerine ve şehri kurtarmalarına karar verdi. Senato bunu sık yapmaz, yalnız büyük bir korku duyduğunda yapar.

15.4

γίνεται δόγμα τῆς βουλῆς παρακατατίθεσθαι τοῖς ὑπάτοις τὰ πράγματα, δεξαμένους δʼ ἐκείνους ὡς ἐπίστανται διοικεῖν καὶ σῴζειν τὴν πόλιν. τοῦτο δʼ οὐ πολλάκις, ἀλλʼ ὅταν τι μέγα δείσῃ, ποιεῖν εἴωθεν ἡ σύγκλητος. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Cicero bu yetkiyi alınca dışarıdaki işleri Quintus Metellus'a bıraktı, şehri kendi elinde tuttu. Her gün o kadar kalabalık bir muhafız topluluğuyla çıkıyordu ki, foruma girdiğinde ona eşlik edenler meydanın büyük bir kısmını kaplıyordu. Catilina artık beklemeye dayanamayıp kendisi Manlius'un ordusuna kaçmaya karar verdi,

16.1

ἐπεὶ δὲ ταύτην λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ὁ Κικέρωνι τὰ μὲν ἔξω πράγματα Κοΐντῳ Μετέλλῳ διεπίστευσε, τὴν δὲ πόλιν εἶχε διὰ χειρὸς καὶ καθʼ ἡμέραν προῄει δορυφορούμενος ὑπʼ ἀνδρῶν τοσούτων τὸ πλῆθος ὥστε τῆς ἀγορᾶς πολὺ μέρος κατέχειν ἐμβάλλοντος αὐτοῦ τοὺς παραπέμποντας, οὐκέτι καρτερῶν τὴν μέλλησιν ὁ Κατιλίνας αὐτὸς μὲν ἐκπηδᾶν ἔγνω πρὸς τὸν Μάλλιον ἐπὶ τὸ στράτευμα,

16.2Marcius ile Cethegus'a da sabah erkenden kılıçlarını alıp selam vermek bahanesiyle Cicero'nun kapısına gitmelerini ve üstüne atılıp onu öldürmelerini emretti. Soylu kadınlardan Fulvia bunu haber verdi; gece gelip Cicero'ya Cethegus'tan ve arkadaşlarından sakınmasını söyledi. Adamlar gün ağarırken geldiler, içeri alınmayınca kapıda öfkelenip bağırıp çağırdılar, böylece kuşkular daha da arttı.

16.2

Μάρκιον δὲ καὶ Κέθηγον ἐκέλευσε ξίφη λαβόντας ἐλθεῖν ἐπὶ τὰς θύρας ἕωθεν ὡς ἀσπασομένους τὸν Κικέρωνα καὶ διαχρήσασθαι προσπεσόντας. τοῦτο Φουλβία, γυνὴ τῶν ἐπιφανῶν, ἐξαγγέλλει τῷ Κικέρωνι νυκτὸς ἐλθοῦσα καὶ διακελευσαμένη φυλάττεσθαι τοὺς περὶ τὸν Κέθηγον. οἱ δʼ ἧκον ἅμʼ ἡμέρᾳ, καὶ κωλυθέντες εἰσελθεῖν ἠγανάκτουν καὶ κατεβόων ἐπὶ θύραις, ὥστε ὑποπτότεροι γενέσθαι.

16.3Cicero dışarı çıkıp senatoyu, Romalıların Stator dedikleri, Palatium'a çıkarken Via Sacra'nın başında bulunan Durduran Zeus'un tapınağına çağırdı. Catilina da savunma yapacakmış gibi öteki senatörlerle birlikte geldi, ama hiçbir senatör yanına oturmaya dayanamadı, hepsi oturdukları sıradan kalktı. Konuşmaya başlayınca bağırışlarla susturuldu. Sonunda Cicero ayağa kalkıp ona şehirden gitmesini emretti: kendisi sözle, öteki silahla siyaset yaptığına göre aralarında duvar olmalıydı.

16.3

προελθὼν δʼ ὁ Κικέρων ἐκάλει τὴν σύγκλητον εἰς τὸ τοῦ Στησίου Διὸς ἱερόν, ὃν Στάτορα Ῥωμαῖοι καλοῦσιν, ἱδρυμένον ἐν ἀρχῇ τῆς ἱερᾶς ὁδοῦ, πρὸς τὸ Παλάτιον ἀνιόντων, ἐνταῦθα καὶ τοῦ Κατιλίνα μετὰ τῶν ἄλλων ἐλθόντος ὡς ἀπολογησομένου, συγκαθίσαι μὲν οὐδεὶς ὑπέμεινε τῶν συγκλητικῶν, ἀλλὰ πάντες ἀπὸ τοῦ βάθρου μετῆλθον. ἀρξάμενος δὲ λέγειν ἐθορυβεῖτο, καὶ τέλος ἀναστὰς ὁ Κικέρων προσέταξεν αὐτῷ τῆς πόλεως ἀπαλλάττεσθαι· δεῖν γὰρ αὐτοῦ μὲν λόγοις, ἐκείνου δʼ ὅπλοις πολιτευομένου μέσον εἶναι τὸ τεῖχος.

16.4Catilina hemen üç yüz silahlı adamla şehirden çıktı; bir yönetici gibi yanına lictorlar ve baltalar aldı, sancaklar açıp Manlius'un yanına gitti. Yaklaşık yirmi bin kişi toplanınca şehirlere gidip onları ikna ediyor ve ayaklandırıyordu. Savaş böylece açığa çıktı ve Antonius onunla çarpışmak üzere gönderildi.

16.4

ὁ μὲν οὖν Κατιλίνας εὐθὺς ἐξελθὼν μετὰ τριακοσίων ὁπλοφόρων καὶ περιστησάμενος αὑτῷ ῥαβδουχίας ὡς ἄρχοντι καὶ πελέκεις καὶ σημαίας ἐπαράμενος, πρὸς τὸν Μάλλιον ἐχώρει· καὶ δισμυρίων ὁμοῦ τι συνηθροισμένων ἐπῄει τὰς πόλεις ἀναπείθων καὶ ἀφιστὰς, ὥστε τοῦ πολέμου φανεροῦ γεγονότος τὸν Ἀντώνιον ἀποσταλῆναι διαμαχούμενον. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Şehirde kalan, Catilina'nın baştan çıkardığı kişileri, lakabı Sura olan Cornelius Lentulus toplayıp yüreklendiriyordu. Bu adam ünlü bir ailedendi, ama kötü bir hayat sürmüş, sefahati yüzünden daha önce senatodan atılmıştı. O sırada ikinci kez praetor olmuştu; senatörlük onurunu baştan kazanmak isteyenlerin yaptığı gibi.

17.1

τοὺς δʼ ὑπολειφθέντας ἐν τῇ πόλει τῶν διεφθαρμένων ὑπὸ τοῦ Κατιλίνα συνῆγε καὶ παρεθάρρυνε Κορνήλιος Λέντλος Σούρας ἐπίκλησιν, ἀνὴρ γένους μὲν ἐνδόξου, βεβιωκὼς δὲ φαύλως καὶ διʼ ἀσέλγειαν ἐξεληλαμένος τῆς βουλῆς πρότερον, τότε δὲ στρατηγῶν τὸ δεύτερον, ὡς ἔθος ἐστὶ τοῖς ἐξ ὑπαρχῆς ἀνακτωμένοις τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα.

17.2Sura lakabını da şu sebeple aldığı söylenir. Sulla zamanında quaestor iken kamu parasından büyük bir miktarı kaybetmiş ve israf etmişti. Sulla öfkelenip senatoda hesap sorunca, çok saygısız ve küçümser bir tavırla öne çıkıp hesap vermediğini, ama baldırını uzattığını söyledi; çocuklar top oyununda hata yaptıklarında böyle yaparlardı.

17.2

λέγεται δὲ καὶ τὴν ἐπίκλησιν αὐτῷ γενέσθαι τὸν Σούραν ἐξ αἰτίας τοιαύτης. ἐν τοῖς κατὰ Σύλλαν χρόνοις ταμιεύων συχνὰ τῶν δημοσίων χρημάτων ἀπώλεσε καὶ διέφθειρεν. ἀγανακτοῦντος δὲ τοῦ Σύλλα καὶ λόγον ἀπαιτοῦντος ἐν τῇ συγκλήτῳ, προελθὼν ὀλιγώρως πάνυ καὶ καταφρονητικῶς λόγον μὲν οὐκ ἔφη διδόναι, παρέχειν δὲ τὴν κνήμην, ὥσπερ εἰώθεισαν οἱ παῖδες ὅταν ἐν τῷ σφαιρίζειν ἁμάρτωσιν.

17.3Sura lakabı buradan gelir, çünkü Romalılar baldıra sura derler. Bir kez daha yargılanıp yargıçlardan bazılarına rüşvet vermiş ve yalnız iki oy farkla kurtulunca, ikinci yargıca verdiği paranın boşa gittiğini söyledi; çünkü bir oyla beraat etmek de yeterdi.

17.3

ἐκ τούτου Σούρας παρωνομάσθη· σούραν γὰρ οἱ Ῥωμαῖοι τὴν κνήμην λέγουσι. πάλιν δὲ δίκην ἔχων καὶ διαφθείρας ἐνίους τῶν δικαστῶν, ἐπεὶ δυσὶ μόναις ἀπέφυγε ψήφοις, ἔφη παρανάλωμα γεγονέναι τὸ θατέρῳ κριτῇ δοθέν ἀρκεῖν γὰρ εἰ καὶ μιᾷ ψήφῳ μόνον ἀπελύθη.

17.4Tabiatı böyle olan ve Catilina tarafından kışkırtılan bu adamı, yalancı kâhinler ve büyücüler boş umutlarla büsbütün baştan çıkardı. Bunlar uydurma mısralar ve kehanetleri Sibylla kitaplarından diye okuyor, Roma'da üç Cornelius'un hükümdar olmasının kaderde yazılı olduğunu, bunlardan ikisinin, Cinna ile Sulla'nın, yazgısını tamamladığını, tek kalan üçüncü Cornelius'a da hükümdarlığı getiren daimōn'un geldiğini, bunu mutlaka kabul etmesi, Catilina gibi oyalanıp fırsatı kaçırmaması gerektiğini söylüyorlardı.

17.4

τοῦτον ὄντα τῇ φύσει τοιοῦτον κεκινημένον ὑπὸ τοῦ Κατιλίνα προσδιέφθειραν ἐλπίσι κεναῖς ψευδομάντεις καὶ γόητες ἔπη πεπλασμένα καὶ χρησμοὺς ᾄδοντες, ὡς ἐκ τῶν Σιβυλλείων, προδηλοῦντας εἱμαρμένους εἶναι τῇ Ῥώμῃ Κορνηλίους τρεῖς μονάρχους, ὧν δύο μὲν ἤδη πεπληρωκέναι τὸ χρεών, Κίνναν τε καὶ Σύλλαν, τρίτῳ δὲ λοιπῷ Κορνηλίῳ ἐκείνῳ φέροντα τὴν μοναρχίαν ἥκειν τὸν δαίμονα, καὶ δεῖν πάντως δέχεσθαι καὶ μὴ διαφθείρειν μέλλοντα τοὺς καιροὺς, ὥσπερ Κατιλίνας. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Lentulus küçük ya da önemsiz bir şey düşünmüyordu. Bütün senatoyu ve öteki vatandaşlardan öldürebildikleri kadarını öldürmeye, şehri de yakıp yıkmaya karar verilmişti; Pompeius'un çocukları dışında kimseye dokunmadan bırakmayacaklardı. Bunları kaçırıp ellerinde tutacak, Pompeius'la yapılacak anlaşma için rehine olarak saklayacaklardı; çünkü onun büyük seferinden döndüğüne dair kuvvetli bir söz yayılmıştı.

18.1

οὐδὲν οὖν ἐπενόει μικρὸν ὁ Λέντλος ἢ ἄσημον, ἀλλʼ ἐδέδοκτο τήν βουλὴν ἅπασαν ἀναιρεῖν τῶν τʼ ἄλλων πολιτῶν ὅσους δύναιτο, τήν πόλιν δʼ αὐτὴν καταπιμπράναι, φείδεσθαι τε μηδενὸς ἢ τῶν Πομπηΐου τέκνων ταῦτα δʼ ἐξαρπασαμένους ἔχειν ὑφʼ αὑτοῖς καὶ φυλάττειν ὅμηρα τῶν πρὸς Πομπήϊον διαλύσεων· ἤδη γὰρ ἐφοίτα πολὺς λόγος καὶ βέβαιος ὑπὲρ αὐτοῦ κατιόντος ἀπὸ τῆς μεγάλης στρατείας.

18.2Saldırı için Saturnalia gecelerinden biri belirlendi. Kılıç, kıtık ve kükürdü Cethegus'un evine taşıyıp sakladılar. Yüz adam seçip Roma'yı da yüz parçaya böldüler ve kurayla her birine bir parça verdiler; böylece birçok kişi kısa sürede yangın çıkarınca şehir her yandan tutuşacaktı. Başkaları da su yollarını tıkayıp su almaya gelenleri öldürecekti.

18.2

καὶ νὺξ μὲν ὥριστο πρὸς τήν ἐπίθεσιν μία τῶν Κρονιάδων, ξίφη δὲ καὶ στυππεῖα καὶ θεῖον εἰς τήν Κεθήγου φέροντες οἰκίαν ἀπέκρυψαν. ἄνδρας δὲ τάξαντες ἑκατὸν καὶ μέρη τοσαῦτα τῆς Ῥώμης ἕκαστον ἐφʼ ἑκάστῳ διεκλήρωσαν, ὡς διʼ ὀλίγου πολλῶν ἁψάντων φλέγοιτο πανταχόθεν ἡ πόλις. ἄλλοι δὲ τοὺς ὀχετοὺς ἔμελλον ἐμφράξαντες ἀποσφάττειν τοὺς ὑδρευομένους.

18.3Bu hazırlıklar sürerken Roma'da Allobroglardan iki elçi bulunuyordu; bu kavmin durumu o sırada kötüydü ve Roma egemenliğinden bunalmıştı. Lentulus ve arkadaşları bunları Galya'yı harekete geçirip ayaklandırmak için yararlı görerek komploya kattılar. Onlara hem oradaki meclise hem Catilina'ya mektuplar verdiler; meclise özgürlük vaat ediyor, Catilina'yı ise köleleri azat edip Roma üzerine yürümeye çağırıyorlardı.

18.3

πραττομένων δὲ τούτων ἔτυχον ἐπιδημοῦντες Ἀλλοβρίγων δύο πρέσβεις, ἔθνους μάλιστα δὴ τότε πονηρὰ πράττοντος καὶ βαρυνομένου τήν ἡγεμονίαν. τούτους οἱ περὶ Λέντλον ὠφελίμους ἡγούμενοι πρὸς τὸ κινῆσαι καὶ μεταβαλεῖν τήν Γαλατίαν ἐποιήσαντο συνωμότας. καὶ γράμματα μὲν αὐτοῖς πρὸς τήν ἐκεῖ βουλήν, γράμματα δὲ πρὸς Κατιλίναν ἔδοσαν, τῇ μὲν ὑπισχνούμενοι τήν ἐλευθερίαν, τὸν δὲ Κατιλίναν παρακαλοῦντες ἐλευθερώσαντα τοὺς δούλους ἐπὶ τήν Ῥώμην ἐλαύνειν.

18.4Mektupları Catilina'ya götürmesi için onların yanına Crotonlu Titus adında birini de verdiler. Ne var ki bu, çoğunlukla şarap ve kadınlar arasında buluşan, dengesiz insanların planlarıydı. Cicero ise bunların peşine zahmetle, ayık aklıyla ve olağanüstü kavrayışıyla düşmüştü. Dışarıda yapılanları gözetleyen, onun için iz süren birçok adamı vardı; komploya katıldığı sanılan birçok kişiyle de gizlice görüşüyor, onlara güveniyordu.

18.4

συναπέστελλον δὲ μετʼ αὐτῶν πρὸς τὸν Κατιλίναν Τίτον τινὰ Κροτωνιάτην, κομίζοντα τὰς ἐπιστολάς. οἷα δʼ ἀνθρώπων ἀσταθμήτων καὶ μετʼ οἴνου τὰ πολλὰ καὶ γυναικῶν ἀλλήλοις ἐντυγχανόντων βουλεύματα πόνῳ καὶ λογισμῷ νήφοντι καὶ συνέσει περιττῇ διώκων ὁ Κικέρων, καὶ πολλοὺς μὲν ἔχων ἔξωθεν ἐπισκοποῦντας τὰ· πραττόμενα καὶ συνεξιχνεύοντας αὐτῷ, πολλοῖς δὲ τῶν μετέχειν δοκούντων τῆς συνωμοσίας διαλεγόμενος κρύφα καὶ πιστεύων,

18.5Böylece yabancılarla yapılan anlaşmayı öğrendi. Geceleyin pusu kurarak Crotonlu'yu ve mektupları ele geçirdi; bunda Allobroglar da gizlice ona yardım ediyordu.

18.5

ἔγνω τήν πρὸς τοὺς ξένους κοινολογίαν· καὶ νυκτὸς ἐνεδρεύσας ἔλαβε τὸν Κροτωνιάτην καὶ τὰ γράμματα, συνεργούντων ἀδήλως τῶν Ἀλλοβρίγων. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Gün ağarınca senatoyu Concordia tapınağında topladı, mektupları okudu ve muhbirleri dinledi. Iunius Silanus da bazı kişilerin Cethegus'un üç konsül ve dört praetorun öldürüleceğini söylediğini işittiklerini anlattı. Konsüllük yapmış Piso da benzer şeyler bildirdi.

19.1

ἅμα δʼ ἡμέρᾳ βουλὴν ἀθροίσας εἰς τὸ τῆς Ὁμονοίας ἱερόν ἐξανέγνω τὰ γράμματα καὶ τῶν μηνυτῶν διήκουσεν. ἔφη δὲ καὶ Σιλανὸς Ἰούνιος ἀκηκοέναι τινὰς Κεθήγου λέγοντος ὡς ὕπατοί τε τρεῖς καὶ στρατηγοί τέτταρες ἀναιρεῖσθαι μέλλουσι. τοιαῦτα δʼ ἕτερα καὶ Πείσων, ἀνὴρ ὑπατικός, εἰσήγγειλε.

19.2Praetorlardan Gaius Sulpicius, Cethegus'un evine gönderildi; orada bir sürü ok ve silah, en çok da hepsi yeni bilenmiş kılıç ve hançer buldu. Sonunda senato, muhbirlik etmesi karşılığında Crotonlu'ya dokunulmazlık tanıyınca Lentulus suçlu çıktı ve praetor olduğundan makamından feragat etti. Mor kenarlı togasını senatoda çıkarıp durumuna uygun bir giysi giydi. O ve arkadaşları zincire vurulmadan gözetim altında tutulmak üzere praetorlara teslim edildi.

19.2

Γάιος δὲ Σουλπίκιος, εἷς τῶν στρατηγῶν, ἐπὶ τήν οἰκίαν πεμφθεὶς τοῦ Κεθήγου πολλὰ μὲν ἐν αὐτῇ βέλη καὶ ὅπλα, πλεῖστα δὲ ξίφη καὶ μαχαίρας εὗρε νεοθήκτους ἁπάσας. τέλος δὲ τῷ Κροτωνιάτῃ ψηφισαμένης ἄδειαν ἐπὶ μηνύσει τῆς βουλῆς ἐξελεγχθεὶς ὁ Λέντλος ἀπωμόσατο τήν ἀρχήν στρατηγῶν γὰρ ἐτύγχανε, καὶ τήν περιπόρφυρον ἐν τῇ βουλῇ καταθέμενος διήλλαξεν ἐσθῆτα τῇ συμφορᾷ πρέπουσαν. οὗτος μὲν οὖν καὶ οἱ σὺν αὐτῷ παρεδόθησαν εἰς ἄδεσμον φυλακὴν τοῖς στρατηγοῖς.

19.3Akşam olmuştu ve halk kalabalık hâlde hâlâ dışarıda bekliyordu. Cicero öne çıkıp olanları vatandaşlara anlattı, onlar da ona eşlik etti. Komşu bir dostunun evine geçti, çünkü kendi evini kadınlar tutmuştu; Romalıların Bona, Yunanların Gynaikeia dediği tanrıçanın gizli ayinlerini yapıyorlardı.

19.3

ἤδη δʼ ἑσπέρας οὔσης καὶ τοῦ δήμου παριμένοντος ἀθρόου, προελθὼν ὁ Κικέρων, καὶ φράσας τὸ πρᾶγμα τοῖς πολίταις καὶ προπεμφθείς, παρῆλθεν εἰς οἰκίαν φίλου γειτνιῶντος, ἐπεὶ τήν ἐκείνου γυναῖκες κατεῖχον, ἱεροῖς ἀπορρήτοις ὀργιάζουσαι θεόν ἣν Ῥωμαῖοι μὲν Ἀγαθήν, Ἕλληνες δὲ Γυναικείαν ὀνομάζουσι.

19.4Ona her yıl konsülün evinde, karısı ya da annesi tarafından, Vesta rahibelerinin huzurunda kurban sunulur. Cicero eve girince, yanında çok az kişiyle, adamlara nasıl davranacağını düşünmeye başladı. Bu kadar büyük suçlara uygun en ağır cezayı vermekten hem karakterindeki yumuşaklık yüzünden çekiniyordu, hem de iktidarın tadını fazla çıkarıyor, soyca şehrin önde gelenleri olan, güçlü dostları bulunan adamları acımasızca eziyor görünmek istemiyordu. Öte yandan daha yumuşak davranırsa onlardan gelecek tehlikeden ürküyordu.

19.4

θύεται δʼ αὐτῇ κατʼ ἐνιαυτὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ ὑπάτου διὰ γυναικὸς ἢ μητρὸς αὐτοῦ, τῶν Ἑστιάδων παρθένων παρουσῶν. εἰσελθὼν οὖν ὁ Κικέρων, καθʼ αὑτόν, ὀλίγων παντάπασιν αὐτῷ παρόντων, ἐφρόντιζεν ὅπως χρήσαιτο τοῖς ἀνδράσι. τήν τε γὰρ ἄκραν καὶ προσήκουσαν ἀδικήμασι τηλικούτοις τιμωρίαν ἐξηυλαβεῖτο καὶ κατώκνει διʼ ἐπιείκειαν ἤθους ἅμα καὶ ὡς μὴ δοκοίη τῆς ἐξουσίας ἄγαν ἐμφορεῖσθαι καὶ πικρῶς ἐπεμβαίνειν ἀνδράσι γένει τε πρώτοις καὶ φίλους δυνατοὺς ἐν τῇ πόλει κεκτημένοις· μαλακώτερόν τε χρησάμενος ὠρρώδει τὸν ἀπʼ αὐτῶν κίνδυνον.

19.5Çünkü ölümden hafif bir cezayla yetinmeyecek, eski kötülüklerine yeni bir öfke ekleyip her türlü cürete kalkışacaklardı. Kendisi de, zaten çoğunluk tarafından pek cesur sayılmadığı için, korkak ve yumuşak biri olarak görülecekti.

19.5

οὐ γὰρ ἀγαπήσειν μετριώτερόν τι θανάτου παθόντας, ἀλλʼ εἰς ἅπαν ἀναρραγήσεσθαι τόλμης, τῇ παλαιᾷ κακίᾳ, νέαν ὀργὴν προσλαβόντας· αὐτός τε δόξειν ἄνανδρος καὶ μαλακός, οὐδʼ ἄλλως δοκῶν εὐτολμότατος εἶναι τοῖς πολλοῖς. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

Cicero böyle ikilem içindeyken, kurban sunan kadınlara bir işaret geldi. Sunakta ateş sönmüş sanılırken, kül ve yanmış kabuklardan büyük ve parlak bir alev yükseldi. Bu alevden öteki kadınlar ürkerken, kutsal bakireler Cicero'nun karısı Terentia'ya en kısa zamanda kocasına gitmesini ve vatanı için karar verdiği şeye girişmesini söylemesini istediler; çünkü tanrıça ona kurtuluş ve şöhret için büyük bir ışık gönderiyordu.

20.1

ταῦτα τοῦ Κικέρωνος διαποροῦντος γίνεταί τι ταῖς γυναιξὶ σημεῖον θυούσαις. ὁ γὰρ βωμός, ἤδη τοῦ πυρὸς κατακεκοιμῆσθαι δοκοῦντος, ἐκ τῆς τέφρας καὶ τῶν κεκαυμένων φλοιῶν φλόγα πολλὴν ἀνῆκε καὶ λαμπράν. ὑφʼ ἧς αἱ μὲν ἄλλαι διεπτοήθησαν, αἱ δʼ ἱεραὶ παρθένοι τὴν τοῦ Κικέρωνος γυναῖκα Τερεντίαν ἐκέλευσαν ᾗ τάχος χωρεῖν πρός τὸν ἄνδρα καὶ κελεύειν οἷς ἔγνωκεν ἐγχειρεῖν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὡς μέγα πρός τε σωτηρίαν καὶ δόξαν αὐτῷ τῆς θεοῦ φῶς διδούσης.

20.2Terentia zaten yumuşak ya da korkak tabiatlı bir kadın değildi; hırslıydı ve Cicero'nun da söylediği gibi, ev işlerini onunla paylaşmaktan çok onun siyasi kaygılarına ortak olurdu. Ona bunları anlatıp adamlara karşı kışkırttı; kardeşi Quintus ile siyasi işlerde en çok ve en önemli konularda danıştığı felsefe arkadaşı Publius Nigidius da aynı şeyi yaptılar.

20.2

ἡ δὲ Τερεντία καὶ γὰρ οὐδʼ ἄλλως ἦν πρᾳεῖά τις οὐδʼ ἄτολμος τὴν φύσιν, ἀλλὰ φιλότιμος γυνὴ καὶ μᾶλλον, ὡς αὐτός φησιν ὁ Κικέρων, τῶν πολιτικῶν μεταλαμβάνουσα παρʼ ἐκείνου φροντίδων ἢ μεταδιδοῦσα τῶν οἰκιακῶν ἐκείνῳ ταῦτα τε πρός αὐτὸν ἔφρασε καὶ παρώξυνεν ἐπὶ τοὺς ἄνδρας· ὁμοίως δὲ καὶ Κόιντος ὁ ἀδελφὸς καὶ τῶν ἀπὸ φιλοσοφίας ἑταίρων Πόπλιος Νιγίδιος, ᾧ τὰ πλεῖστα καὶ μέγιστα παρὰ τὰς πολιτικὰς ἐχρῆτο πράξεις.

20.3Ertesi gün senatoda adamların cezası konuşulurken ilk söz alan Silanus, hapishaneye götürülüp en ağır cezaya çarptırılmaları gerektiğini söyledi. Sonradan diktatör olan Gaius Caesar'a kadar herkes sırayla ona katıldı. Caesar o sırada gençti, yükselişinin ilk adımlarındaydı, ama siyaseti ve umutlarıyla Roma'nın işlerini tek adam yönetimine çevirecek yola girmişti.

20.3

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ γενομένων ἐν συγκλήτῳ λόγων περὶ τιμωρίας τῶν ἀνδρῶν, ὁ πρῶτος ἐρωτηθεὶς γνώμην Σιλανὸς εἶπε τὴν ἐσχάτην δίκην δοῦναι προσήκειν ἀχθέντας εἰς τὸ δεσμωτήριον. καὶ προσετίθεντο τούτῳ πάντες ἐφεξῆς μέχρι Γαΐου Καίσαρος τοῦ μετὰ ταῦτα δικτάτορος γενομένου. τότε δὲ νέος ὢν ἔτι καὶ τὰς πρώτας ἔχων τῆς αὐξήσεως ἀρχάς, ἤδη δὲ τῇ πολιτείᾳ καὶ ταῖς ἐλπίσιν εἰς ἐκείνην τὴν ὁδὸν ἐμβεβηκὼς ᾗ τὰ Ῥωμαίων εἰς μοναρχίαν μετέστησε πράγματα,

20.4Başkaları bunu fark etmiyordu, ama Cicero'nun içine birçok şüphe düşürüyordu; yine de suçunu kanıtlayacak bir delil vermiyordu. Hatta bazıları Caesar'ın az kalsın yakalanacağını ama Cicero'nun elinden kaçtığını söylerdi; bazılarıysa Cicero'nun dostlarından ve gücünden korktuğu için ona karşı ihbarı bilerek görmezden geldiğini ve bıraktığını söyler. Çünkü herkes için açıktı ki, onlar Caesar'ın kurtuluşuna katkı olurlardı, Caesar ise onların cezalandırılmasına katkı olmazdı.

20.4

τοὺς μὲν ἄλλους ἐλάνθανε, τῷ δὲ Κικέρωνι πολλὰς μὲν ὑποψίας, λαβὴν δʼ οὐδεμίαν εἰς ἔλεγχον παρέδωκεν, ἀλλὰ καὶ λεγόντων ἦν ἐνίων ἀκούειν ὡς ἐγγὺς ἐλθὼν ἁλῶναι διεκφύγοι τὸν ἄνδρα, τινὲς δέ φασι παριδεῖν ἑκόντα καὶ παραλιπεῖν τὴν κατʼ ἐκείνου μήνυσιν φόβῳ τῶν φίλων αὐτοῦ καὶ τῆς δυνάμεως· παντὶ γὰρ εἶναι πρόδηλον ὅτι μᾶλλον ἂν ἐκεῖνοι γένοιντο προσθήκη Καίσαρι σωτηρίας ἢ Καῖσαρ ἐκείνοις κολάσεως. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Söz ona gelince ayağa kalkıp adamların öldürülmemesi gerektiğini, mallarına el konulmasını, kendilerinin de Cicero'nun uygun göreceği İtalya şehirlerine götürülüp Catilina yenilene kadar zincirli tutulmasını önerdi.

21.1

ἐπεὶ δʼ οὖν ἡ γνώμη περιῆλθεν εἰς αὐτόν, ἀναστὰς ἀπεφήνατο μὴ θανατοῦν τοὺς ἄνδρας, ἀλλὰ τὰς οὐσίας εἶναι δημοσίας, αὐτοὺς δʼ ἀπαχθέντας εἰς πόλεις τῆς Ἰταλίας ἃς ἂν δοκῇ Κικέρωνι, τηρεῖσθαι δεδεμένους ἄχρι ἂν οὗ καταπολεμηθῇ Κατιλίνας.

21.2Öneri ılımlıydı, konuşan da hitabette çok güçlüydü; Cicero da buna önemli bir ağırlık kattı. Çünkü kendisi de ayağa kalkıp iki görüşü de ele aldı, bir yandan birini, bir yandan Caesar'ın görüşünü destekledi. Bütün dostları da Caesar'ın önerisinin Cicero'nun çıkarına olduğunu, adamları öldürmezse daha az suçlanacağını düşünerek ikinci görüşü benimsediler.

21.2

οὔσης δὲ τῆς γνώμης ἐπιεικοῦς καὶ τοῦ λέγοντος εἰπεῖν δυνατωτάτου, ῥοπὴν ὁ Κικέρων προσέθηκεν οὐ μικράν, αὐτός τε γὰρ ἀναστὰς ἐνεχείρησεν εἰς ἑκάτερον, τὰ μὲν τῇ προτέρᾳ, τὰ δὲ τῇ γνώμη Καίσαρος συνειπών, οἵ τε φίλοι πάντες οἰόμενοι τῷ Κικέρωνι συμφέρειν τὴν Καίσαρος γνώμην ἧττον γὰρ ἐν αἰτίαις ἔσεσθαι μὴ θανατώσαντα τοὺς ἄνδρας ᾑροῦντο τὴν δευτέραν μᾶλλον γνώμην,

21.3Sonunda Silanus bile fikrini değiştirip sözünden döndü; ölüm cezası önermediğini, bir Roma senatörü için en ağır cezanın hapishane olduğunu söyledi. Bu öneriye ilk karşı çıkan Lutatius Catulus oldu; ardından Cato onu izledi, konuşmasında Caesar'a yönelik şüpheyi şiddetle öne çıkardı ve senatoya öylesine öfke ve kararlılık aşıladı ki, senato adamların ölümüne oy verdi.

21.3

ὥστε καὶ τὸν Σιλανὸν αὖθις μεταβαλλόμενον παραιτεῖσθαι καὶ λέγειν ὡς οὐδʼ αὐτὸς εἴποι θανατικὴν γνώμην· ἐσχάτην γὰρ ἀνδρὶ βουλευτῇ Ῥωμαίων εἶναι δίκην τὸ δεσμωτήριον. εἰρημένης δὲ τῆς γνώμης πρῶτος ἀντέκρουσεν αὐτῇ Κάτλος Λουτάτιος· εἶτα δεξάμενος Κάτων, καὶ τῷ λόγῳ σφοδρῶς συνεπερείσας ἐπὶ τὸν Καίσαρα τὴν ὑπόνοιαν, ἐνέπλησε θυμοῦ καὶ φρονήματος τὴν σύγκλητον, ὥστε θάνατον καταψηφίσασθαι τῶν ἀνδρῶν.

21.4Caesar malların müsaderesine karşı çıktı; kendi önerisinin insani yanını atıp yalnız en sert bölümünü uygulamanın doğru olmadığını söylüyordu. Birçoğu ısrar edince halk tribünlerine başvurdu, ama onlar kulak asmadılar. Sonunda Cicero geri adım atıp müsadere önerisinden vazgeçti.

21.4

περὶ δὲ δημεύσεως χρημάτων ἐνίστατο Καῖσαρ, οὐκ ἀξιῶν τὰ φιλάνθρωπα τῆς ἑαυτοῦ γνώμης ἐκβαλόντας ἑνὶ χρήσασθαι τῷ σκυθρωποτάτῳ, βιαζομένων δὲ πολλῶν ἐπεκαλεῖτο τοὺς δημάρχους, οἱ δʼ οὐχ ὑπήκουον, ἀλλὰ Κικέρων αὐτὸς ἐνδοὺς ἀνῆκε τὴν περὶ δημεύσεως γνώμην. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Senatoyla birlikte adamların yanına gitti. Hepsi bir yerde değildi, praetorlardan her biri başka birini gözetiyordu. Önce Lentulus'u Palatium'dan aldı ve Via Sacra'dan, forumun ortasından geçirdi. En önde gelen adamlar çevresini sarmış ona muhafızlık ediyordu. Halk olup bitenler karşısında ürperiyor, sessizce geçiyordu; özellikle gençler, sanki aristokrat bir iktidarın eski kutsal bir törenine korku ve hayret içinde katılıyormuş gibi geliyordu.

22.1

ἐχώρει δὲ μετὰ τῆς βουλῆς ἐπὶ τοὺς ἄνδρας, οὐκ ἐν ταὐτῷ δὲ πάντες ἦσαν, ἄλλος δʼ ἄλλον ἐφύλαττε τῶν στρατηγῶν, καὶ πρῶτον ἐκ Παλατίου παραλαβὼν τὸν Λέντλον ἦγε διὰ τῆς ἱερᾶς ὁδοῦ καὶ τῆ;ς ἀγορᾶς μέσης, τῶν μὲν ἡγεμονικωτάτων ἀνδρῶν κύκλῳ περιεσπειραμένων καὶ δορυφορούντων, τοῦ δὲ δήμου φρίττοντος τὰ δρώμενα καὶ παριόντος σιωπῇ, μάλιστα δὲ τῶν νέων, ὥσπερ ἱεροῖς τισι πατρίοις ἀριστοκρατικῆς τινος ἐξουσίας τελεῖσθαι μετὰ φόβου καὶ θάμβους δοκούντων.

22.2Forumu geçip hapishanenin önüne gelince Lentulus'u cellada teslim edip öldürmesini emretti. Sonra Cethegus'u ve sırayla ötekileri götürüp öldürttü. Komploculardan birçoğunun hâlâ forumda toplu hâlde durduğunu, olup biteni bilmediklerini, adamlar hâlâ yaşıyor ve kurtarılabilirmiş gibi geceyi beklediklerini görünce onlara yüksek sesle "Yaşadılar" diye seslendi. Romalılar kötü söz söylemek istemediklerinde ölümü böyle ifade ederler.

22.2

διελθὼν δὲ τὴν ἀγορὰν καὶ γενόμενος πρὸς τῷ δεσμωτηρίῳ παρέδωκε τὸν Λέντλον τῷ δημίῳ καὶ προσέταξεν ἀνελεῖν εἶθʼ ἑξῆς τὸν Κέθηγον, καὶ οὕτω τῶν ἄλλων ἕκαστον καταγαγὼν ἀπέκτεινεν. ὁρῶν δὲ πολλοὺς ἔτι τῶν ἀπὸ τῆς συνωμοσίας ἐν ἀγορᾷ συνεστῶτας ἀθρόους καὶ τὴν μὲν πρᾶξιν ἀγνοοῦντας, τὴν δὲ νύκτα προσμένοντας, ὡς ἔτι ζώντων τῶν ἀνδρῶν καὶ δυναμένων ἐξαρπασθῆναι, φθεγξάμενος μέγα πρὸς αὐτοὺς, ἔζησαν, εἶπεν. οὕτω δὲ Ῥωμαίων οἱ δυσφημεῖν μὴ βουλόμενοι τὸ τεθνάναι σημαίνουσιν.

22.3Akşam olmuştu. Forumdan evine doğru çıkarken vatandaşlar artık sessizce ve düzen içinde ona eşlik etmiyor, geçtiği her yerde onu çığlıklar ve alkışlarla karşılıyor, vatanın kurtarıcısı ve kurucusu diye sesleniyorlardı. Kapılara kandiller ve meşaleler dikildiği için sokaklar ışıl ışıldı.

22.3

ἤδη δʼ ἦν ἑσπέρα, καὶ διʼ ἀγορᾶς ἀνέβαινεν εἰς τὴν οἰκίαν, οὐκέτι σιωπῇ τῶν πολιτῶν οὐδὲ τάξει προπεμπόντων αὐτόν, ἀλλὰ φωναῖς καὶ κρότοις δεχομένων καθʼ οὓς γένοιτο, σωτῆρα καὶ κτίστην ἀνακαλούντων τῆς πατρίδος. τὰ δὲ φῶτα πολλὰ κατέλαμπε τοὺς στενωπούς, λαμπάδια καὶ δᾷδας ἱστώντων ἐπὶ ταῖς θύραις.

22.4Kadınlar da damlardan ışık tutuyor, seçkinlerin alayı eşliğinde büyük bir vakarla yukarı çıkan bu adamı onurlandırıyor ve seyrediyorlardı. Bu kişilerin çoğu büyük savaşlar kazanmış, zafer alaylarıyla şehre girmiş, Roma'ya az olmayan kara ve deniz kazandırmış adamlardı. Yürürken birbirlerine, Roma halkının zenginliği, ganimeti ve gücü için o günkü birçok komutana, ama güvenliği ve kurtuluşu için yalnız Cicero'ya borçlu olduğunu itiraf ediyorlardı; çünkü bu kadar büyük bir tehlikeyi yalnız o önlemişti.

22.4

αἱ δὲ γυναῖκες ἐκ τῶν τεγῶν προὔφαινον ἐπὶ τιμῇ καὶ θέᾳ τοῦ ἀνδρός, ὑπὸ πομπῇ τῶν ἀρίστων μάλα σεμνῶς ἀνιόντος· ὧν οἱ πλεῖστοι πολέμους τε κατειργασμένοι μεγάλους καὶ διὰ θριάμβων εἰσεληλακότες καὶ προσκεκτημένοι γῆν καὶ θάλατταν οὐκ ὀλίγην ἐβάδιζον ἀνομολογούμενοι πρὸς ἀλλήλους πολλοῖς μὲν τῶν τότε ἡγεμόνων καὶ στρατηγῶν πλούτου καὶ λαφύρων καὶ δυνάμεως χάριν ὀφείλειν τὸν Ῥωμαίων δῆμον, ἀσφαλείας δὲ καὶ σωτηρίας ἑνὶ μόνῳ Κικέρωνι, τηλικοῦτον ἀφελόντι καὶ τοσοῦτον αὐτοῦ κίνδυνον.

22.5Hayranlık uyandıran şey, yapılanları engellemesi ve yapanları cezalandırması değil, şimdiye kadarki en büyük kalkışmayı en az kötülükle, iç çatışma ve kargaşa çıkarmadan söndürmesiydi. Gerçekten de Catilina'nın yanına akın edenlerin çoğu, Lentulus ile Cethegus'un başına gelenleri duyar duymaz onu bırakıp gittiler. O da yanında kalanlarla Antonius'a karşı savaşıp ordusuyla birlikte yok oldu.

22.5

οὐ γὰρ τὸ κωλῦσαι τὰ πραττόμενα καὶ κολάσαι τοὺς πράττοντας ἐδόκει θαυμαστόν, ἀλλʼ ὅτι μέγιστον τῶν πώποτε νεωτερισμῶν οὗτος ἐλαχίστοις κακοῖς ἄνευ στάσεως καὶ ταραχῆς κατέσβεσε. καὶ γὰρ τὸν Κατιλίναν οἱ πλεῖστοι τῶν συνερρυηκότων πρὸς αὐτὸν ἅμα τῷ πυθέσθαι τὰ περὶ Λέντλον καὶ Κέθηγον ἐγκαταλιπόντες ᾤχοντο· καὶ μετὰ τῶν συμμεμενηκότων αὐτῷ διαγωνισάμενος πρὸς Ἀντώνιον αὐτός τε διεφθάρη καὶ τὸ στρατόπεδον. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Yine de Cicero'ya bu yüzden kötü söz söylemeye ve kötülük etmeye hazır olanlar vardı. Bunların başında, göreve gelecek yöneticilerden praetor Caesar ile halk tribünleri Metellus ve Bestia bulunuyordu. Bunlar makamlarını devralınca, Cicero'nun görev süresinin bitmesine birkaç gün kala onun halka konuşmasına izin vermediler. Rostra'nın üzerine sıralar koyup onu içeri bırakmıyor, konuşturmuyor, isterse yalnız görevine yemin edip inmesini söylüyorlardı.

23.1

οὐ μὴν ἀλλʼ ἦσαν οἱ τὸν Κικέρωνα παρεσκευασμένοι καὶ λέγειν ἐπὶ τούτοις καὶ ποιεῖν κακῶς, ἔχοντες ἡγεμόνας τῶν εἰς τὸ μέλλον ἀρχόντων Καίσαρα μὲν στρατηγοῦντα, Μέτελλον δὲ καὶ Βηστίαν δημαρχοῦντας. οἳ τὴν ἀρχὴν παραλαβόντες, ἔτι τοῦ Κικέρωνος ἡμέρας ὀλίγας ἄρχοντος, οὐκ εἴων δημηγορεῖν αὐτόν, ἀλλʼ ὑπὲρ τῶν ἐμβόλων βάθρα θέντες οὐ παρίεσαν οὐδʼ ἐπέτρεπον λέγειν, ἀλλʼ ἐκέλευον, εἰ βούλοιτο, μόνον περὶ τῆς ἀρχῆς ἀπομόσαντα καταβαίνειν.

23.2O da bu şartla yemin edecekmiş gibi öne çıktı. Sessizlik olunca atalardan kalma yemini değil, kendine özgü yeni bir yemin etti: vatanı gerçekten kurtardığına ve egemenliği koruduğuna yemin etti. Bütün halk da onunla birlikte yemin etti. Buna daha da öfkelenen Caesar ve halk tribünleri Cicero'ya başka güçlükler çıkardılar; ayrıca Pompeius'un, sözde Cicero'nun egemenliğine son vermek için ordusuyla çağrılmasını öngören bir kanun tasarısı getirdiler.

23.2

κἀκεῖνος ἐπὶ τούτοις ὡς ὀμόσων προῆλθε· καὶ γενομένης αὐτῷ σιωπῆς ὤμνυεν, οὐ τὸν πάτριον, ἀλλʼ ἴδιόν τινα καὶ καινὸν ὅρκον, ἦ μὴν σεσωκέναι τὴν πατρίδα καὶ διατετηρηκέναι τὴν ἡγεμονίαν. ἐπώμνυε δὲ τὸν ὅρκον αὐτῷ σύμπας ὁ δῆμος, ἐφʼ οἷς ἔτι μᾶλλον ὅ τε Καῖσαρ οἵ τε δήμαρχοι χαλεπαίνοντες ἄλλας τε τῷ Κικέρωνι ταραχὰς ἐμηχανῶντο, καὶ νόμος ὑπʼ αὐτῶν εἰσήγετο καλεῖν Πομπήϊον μετὰ τῆς στρατιᾶς, ὡς δὴ καταλύσοντα τὴν Κικέρωνος δυναστείαν.

23.3Ama Cicero'ya ve bütün şehre o sırada halk tribünü olan Cato büyük yardımda bulundu. Eşit yetkiyle ama daha büyük bir şöhretle onların siyasetine karşı çıktı. Girişimlerini kolayca boşa çıkardı, Cicero'nun konsüllüğünü de halka yaptığı konuşmayla öylesine yüceltti ki, ona şimdiye kadarkilerin en büyük onurları oylandı ve "vatanın babası" diye anıldı. Bu unvanın ilk ona verildiği anlaşılıyor; onu halk önünde böyle anan Cato'dur.

23.3

ἀλλʼ ἦν ὄφελος μέγα τῷ Κικέρωνι καὶ πάσῃ τῇ πόλει δημαρχῶν τότε Κάτων καὶ τοῖς ἐκείνων πολιτεύμασιν ἀπʼ ἴσης μὲν ἐξουσίας, μείζονος δὲ δόξης ἀντιτασσόμενος, τά τε γὰρ ἄλλα ῥᾳδίως ἔλυσε, καὶ τὴν Κικέρωνος ὑπατείαν οὕτως ἦρε τῷ λόγῳ μεγάλην δημηγορήσας ὥστε τιμὰς αὐτῷ τῶν πώποτε μεγίστας ψηφίσασθαι καὶ προσαγορεῦσαι πατέρα πατρίδος, πρώτῳ γὰρ ἐκείνῳ δοκεῖ τοῦτο καθυπάρξαι, Κάτωνος αὐτὸν οὕτως ἐν τῷ δήμῳ προσαγορεύσαντος. # Bölüm 24

24.124. Bölüm

O sırada şehirde en büyük güce sahipti, ama birçoklarının kıskançlığını, hiçbir kötü iş yüzünden değil, kendini sürekli överek ve büyüterek üzerine çekti. Bu yüzden pek çok kişi ondan rahatsız oldu. Senatoda da halk toplantısında da mahkemede de Catilina ile Lentulus'un adının tekrar tekrar anıldığını duymadan bir araya gelmek mümkün değildi.

24.1

καὶ μέγιστον μὲν ἴσχυσεν ἐν τῇ πόλει τότε, πολλοῖς δʼ ἐπίφθονον ἑαυτὸν ἐποίησεν ἀπʼ οὐδενὸς ἔργου πονηροῦ, τῷ δʼ ἐπαινεῖν ἀεὶ καὶ μεγαλύνειν αὐτὸς ἑαυτὸν ὑπὸ πολλῶν δυσχεραινόμενος. οὔτε γὰρ βουλὴν οὔτε δῆμον οὔτε δικαστήριον ἦν συνελθεῖν ἐν ᾧ μὴ Κατιλίναν ἔδει θρυλούμενον ἀκοῦσαι καὶ Λέντλον.

24.2Sonunda kitaplarını ve yazılarını da bu övgülerle doldurdu. En tatlı ve en zarif olan sözünü, dinleyenler için bıktırıcı ve bayağı hâle getirdi; sanki bu tatsızlık ona yapışmış bir balmumu gibiydi. Yine de bu denli katıksız bir hırsa rağmen başkalarını kıskanmazdı; yazılarından da anlaşılacağı gibi, kendinden önceki ve kendi çağındaki adamları övmekte son derece cömertti.

24.2

ἀλλὰ καὶ τὰ βιβλία τελευτῶν κατέπλησε καὶ τὰ συγγράμματα τῶν ἐγκωμίων καὶ τὸν λόγον ἥδιστον ὄντα καὶ χάριν ἔχοντα πλείστην ἐπαχθῆ καὶ φορτικὸν ἐποίησε τοῖς ἀκροωμένοις, ὥσπερ τινὸς ἀεὶ κηρὸς αὐτῷ τῆς ἀηδίας ταύτης προσούσης. ὅμως δέ, καίπερ οὕτως ἀκράτῳ φιλοτιμίᾳ συνών, ἀπήλλακτο τοῦ φθονεῖν ἑτέροις, ἀφθονώτατος ὢν ἐν τῷ τοὺς πρὸ αὐτοῦ καὶ τοὺς καθʼ αὑτὸν ἄνδρας ἐγκωμιάζειν, ὡς ἐκ τῶν συγγραμμάτων λαβεῖν ἔστι.

24.3Ondan hatırlanan birçok söz vardır. Aristoteles için akan altın bir nehir olduğunu, Platon'un diyalogları için Zeus konuşmaya yaratılmış olsaydı böyle konuşacağını söylemiştir. Theophrastos'a da "özel zevkim" derdi. Demosthenes'in konuşmalarından hangisini en güzel bulduğu sorulunca "En uzun olanı" demiş.

24.3

πολλὰ δʼ αὐτοῦ καὶ ἀπομνημονεύουσιν οἷον περὶ Ἀριστοτέλους, ὅτι χρυσίου ποταμὸς εἴη ῥέοντος, καὶ περὶ τῶν Πλάτωνος διαλόγων, ὡς τοῦ Διός, εἰ λόγῳ χρῆσθαι πέφυκεν, οὕτω διαλεγομένου. τὸν δὲ Θεόφραστον εἰώθει τρυφὴν ἰδίαν ἀποκαλεῖν. περὶ δὲ τῶν Δημοσθένους λόγων ἐρωτηθείς τίνα δοκοίη κάλλιστον εἶναι, τὸν μέγιστον εἶπε.

24.4Yine de Demosthenes taklitçiliği yapan bazıları, Cicero'nun bir dostuna mektubunda kullandığı, Demosthenes'in konuşmalarının bazı yerlerinde uyukladığı sözüne yapışırlar. Oysa onun bu adam hakkında sık sık söylediği büyük ve hayranlık dolu övgüleri, kendi konuşmalarının en çok emek verdiklerine, Antonius'a karşı olanlara Philippica adını verdiğini unuturlar.

24.4

καίτοι τινὲς τῶν προσποιουμένων δημοσθενίζειν ἐπιφύονται φωνῇ τοῦ Κικέρωνος, ἣν πρός τινα τῶν ἑταίρων ἔθηκεν ἐν ἐπιστολῇ γράψας, ἐνιαχοῦ τῶν λόγων ἀπονυστάζειν τὸν Δημοσθένη· τῶν δὲ μεγάλων καὶ θαυμαστῶν ἐπαίνων οἷς πολλαχοῦ χρῆται περὶ τοῦ ἀνδρός, καὶ ὅτι περὶ οὓς μάλιστα τῶν ἰδίων ἐσπούδασε λόγων, τοὺς κατʼ Ἀντωνίου, Φιλιππικοὺς ἐπέγραψεν, ἀμνημονοῦσι.

24.5Çağındaki söz ve bilgelik sahiplerinden, sözleriyle ya da yazılarıyla hakkında iyi şeyler söyleyerek şöhretini artırmadığı kimse yoktur. Peripatetik Kratippos'a, iktidarı ele geçirmiş olan Caesar'dan Roma vatandaşlığı aldı; Areopagos meclisine de, şehri süslediği için onun Atina'da kalıp gençlerle sohbet etmesini rica eden bir karar çıkarttı.

24.5

τῶν δὲ κατʼ αὑτὸν ἐνδόξων ἀπὸ λόγου καὶ σοφίας οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ὃν οὐκ ἐποίησεν ἐνδοξότερον ἢ λέγων ἢ γράφων εὐμενῶς περὶ ἑκάστου. Κρατίππῳ δὲ τῷ Περιπατητικῷ διεπράξατο μὲν Ῥωμαίῳ γενέσθαι παρὰ Καίσαρος ἄρχοντος ἤδη, διεπράξατο δὲ καὶ τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴν ψηφίσασθαι δεηθῆναι μένειν αὑτὸν ἐν Ἀθήναις καὶ διαλέγεσθαι τοῖς νέοις ὡς κοσμοῦντα τὴν πόλιν.

24.6Cicero'nun Herodes'e yazdığı mektuplar, oğluna Kratippos'la birlikte felsefe çalışmasını öğütlediği başka mektuplar vardır. Hatip Gorgias'ı ise delikanlıyı hazlara ve içkiye sürüklediği için suçlayıp oğlunu onun çevresinden uzaklaştırır.

24.6

ἐπιστολαὶ δὲ παρὰ τοῦ Κικέρωνος εἰσὶ πρός Ἡρώδην, ἕτεραι δὲ πρός τὸν υἱόν, ἐγκελευομένου συμφιλοσοφεῖν Κρατίππῳ. Γοργίαν δὲ τὸν ῥήτορα αἰτιώμενος εἰς ἡδονὰς καὶ πότους προάγειν τὸ μειράκιον ἀπελαύνει τῆς συνουσίας αὐτοῦ.

24.7Yunanca mektupları arasında öfkeyle yazılmış neredeyse iki tane vardır: biri bu, öteki Bizanslı Pelops'a yazdığıdır. Gorgias'ı, gerçekten sanıldığı gibi kötü ve ahlaksızsa haklı olarak azarlar; Pelops'a ise Bizanslıların kendisi için onur kararları almasını ihmal etti diye küçük hesaplarla söylenir.

24.7

καὶ σχεδὸν αὕτη τε τῶν Ἑλληνικῶν μία καὶ δευτέρα πρός Πέλοπα τὸν Βυζάντιον ἐν ὀργῇ τινι γέγραπται, τὸν μὲν Γοργίαν αὐτοῦ προσηκόντως ἐπικόπτοντος, εἴπερ ἦν φαῦλος καὶ ἀκόλαστος, ᾗπερ ἐδόκει, πρός δὲ τὸν Πέλοπα μικρολογουμένου καὶ μεμψιμοιροῦντος ὥσπερ ἀμελήσαντα τιμάς τινας αὐτῷ καὶ ψηφίσματα παρὰ Βυζαντίων γενέσθαι. # Bölüm 25

25.125. Bölüm

Bunlar hep hırsının sonuçlarıdır; bir de sözünün gücüne kapılıp sık sık yakışıksız şeyler söylerdi. Bir keresinde Munatius'u savunmuştu; adam davadan kurtulunca Cicero'nun dostu Sabinus'u dava etti. Cicero öfkesine kapılıp şöyle demiş: "Munatius, o davadan kendi başına mı kurtuldun sanıyorsun? Ben gün ortasında mahkemenin üzerine kalın bir karanlık çökertmedim mi?"

25.1

ταῦτά τε δὴ φιλότιμα, καὶ τὸ πολλάκις ἐπαιρόμενον τοῦ λόγου τῇ δεινότητι τὸ πρέπον προΐεσθαι. Μουνατίῳ μὲν γάρ ποτε συνηγορήσας, ὡς ἀποφυγὼν τὴν δίκην ἐκεῖνος ἐδίωκεν ἑταῖρον αὐτοῦ Σαβῖνον, οὕτω λέγεται προπεσεῖν ὑπʼ ὀργῆς ὁ Κικέρων ὥστʼ εἰπεῖν· σὺ γὰρ ἐκείνην, ὦ Μουνάτιε, τὴν δίκην ἀπέφυγες διὰ σαυτόν, οὐκ ἐμοῦ πολὺ σκότος ἐν φωτὶ τῷ δικαστηρίῳ περιχέαντος;

25.2Marcus Crassus'u kürsüden övüp alkış toplamış, birkaç gün sonra ona hakaret edince Crassus "Daha önce beni burada sen övmedin mi?" demiş. "Evet," demiş, "hitabet alıştırması olsun diye kötü bir konu üzerinde sözümü çalıştırıyordum."

25.2

Μᾶρκον δὲ Κράσσον ἐγκωμιάζων ἀπὸ τοῦ βήματος εὐημέρησε, καὶ μεθʼ ἡμέρας αὖθις ὀλίγας λοιδορῶν αὐτόν, ὡς ἐκεῖνος εἶπεν οὐ γὰρ ἐνταῦθα πρώην αὐτὸς ἡμᾶς ἐπῄνεις; ναί, φησι, μελέτης ἕνεκεν γυμνάζων τὸν λόγον εἰς φαύλην ὑπόθεσιν.

25.3Crassus bir keresinde Roma'da hiçbir Crassus'un altmış yaşından fazla yaşamadığını söylemiş, sonra bunu inkâr edip "Böyle bir şeyi neden söyleyeyim ki?" demiş. Cicero "Romalıların bunu hoşnutlukla işiteceğini biliyordun, halkın gönlünü almak istedin" demiş. Crassus, iyi insanın zengin olduğunu öne sürdükleri için Stoacılardan hoşlandığını söyleyince Cicero "Her şeyin bilgeye ait olduğunu söyledikleri için olmasın?" demiş.

25.3

εἰπόντος δέ ποτε τοῦ Κράσσου μηδένα Κράσσον ἐν Ῥώμῃ βεβιωκέναι μακρότερον ἑξηκονταετίας, εἶθʼ ὕστερον ἀρνουμένου καὶ λέγοντος, τί δʼ ἂν ἐγὼ παθὼν τοῦτʼ εἶπον; ἤιδεις, ἔφη, Ῥωμαίους ἡδέως ἀκουσομένους καὶ διὰ τοῦτʼ ἐδημαγώγεις. ἀρέσκεσθαι δὲ τοῦ Κράσσου τοῖς Στωικοῖς φήσαντος, ὅτι πλούσιον εἶναι τὸν ἀγαθὸν ἀποφαίνουσιν, ὅρα μὴ μᾶλλον εἶπεν, ὅτι πάντα τοῦ σοφοῦ λέγουσιν εἶναι.

25.4Çünkü Crassus açgözlülükle suçlanıyordu. Crassus'un iki oğlundan biri, Axius adlı birine benzer sanılıyor ve bu yüzden annesi Axius'la adı çıkıyordu. Bu genç senatoda bir konuşma yapıp beğeni toplayınca Cicero'ya nasıl bulduğu soruldu; o da Yunanca "Axios Krassou" demiş: hem "Crassus'a layık" hem de "Axius, Crassus'un [oğlu]" anlamına gelecek şekilde.

25.4

διεβάλλετο δʼ εἰς φιλαργυρίαν ὁ Κράσσος. ἐπεὶ δὲ τοῦ Κράσσου τῶν παίδων ὁ ἕτερος Ἀξίῳ τινὶ δοκῶν ὅμοιος εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο τῇ μητρὶ προστριβόμενος αἰσχρὰν ἐπὶ τῷ Ἀξίῳ διαβολήν εὐδοκίμησε λόγον ἐν βουλῇ διελθών, ἐρωτηθεὶς ὁ Κικέρων τί φαίνεται αὐτῷ, ἄξιος, εἶπε, Κράσσου. # Bölüm 26

26.126. Bölüm

Crassus Suriye'ye gitmek üzereyken Cicero'nun düşmanı olmaktansa dostu olmasını istedi. Ona dostça davranarak evinde yemek yemek istediğini söyledi, Cicero da bunu seve seve kabul etti. Birkaç gün sonra bazı dostları, düşmanı olan Vatinius'un barışıp dost olmak istediğini söyleyince "Yoksa Vatinius da benim evimde yemek mi yemek istiyor?" demiş. Crassus'a karşı tutumu buydu.

26.1

μέλλων δὲ Κράσσος εἰς Συρίαν ἀπαίρειν ἐβούλετο τὸν Κικέρωνα μᾶλλον αὐτῷ φίλον ἢ ἐχθρὸν εἶναι· καί φιλοφρονούμενος ἔφη βούλεσθαι δειπνῆσαι παρʼ αὐτῷ· κἀκεῖνος ὑπεδέξατο προθύμως. ὀλίγαις δʼ ὕστερον ἡμέραις περὶ Βατινίου φίλων τινῶν ἐντυγχανόντων ὡς μνωμένου διαλύσεις καί φιλίαν ἦν γὰρ ἐχθρός, οὐ δήπου καί Βατίνιος, εἶπε, δειπνῆσαι παρʼ ἐμοὶ βούλεται; πρὸς μὲν οὖν Κράσσον τοιοῦτος.

26.2Vatinius'un boynunda urlar vardı ve bir davada konuşurken ona "şişkin hatip" demişti. Öldüğünü işitip az sonra yaşadığını kesin olarak öğrenince "Öyleyse yalan söyleyen kötü adam kötü ölsün" demiş.

26.2

αὐτὸν δὲ τὸν Βατίνιον ἔχοντα χοιράδας ἐν τῷ τραχήλῳ καί λέγοντα δίκην οἰδοῦντα ῥήτορα προσεῖπεν. ἀκούσας δʼ ὅτι τέθνηκεν, εἶτα μετὰ μικρὸν πυθόμενος σαφῶς ὅτι ζῇ, κακὸς τοίνυν ἀπόλοιτο κακῶς ὁ ψευσάμενος.

26.3Caesar, Campania arazisinin askerlere dağıtılmasını önerince senatoda birçok kişi rahatsız oldu. Neredeyse en yaşlıları olan Lucius Gellius, kendisi hayattayken bunun olmayacağını söyleyince Cicero "Bekleyelim," demiş, "Gellius uzun bir erteleme istemiyor."

26.3

ἐπεὶ δὲ Καίσαρι ψηφισαμένῳ τὴν ἐν Καμπανίᾳ χώραν κατανεμηθῆναι τοῖς στρατιώταις πολλοὶ μὲν ἐδυσχέραινον ἐν τῇ βουλῇ, Λεύκιος δὲ Γέλλιος ὁμοῦ τι πρεσβύτατος ὢν εἶπεν ὡς οὐ γενήσεται τοῦτο ζῶντος αὐτοῦ, περιμείνωμεν εἶπεν ὁ Κικέρων, μακρὰν γὰρ οὐκ αἰτεῖται Γέλλιος ὑπέρθεσιν.

26.4Octavius adında birinin Libya'dan geldiği söylenirdi. Bir davada Cicero'nun sözünü işitmediğini söyleyince Cicero "Oysa kulağında delik var ya" demiş. Metellus Nepos, onun tanıklığıyla öldürdüklerinin savunmayla kurtardıklarından çok olduğunu söyleyince "Kabul ediyorum," demiş, "çünkü bende güvenilirlik hitabetten fazladır."

26.4

ἦν δέ τις Ὀκταούιος αἰτίαν ἔχων ἐκ Λιβύης γεγονέναι· πρὸς τοῦτον ἔν τινι δίκῃ λέγοντα τοῦ Κικέρωνος μὴ ἐξακούειν, καὶ μὴν οὐκ ἔχεις, εἶπε, τὸ οὖς ἀτρύπητον. Μετέλλου δὲ Νέπωτος εἰπόντος ὅτι πλείονας καταμαρτυρῶν ἀνῄρηκεν ἢ συνηγορῶν σέσωκεν, ὁμολογῶ γάρ, ἔφη, πίστεως ἐν ἐμοὶ πλέον ἢ δεινότητος εἶναι.

26.5Babasına pasta içinde zehir vermekle suçlanan bir delikanlı cüretle Cicero'ya hakaret edeceğini söyleyince "Senden bunu pastaya tercih ederim" demiş. Publius Sestius bir davada başkalarıyla birlikte onu da avukat tutmuş, ama her şeyi kendisi konuşmak isteyip kimseye söz bırakmamıştı. Oylama sırasında yargıçların onu beraat ettireceği belli olunca Cicero "Bugün fırsatı değerlendir Sestius, yarın sıradan bir insan olacaksın" demiş.

26.5

νεανίσκου δέ τινος αἰτίαν ἔχοντος ἐν πλακοῦντι φάρμακον τῷ πατρὶ δεδωκέναι θρασυνομένου καί λέγοντος ὅτι λοιδορήσει τὸν Κικέρωνα, τοῦτο, ἔφη, παρὰ σοῦ βούλομαι μᾶλλον ἢ πλακοῦντα. Ποπλίου δὲ Σηστίου συνήγορον μὲν αὐτὸν ἔν τινι δίκῃ παραλαβόντος μεθʼ ἑτέρων, αὐτοῦ δὲ πάντα βουλομένου λέγειν καί μηδενὶ παριέντος εἰπεῖν, ὡς δῆλος ἦν ἀφιέμενος ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἤδη τῆς ψήφου φερομένης, χρῶ σήμερον, ἔφη, τῷ καιρῷ, Σήστιε μέλλεις γὰρ αὔριον ἰδιώτης εἶναι.

26.6Bilgisiz ve yeteneksiz olduğu hâlde hukukçu olmak isteyen Publius Consta'yı bir davada tanık olarak çağırmış. Adam hiçbir şey bilmediğini söyleyince "Belki sana hukuktan soruluyor sanıyorsun" demiş. Bir tartışmada Metellus Nepos "Baban kim?" diye tekrar tekrar sorunca Cicero "Senin için bu soruyu annen daha zor hâle getirdi" demiş.

26.6

Πόπλιον δὲ Κώνσταν νομικὸν εἶναι βουλόμενον, ὄντα δʼ ἀμαθῆ καί ἀφυῆ, πρός τινα δίκην ἐκάλεσε μάρτυρα· τοῦ δὲ μηδὲν εἰδέναι φάσκοντος, ἴσως, ἔφη, δοκεῖς περὶ τῶν νομικῶν ἐρωτᾶσθαι. Μετέλλου δὲ Νέπωτος ἐν διαφορᾷ τινι πολλάκις λέγοντος τίς σοῦ πατήρ ἐστιν, ὁ Κικέρων σοὶ ταύτην ἔφη τὴν ἀπόκρισιν ἡ μήτηρ χαλεπωτέραν ἐποίησεν.

26.7Çünkü Nepos'un annesi ahlaksız sayılıyordu, kendisi de dönek biriydi. Bir keresinde halk tribünlüğünü bırakıp ansızın Suriye'ye, Pompeius'un yanına gitmiş, sonra daha da akıl dışı bir şekilde oradan dönmüştü. Hocası Philagrus'u büyük bir özenle gömüp mezarına taştan bir karga diktirmişti. Cicero da "Bu daha akıllıca oldu, çünkü sana konuşmaktan çok uçmayı öğretmişti" demiş.

26.7

ἐδόκει δʼ ἀκόλαστος ἡ μήτηρ εἶναι τοῦ Νέπωτος, αὐτὸς δέ τις εὐμετάβολος. καί ποτε τὴν δημαρχίαν ἀπολιπὼν ἄφνω πρὸς Πομπήϊον ἐξέπλευσεν εἰς Συρίαν, εἶτʼ ἐκεῖθεν ἐπανῆλθεν ἀλογώτερον. θάψας δὲ Φίλαγρον τὸν καθηγητὴν ἐπιμελέστερον ἐπέστησεν αὐτοῦ τῷ τάφῳ κόρακα λίθινον καί ὁ Κικέρων· τοῦτʼ, ἔφη σοφώτερον ἐποίησας· πέτεσθαι γάρ σε μᾶλλον ἢ λέγειν ἐδίδαξεν.

26.8Marcus Appius bir davanın açılış konuşmasında dostunun ondan özen, güzel söz ve güvenilirlik istediğini söyleyince Cicero "Dostunun istediği bu kadar şeyden hiçbirini vermeyecek kadar katı yürekli misin?" demiş.

26.8

ἐπεὶ δὲ Μᾶρκος Ἄππιος ἔν τινι δίκῃ προοιμιαζόμενος εἶπε φίλον αὐτοῦ δεδεῆσθαι παρασχεῖν ἐπιμέλειαν καί λογιότητα καί πίστιν, εἶθʼ οὕτως, ἔφη, σιδηροῦς γέγονας ἄνθρωπος ὥστε μηδὲν ἐκ τοσούτων ὧν ᾐτήσαθʼ ὁ φίλος παρασχεῖν; # Bölüm 27

27.127. Bölüm

Düşmanlara ya da hasımlara karşı sert iğnelemelere başvurmak hatibin işi sayılır. Ama gülünç olsun diye rastgele insanları incitmesi ona büyük nefret kazandırdı. Bunlardan da birkaç örnek yazacağım. İki damadı sürgünde olan Marcus Aquinius'a Adrastos derdi.

27.1

τὸ μὲν οὖν πρὸς ἐχθροὺς ἢ ἀντιδίκους σκώμμασι χρῆσθαι πικροτέροις δοκεῖ ῥητορικὸν εἶναι· τὸ δʼ οἷς ἔτυχε προσκρούειν ἕνεκα τοῦ γελοίου πολὺ συνῆγε μῖσος αὐτῷ. γράψω δὲ καὶ τούτων ὀλίγα. Μᾶρκον Ἀκύΐνιον ἔχοντα δύο γαμβροὺς φυγάδας Ἄδραστον ἐκάλει.

27.2Lucius Cotta sansörken ve çok şarap düşkünüyken, konsüllüğe aday olan Cicero susamış. Dostları etrafında toplanıp o su içerken "Haklısınız, korkuyorsunuz, su içtiğim için sansör bana kızabilir" demiş. Çok çirkin üç kızıyla yanından geçen Voconius'la karşılaşınca da şu mısrayı okumuş: "Phoibos istemediği hâlde çocuk yapmış."

27.2

Λευκίου δὲ Κόττα τιμητικὴν ἔχοντος ἀρχήν, φιλοινοτάτου δʼ ὄντος, ὑπατείαν μετιὼν ὁ Κικέρων ἐδίψησε, καὶ τῶν φίλων κύκλῳ περιστάντων ὡς ἔπινεν, ὀρθῶς φοβεῖσθε, εἶπε, μή μοι γένιτο χαλεπὸς ὁ τιμητὴς ὅτι ὕδωρ πίνω. Βωκωνίῳ δʼ ἀπαντήσας ἄγοντι μεθʼ ἑαυτοῦ τρεῖς ἀμορφοτάτας θυγατέρας ἀνεφθέγξατο· Φοίβου ποτʼ οὐκ ἐῶντος ἔσπειρεν τέκνα.

27.3Marcus Gellius'un hür bir aileden gelmediği sanılıyordu. Parlak ve gür sesiyle senatoda mektuplar okuyunca Cicero "Şaşırmayın, o da açık artırmada bağırılanlardan biridir" demiş. Roma'da tek başına egemen olmuş ve birçok insanı ölüm listesine yazmış Sulla'nın oğlu Faustus, borca girip mal varlığının büyük kısmını saçınca bir satış ilanı yayımladı. Cicero bu listenin babasınınkinden hoşuna gittiğini söylemiş.

27.3

Μάρκου δὲ Γελλίου δοκοῦντος οὐκ ἐξ ἐλευθέρων γεγονέναι, λαμπρᾷ δὲ τῇ φωνῇ καὶ μεγάλῃ γράμματα πρὸς τὴν σύγκλητον ἐξαναγνόντος, μὴ θαυμάζετε, εἶπε, καὶ αὐτὸς εἷς ἐστι τῶν ἀναπεφωνηκότων. ἐπεὶ δὲ Φαῦστος ὁ Σύλλα τοῦ μοναρχήσαντος ἐν Ῥώμῃ καὶ πολλοὺς ἐπὶ θανάτῳ προγράψαντος ἐν δανείοις γενόμενος καὶ πολλὰ τῆς οὐσίας διασπαθήσας ἀπάρτιον προέγραψε, ταύτην ἔφη μᾶλλον αὐτῷ τὴν προγραφὴν ἀρέσκειν ἢ τὴν πατρῴαν. # Bölüm 28

28.128. Bölüm

Bu yüzden birçoklarının gözünde tatsız bir adam oldu. Clodius ve arkadaşları da ona karşı birleştiler, başlangıcı şöyle oldu: Clodius soylu, genç yaşta, gözü pek ve küstah biriydi. Caesar'ın karısı Pompeia'ya âşık olup bir çalgıcı kızın giysisi ve kılığıyla evine gizlice girdi. Kadınlar o gizli, erkeklerin görmesi yasak olan ayini Caesar'ın evinde yapıyorlardı ve orada hiç erkek yoktu.

28.1

ἐκ τούτων ἐγίνετο πολλοῖς ἐπαχθής· καὶ οἱ μετὰ Κλωδίου συνέστησαν ἐπʼ αὐτόν ἀρχὴν τοιαύτην λαβόντες. ἦν Κλώδιος ἀνὴρ εὐγενής, τῇ μὲν ἡλικίᾳ νέος, τῷ δὲ φρονήματι θρασὺς καὶ αὐθάδης, οὗτος ἐρῶν Πομπηίας τῆς Καίσαρος γυναικός εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ παρεισῆλθε κρύφα, λαβὼν ἐσθῆτα καὶ σκευὴν ψαλτρίας· ἔθυον γὰρ αἱ γυναῖκες τὴν ἀπόρρητον ἐκείνην καὶ ἀθέατον ἀνδράσι θυσίαν ἐν τῇ τοῦ Καίσαρος οἰκίᾳ, καὶ παρῆν ἀνὴρ οὐδείς·

28.2Clodius henüz sakalı çıkmamış bir delikanlı olduğundan, kadınlar arasına karışıp Pompeia'ya fark edilmeden ulaşacağını umuyordu. Ama gece büyük eve girince koridorlarda yolunu şaşırdı. Caesar'ın annesi Aurelia'nın bir hizmetçisi onu dolaşırken görüp adını sordu. Konuşmak zorunda kalıp Pompeia'nın Abra adlı hizmetçisini aradığını söyleyince sesinin kadın sesi olmadığını anladı, bağırıp kadınları çağırdı.

28.2

ἀλλὰ μειράκιον ὢν ἔτι καὶ μήπω γενειῶν ὁ Κλώδιος ἤλπιζε λήσεσθαι διαδὺς πρὸς τὴν Πομπηίαν μετὰ τῶν γυναικῶν, ὡς δʼ εἰσῆλθε νυκτὸς εἰς οἰκίαν μεγάλην, ἠπορεῖτο τῶν διόδων· καὶ πλανώμενον αὐτόν ἰδοῦσα Αὐρηλίας θεραπαινὶς τῆς Καίσαρος μητρός, ᾔτησεν ὄνομα, φθέγξασθαι δʼ ἀναγκασθέντος ἐκείνου καὶ φήσαντος ἀκόλουθον Πομπηίας ζητεῖν Ἄβραν τοὔνομα, συνεῖσα τὴν φωνὴν οὐ γυναικείαν οὖσαν ἀνέκραγε καὶ συνεκάλει τὰς γυναῖκας.

28.3Kadınlar kapıları kapatıp her yeri aradılar ve Clodius'u, birlikte içeri girdiği kız hizmetçinin odasına sığınmış hâlde buldular. Olay dillere düşünce Caesar, Pompeia'yı boşadı ve Clodius'a karşı dinsizlik davası açtı.

28.3

αἱ δʼ ἀποκλείσασαι τὰς θύρας καὶ πάντα διερευνώμεναι λαμβάνουσι τὸν Κλώδιον εἰς οἴκημα παιδίσκης, ᾗ συνεισῆλθε, καταπεφευγότα. τοῦ δὲ πράγματος περιβοήτου γενομένου Καῖσάρ τε τὴν Πομπηΐαν ἀφῆκε καὶ δίκην ἀσεβείας ἀπεγράψατο τῷ Κλωδίῳ. # Bölüm 29

29.129. Bölüm

Cicero onun dostuydu, Catilina olaylarında onu en hevesli yardımcısı ve korumalarından biri olarak kullanmıştı. Clodius suçlamaya karşı o sırada Roma'da bile olmadığını, çok uzaklarda bulunduğunu ileri sürünce Cicero, onun evine gelip bazı konularda kendisiyle konuştuğuna dair tanıklık etti.

29.1

Κικέρων δʼ ἦν μέν αὐτοῦ φίλος καί τῶν περὶ Κατιλίναν πραττομένων ἐχρῆτο προθυμοτάτῳ συνεργῷ καί φύλακι τοῦ σώματος, ἰσχυριζομένου δὲ πρὸς τὸ ἔγκλημα τῷ μηδὲ γεγονέναι κατʼ ἐκεῖνον ἐν Ῥώμῃ τὸν χρόνον, ἀλλʼ ἐν τοῖς πορρωτάτω χωρίοις διατρίβειν, κατεμαρτύρησεν ὡς ἀφιγμένου πρὸς αὐτὸν οἴκαδε καί διειλεγμένου περί τινων·

29.2Bu doğruydu, ama Cicero'nun gerçeğin hatırına değil, karısı Terentia'ya karşı kendini aklamak için tanıklık ettiği düşünülüyordu. Çünkü Terentia, Clodius'un kız kardeşi Clodia yüzünden Clodius'a düşmandı. Clodia'nın Cicero ile evlenmek istediğini ve bunu Cicero'nun en yakın dostlarından Tullus aracılığıyla yürüttüğünü düşünüyordu. Tullus sürekli yakında oturan Clodia'ya gidip ona ilgi göstermesiyle Terentia'nın şüphesini uyandırmıştı.

29.2

ὅπερ ἦν ἀληθές, οὐ μὴν ἐδόκει μαρτυρεῖν ὁ Κικέρων διὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν αὐτοῦ γυναῖκα Τερεντίαν ἀπολογούμενος. ἦν γὰρ αὐτῇ πρὸς τὸν Κλώδιον ἀπέχθεια διὰ τὴν ἀδελφὴν τὴν ἐκείνου Κλωδίαν, ὡς τῷ Κικέρωνι βουλομένην γαμηθῆναι καί τοῦτο διὰ Τύλλου τινὸς πράττουσαν, ὃς ἑταῖρος μέν ἦν καί συνήθης ἐν τοῖς μάλιστα Κικέρωνος, ἀεὶ δὲ πρὸς τὴν Κλωδίαν φοιτῶν καί θεραπεύων ἐγγὺς οἰκοῦσαν ὑποψίαν τῇ Τερεντίᾳ παρέσχε.

29.3Sert huylu olan ve Cicero'ya hükmeden Terentia onu Clodius'a karşı çıkmaya ve aleyhine tanıklık etmeye kışkırttı. İyi ve seçkin birçok kişi de Clodius'un yalan yemin, düzenbazlık, halka rüşvet dağıtma ve kadınları baştan çıkarma suçlarına tanıklık etti. Lucullus da hizmetçiler getirip Clodius'un, kendisiyle evliyken en küçük kız kardeşiyle birlikte olduğunu kanıtlamaya çalıştı.

29.3

χαλεπὴ δὲ τὸν τρόπον οὖσα καί τοῦ Κικέρωνος ἄρχουσα παρώξυνε τῷ Κλωδίῳ συνεπιθέσθαι καί καταμαρτυρῆσαι. κατεμαρτύρουν δὲ τοῦ Κλωδίου πολλοὶ τῶν καλῶν κάγαθῶν ἀνδρῶν ἐπιορκίας, ῥᾳδιουργίας, ὄχλων δεκασμούς, φθορὰς γυναικῶν. Λεύκολλος δὲ καί θεραπαινίδας παρεῖχεν ὡς συγγένοιτο τῇ νεωτάτῃ τῶν ἀδελφῶν ὁ Κλώδιος, ὅτε Λευκούλλῳ συνῴκει.

29.4Clodius'un diğer iki kız kardeşiyle de ilişkisi olduğu yaygın bir kanaatti. Bunlardan Tertia, Marcius Rex'in karısıydı, Clodia ise Metellus Celer'in; Clodia'ya Quadrantaria derlerdi, çünkü âşıklarından biri ona bir keseye bakır para doldurup gümüş diye göndermişti. Romalılar en küçük bakır paraya quadrans derlerdi. Clodius en çok bu kız kardeşi yüzünden kötü söz işitiyordu.

29.4

πολλὴ δʼ ἦν δόξα καί ταῖς ἄλλαις δυσὶν ἀδελφαῖς πλησιάζειν τὸν Κλώδιον, ὧν Τερτίαν μέν Μάρκιος ὁ Ῥήξ, Κλωδίαν δὲ Μέτελλος ὁ Κέλερ εἶχεν, ἣν Κουαδρανταρίαν ἐκάλουν, ὅτι τῶν ἐραστῶν τις αὐτῇ χαλκοῦς ἐμβαλὼν εἰς βαλάντιον ὡς ἀργύριον εἰσέπεμψε· τὸ δὲ λεπτότατον τοῦ χαλκοῦ νομίσματος κουαδράντην ἐκάλουν. ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα τῶν ἀδελφῶν κακῶς ἤκουσεν ὁ Κλώδιος.

29.5Yine de o sırada halk, aleyhine tanıklık eden ve birleşen kişilere karşı olduğu için yargıçlar korkup etraflarına muhafız koydular; çoğu da oy tabletlerini yazıları karışık bırakarak verdi. Yine de beraat oyları daha çok çıktı; rüşvet döndüğü de söylendi.

29.5

οὐ μὴν ἀλλὰ τότε τοῦ δήμου πρὸς τοὺς καταμαρτυροῦντας αὐτοῦ καί συνεστῶτας ἀντιταττομένου φοβηθέντες οἱ δικασταὶ φυλακὴν περιεστήσαντο, καί τὰς δέλτους οἱ πλεῖστοι συγκεχυμένοις τοῖς γράμμασιν ἤνεγκαν. ὅμως δὲ πλείονες ἔδοξαν οἱ ἀπολύοντες γενέσθαι· καί τις ἐλέχθη καί δεκασμὸς διελθεῖν.

29.6Bu yüzden Catulus yargıçlarla karşılaşınca "Muhafız istemekte haklıydınız, biri paranızı elinizden alır diye korkuyordunuz" demiş. Clodius, Cicero'ya tanıklığının yargıçlar nezdinde güven görmediğini söyleyince Cicero şöyle demiş: "Ama yargıçlardan yirmi beşi bana güvendi, çünkü seni bu kadarı mahkûm etti; otuzu da sana güvenmedi, çünkü paralarını almadan seni beraat ettirmediler."

29.6

ὅθεν ὁ μέν Κάτλος ἀπαντήσας τοῖς κριταῖς, ὑμεῖς, εἶπεν, ὡς ἀληθῶς ὑπὲρ ἀσφαλείας ᾐτήσασθε τὴν φυλακήν, φοβούμενοι μή τις ὑμῶν ἀφέληται τὸ ἀργύριον. Κικέρων δὲ τοῦ Κλωδίου πρὸς αὐτὸν λέγοντος ὅτι μαρτυρῶν οὐκ ἔσχε πίστιν παρὰ τοῖς δικασταῖς, ἀλλʼ ἐμοὶ μέν, εἶπεν, οἱ πέντε καί εἴκοσι τῶν δικαστῶν ἐπίστευσαν τοσοῦτοι γάρ σου κατεψηφίσαντο· σοὶ δὲ τριάκοντα οὐκ ἐπίστευσαν οὐ γὰρ πρότερον ἀπέλυσαν ἢ ἔλαβον τὸ ἀργύριον.

29.7Caesar ise Clodius aleyhine tanıklığa çağrıldığında tanıklık etmedi, karısının zina yaptığına hükmetmediğini, onu Caesar'ın evliliğinin yalnız utanç verici bir fiilden değil, söylentiden de temiz olması gerektiği için boşadığını söyledi.

29.7

ὁ μέντοι Καῖσαρ οὐ κατεμαρτύρησε κληθεὶς ἐπὶ τὸν Κλώδιον, οὐδʼ ἔφη μοιχείαν κατεγνωκέναι τῆς γυναικός, ἀφεικέναι δʼ αὐτὴν ὅτι τὸν Καίσαρος ἔδει γάμον οὐ πράξεως αἰσχρᾶς μόνον, ἀλλὰ καί φήμης καθαρὸν εἶναι. # Bölüm 30

30.130. Bölüm

Tehlikeden kurtulan Clodius halk tribünü seçilince hemen Cicero'ya saldırdı, bütün işleri ve bütün insanları bir araya getirip ona karşı kışkırttı. Halkı iyilikçi kanunlarla kendine bağladı, konsüllerin ikisine de büyük eyaletler oylattı: Piso'ya Makedonya'yı, Gabinius'a Suriye'yi. Birçok yoksulu siyasi örgütüne kattı, etrafında silahlı köleler bulunduruyordu.

30.1

διαφυγὼν δὲ τόν κίνδυνον ὁ Κλώδιος καὶ δήμαρχος αἱρεθείς εὐθὺς εἴχετο τοῦ Κικέρωνος, πάνθʼ ὁμοῦ πράγματα καὶ πάντας ἀνθρώπους συνάγων καὶ ταράττων ἐπʼ αὐτόν, τόν τε γὰρ δῆμον ᾠκειώσατο νόμοις φιλανθρώποις, καὶ τῶν ὑπάτων ἑκατέρῳ μεγάλας ἐπαρχίας ἐψηφίσατο, Πείσωνι μὲν Μακεδονίαν, Γαβινίῳ δὲ Συρίαν, πολλοὺς δὲ τῶν ἀπόρων συνέτασσεν εἰς τὸ πολίτευμα, καὶ δούλους ὡπλισμένους περὶ αὑτὸν εἶχε.

30.2O sırada en güçlü üç adamdan Crassus, Cicero'ya açıkça düşmandı, Pompeius ikisine de naz ediyordu, Caesar ise ordusuyla Galya'ya gitmek üzereydi. Cicero, dostu olmayan, hatta Catilina olaylarından dolayı şüphe duyduğu bu adamın himayesine girip komutan yardımcısı olarak onunla birlikte sefere çıkmak istedi.

30.2

τῶν δὲ πλεῖστον δυναμένων τότε τριῶν ἀνδρῶν, Κράσσου μὲν ἄντικρυς Κικέρωνι πολεμοῦντος, Πομπηΐου δὲ θρυπτομένου πρὸς ἀμφοτέρους, Καίσαρος δὲ μέλλοντος εἰς Γαλατίαν ἐξιέναι μετὰ στρατεύματος, ὑπὸ τοῦτον ὑποδὺς ὁ Κικέρων, καίπερ οὐκ ὄντα φίλον, ἀλλʼ ὕποπτον ἐκ τῶν περὶ Κατιλίναν, ἠξίωσε πρεσβευτὴς αὐτῷ συστρατεύειν.

30.3Caesar kabul edince Clodius, Cicero'nun kendi tribünlüğünden kaçtığını görerek uzlaşmaya yanaşıyormuş gibi davrandı. Suçun çoğunu Terentia'ya yüklüyor, Cicero'dan hep ılımlı bir şekilde söz ediyor, nazik sözler söylüyordu; sanki nefret etmeyen, kızmayan, yalnız dostça ve ölçülü bir sitem eden biriydi. Böylece Cicero'nun korkusunu tamamen giderdi; o da Caesar'a komutan yardımcılığını reddetti ve yeniden siyasete sarıldı.

30.3

δεξαμένου δὲ τοῦ Καίσαρος ὁ Κλώδιος ὁρῶν ἐκφεύγοντα τὴν δημαρχίαν αὐτοῦ τόν Κικέρωνα προσεποιεῖτο συμβατικῶς ἔχειν, καὶ τῇ Τερεντίᾳ τὴν πλείστην ἀνατιθεὶς αἰτίαν, ἐκείνου δὲ μεμνημένος ἐπιεικῶς ἀεὶ καὶ λόγους εὐγνώμονας ἐνδιδούς, ὡς ἄν τις οὐ μισῶν οὐδὲ χαλεπαίνων, ἀλλʼ ἐγκαλῶν μέτρια καὶ φιλικά, παντάπασιν αὐτοῦ τόν φόβον ἀνῆκεν, ὥστʼ ἀπειπεῖν τῷ Καίσαρι τὴν πρεσβείαν καὶ πάλιν ἔχεσθαι τῆς πολιτείας.

30.4Buna öfkelenen Caesar, Clodius'u güçlendirdi, Pompeius'u da Cicero'dan tamamen uzaklaştırdı. Kendisi de halk önünde, Lentulus ile Cethegus'un ve arkadaşlarının yargılanmadan öldürülmesinin iyi ve kanuni olmadığını düşündüğünü söyleyerek tanıklık etti. Suçlama buydu ve Cicero buna karşı savunma yapmaya çağrılıyordu. Tehlikeye düşüp yargılanırken giysisini değiştirdi, saçı sakalı uzamış bir hâlde dolaşıp halka yalvardı.

30.4

ἐφʼ ᾧ παροξυνθεὶς ὁ Καῖσαρ τόν τε Κλώδιον ἐπέρρωσε καὶ Πομπήιον ἀπέστρεψε κομιδῇ τοῦ Κικέρωνος, αὐτός τε κατεμαρτύρησεν ἐν τῷ δήμῳ μὴ δοκεῖν αὐτῷ καλῶς μηδὲ νομίμως ἄνδρας ἀκρίτους ἀνῃρῆσθαι τοὺς περὶ Λέντλον καὶ Κέθηγον. αὕτη γὰρ ἦν ἡ κατηγορία, καὶ ἐπὶ τοῦθ’ ὁ Κικέρων ἐκαλεῖτο. κινδυνεύων οὖν καὶ διωκόμενος ἐσθῆτά μετήλλαξε καὶ κόμης ἀνάπλεως περιιὼν ἱκέτευε τὸν δῆμον.

30.5Clodius sokaklarda her yerde karşısına çıkıyordu; yanında küstah ve gözü pek adamlar vardı. Bunlar Cicero'nun değişimi ve kılığıyla ölçüsüzce alay ediyor, sık sık çamur ve taş atarak yalvarışlarını engelliyorlardı.

30.5

πανταχοῦ δʼ ὁ Κλώδιος ἀπήντα κατὰ τοὺς στενωπούς, ἀνθρώπους ἔχων ὑβριστὰς περὶ αὑτὸν καὶ θρασεῖς, οἳ πολλὰ μὲν χλευάζοντες ἀκολάστως εἰς τὴν μεταβολὴν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ Κικέρωνος, πολλαχοῦ δὲ πηλῷ καὶ λίθοις βάλλοντες ἐνίσταντο ταῖς ἱκεσίαις. # Bölüm 31

31.131. Bölüm

Yine de önce neredeyse bütün atlılar onunla birlikte giysilerini değiştirdi, yirmi binden az olmayan genç saç sakal uzatıp onu izledi ve onunla birlikte yalvardı. Sonra senato, halkın yas tutar gibi giysilerini değiştirmesine karar vermek için toplandı. Konsüller buna karşı çıkıp Clodius da senato binasının çevresinde silahlı adamlarıyla dururken, senatörlerden az olmayan bir kısmı tuniklerini yırtıp bağırarak dışarı fırladı.

31.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τῷ Κικέρωνι πρῶτον μὲν ὀλίγου δεῖν σύμπαν τὸ τῶν ἱππικῶν πλῆθος συμμετέβαλε τὴν ἐσθῆτα, καὶ δισμυρίων οὐκ ἐλάττους νέων παρηκολούθουν κομῶντες καὶ συνικετεύοντες· ἔπειτα τῆς βουλῆς συνελθούσης ὅπως ψηφίσαιτο τὸν δῆμον ὡς ἐπὶ πένθεσι μεταβαλεῖν τὰ ἱμάτια, καὶ τῶν ὑπάτων ἐναντιωθέντων, Κλωδίου δὲ σιδηροφορουμένου περὶ τὸ βουλευτήριον, ἐξέδραμον οὐκ ὀλίγοι τῶν βουλευτικῶν καταρρηγνύμενοι τοὺς χιτῶνας καὶ βοῶντες.

31.2Ama bu manzara ne acıma ne de bir utanç uyandırdı; Cicero ya kaçmak ya da Clodius'la zor ve kılıç yoluyla hesaplaşmak zorundaydı. Bu yüzden, bilerek ortadan çekilip Alba yakınlarındaki arazisinde kalan Pompeius'tan yardım istedi. Önce damadı Piso'yu rica etmesi için gönderdi, sonra kendisi de oraya çıktı.

31.2

ὡς δʼ ἦν οὔτʼ οἶκτος οὔτε τις αἰδὼς πρὸς τὴν ὄψιν, ἀλλʼ ἔδει τὸν Κικέρωνα φεύγειν ἢ βίᾳ καὶ σιδήρῳ κριθῆναι πρὸς τὸν Κλώδιον, ἐδεῖτο Πομπηΐου βοηθεῖν ἐπίτηδες ἐκποδὼν γεγονότος καὶ διατρίβοντος ἐν ἀγροῖς περὶ τὸν Ἀλβανόν. καὶ πρῶτον μὲν ἔπεμψε Πείσωνα τὸν γαμβρὸν δεησόμενον ἔπειτα καὶ αὐτὸς ἀνέβη.

31.3Pompeius bunu öğrenince onunla yüz yüze gelmeye dayanamadı. Çünkü kendisi için büyük mücadeleler vermiş, onu hoşnut etmek için pek çok siyasi girişimde bulunmuş bu adam karşısında derin bir utanç duyuyordu. Ama Caesar'ın damadıydı, onun isteği üzerine eski iyilikleri unuttu ve başka bir kapıdan sıvışıp görüşmeden kaçtı. Pompeius'un ihanetine uğrayıp yapayalnız kalan Cicero konsüllere sığındı.

31.3

πυθόμενος δʼ ὁ Πομπήιος οὐχ ὑπέμεινεν εἰς ὄψιν ἐλθεῖν, δεινὴ γὰρ αὐτὸν αἰδὼς εἶχε πρὸς τὸν ἄνδρα μεγάλους ἠγωνισμένον ἀγῶνας ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ πολλὰ πρὸς χάριν ἐκείνῳ πεπολιτευμένον, ἀλλὰ Καίσαρι γαμβρὸς ὢν δεομένῳ προὔδωκε τὰς παλαιὰς χάριτας καὶ κατὰ θύρας ἄλλας ὑπεξελθὼν ἀπεδίδρασκε τὴν ἔντευξιν. οὕτω δὴ προδοθεὶς ὁ Κικέρων ὑπʼ αὐτοῦ καὶ γεγονὼς ἔρημος ἐπὶ τοὺς ὑπάτους κατέφυγε.

31.4Gabinius her zamanki gibi sertti. Piso ise onunla daha yumuşak konuştu; yana çekilip Clodius'un hücumuna yol vermesini, zamanın değişimine katlanmasını ve onun yüzünden iç çatışmalar ve felaketler içinde olan vatanı yeniden kurtarmasını öğütledi. Bu cevabı alan Cicero dostlarına danıştı. Lucullus kalmasını, kendisinin üstün geleceğini söyledi. Başkaları ise gitmesini, halkın Clodius'un deliliğinden ve taşkınlığından bıkınca kısa zamanda onu arayacağını söylediler.

31.4

καὶ Γαβίνιος μὲν ἦν χαλεπὸς ἀεί, Πείσων δὲ διελέχθη πρᾳότερον αὐτῷ, παραινῶν ἐκστῆναι καὶ ὑποχωρῆσαι τῇ τοῦ Κλωδίου ῥύμῃ καὶ τὴν μεταβολὴν τῶν καιρῶν ἐνεγκεῖν καὶ γενέσθαι πάλιν σωτῆρα τῆς πατρίδος ἐν στάσεσι καὶ κακοῖς διʼ ἐκεῖνον οὔσης. τοιαύτης τυχὼν ἀποκρίσεως ὁ Κικέρων ἐβουλεύετο σὺν τοῖς φίλοις· καὶ Λεύκουλλος μὲν ἐκέλευε μένειν, ὡς περιεσόμενον, ἄλλοι δὲ φεύγειν, ὡς ταχὺ τοῦ δήμου ποθήσοντος αὐτόν, ὅταν ἐμπλησθῇ τῆς Κλωδίου μανίας καὶ ἀπονοίας.

31.5Cicero buna karar verdi. Uzun zamandır evinde bulundurduğu ve özellikle saygı gösterdiği Athena heykelini Capitolium'a götürüp "Roma'nın koruyucusu Athena'ya" yazarak adadı. Dostlarından yanına eşlik edecek adamlar alıp gece yarısı şehirden gizlice çıktı ve Sicilya'ya ulaşmak isteyerek yaya olarak Lucania'dan geçti.

31.5

ταῦτʼ ἔδοξε Κικέρωνι· καὶ τὸ μὲν ἄγαλμα τῆς Ἀθηνᾶς, ὃ πολὺν χρόνον ἔχων ἐπὶ τῆς οἰκίας ἱδρυμένον ἐτίμα διαφερόντως, εἰς Καπιτώλιον κομίσας ἀνέθηκεν ἐπιγράψας Ἀθηνᾷ Ῥώμης φύλακι, πομποὺς δὲ παρὰ τῶν φίλων λαβών περὶ μέσας νύκτας ὑπεξῆλθε τῆς πόλεως καὶ πεζῇ διὰ Λευκανίας ἐπορεύετο, λαβέσθαι Σικελίας βουλόμενος. # Bölüm 32

32.132. Bölüm

Kaçtığı anlaşılınca Clodius onun sürgün edilmesi için oylama yaptırdı ve onu ateşten ve sudan yoksun bırakan, İtalya'da beş yüz mil içinde kimsenin ona dam vermemesini emreden bir bildiri yayımladı. Ama çoğu kişi Cicero'ya saygı duyduğu için bu bildiriye pek aldırmadı, her türlü dostluğu gösterip ona eşlik etti.

32.1

ὡς δʼ ἦν φανερὸς ἤδη πεφευγώς, ἐπήγαγεν αὐτῷ φυγῆς ψῆφον ὁ Κλώδιος, καὶ διάγραμμα προὔθηκεν εἴργειν πυρὸς καὶ ὕδατος τὸν ἄνδρα καὶ μὴ παρέχειν στέγην ἐντὸς μιλίων πεντακοσίων Ἰταλίας. τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ἐλάχιστος ἦν τοῦ διαγράμματος τούτου λόγος αἰδουμένοις τὸν Κικέρωνα, καὶ πᾶσαν ἐνδεικνύμενοι φιλοφροσύνην παρέπεμπον αὐτόν·

32.2Ama Lucania'daki Hipponion şehrinde, bugün Vibo denen yerde, Sicilyalı Vibius, Cicero'nun dostluğundan pek çok yararlanmış, konsüllüğü sırasında ustabaşı olmuş olmasına rağmen onu evine almadı, ama arazisini kendisine tahsis edeceğini bildirdi. Sicilya praetoru Gaius Vergilius da, Cicero'nun en yakın dostlarından olmasına rağmen, ona Sicilya'dan uzak durmasını yazdı.

32.2

ἐν δʼ Ἱππωνίῳ, πόλει τῆς Λευκανίας, ἣν Οὐιβῶνα νῦν καλοῦσιν, Οὐίβιος, Σικελὸς ἀνὴρ, ἄλλα τε πολλὰ τῆς Κικέρωνος φιλίας ἀπολελαυκὼς καὶ γεγονὼς ὑπατεύοντος αὐτοῦ τεκτόνων ἔπαρχος, οἰκίᾳ μὲν οὐκ ἐδέξατο, τὸ χωρίον δὲ καταγράψειν ἐπηγγέλλετο, καὶ Γάιος Οὐεργίλιος, ὁ τῆς Σικελίας στρατηγός, ἐν τοῖς μάλιστα Κικέρωνι κεχρημένος, ἔγραψεν ἀπέχεσθαι τῆς Σικελίας.

32.3Buna üzülen Cicero Brundisium'a yöneldi. Oradan uygun rüzgârla Dyrrhachium'a geçerken gündüz denizden karşı rüzgâr esince geri döndü, sonra yeniden açıldı. Anlatıldığına göre Dyrrhachium'a varıp karaya çıkmak üzereyken bir deprem olmuş, deniz de çalkalanmış. Kâhinler bundan sürgününün uzun sürmeyeceği sonucunu çıkardılar, çünkü bunlar değişim işaretleriydi.

32.3

ἐφʼ οἷς ἀθυμήσας ὥρμησεν ἐπὶ Βρεντέσιον, κἀκεῖθεν εἰς Δυρράχιον ἀνέμῳ φορῷ περαιούμενος, ἀντιπνεύσαντος πελαγίου μεθʼ ἡμέραν ἐπαλινδρόμησεν, εἶτʼ αὖθις ἀνήχθη. λέγεται δὲ καὶ καταπλεύσαντος εἰς Δυρράχιον αὐτοῦ καὶ μέλλοντος ἀποβαίνειν σεισμόν τε τῆς γῆς καὶ σπασμὸν ἅμα γενέσθαι τῆς θαλάττης. ἀφʼ ὧν συνέβαλον οἱ μαντικοὶ μὴ μόνιμον αὐτῷ τὴν φυγὴν ἔσεσθαι· μεταβολῆς γὰρ εἶναι ταῦτα σημεῖα.

32.4Pek çok kişi iyi niyetle yanına geliyor, Yunan şehirleri elçileriyle birbiriyle yarışıyordu, ama yine de zamanının çoğunu keder ve üzüntü içinde geçirdi; mutsuz âşıklar gibi gözünü İtalya'dan ayırmıyordu. Felaket yüzünden düşüncesi küçülmüş, alçalmış ve daralmıştı; bu kadar terbiyeyle yaşamış bir adamdan beklenmeyecek bir hâldeydi.

32.4

πολλῶν δὲ φοιτώντων ἀνδρῶν ὑπʼ εὐνοίας καὶ τῶν Ἑλληνίδων πόλεων διαμιλλωμένων πρὸς αὑτὰς ταῖς πρεσβείαις, ὅμως ἀθυμῶν καὶ περίλυπος διῆγε τὰ πολλά, πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ὥσπερ οἱ δυσέρωτες, ἀφορῶν, καὶ τῷ φρονήματι μικρὸς ἄγαν καὶ ταπεινὸς ὑπὸ τῆς συμφορᾶς γεγονὼς καὶ συνεσταλμένος, ὡς οὐκ ἄν τις ἄνδρα παιδείᾳ, συμβεβιωκότα τοσαύτῃ προσεδόκησε.

32.5Oysa dostlarına sık sık, kendisine hatip değil filozof demelerini söylerdi. Çünkü felsefeyi asıl işi olarak seçmiş, hitabeti ise siyasi ihtiyaçlar için bir alet olarak kullanmıştı. Ama şöhretin, logos'u ruhtan bir boya gibi silip atmakta, siyasetçilere, çoğunlukla olan ilişki ve alışkanlık yoluyla çoğunluğun duygularını bulaştırmakta korkunç bir gücü vardır. Bunu ancak dış işlere katılırken yalnız işlerin kendisine ortak olup, onlara eşlik eden duygulara ortak olmamaya çok dikkat eden biri engelleyebilir.

32.5

καίτοι πολλάκις αὐτὸς ἠξίου τοὺς φίλους μἠ ῥήτορα καλεῖν αὐτόν, ἀλλὰ φιλόσοφον φιλοσοφίαν γὰρ ὡς ἔργον ᾑρῆσθαι, ῥητορικῇ δʼ ὀργάνῳ χρῆσθαι πολιτευόμενος ἐπὶ τὰς χρείας. ἀλλʼ ἡ δόξα δεινὴ τὸν λόγον, ὥσπερ βαφὴν, ἀποκλύσαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὰ τῶν πολλῶν ἐνομόρξασθαι πάθη διʼ ὁμιλίαν καὶ συνήθειαν τοῖς πολιτευομένοις, ἄν μή τις εὖ μάλα φυλαττόμενος οὕτω συμφέρηται τοῖς ἐκτός ὡς τῶν πραγμάτων αὐτῶν, οὐ τῶν ἐπὶ τοῖς πράγμασι παθῶν συμμεθέξων. # Bölüm 33

33.133. Bölüm

Clodius, Cicero'yu sürdükten sonra çiftlik evlerini yaktı, evini de yaktı ve yerine bir Özgürlük tapınağı yaptırdı. Geri kalan malını her gün tellal bağırtarak satışa çıkardı, ama kimse hiçbir şey almadı. Bundan sonra aristokratları korkutur oldu, azgınlığa ve küstahlığa kapılmış halkı da peşinden sürükleyerek Pompeius'a saldırdı, seferinde yaptığı düzenlemelerin bir kısmını parçaladı.

33.1

ὁ δὲ Κλώδιος ἐξελάσας τὸν Κικέρων κατέπρησε μὲν αὐτοῦ τὰς ἐπαύλεις, κατέπρησε δὲ τὴν οἰκίαν καὶ τῷ τόπῳ ναὸν Ἐλευθερίας ἐπῳκοδόμησε· τὴν δʼ ἄλλην οὐσίαν ἐπώλει καὶ διεκήρυττε καθʼ ἡμέραν, μηδὲν ὠνουμένου μηδενός, ἐκ δὲ τούτου φοβερὸς ὢν τοῖς ἀριστοκρατικοῖς, καὶ τὸν δῆμον ἀνειμένον εἰς ὕβριν πολλὴν καὶ θρασύτητα συνεφελκόμενος, ἐπεχείρει τῷ Πομπηίῳ, τῶν διῳκημένων ὑπʼ αὐτοῦ κατὰ τὴν στρατείαν ἔνια σπαράττων.

33.2Bu yüzden itibar kaybeden Pompeius, Cicero'yu bıraktığı için kendini kınadı ve bu kez fikir değiştirip dostlarıyla birlikte onun dönmesi için her yolu denedi. Clodius karşı çıkınca senato, Cicero'nun dönüşü sağlanmadıkça bu arada hiçbir kamu işini onaylamama ve görmeme kararı aldı.

33.2

ἐφʼ οἷς ὁ Πομπήιος ἀδοξῶν ἐκάκιζεν αὐτὸς ἑαυτὸν προέμενος τὸν Κικέρωνα καὶ πάλιν ἐκ μεταβολῆς παντοῖος ἐγίνετο πράττων κάθοδον αὐτῷ μετὰ τῶν φίλων, ἐνισταμένου δὲ τοῦ Κλωδίου συνέδοξε τῇ βουλῇ μηδὲν διὰ μέσου πρᾶγμα κυροῦν μηδὲ πράττειν δημόσιον, εἰ μὴ Κικέρωνι κάθοδος γένοιτο.

33.3Lentulus'un konsüllüğünde kargaşa öyle ilerledi ki, forumda halk tribünleri yaralandı, Cicero'nun kardeşi Quintus ise ölüler arasında ölü gibi yatarak fark edilmekten kurtuldu. Halkın düşüncesi değişmeye başladı. Halk tribünlerinden Annius Milo, Clodius'u şiddet suçundan mahkemeye götürmeye ilk cesaret eden kişi oldu. Pompeius'un yanına da halktan ve çevre şehirlerden birçok kişi geldi. Pompeius bunlarla birlikte öne çıkıp Clodius'u forumdan attı ve vatandaşları oylamaya çağırdı.

33.3

τῶν δὲ περὶ Λέντλον ὑπατευόντων καὶ τῆς στάσεως πρόσω βαδιζούσης, ὥστε τρωθῆναι μὲν ἐν ἀγορᾷ δημάρχους, Κόιντον δὲ τὸν Κικέρωνος ἀδελφὸν ἐν τοῖς νεκροῖς ὡς τεθνηκότα κείμενον διαλαθεῖν, ὅ τε δῆμος ἤρχετο τρέπεσθαι τῇ γνώμῃ, καὶ τῶν δημάρχων Ἄννιος Μίλων πρῶτος ἐτόλμησε τὸν· Κλώδιον εἰς δίκην ἀπάγειν βιαίων, καὶ Πομπηΐῳ πολλοὶ συνῆλθον ἔκ τε τοῦ δήμου καὶ τῶν πέριξ πόλεων, μεθʼ ὧν προελθὼν καὶ τὸν Κλώδιον ἀναστήσας ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐπὶ τὴν ψῆφον ἐκάλει τοὺς πολίτας.

33.4Söylendiğine göre halk hiçbir zaman bu kadar büyük bir fikir birliğiyle oy kullanmamıştır. Senato da halkla yarışarak, sürgün sırasında Cicero'ya özen gösteren şehirlerin övülmesine, Clodius'un yıktığı evinin ve çiftlik evlerinin kamu harcamalarıyla yeniden yapılmasına karar verdi.

33.4

καὶ λέγεται μηδέποτε μηδὲν ἐκ τοσαύτης ὁμοφροσύνης ἐπιψηφίσασθαι τὸν δῆμον. ἡ δὲ σύγκλητος ἁμιλλωμένη πρὸς τὸν δῆμον ἔγραψεν ἐπαινεθῆναι τὰς πόλεις ὅσαι τὸν Κικέρωνα παρὰ τὴν φυγὴν ἐθεράπευσαν, καὶ τὴν οἰκίαν αὐτῷ καὶ τὰς ἐπαύλεις, ἃς Κλώδιος διεφθάρκει, τέλεσι δημοσίοις ἀνασταθῆναι.

33.5Cicero sürgününden on altı ay sonra döndü. Şehirleri öyle bir sevinç, insanları onu karşılamak için öyle bir heves sardı ki, Cicero'nun sonradan söylediği söz bile gerçeğin gerisinde kaldı: İtalya'nın onu omuzlarında Roma'ya taşıdığını söylemişti. Sürgünden önce düşmanı olan Crassus bile o zaman seve seve onu karşıladı ve barıştı; söylediğine göre Cicero'ya hayran olan oğlu Publius'u memnun etmek için bunu yapıyordu.

33.5

κατῄει δὲ Κικέρων ἑκκαιδεκάτῳ μηνὶ μετὰ τὴν φυγήν· καὶ τοσαύτη τὰς πόλεις χαρὰ καὶ σπουδὴ τοὺς ἀνθρώπους περὶ τὴν ἀπάντησιν εἶχεν ὥστε τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Κικέρωνος ὕστερον ἐνδεέστερον εἶναι τῆς ἀληθείας, ἔφη γὰρ αὑτὸν ἐπὶ τῶν ὤμων τὴν Ἰταλίαν φέρουσαν εἰς τὴν Ῥώμην εἰσενεγκεῖν. ὅπου καὶ Κράσσος, ἐχθρὸς ὢν αὐτῷ πρὸ τῆς φυγῆς, τότε προθύμως ἀπήντα καὶ διελύετο, τῷ παιδὶ Ποπλίῳ χαριζόμενος, ὡς ἔλεγε, ζηλωτῇ τοῦ Κικέρωνος ὄντι. # Bölüm 34

34.134. Bölüm

Çok geçmeden Clodius'un Roma'da olmadığı bir zamanı kollayıp birçok adamla Capitolium'a çıktı ve yaptıklarının kaydının tutulduğu tribünlük tabletlerini söküp yok etti. Clodius bunun üzerine onu suçlayınca Cicero, patriciler arasından halk tribünlüğüne geçişinin kanuna aykırı olduğunu ve yaptıklarının hiçbir geçerliliği bulunmadığını söyledi. Cato buna öfkelenip karşı çıktı.

34.1

χρόνον δʼ οὐ πολὺν διαλιπὼν καὶ παραφυλάξας ἀποδημοῦντα τὸν Κλώδιον ἐπῆλθε μετὰ πολλῶν τῷ Καπιτωλίῳ, καὶ τὰς δημαρχικὰς δέλτους, ἐν αἷς ἀναγραφαὶ τῶν διῳκημένων ἦσαν, ἀπέσπασε καὶ διέφθειρεν. ἐγκαλοῦντος δὲ περὶ τούτου τοῦ Κλωδίου, τοῦ δὲ Κικέρωνος λέγοντος ὡς παρανόμως ἐκ πατρικίων εἰς δημαρχίαν παρέλθοι, καὶ κύριον οὐδὲν εἶναι τῶν πεπραγμένων ὑπʼ αὐτοῦ, Κάτων ἠγανάκτησε καὶ ἀντεῖπε,

34.2Clodius'u övmüyor, siyasi davranışlarından da hoşlanmıyordu; ama senatonun bu kadar çok karar ve işlemin iptaline oy vermesinin korkunç ve zorbaca bir şey olduğunu, bunlar arasında kendisinin Kıbrıs ve Bizans'taki düzenlemelerinin de bulunduğunu söyledi. Bu yüzden Cicero ile arası açıldı; bu açıkça bir kavgaya dönüşmedi, ama aralarındaki dostluk eski sıcaklığını yitirdi.

34.2

τὸν μὲν Κλώδιον οὐκ ἐπαινῶν, ἀλλὰ καὶ δυσχεραίνων τοῖς πεπολιτευμένοις, δεινὸν δὲ καὶ βίαιον ἀποφαίνων ἀναίρεσιν ψηφίσασθαι δογμάτων καὶ πράξεων τοσούτων τὴν σύγκλητον, ἐν αἷς εἶναι καὶ τὴν ἑαυτοῦ τῶν περὶ Κύπρον καὶ Βυζάντιον διοίκησιν. ἐκ τούτου προσέκρουσεν ὁ Κικέρων αὐτῷ πρόσκρουσιν εἰς οὐδὲν ἐμφανὲς προελθοῦσαν, ἀλλʼ ὥστε τῇ φιλοφροσύνῃ χρῆσθαι πρὸς ἀλλήλους ἀμαυρότερον. # Bölüm 35

35.135. Bölüm

Sonra Milo, Clodius'u öldürdü; adam öldürmekten yargılanınca avukat olarak Cicero'yu tuttu. Senato, ünlü ve cesur bir adam olan Milo'nun yargılanması şehirde kargaşa çıkarır diye korkarak bu davayı ve diğer davaları Pompeius'un yönetmesine, şehre ve mahkemelere güvenlik sağlamasına karar verdi.

35.1

μετὰ ταῦτα Κλώδιον μὲν ἀποκτίννυσι Μίλων· καὶ διωκόμενος φόνου Κικέρωνα παρεστήσατο συνήγορον. ἡ δὲ βουλὴ φοβηθεῖσα μὴ κινδυνεύοντος ἀνδρὸς ἐνδόξου καὶ θυμοειδοῦς τοῦ Μίλωνος ταραχὴ γένηται περὶ τὴν πόλιν, ἐπέτρεψε Πομπηίῳ ταύτην τε καὶ τὰς ἄλλας κρίσεις βραβεῦσαι, παρέχοντα τῇ πόλει καὶ τοῖς δικαστηρίοις ἀσφάλειαν.

35.2Pompeius daha geceden forumu yüksek yerlerden askerlerle kuşatınca Milo, Cicero'nun bu alışılmadık manzara karşısında sarsılıp iyi konuşamayacağından korktu. Onu tahtırevanla foruma getirtip yargıçlar toplanıp mahkeme dolana kadar sessizce beklemeye ikna etti.

35.2

ἐκείνου δὲ τὴν ἀγορὰν ἔτι νυκτὸς ἀπὸ τῶν ἄκρων περιλαβόντος τοῖς στρατιώταις, ὁ Μίλων τὸν Κικέρωνα δείσας μὴ πρὸς τὴν ὄψιν ἀηθείᾳ διαταραχθεὶς χεῖρον διαγωνίσηται, συνέπεισεν ἐν φορείῳ κομισθέντα πρὸς τὴν ἀγορὰν ἡσυχάζειν, ἄχρι οὗ συνίασιν οἱ κριταὶ καὶ πληροῦται τὸ δικαστήριον.

35.3Anlaşılan yalnız silahlar arasında korkak değildi, konuşmaya da korkuyla başlardı; birçok davada, sözü iyice açılıp yatıştıktan sonra bile titremesi ve sarsılması güçlükle dinerdi. Cato'nun yargıladığı Licinius Murena'yı savunurken, Hortensius'un büyük başarısını geçmek hırsıyla bütün gece hiç dinlenmedi; aşırı düşünme ve uykusuzlukla kendini yıprattı ve kendi düzeyinin altında kaldı.

35.3

ὁ δʼ οὐ μόνον ἦν, ὡς ἔοικεν, ἐν ὅπλοις ἀθαρσής, ἀλλὰ καὶ τῷ λέγειν μετὰ φόβου προσῄει, καὶ μόλις ἂν ἐπαύσατο παλλόμενος καὶ τρέμων ἐπὶ πολλῶν ἀγώνων ἀκμὴν τοῦ λόγου καὶ κατάστασιν λαβόντος. Λικιννίῳ δὲ Μουρήνᾳ φεύγοντι δίκην ὑπὸ Κάτωνος βοηθῶν, καὶ φιλοτιμούμενος Ὁρτήσιον ὑπερβαλεῖν εὐημερήσαντα, μέρος οὐδὲν ἀνεπαύσατο τῆς νυκτός, ὡς ὑπὸ τοῦ σφόδρα φροντίσαι καὶ διαγρυπνῆσαι κακωθεὶς ἐνδεέστερος αὐτοῦ φανῆναι.

35.4Milo davasında tahtırevandan indiğinde, Pompeius'un yukarıda bir ordugâhtaymış gibi oturduğunu ve silahların her yandan forumu parlattığını görünce sarsıldı. Konuşmaya güçlükle başladı, bedeni titriyor, sesi kısılıyordu. Milo ise davaya cesurca ve yiğitçe katılıyor, saç uzatmaya ve koyu renk giysi giymeye tenezzül etmiyordu. Mahkûmiyetine bunun da önemli ölçüde sebep olduğu düşünülmektedir. Ama Cicero bu yüzden korkak olmaktan çok dostuna bağlı biri olarak görüldü.

35.4

τότε δʼ οὖν ἐπὶ τὴν τοῦ Μίλωνος δίκην ἐκ τοῦ φορείου προελθών καὶ θεασάμενος τὸν Πομπήϊον ἄνω καθεζόμενον ὥσπερ ἐν στρατοπέδῳ, καὶ κύκλῳ τὰ ὅπλα περιλάμποντα τὴν ἀγοράν, συνεχύθη καὶ μόλις ἐνήρξατο τοῦ λόγου, κραδαινόμενος τὸ σῶμα καὶ τὴν φωνὴν ἐνισχόμενος, αὐτοῦ τοῦ Μίλωνος εὐθαρσῶς καὶ ἀνδρείως παρισταμένου τῷ ἀγῶνι καὶ κόμην θρέψαι καὶ μεταβαλεῖν ἐσθῆτα φαιὰν ἀπαξιώσαντος· ὅπερ οὐχ ἥκιστα δοκεῖ συναίτιον αὐτῷ γενέσθαι τῆς καταδίκης· ἀλλʼ ὅ γε Κικέρων διὰ ταῦτα φιλέταιρος μᾶλλον ἢ δειλὸς ἔδοξεν εἶναι. # Bölüm 36

36.136. Bölüm

Romalıların augur dedikleri rahiplerden biri de, Parthlar arasında ölen genç Crassus'un yerine oldu. Sonra kurayla Kilikya eyaleti, on iki bin piyade ve iki bin altı yüz süvari ona düştü. Gemiyle gitti; ayrıca Kapadokya'yı Kral Ariobarzanes'e dost ve itaatkâr kılmakla görevlendirilmişti.

36.1

γίνεται δὲ καὶ τῶν ἱερέων οὓς Αὔγουρας Ῥωμαῖοι καλοῦσιν, ἀντὶ Κράσσου τοῦ νέου μετὰ τὴν ἐν Πάρθοις αὐτοῦ τελευτήν. εἶτα κλήρῳ λαχὼν τῶν ἐπαρχιῶν Κιλικίαν καὶ στρατὸν ὁπλιτῶν μυρίων καὶ δισχιλίων, ἱππέων δὲ δισχιλίων ἑξακοσίων, ἔπλευσε, προσταχθὲν αὐτῷ καὶ τὰ περὶ Καππαδοκίαν Ἀριοβαρζάνῃ τῷ βασιλεῖ φίλα καὶ πειθήνια παρασχεῖν.

36.2Bunu kusursuz bir şekilde, savaşsız olarak gerçekleştirdi. Kilikyalıların, Roma'nın Parth yenilgisi ve Suriye'deki ayaklanma yüzünden kıpırdandığını görünce onları yumuşak bir yönetimle yatıştırdı. Krallardan bile hediye kabul etmedi, eyaleti ziyafet masrafından kurtardı; kendisi ise her gün zarif insanları, gösterişsiz ama cömert sofralarda ağırladı.

36.2

ταῦτα τε δὴ παρεστήσατο καὶ συνήρμοσεν ἀμέμπτως ἄτερ πολέμου, τούς τε Κίλικας ὁρῶν πρός τὸ Παρθικὸν πταῖσμα Ῥωμαίων καὶ τὸν ἐν Συρίᾳ νεωτερισμὸν ἐπηρμένους κατεπράυνεν ἡμέρως ἄρχων, καὶ δῶρα μὲν οὐδὲ τῶν βασιλέων διδόντων ἔλαβε, δείπνων δὲ τούς ἐπαρχικοὺς ἀνῆκεν αὐτὸς δὲ καθʼ ἡμέραν τοὺς χαρίεντας ἀνελάμβανεν ἑστιάσεσιν οὐ πολυτελῶς, ἀλλʼ ἐλευθερίως.

36.3Evinin kapıcısı yoktu, kimse onu yatarken görmedi; sabahları ayakta ya da odasının önünde yürürken selamlayanları karşılardı. Söylendiğine göre kimseyi değnekle dövdürmemiş, kimsenin giysisini yırttırmamış, öfkeyle hakaret etmemiş ya da aşağılayıcı bir ceza vermemiştir.

36.3

ἡ δʼ οἰκία θυρωρὸν οὐκ εἶχεν, οὐδʼ αὐτὸς ὤφθη κατακείμενος ὑπʼ οὐδενός, ἀλλʼ ἕωθεν ἑστὼς ἢ περιπατῶν πρὸ τοῦ δωματίου τούς ἀσπαζομένους ἐδεξιοῦτο. λέγεται δὲ μήτε ῥάβδοις αἰκίσασθαί τινα μήτʼ ἐσθῆτα περισχίσαι μήτε βλασφημίαν ὑπʼ ὀργῆς ἢ ζημίας προσβαλεῖν μεθʼ ὕβρεων.

36.4Çalınan birçok kamu malını ortaya çıkarıp şehirleri zenginleştirdi, bunları geri ödeyenlere başka hiçbir ceza vermeyip haklarını korudu. Savaşa da girişti, Amanos dağı yöresindeki haydutları bozguna uğrattı ve bunun üzerine askerleri onu imperator ilan etti.

36.4

ἀνευρὼν δὲ πολλὰ τῶν δημοσίων κεκλεμμένα τάς τε πόλεις εὐπόρους ἐποίησε, καὶ τούς ἀποτίνοντας οὐδὲν τούτου πλεῖον παθόντας ἐπιτίμους διεφύλαξεν. ἥψατο δὲ καὶ πολέμου, λῃστὰς τῶν περὶ τὸν Ἀμανὸν οἰκούντων τρεψάμενος· ἐφʼ ᾧ καὶ αὐτοκράτωρ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν ἀνηγορεύθη.

36.5Hatip Caelius, bir gösteri için Kilikya'dan Roma'ya panter göndermesini isteyince, yaptıklarıyla övünerek ona, Kilikya'da panter kalmadığını, herkes barış içindeyken bir tek kendilerine savaş açıldığına kızıp Karya'ya kaçtıklarını yazdı. Eyaletten dönerken Rodos'a uğradı, eski günlerin özlemiyle Atina'da da seve seve kaldı.

36.5

Καιλίου δὲ τοῦ ῥήτορος δεομένου παρδάλεις αὐτῷ πρός τινα θέαν εἰς Ῥώμην ἐκ Κιλικίας ἀποστεῖλαι, καλλωπιζόμενος ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις γράφει πρός αὐτὸν οὐκ εἶναι παρδάλεις ἐν Κιλικίᾳ· πεφευγέναι γὰρ εἰς Καρίαν ἀγανακτούσας ὅτι μόναι πολεμοῦνται, πάντων εἰρήνην ἐχόντων, πλέων δʼ ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας τοῦτο μὲν Ῥόδῳ προσέσχε, τοῦτο δʼ Ἀθήναις ἐνδιέτριψεν ἄσμενος πόθῳ τῶν πάλαι διατριβῶν.

36.6Terbiyesiyle önde gelen adamlarla görüştü, eski dostlarını ve tanıdıklarını selamladı, Yunanistan'ın hak ettiği hayranlığını kazandıktan sonra şehre döndü. Bu sırada işler, bir iltihap gibi şişerek iç savaşa doğru gidiyordu.

36.6

ἀνδράσι δὲ τοῖς πρώτοις ἀπὸ παιδείας συγγενόμενος καὶ τούς τότε φίλους καὶ συνήθεις ἀσπασάμενος καὶ τὰ πρέποντα θαυμασθεὶς ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν πόλιν ἐπανῆλθεν, ἤδη τῶν πραγμάτων ὥσπερ ὑπὸ φλεγμονῆς ἀφισταμένων ἐπὶ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. # Bölüm 37

37.137. Bölüm

Senato ona zafer alayı oylayınca, bir anlaşma sağlanırsa Caesar'ın zafer alayını izlemeyi daha çok isteyeceğini söyledi. Özel olarak da Caesar'a sık sık yazıp öğüt veriyor, Pompeius'a yalvarıyor, ikisini de yatıştırıp teselli ediyordu. Ama işler artık çaresiz hâle gelip Caesar yaklaşınca Pompeius beklemedi, birçok iyi adamla şehri terk etti. Cicero bu kaçışa katılmadı ve Caesar'ın tarafına geçtiği sanıldı.

37.1

ἐν μὲν οὖν τῇ βουλῇ ψηφιζομένων αὐτῷ θρίαμβον ἥδιον ἂν ἔφη παρακολουθῆσαι Καῖσαρ ι θριαμβεύοντι συμβάσεων γενομένων ἰδίᾳ δὲ συνεβούλευε πολλὰ μὲν Καίσαρι γράφων, πολλὰ δʼ αὑτοῦ Πομπηίου δεόμενος, πραΰνων ἑκάτερον καὶ παραμυθούμενος, ὡς δʼ ἦν ἀνήκεστα καὶ Καίσαρος ἐπερχομένου Πομπήιος οὐκ ἔμεινεν, ἀλλὰ μετὰ πολλῶν καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν τὴν πόλιν ἐξέλιπε, ταύτης μὲν ἀπελείφθη τῆς φυγῆς ὁ Κικέρων, ἔδοξε δὲ Καίσαρι προστίθεσθαι.

37.2Düşüncesinin iki taraf arasında gidip gelerek çok acı çektiği açıktır. Mektuplarında hangi tarafa dönmesi gerektiğini bilemediğini yazar: Pompeius'un savaş için şerefli ve güzel bir davası vardı, Caesar ise işleri daha iyi yürütüyor, kendini ve dostlarını daha iyi koruyordu. Dolayısıyla kimden kaçacağını biliyor, kime kaçacağını bilmiyordu.

37.2

καὶ δῆλός ἐστι τῇ γνώμῃ πολλὰ ῥιπτασθεὶς ἐπʼ ἀμφότερα καὶ δυσπαθήσας. γράφει γὰρ ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς διαπορεῖν ποτέρωσε χρὴ τρέπεσθαι, Πομπηίου μὲν ἔνδοξον καὶ καλὴν ὑπόθεσιν πρὸς τὸν πόλεμον ἔχοντος, Καίσαρος δʼ ἄμεινον τοῖς πράγμασι χρωμένου καὶ μᾶλλον ἑαυτὸν καὶ τοὺς φίλους σῴζοντος, ὥστʼ ἔχειν μὲν ὃν φύγῃ, μὴ ἔχειν δὲ πρὸς ὃν φύγῃ.

37.3Caesar'ın dostlarından Trebatius ona bir mektup yazıp Caesar'ın, en çok onun kendi saflarında yer alıp umutlarına ortak olmasını istediğini, yaşlılığı yüzünden çekiniyorsa Yunanistan'a gidip orada iki taraftan da uzakta sessizce oturmasını önerdiğini bildirdi. Cicero, Caesar'ın kendisinin yazmamasına şaşırarak öfkeyle, siyasi geçmişine yakışmayacak hiçbir şey yapmayacağını söyledi. Mektuplardaki sözler bunlardır.

37.3

Τρεβατίου δέ, τινος τῶν Καίσαρος ἑταίρων, γράψαντος ἐπιστολήν ὅτι Καῖσαρ οἴεται δεῖν μάλιστα μὲν αὐτὸν ἐξετάζεσθαι μεθʼ αὑτοῦ καὶ τῶν ἐλπίδων μετέχειν, εἰ δʼ ἀναδύεται διὰ γῆρας, εἰς τὴν Ἑλλάδα βαδίζειν κἀκεῖ καθήμενον ἡσυχίαν ἄγειν ἐκποδὼν ἀμφοτέροις γενόμενον, θαυμάσας ὁ Κικέρων ὅτι Καῖσαρ αὐτὸς οὐκ ἔγραψεν, ἀπεκρίνατο πρὸς ὀργὴν ὡς οὐδὲν ἀνάξιον πράξει τῶν πεπολιτευμένων. τὰ μὲν οὖν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς γεγραμμένα τοιαῦτα ἐστι. # Bölüm 38

38.138. Bölüm

Caesar İberya'ya gidince hemen Pompeius'un yanına geçti. Başkaları onu sevinçle karşıladı, ama Cato onu görünce özel olarak Pompeius'a katılmasını çok kınadı. Kendisinin en baştan seçtiği siyasi konumu bırakması yakışık almazdı, ama Cicero'nun Roma'da tarafsız kalıp olaylara ayak uydurması vatana ve dostlarına daha yararlı olurdu; hiçbir sebep ve zorunluluk olmadan Caesar'a düşman olup bu büyük tehlikeye ortak olmak için buraya gelmişti.

38.1

τοῦ δὲ Καίσαρος εἰς Ἰβηρίαν ἀπάραντος, εὐθὺς ὡς Πομπήιον ἔπλευσε· καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις ἀσμένοις ὤφθη, Κάτων δʼ αὐτὸν ἰδὼν ἰδίᾳ πολλὰ κατεμέμφετο Πομπηίῳ προσθέμενον· αὐτῷ μὲν γὰρ οὐχὶ καλῶς ἔχειν ἐγκαταλιπεῖν ἣν ἀπʼ ἀρχῆς εἵλετο τῆς πολιτείας τάξιν, ἐκεῖνον δὲ χρησιμώτερον ὄντα τῇ πατρίδι καὶ τοῖς φίλοις εἰ μένων ἴσος ἐκεῖ πρὸς τὸ ἀποβαῖνον ἡρμόζετο, κατʼ οὐδένα λογισμὸν οὐδʼ ἐξ ἀνάγκης πολέμιον γεγονέναι Καίσαρι καὶ τοσούτου μεθέξοντα κινδύνου δεῦρʼ ἥκειν.

38.2Bu sözler Cicero'nun düşüncesini altüst etti, bir de Pompeius'un ona önemli bir görev vermemesi. Ama bunun sebebi kendisiydi: pişman olduğunu inkâr etmiyor, Pompeius'un hazırlıklarını küçümsüyor, planlarına gizliden gizliye burun kıvırıyor, müttefikler hakkında iğneleyici şakalar yapmaktan kendini alamıyordu. Kendisi ordugâhta hep asık suratla dolaşıyor, ama gülmek istemeyen başkalarını güldürüyordu.

38.2

οὗτοί τε δὴ τοῦ Κικέρωνος ἀνέστρεφον οἱ λόγοι τὴν γνώμην, καὶ τὸ μέγα μηδὲν αὐτῷ χρῆσθαι Πομπήιον. αἴτιος δʼ ἦν αὐτός οὐκ ἀρνούμενος μεταμέλεσθαι, φλαυρίζων δὲ τοῦ Πομπηίου τὴν παρασκευήν καὶ πρὸς τὰ βουλεύματα δυσκολαίνων ὑπούλως, καὶ τοῦ παρασκώπτειν τι καὶ λέγειν χαρίεν εἰς τοὺς συμμάχους οὐκ ἀπεχόμενος, ἀλλʼ αὐτός μὲν ἀγέλαστος ἀεὶ περιιὼν ἐν τῷ στρατοπέδῳ καὶ σκυθρωπός, ἑτέροις δὲ παρέχων γέλωτα μηδὲν δεομένοις.

38.3Bunlardan da birkaçını aktarmak iyi olur. Domitius savaşçı olmayan bir adamı komutanlığa getirmiş ve onun karakterinin iyi ve ölçülü olduğunu söylemişti. Cicero "Öyleyse onu çocuklarına vasi olarak neden saklamıyorsun?" demiş.

38.3

βέλτιον δὲ καὶ τούτων ὀλίγα παραθέσθαι. Δομιτίου τοίνυν ἄνθρωπον εἰς τάξιν ἡγεμονικὴν ἄγοντος οὐ πολεμικόν καὶ λέγοντος ὡς ἐπιεικὴς τὸν τρόπον ἐστι καὶ σώφρων, τί οὖν, εἶπεν, οὐκ ἐπίτροπον αὐτὸν τοῖς τέκνοις φυλάσσεις;

38.4Bazıları, ordugâhta ustabaşı olan Lesboslu Theophanes'i, filolarını kaybeden Rodosluları iyi teselli ettiği için övünce Cicero "Bir Yunan'ın ustabaşı olması ne büyük nimet!" demiş. Caesar çoğu yerde başarılı olup onları bir bakıma kuşatınca, Lentulus, Caesar'ın dostlarının suratlarının asık olduğunu duyduğunu söylemiş. Cicero "Yani Caesar'ı istemediklerini mi söylüyorsun?" diye cevap vermiş.

38.4

ἐπαινούντων δέ τινων Θεοφάνην τὸν Λέσβιον, ὃς ἦν ἐν τῷ στρατοπέδῳ τεκτόνων ἔπαρχος, ὡς εὖ παραμυθήσαιτο Ῥοδίους τὸν στόλον ἀποβαλόντας, ἡλίκον, εἶπεν, ἀγαθόν ἐστι τὸ Γραικὸν ἔχειν ἔπαρχον Καίσαρος δὲ κατορθοῦντος τὰ πλεῖστα καὶ τρόπον τινὰ πολιορκοῦντος αὐτούς, Λέντλῳ μὲν εἰπόντι πυνθάνεσθαι στυγνοὺς εἶναι τοὺς Καίσαρος φίλους, ἀπεκρίνατο λέγεις αὐτοὺς δυσνοεῖν Καίσαρι.

38.5Marcius adında biri İtalya'dan yeni gelmiş ve Roma'da Pompeius'un kuşatma altında olduğu söylentisinin yaygın olduğunu söylemiş. Cicero "Sen de buna kendi gözünle görüp inanmak için mi gemiye bindin?" demiş. Yenilgiden sonra Nonnius iyimser olmak gerektiğini, çünkü Pompeius'un ordugâhında yedi kartal kaldığını söyleyince "Karga sürüsüyle savaşsaydık iyi bir öğüt olurdu" demiş.

38.5

Μαρκίου δέ τινος ἥκοντος ἐξ Ἰταλίας νεωστὶ καὶ λέγοντος ἐν Ῥώμῃ φήμην ἐπικρατεῖν ὡς πολιορκοῖτο Πομπήιος, εἶτʼ ἐξέπλευσας, εἶπεν, ἵνα τοῦτο πιστεύσῃς αὐτός θεασάμενος; μετὰ δὲ τὴν ἧτταν Νοννίου μὲν εἰπόντος ὅτι δεῖ χρηστὰς ἐλπίδας ἔχειν, ἑπτὰ γὰρ ἀετοὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ τοῦ Πομπηίου λελεῖφθαι, καλῶς ἄν, ἔφη, παρῄνεις, εἰ κολοιοῖς ἐπολεμοῦμεν.

38.6Labienus bazı kehanetlere dayanarak Pompeius'un üstün gelmesi gerektiğini ileri sürünce "Evet, bu taktik sayesinde ordumuzu kaybettik zaten" demiş.

38.6

Λαβιηνοῦ δὲ μαντείαις τισὶν ἰσχυριζομένου καὶ λέγοντος ὡς δεῖ περιγενέσθαι Πομπήιον, οὐκοῦν, ἔφη, στρατηγήματι τούτῳ χρώμενοι νῦν ἀποβεβλήκαμεν τὸ στρατόπεδον. # Bölüm 39

39.139. Bölüm

Hastalığı yüzünden katılmadığı Pharsalos savaşı olup Pompeius kaçtıktan sonra, Dyrrhachium'da büyük bir orduya ve filoya sahip olan Cato, kanun gereği, konsüllük onuruyla üstün olan Cicero'nun komutayı almasını istedi. Cicero komutayı reddedip seferden tamamen kaçınınca neredeyse öldürülüyordu.

39.1

ἀλλὰ γὰρ γενομένης τῆς κατὰ Φάρσαλον μάχης, ἧς οὐ μετέσχε διʼ ἀρρωστίαν, καὶ Πομπηίου φυγόντος, ὁ μὲν Κάτων καὶ στράτευμα συχνὸν ἐν Δυρραχίῳ καὶ στόλον ἔχων μέγαν ἐκεῖνον ἠξίου στρατηγεῖν κατὰ νόμον καὶ τὸ τῆς ὑπατείας ἀξίωμα προὔχοντα, διωθούμενος δὲ τὴν ἀρχὴν ὁ Κικέρων καὶ ὅλως φεύγων τὸ συστρατεύεσθαι παρʼ οὐδὲν ἦλθεν ἀναιρεθῆναι,

39.2Genç Pompeius ve dostları ona hain diyerek kılıçlarını çekmişlerdi. Cato araya girmese kurtulamazdı, o da güçlükle kurtarıp ordugâhtan çıkardı. Brundisium'a çıkıp orada kaldı ve Asya ile Mısır'daki işleri yüzünden geciken Caesar'ı bekledi.

39.2

Πομπηίου τοῦ νέου καὶ τῶν φίλων προδότην ἀποκαλούντων καὶ τὰ ξίφη σπασαμένων, εἰ μὴ Κάτων ἐνστὰς μόλις ἀφείλετο καὶ διῆκεν αὐτὸν ἐκ τοῦ στρατοπέδου, κατασχὼν δʼ εἷς Βρεντέσιον ἐνταῦθα διέτριβε, Καίσαρα περιμένων βραδύνοντα διὰ τὰς ἐν Ἀσίᾳ καὶ περὶ Αἴγυπτον ἀσχολίας.

39.3Caesar'ın Tarentum'a çıktığı ve oradan karadan Brundisium'a geçtiği haber verilince ona doğru yola çıktı. Umutsuz değildi, ama birçok insanın önünde düşmanı olmuş galip bir adamı denemekten utanıyordu. Yine de şerefine yakışmayan bir şey yapması ya da söylemesi gerekmedi.

39.3

ἐπεὶ δʼ εἷς Τάραντα καθωρμισμένος ἀπηγγέλλετο καὶ πεζῇ παριϊὼν ἐκεῖθεν εἷς Βρεντέσιον, ὥρμησε πρὸς αὐτόν, οὐ πάνυ μὲν ὢν δύσελπις, αἰδούμενος δὲ πολλῶν παρόντων ἀνδρὸς ἐχθροῦ καὶ κρατοῦντος λαμβάνειν πεῖραν. οὐ μὴν ἐδέησεν αὐτῷ πρᾶξαί τι παρʼ ἀξίαν ἢ εἰπεῖν.

39.4Caesar, onun herkesin çok önünde kendisine geldiğini görünce atından indi, onu selamladı ve yalnız onunla konuşarak birkaç stadion yürüdü. Bundan sonra ona sürekli saygı ve dostluk gösterdi. Hatta Cicero, Cato'yu öven bir eser yazdığında ona cevap yazıp hem sözünü hem de hayatını, Perikles ve Theramenes'inkine çok benzediği için övmüştür.

39.4

ὁ γὰρ Καῖσαρ, ὡς εἶδεν αὐτὸν πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων ἀπαντῶντα, κατέβη καὶ ἠσπάσατο καὶ διαλεγόμενος μόνῳ συχνῶν σταδίων ὁδὸν προῆλθεν. ἐκ δὲ τούτου διετέλει τιμῶν καὶ φιλοφρονούμενος, ὥστε καὶ γράψαντι λόγον ἐγκώμιον Κάτωνος ἀντιγράφων τόν τε λόγον αὐτοῦ καὶ τόν βίον ὡς μάλιστα τῷ Περικλέους ἐοικότα καὶ Θηραμένους ἐπαινεῖν.

39.5Cicero'nun eserinin adı Cato, Caesar'ınkinin adı ise Anti-Cato'dur. Anlatıldığına göre Quintus Ligarius, Caesar'ın düşmanlarından biri olduğu için yargılanırken Cicero onu savunmuş. Caesar da dostlarına şöyle demiş: "Uzun zamandır dinlemediğimiz Cicero'yu dinlemekte ne sakınca var? Çünkü bu adamın kötü ve düşman olduğuna çoktan karar verilmiş."

39.5

ὁ μὲν οὖν Κικέρωνος λόγος Κάτων, ὁ δὲ Καίσαρος Ἀντικάτων ἐπιγέγραπται. λέγεται δὲ καὶ Κοΐντου Λιγαρίου δίκην φεύγοντος ὅτι τῶν Καίσαρος πολεμίων εἷς ἐγεγόνει, καὶ Κικέρωνος αὐτῷ βοηθοῦντος, εἰπεῖν τόν Καίσαρα πρὸς τοὺς φίλους· τί κωλύει διὰ χρόνου Κικέρωνος ἀκοῦσαι λέγοντος, ἐπεὶ πάλαι κέκριται πονηρὸς ὁ ἀνὴρ καὶ πολέμιος;

39.6Ama Cicero konuşmaya başlayınca olağanüstü bir etki yarattı; sözü ilerledikçe duygu çeşitliliği ve zarafetiyle büyüledi. Caesar'ın yüzü renkten renge girdi, ruhunun bütün dönüşleri açıkça görüldü. Sonunda hatip Pharsalos mücadelelerine değinince Caesar kendinden geçti, bedeni titredi ve elindeki bazı yazı tabletlerini düşürdü. Sonunda bu zorlama altında adamı suçtan beraat ettirdi.

39.6

ἐπεὶ δʼ ἀρξάμενος λέγειν ὁ Κικέρων ὑπερφυῶς ἐκίνει καὶ προὔβαινεν αὐτῷ πάθει τε ποικίλος καὶ χάριτι θαυμαστὸς ὁ λόγος, πολλὰς μὲν ἱέναι χρόας ἐπὶ τοῦ προσώπου τόν Καίσαρα, πάσας δὲ τῆς ψυχῆς τρεπόμενον τροπὰς κατάδηλον εἶναι, τέλος δὲ τῶν κατὰ Φάρσαλον ἁψαμένου τοῦ ῥήτορος ἀγώνων ἐκπαθῆ γενόμενον τιναχθῆναι τῷ σώματι καὶ τῆς χειρὸς ἐκβαλεῖν ἔνια τῶν γραμματείων, τόν γοῦν ἄνθρωπον ἀπέλυσε τῆς αἰτίας βεβιασμένος. # Bölüm 40

40.140. Bölüm

Bundan sonra devlet tek adam yönetimine geçince Cicero kamu işlerini bıraktı ve felsefe öğrenmek isteyen gençlerle vakit geçirdi. En soylu ve en önde gelen bu gençlerle yakınlığı sayesinde yeniden şehirde en büyük güce ulaştı.

40.1

ἐκ τούτου Κικέρων, εἰς μοναρχίαν τῆς πολιτείας μεθεστώσης, ἀφέμενος τοῦ τὰ κοινὰ πράττειν ἐσχόλαζε τοῖς βουλομένοις φιλοσοφεῖν τῶν νέων, καὶ σχεδὸν ἐκ τῆς πρὸς τούτους συνηθείας, εὐγενεστάτους καὶ πρώτους ὄντας, αὖθις ἴσχυεν ἐν τῇ πόλει μέγιστον.

40.2Asıl işi felsefe diyaloglarını yazmak, çeviri yapmak, diyalektik ve fizik terimlerini tek tek Latinceye aktarmaktı. Söylendiğine göre tasavvur, tasdik, hükmü askıya alma ve kavrama terimlerini, ayrıca atom, parçasız, boşluk ve benzeri birçok terimi Romalılara ilk ya da en çok tanıtan odur; bunları kimini mecazla, kimini başka yakınlıklarla anlaşılır ve kullanılır hâle getirmiştir.

40.2

αὐτῷ δʼ ἔργον μὲν ἦν τὸ τοὺς φιλοσόφους συντελεῖν διαλόγους καὶ μεταφράζειν, καὶ τῶν διαλεκτικῶν ἢ φυσικῶν ὀνομάτων ἕκαστον εἰς Ῥωμαϊκὴν μεταβάλλειν διάλεκτον ἐκεῖνος γάρ ἐστιν, ὥς φασιν, ὁ καὶ τὴν φαντασίαν καὶ τὴν συγκατάθεσιν καὶ τὴν ἐποχὴν καὶ τὴν κατάληψιν, ἔτι δὲ τὸ ἄτομον, τὸ ἀμερές, τὸ κενὸν, ἄλλα τε πολλὰ τῶν τοιούτων ἐξονομάσας πρῶτος ἢ μάλιστα Ῥωμαίοις, τὰ μὲν μεταφοραῖς, τὰ δʼ οἰκειότησιν ἄλλαις γνώριμα καὶ προσήγορα μηχανησάμενος.

40.3Şiir yeteneğini eğlence olarak kullanırdı. Söylendiğine göre buna kendini verdiğinde bir gecede beş yüz mısra yazardı. Bu dönemin büyük bir kısmını Tusculum'daki arazilerinde geçirdi ve dostlarına Laertes'in hayatını yaşadığını yazdı; bunu ya alışkanlığı üzere şaka olsun diye ya da siyaset için çırpınan bir hırsla mevcut durumdan rahatsızlık duyarak söylüyordu.

40.3

τῇ δὲ πρὸς τὴν ποίησιν εὐκολίᾳ παίζων ἐχρῆτο. λέγεται γάρ, ὁπηνίκα ῥυείη πρὸς τὸ τοιοῦτον, τῆς νυκτὸς ἔπη ποιεῖν πεντακόσια. τὸ μὲν οὖν πλεῖστον τοῦ χρόνου τούτου περὶ Τοῦσκλον ἐν χωρίοις αὑτοῦ διάγων ἔγραφε πρὸς τοὺς φίλους Λαέρτου βίον ζῆν, εἴτε παίζων, ὡς ἔθος εἶχεν, εἴθʼ ὑπὸ φιλοτιμίας σπαργῶν πρὸς τὴν πολιτείαν καὶ ἀδημονῶν τοῖς καθεστῶσι.

40.4Şehre pek nadir, Caesar'a saygı göstermek için inerdi. Ona onurlar oylanmasını destekleyenlerin ve onun ve yaptıkları için hep yeni bir şey söylemeye çalışanların başında geliyordu. Pompeius'un heykelleri hakkında söylediği söz bunun bir örneğidir. Bu heykeller yıkılıp indirilmişti, Caesar yeniden dikilmelerini emretti ve dikildiler. Cicero, Caesar'ın bu insaniyetle Pompeius'un heykellerini dikerken kendi heykellerini sağlama aldığını söyledi.

40.4

σπανίως δʼ εἰς ἄστυ θεραπείας ἕνεκα τοῦ Καίσαρος κατῄει, καὶ πρῶτος ἦν τῶν συναγορευόντων ταῖς τιμαῖς καὶ λέγειν ἀεί τι καινὸν εἰς τὸν ἄνδρα καὶ τὰ πραττόμενα φιλοτιμουμένων, οἷόν ἐστι καὶ τὸ περὶ τῶν Πομπηίου λεχθὲν εἰκόνων, ἃς ἀνῃρημένας καὶ καταβεβλημένας ὁ Καῖσαρ ἐκέλευσεν ἀνασταθῆναι· καὶ ἀνεστάθησαν. ἔφη γὰρ ὁ Κικέρων ὅτι ταύτῃ τῇ φιλανθρωπίᾳ Καῖσαρ τοὺς μὲν Πομπηίου ἵστησι, τοὺς δʼ αὑτοῦ πήγνυσιν ἀνδριάντας. # Bölüm 41

41.141. Bölüm

Söylendiğine göre vatan tarihini yazmayı, buna pek çok Yunan unsuru katmayı ve toplamış olduğu bütün söz ve mitleri bu esere dökmeyi düşünüyordu. Ama birçok kamusal ve özel iş ve üzüntü bunu engelledi; bunların çoğu kendi seçiminden kaynaklanmış görünüyor.

41.1

διανοούμενος δʼ, ὡς λέγεται, τὴν πάτριον ἱστορίαν γραφῇ περιλαβεῖν καὶ πολλὰ συμμῖξαι τῶν Ἑλληνικῶν καὶ ὅλως τοὺς συνηγμένους λόγους αὐτῷ καὶ μύθους ἐνταῦθα τρέψαι, πολλοῖς μὲν δημοσίοις, πολλοῖς δʼ ἰδίοις κατελήφθη πράγμασιν ἀβουλήτοις καὶ πάθεσιν, ὧν αὐθαίρετα δοκεῖ πλεῖστα συμβῆναι.

41.2Önce karısı Terentia'yı boşadı, çünkü savaş sırasında kendisini ihmal etmişti: yola gerekli erzak olmadan gönderilmişti, İtalya'ya döndüğünde de iyi bir davranış görmemişti. Uzun süre Brundisium'da kaldığı hâlde karısı yanına gelmemiş, bu kadar uzun yolu tek başına gelen genç kızlarına uygun bir eşlik ve yol masrafı sağlamamış, üstelik evini Cicero'ya her şeyden yoksun, bomboş, büyük borçlarla bırakmıştı.

41.2

πρῶτον μὲν γὰρ ἀπεπέμψατο τὴν γυναῖκα Τερεντίαν ἀμεληθεὶς ὑπʼ αὐτῆς παρὰ τὸν πόλεμον, ὥστε καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐφοδίων ἐνδεὴς ἀποσταλῆναι καὶ μηδʼ ὅτε κατῆρεν αὖθις εἰς Ἰταλίαν τυχεῖν εὐγνώμονος, αὐτὴ μὲν γὰρ οὐκ ἦλθεν, ἐν Βρεντεσίῳ διατρίβοντος αὐτοῦ πολὺν χρόνον, ἐρχομένῃ δὲ τῇ θυγατρί, παιδίσκῃ νέᾳ, τοσαύτην ὁδὸν, οὐ πομπὴν πρέπουσαν, οὐ χορηγίαν παρέσχεν, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκίαν τῷ Κικέρωνι πάντων ἔρημον καὶ κενὴν ἀπέδειξεν ἐπὶ πολλοῖς ὀφλήμασι καὶ μεγάλοις.

41.3Boşanmanın en makul sebepleri olarak anlatılanlar bunlardır. Terentia bunları da reddediyordu, Cicero da kısa süre sonra genç bir kızla evlenerek ona parlak bir savunma imkânı verdi. Terentia'ya göre genç kızın güzelliğine kapılmıştı, Cicero'nun azatlısı Tiro'ya göre ise borçlarını ödeyebilmek için zenginlik istemişti.

41.3

αὗται γὰρ εἰσιν αἱ λεγόμεναι τῆς διαστάσεως εὐπρεπέσταται προφάσεις, τῇ δὲ Τερεντίᾳ καὶ ταύτας ἀρνουμένῃ λαμπρὰν ἐποίησε τὴν ἀπολογίαν αὐτὸς ἐκεῖνος μετʼ οὐ πολὺν χρόνον γήμας παρθένον, ὡς μὲν ἡ Τερεντία κατεφήμιζεν, ἔρωτι τῆς ὥρας, ὡς δὲ Τίρων ὁ τοῦ Κικέρωνος ἀπελεύθερος γέγραφεν, εὐπορίας ἕνεκεν πρὸς διάλυσιν δανείων.

41.4Kız çok zengindi ve Cicero mirasçı olarak onun mal varlığına vasilik ediyordu. Çok büyük borçları olduğundan, dostları ve akrabaları onu yaşına uymayan bu evliliği yapmaya, kızın malıyla alacaklılarından kurtulmaya ikna ettiler. Antonius da Philippica'lara yazdığı cevaplarda bu evliliği anarak onun yanında yaşlandığı karısını kovduğunu söyler; bu sözle, Cicero'nun iş görmez ve savaşmaz bir insan olarak evden çıkmayışıyla da zarifçe alay eder.

41.4

ἦν γὰρ ἡ παῖς σφόδρα πλουσία, καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῆς ὁ Κικέρων ἐν πίστει κληρονόμος ἀπολειφθεὶς διεφύλαττεν. ὀφείλων δὲ πολλὰς μυριάδας ὑπὸ τῶν φίλων καὶ οἰκείων ἐπείσθη τὴν παῖδα γῆμαι παρʼ ἡλικίαν καὶ τοὺς δανειστὰς ἀπαλλάξαι τοῖς ἐκείνης χρησάμενος. Ἀντώνιος δὲ τοῦ γάμου μνησθεὶς ἐν ταῖς πρὸς τοὺς Φιλιππικοὺς ἀντιγραφαῖς ἐκβαλεῖν αὐτόν φησι γυναῖκα παρʼ ἡ ἐγήρασε· χαριέντως ἅμα τὴν οἰκουρίαν ὡς ἀπράκτου καὶ ἀστρατεύτου παρασκώπτων τοῦ Κικέρωνος.

41.5Evlendikten kısa süre sonra kızı, Piso'nun ölümünden sonra evlendiği Lentulus'un evinde doğum yaparken öldü. Cicero'yu teselli etmek için her yerden dostları geldi, ama bu olayı çok ağır karşıladı; hatta evlendiği kadını, Tullia'nın ölümüne sevindiğini düşünerek boşadı.

41.5

γήμαντι δʼ αὐτῷ μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἡ θυγάτηρ ἀπέθανε τίκτουσα παρὰ Λέντλῳ· τούτῳ γὰρ ἐγαμήθη μετὰ τὴν Πείσωνος τοῦ προτέρου ἀνδρὸς τελευτήν. καὶ συνῆλθον μὲν ἐπὶ τὴν παραμυθίαν τῷ Κικέρωνι πανταχόθεν οἱ φίλοι· βαρέως δʼ ἄγαν ἤνεγκε τὸ συμβεβηκός, ὥστε καὶ τὴν γαμηθεῖσαν ἀποπέμψασθαι δόξασαν ἡσθῆναι τῇ τελευτῇ τῆς Τυλλίας. # Bölüm 42

42.142. Bölüm

Cicero'nun ev işleri böyleydi. Caesar'a karşı hazırlanan komploya katılmadı. Oysa Brutus'un en yakın dostlarındandı ve mevcut durumdan herkesten fazla rahatsız olup eski günleri özlediği görülüyordu. Ama komplocular onun tabiatından, cesaretsiz olduğu için, ve en güçlü tabiatlarda bile yüreğin tükendiği yaşından çekindiler.

42.1

τὰ μὲν οὖν κατʼ οἶκον οὕτως εἶχε τῷ Κικέρωνι. τῆς δʼ ἐπὶ Καίσαρα συνισταμένης πράξεως οὐ μετέσχε, καίπερ ὢν ἑταῖρος ἐν τοῖς μάλιστα Βρούτου καὶ βαρύνεσθαι τὰ παρόντα καὶ τὰ πάλαι ποθεῖν πράγματα δοκῶν ὡς ἕτερος οὐδείς. ἀλλʼ ἔδεισαν οἱ ἄνδρες αὐτοῦ τήν τε φύσιν ὡς ἐνδεᾶ τόλμης, τόν τε χρόνον, ἐν ᾧ καὶ ταῖς ἐρρωμενεστάταις φύσεσιν ἐπιλείπει τὸ θαρρεῖν.

42.2Brutus ve Cassius işi bitirdikten sonra Caesar'ın dostları onlara karşı birleşti ve şehrin yeniden iç savaşa sürüklenmesinden korkuldu. Konsül Antonius senatoyu topladı ve birlik üzerine kısa bir konuşma yaptı. Cicero ise duruma uygun uzun bir konuşma yaparak senatoyu, Atinalıları örnek alıp Caesar'ın öldürülmesi için af ilan etmeye ve Brutus ile Cassius'a eyaletler vermeye ikna etti.

42.2

ὡς δʼ οὖν ἐπέπρακτο τοῖς περὶ Βροῦτον καὶ Κάσσιον τὸ ἔργον καὶ τῶν Καίσαρος φίλων συνισταμένων ἐπὶ τοὺς ἄνδρας αὖθις ἦν δέος ἐμφυλίοις πολέμοις περιπετῆ γενέσθαι τήν πόλιν, Ἀντώνιος μὲν ὑπατεύων τήν βουλὴν συνήγαγε καὶ βραχέα διελέχθη περὶ ὁμονοίας, Κικέρων δὲ πολλὰ πρὸς τὸν καιρὸν οἰκείως διελθών ἔπεισε τήν σύγκλητον Ἀθηναίους μιμησαμένην ἀμνηστίαν τῶν ἐπὶ Καίσαρι ψηφίσασθαι νεῖμαι δὲ τοῖς περὶ Κάσσιον καὶ Βροῦτον ἐπαρχίας.

42.3Ama bundan bir sonuç çıkmadı. Halk, cesedin forumdan geçirildiğini görünce kendiliğinden acımaya kapıldı. Antonius da onlara kana bulanmış, kılıçlarla delik deşik edilmiş giysisini gösterince öfkeden çıldırdılar, forumda adamları aramaya başladılar, ellerinde ateşle evlerini yakmaya koştular. Onlar önceden önlem aldıkları için bu tehlikeden kurtuldular, ama başka birçok büyük tehlike bekledikleri için şehri terk ettiler.

42.3

ἔσχε δὲ τούτων τέλος οὐδέν, ὁ γὰρ δῆμος αὐτὸς μὲν ἀφʼ ἑαυτοῦ πρὸς οἶκτον ἐξαχθείς ὡς εἶδε τόν νεκρὸν ἐκκομιζόμενον διʼ ἀγορᾶς, Ἀντωνίου δὲ καὶ τήν ἐσθῆτα δείξαντος αὐτοῖς αἵματος κατάπλεων καὶ κεκομμένην πάντῃ τοῖς ξίφεσιν, ἐκμανέντες ὑπʼ ὀργῆς ἐν ἀγορᾷ ζήτησιν ἐποιοῦντο τῶν ἀνδρῶν, καὶ πῦρ ἔχοντες ἐπὶ τὰς οἰκίας ἔθεον ὡς ὑφάψοντες. οἱ δὲ τοῦτον μὲν τῷ προπεφυλάχθαι διέφυγον τόν κίνδυνον, ἑτέρους δὲ πολλοὺς καὶ μεγάλους προσδοκῶντες ἐξέλιπον τήν πόλιν. # Bölüm 43

43.143. Bölüm

Antonius hemen büyüklendi ve tek başına egemen olacağı korkusu herkesi sardı, ama en çok Cicero'yu. Cicero'nun siyasetteki gücünün yeniden arttığını ve Brutus'un adamlarıyla yakın olduğunu görünce onun şehirde bulunmasından rahatsız oldu. Ayrıca hayatlarının farklılığı yüzünden birbirlerine zaten bir şüpheleri vardı.

43.1

εὐθὺς οὖν ὁ Ἀντώνιος ἐπῆρτο, καί πᾶσι μὲν ἦν φοβερὸς ὡς μοναρχήσων, τῷ δὲ Κικέρωνι φοβερώτατος. ἀναρρωννυμένην τε γὰρ αὐτῷ πάλιν ὁρῶν τὴν δύναμιν ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ τοῖς περὶ Βροῦτον ἐπιτήδειον εἰδώς ἤχθετο παρόντι. καί πού τι καί προϋπῆρχεν ὑποψίας αὐτοῖς πρὸς ἀλλήλους κατὰ τὴν τῶν βίων ἀνομοιότητα καί διαφοράν.

43.2Bundan korkan Cicero önce komutan yardımcısı olarak Dolabella ile Suriye'ye gitmeye karar verdi. Ama Antonius'tan sonra konsül olacak Hirtius ile Pansa, Cicero'ya hayran iyi insanlar, onlardan ayrılmamasını rica edip o yanlarında olursa Antonius'u yıkacaklarını söylediler. O da ne büsbütün güvenerek ne de güvenmeyerek Dolabella'dan vazgeçti; Hirtius'la anlaşıp yazı Atina'da geçirmeye, onlar göreve başlayınca geri dönmeye karar verdi ve tek başına yola çıktı.

43.2

ταῦτα δείσας ὁ Κικέρων πρῶτον μὲν ὥρμησε πρεσβευτὴς Δολοβέλλᾳ συνεκπλεῦσαι εἰς Συρίαν ἐπεὶ δʼ οἱ μέλλοντες ὑπατεύειν μετʼ Ἀντώνιον, Ἵρτιος καί Πάνσας, ἄνδρες ἀγαθοὶ καί ζηλωταὶ τοῦ Κικέρωνος, ἐδέοντο μὴ σφᾶς καταλιπεῖν, ὑποδεχόμενοι καταλύσειν Ἀντώνιον ἐκείνου παρόντος, ὁ δʼ οὔτʼ ἀπιστῶν παντάπασιν οὔτε πιστεύων Δολοβέλλαν μὲν εἴασε χαίρειν, ὁμολογήσας δὲ τοῖς περὶ τὸν Ἵρτιον τὸ θέρος ἐν Ἀθήναις διάξειν, ὅταν δʼ ἐκεῖνοι παραλάβωσι τὴν ἀρχήν, ἀφίξεσθαι πάλιν, αὐτὸς καθʼ ἑαυτὸν ἐξέπλευσε.

43.3Yolculuk gecikince Roma'dan, her zaman olduğu gibi, yeni haberler geldi: Antonius şaşırtıcı bir biçimde değişmiş, her şeyi senatonun görüşüne göre yapıyor ve yönetiyormuş; işlerin en iyi duruma gelmesi için yalnız onun varlığı gerekiyormuş. Bunun üzerine aşırı ihtiyatlılığından dolayı kendini kınayıp Roma'ya döndü.

43.3

γενομένης δὲ περὶ τόν πλοῦν διατριβῆς, καί λόγων ἀπὸ Ῥώμης, οἷα φιλεῖ, καινῶν προσπεσόντων, μεταβεβλῆσθαι μὲν Ἀντώνιον θαυμαστὴν μεταβολὴν καί πάντα πράττειν καί πολιτεύεσθαι πρὸς τὴν σύγκλητον, ἐνδεῖν δὲ τῆς ἐκείνου παρουσίας τὰ πράγματα μὴ τὴν ἀρίστην ἔχειν διάθεσιν, καταμεμψάμενος αὐτὸς αὐτοῦ τὴν πολλὴν εὐλάβειαν ἀνέστρεφεν αὖθις εἰς Ῥώμην.

43.4İlk umutları boşa çıkmadı. Onu karşılamak için sevinç ve özlemle öyle büyük bir kalabalık aktı ki, kapılarda ve şehre girişinde gösterilen saygı ve sevgi neredeyse bir gün sürdü. Ertesi gün Antonius senatoyu toplayıp onu çağırdı, ama gitmedi; yorgunluktan rahatsız olduğunu öne sürerek yatağından kalkmadı.

43.4

καί τῶν πρώτων οὐ διημάρτανεν ἐλπίδων τοσοῦτο πλῆθος ἀνθρώπων ὑπὸ χαρᾶς καί πόθου πρὸς τὴν ἀπάντησιν ἐξεχύθη, καὶ σχεδὸν ἡμερήσιον ἀνήλωσαν χρόνον αἱ περὶ τὰς πύλας καί τὴν εἴσοδον αὐτοῦ δεξιώσεις καί φιλοφροσύναι. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ βουλὴν συναγαγόντος Ἀντωνίου καί καλοῦντος αὐτόν οὐκ ἦλθεν, ἀλλὰ κατέκειτο μαλακῶς ἔχειν ἐκ τοῦ κόπου σκηπτόμενος.

43.5Asıl sebebin, yolda karşılaştığı bir şüphe ve ihbar yüzünden bir tuzaktan korkması olduğu düşünülüyordu. Antonius bu suçlamaya öfkelendi, onu getirmeleri ya da evini yakmaları için askerler gönderdi. Ama birçok kişi araya girip yalvarınca yalnız kefil alıp vazgeçti.

43.5

ἐδόκει δὲ τάληθὲς ἐπιβουλῆς εἶναι φόβος ἔκ τινος ὑποψίας καί μηνύσεως καθʼ ὁδὸν αὐτῷ προσπεσούσης. Ἀντώνιος δὲ χαλεπῶς μὲν εἶχεν ἐπὶ τῇ διαβολῇ καί στρατιώτας ἔπεμψεν ἄγειν αὐτόν ἢ καταπρῆσαι τὴν οἰκίαν κελεύσας, ἐνστάντων δὲ πολλῶν καί δεηθέντων ἐνέχυρα λαβὼν μόνον ἐπαύσατο.

43.6Bundan sonra birbirlerini sessizce geçiştirip sakınarak yaşadılar. Sonunda genç Caesar Apollonia'dan gelip o Caesar'ın mirasını kabul etti ve Antonius'un mirastan alıkoyduğu yirmi beş milyon [drahmi] yüzünden onunla anlaşmazlığa düştü.

43.6

καί τὸ λοιπὸν οὕτως ἀντιπαρεξιόντες ἀτρέμα καί φυλαττόμενοι διετέλουν, ἄχρι οὗ Καῖσαρ ὁ νέος ἐξ Ἀπολλωνίας παραγενόμενος τόν τε κλῆρον ἀνεδέξατο τοῦ Καίσαρος ἐκείνου, καί περὶ τῶν δισχιλίων πεντακοσίων μυριάδων ἃς Ἀντώνιος ἐκ τῆς οὐσίας κατεῖχεν, εἰς διαφορὰν κατέστη πρὸς αὐτόν. # Bölüm 44

44.144. Bölüm

Bunun üzerine genç Caesar'ın annesiyle evli olan Philippus ve kız kardeşiyle evli olan Marcellus, delikanlıyla birlikte Cicero'nun yanına gelip anlaştılar: Cicero sözüyle ve siyasetiyle senatoda ve halk arasında ona güç sağlayacak, o da Cicero'ya para ve silahla güvenlik sağlayacaktı. Çünkü delikanlının etrafında Caesar'ın emrinde savaşmış az sayıda olmayan adam toplanmıştı.

44.1

ἐκ δὲ τούτου Φίλιππος ὁ τὴν μητέρα τοῦ νέου Καίσαρος ἔχων καὶ Μάρκελλος ὁ τὴν ἀδελφὴν ἀφικόμενοι μετὰ τοῦ νεανίσκου πρὸς τὸν Κικέρωνα συνέθεντο, Κικέρωνα μὲν ἐκείνῳ τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου καὶ τὴν ἀπὸ τῆς πολιτείας δύναμιν ἔν τε τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ παρέχειν, ἐκεῖνον δὲ Κικέρωνι τὴν ἀπὸ τῶν χρημάτων καὶ τῶν ὅπλων ἀσφάλειαν. ἤδη γὰρ οὐκ ὀλίγους τῶν ὑπὸ Καίσαρι στρατευσαμένων περὶ αὑτὸν εἶχε τὸ μειράκιον.

44.2Cicero'nun Caesar'ın dostluğunu seve seve kabul etmesinin daha büyük bir sebebi olduğu da düşünülüyordu. Anlaşılan, Pompeius ile Caesar henüz hayattayken rüyasında birinin senatörlerin çocuklarını Capitolium'a çağırdığını görmüş; Zeus onlardan birini Roma'nın başına geçirecekmiş.

44.2

ἐδόκει δὲ καὶ μείζων τις αἰτία γεγονέναι τοῦ τὸν Κικέρωνα δέξασθαι προθύμως τὴν Καίσαρος φιλίαν. ἔτι γὰρ, ὡς ἔοικε, Πομπηίου ζῶντος καὶ Καίσαρος ἔδοξε κατὰ τοὺς ὕπνους ὁ Κικέρων καλεῖν τινα τοὺς τῶν συγκλητικῶν παῖδας εἰς τὸ Καπιτώλιον, ὡς μέλλοντος ἐξ αὐτῶν ἕνα τοῦ Διὸς ἀποδεικνύειν τῆς Ῥώμης ἡγεμόνα·

44.3Vatandaşlar heyecanla koşarak tapınağın çevresinde durmuş, çocuklar mor kenarlı giysileriyle sessizce oturmuş. Birden kapılar açılmış, çocuklar birer birer kalkıp tanrının önünden geçmiş, tanrı hepsini gözden geçirip üzgün bir şekilde geri göndermiş. Ama sıra bu çocuğa gelince sağ elini uzatıp şöyle demiş: "Ey Romalılar, başınıza geçtiğinde bu çocuk iç savaşlarınıza son verecek."

44.3

τοὺς δὲ πολίτας ὑπὸ σπουδῆς θέοντας ἵστασθαι περὶ τὸν νεών, καὶ τοὺς παῖδας ἐν ταῖς περιπορφύροις καθέζεσθαι σιωπὴν ἔχοντας, ἐξαίφνης δὲ τῶν θυρῶν ἀνοιχθεισῶν καθʼ ἕνα τῶν παίδων ἀνισταμένων κύκλῳ παρὰ τὸν θεὸν παραπορεύεσθαι, τὸν δὲ πάντας ἐπισκοπεῖν καὶ ἀποπέμπειν ἀχθομένους. ὡς δʼ οὗτος ἦν προσιὼν κατʼ αὐτόν, ἐκτεῖναι τὴν δεξιὰν καὶ εἰπεῖν ὦ Ῥωμαῖοι, πέρας ὑμῖν ἐμφυλίων πολέμων οὗτος ἡγεμὼν γενόμενος.

44.4Anlatıldığına göre bu rüyayı gören Cicero, çocuğun yüzünü aklına kazımış ve canlı olarak hatırlıyormuş, ama kim olduğunu bilmiyormuş. Ertesi gün Campus Martius'a indiğinde, çocuklar idmandan dönüyormuş ve bu çocuk rüyasında gördüğü gibi Cicero'nun karşısına çıkmış. Şaşkınlıkla ailesinin kim olduğunu sormuş.

44.4

τοιοῦτόν φασιν ἐνύπνιον ἰδόντα τὸν Κικέρωνα τὴν μὲν ἰδέαν τοῦ παιδὸς ἐκμεμάχθαι καὶ κατέχειν ἐναργῶς, αὑτὸν δʼ οὐκ ἐπίστασθαι. μεθʼ ἡμέραν δὲ καταβαίνοντος εἰς τὸ πεδίον τὸ Ἄρειον αὐτοῦ, τοὺς παῖδας ἤδη γεγυμνασμένους ἀπέρχεσθαι, κἀκεῖνον ὀφθῆναι τῷ Κικέρωνι πρῶτον οἷος ὤφθη καθʼ ὕπνον, ἐκπλαγέντα δὲ πυνθάνεσθαι τίνων εἴη γονέων.

44.5Babası çok önde gelen biri olmayan Octavius, annesi Caesar'ın yeğeni Attia'ydı. Bu yüzden öz çocuğu olmayan Caesar, vasiyetinde ona evini ve malını bırakmıştı. Bundan sonra Cicero'nun karşılaştıklarında bu çocukla özenle konuştuğu, onun da bu dostluğu sıcak karşıladığı söylenir; zaten rastlantı sonucu Cicero'nun konsüllüğü sırasında doğmuştu.

44.5

ἦν δὲ πατρὸς Ὀκταουΐου τῶν οὐκ ἄγαν ἐπιφανῶν, Ἀττίας δὲ μητρός, ἀδελφιδῆς Καίσαρος, ὅθεν Καῖσαρ αὐτῷ παῖδας οὐκ ἔχων ἰδίους τὴν οὐσίαν ἑαυτοῦ καὶ τὸν οἶκον ἐν ταῖς διαθήκαις ἔδωκεν. ἐκ τούτου φασὶ τὸν Κικέρωνα τῷ παιδὶ κατὰ τὰς ἀπαντήσεις ἐντυγχάνειν ἐπιμελῶς, κἀκεῖνον οἰκείως δέχεσθαι τὰς φιλοφροσύνας καὶ γὰρ ἐκ τύχης αὐτῷ γεγονέναι συμβεβήκει Κικέρωνος ὑπατεύοντος. # Bölüm 45

45.145. Bölüm

Anlatılan sebepler bunlardır. Ama asıl önce Antonius'a duyduğu nefret, sonra da onura yenik düşen tabiatı Cicero'yu Caesar'ın yanına getirdi; onun gücünü siyasetine katacağını düşünüyordu. Delikanlı ona öyle yaltaklanıyordu ki, ona baba diye sesleniyordu.

45.1

αὗται μὲν οὖν προφάσεις ἦσαν αἱ λεγόμεναι· τὸ δὲ πρὸς Ἀντώνιον μῖσος Κικέρωνα πρῶτον, εἶτα ἡ φύσις ἥττων οὖσα τιμῆς προσεποίησε Καίσαρι νομίζοντα προσλαμβάνειν τῇ πολιτείᾳ τὴν ἐκείνου δύναμιν. οὕτω γὰρ ὑπῄει τὸ μειράκιον αὐτόν ὥστε καὶ πατέρα προσαγορεύειν.

45.2Buna çok öfkelenen Brutus, Atticus'a yazdığı mektuplarda Cicero'yu suçladı: Antonius korkusuyla Caesar'a saygı göstererek vatan için özgürlük değil, kendine insancıl bir efendi aradığı belli oluyordu. Yine de Brutus, Atina'da filozoflar arasında yaşayan Cicero'nun oğlunu yanına alıp ona komutanlık görevleri verdi ve onunla birçok başarı kazandı.

45.2

ἐφʼ ᾧ σφόδρα Βροῦτος ἀγανακτῶν ἐν ταῖς πρὸς Ἀττικὸν ἐπιστολαῖς καθήψατο τοῦ Κικέρωνος, ὅτι διὰ φόβον Ἀντωνίου θεραπεύων τόν Καίσαρα δῆλός ἐστιν οὐκ ἐλευθερίαν τῇ πατρίδι πράττων, ἀλλὰ δεσπότην φιλάνθρωπον αὑτῷ μνώμενος. οὐ μὴν ἀλλὰ τόν γε παῖδα Κικέρωνος ὁ Βροῦτος ἐν Ἀθήναις διατρίβοντα παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ἀναλαβὼν ἔσχεν ἐφʼ ἡγεμονίαις, καὶ πολλὰ χρώμενος αὐτῷ κατώρθου.

45.3Cicero'nun şehirdeki gücü o sırada zirveye ulaştı. İstediği gibi hüküm sürerek Antonius'u dışarı attı, ona karşı siyasi çoğunluk oluşturdu, iki konsül Hirtius ile Pansa'yı ona karşı savaşmaya gönderdi. Senatoyu, vatan için savaşan biri olarak Caesar'a lictorlar ve praetorluk nişanları vermeye ikna etti.

45.3

τοῦ δὲ Κικέρωνος ἀκμὴν ἔσχεν ἡ δύναμις ἐν τῇ πόλει τότε μεγίστην, καὶ κρατῶν ὅσον ἐβούλετο τόν μὲν Ἀντώνιον ἐξέκρουσε καὶ κατεστασίασε καὶ πολεμήσοντας αὐτῷ τοὺς δύο ὑπάτους, Ἵρτιον καὶ Πάνσαν, ἐξέπεμψε, Καίσαρι δὲ ῥαβδούχους καὶ στρατηγικὸν κόσμον, ὡς δὴ προπολεμοῦντι τῆς πατρίδος, ἔπεισε ψηφίσασθαι τὴν σύγκλητον.

45.4Antonius yenildikten ve iki konsül de savaşta öldükten sonra ordular Caesar'ın yanında toplandı. Senato, parlak bir talihle yükselen bu genç adamdan korkarak onurlar ve hediyelerle ordularını ondan koparmaya, gücünü dağıtmaya çalıştı; çünkü Antonius kaçtığı için vatan savunucularına artık ihtiyacı yoktu.

45.4

ἐπεὶ δʼ Ἀντώνιος μὲν ἥττητο, τῶν δʼ ὑπάτων ἀμφοτέρων ἀποθανόντων ἐκ τῆς μάχης πρὸς Καίσαρα συνέστησαν αἱ δυνάμεις, δείσασα δʼ ἡ βουλὴ νέον ἄνδρα καὶ τύχῃ λαμπρᾷ κεχρημένον ἐπειρᾶτο τιμαῖς καὶ δωρεαῖς ἀποκαλεῖν αὐτοῦ τὰ στρατεύματα καὶ περισπᾶν τὴν δύναμιν, ὡς μὴ δεομένη τῶν προπολεμούντων Ἀντωνίου πεφευγότος,

45.5Bundan korkan Caesar gizlice Cicero'ya adamlar gönderip ikisinin birlikte konsüllüğe çalışmasını, makamı devralıp işleri dilediği gibi yönetmesini, yalnız ad ve şöhret peşinde koşan bu delikanlıyı da yönlendirmesini rica ettirip onu ikna etti. Caesar da sonradan, dağıtılmaktan ve yalnız kalmaktan korkarak Cicero'nun hırsından zamanında yararlandığını, kendi desteğiyle konsüllüğe aday olması için onu kışkırttığını itiraf etmiştir.

45.5

οὕτως ὁ Καῖσαρ φοβηθεὶς ὑπέπεμπε τῷ Κικέρωνι τοὺς δεομένους καὶ πείθοντας ὑπατείαν μὲν ἀμφοτέροις ὁμοῦ πράττειν, χρῆσθαι δὲ τοῖς πράγμασιν ὅπως αὐτὸς ἔγνωκε, παραλαμβάνοντα τὴν ἀρχήν, καὶ τὸ μειράκιον διοικεῖν ὀνόματος καὶ δόξης γλιχόμενον. ὡμολόγει δὲ Καῖσαρ αὐτὸς ὡς δεδιὼς κατάλυσιν καὶ κινδυνεύων ἔρημος γενέσθαι χρήσαιτο τῇ Κικέρωνος ἐν δέοντι φιλαρχίᾳ, προτρεψάμενος αὐτόν ὑπατείαν μετιέναι συμπράττοντος αὐτοῦ καὶ συναρχαιρεσιάζοντος. # Bölüm 46

46.146. Bölüm

İşte burada Cicero, yaşlı bir adam olarak bir genç tarafından büyük ölçüde kandırılıp aldatıldı. Onu seçimde destekledi, senatoyu ona kazandırdı. Bu yüzden dostları onu hemen suçladı, kısa süre sonra da kendini mahvettiğini ve halkın özgürlüğünü ele verdiğini anladı.

46.1

ἐνταῦθα μέντοι μάλιστα Κικέρων ἐπαρθεὶς ὑπὸ νέου γέρων καὶ φενακισθεὶς καὶ συναρχαιρεσιάσας καὶ παρασχὼν αὐτῷ τὴν σύγκλητον εὐθὺς μὲν ὑπὸ τῶν φίλων αἰτίαν εἶχεν, ὀλίγῳ δʼ ὕστερον αὑτὸν ἀπολωλεκὼς ᾔσθετο καὶ τοῦ δήμου προέμενος τὴν ἐλευθερίαν.

46.2Genç adam güçlenip konsüllüğü alınca Cicero'yu bir kenara attı, Antonius ve Lepidus ile dost olup güçlerini birleştirdi ve egemenliği, başka bir mülk gibi, onlarla paylaştı. Ölmesi gereken iki yüzden fazla adamın listesi yapıldı. Anlaşmazlıkların en çok tartışma yaratanı Cicero'nun listeye yazılması oldu. Antonius, Cicero önce ölmezse uzlaşmaya yanaşmıyordu, Lepidus Antonius'un yanındaydı, Caesar ise ikisine de karşı direniyordu.

46.2

αὐξηθεὶς γὰρ ὁ νεανίας καὶ τὴν ὑπατείαν λαβών Κικέρωνα μὲν εἴασε χαίρειν, Ἀντωνίῳ δὲ καὶ Λεπίδῳ φίλος γενόμενος καὶ τὴν δύναμιν εἰς ταὐτὸ συνενεγκών, ὥσπερ ἄλλο τι κτῆμα, τὴν ἡγεμονίαν ἐνείματο πρὸς αὐτούς, καὶ κατεγράφησαν ἄνδρες οὓς ἔδει θνῄσκειν, ὑπὲρ διακοσίους. πλείστην δὲ τῶν ἀμφισβητημάτων αὐτοῖς ἔριν ἡ Κικέρωνος προγραφὴ παρέσχεν, Ἀντωνίου μὲν ἀσυμβάτως ἔχοντος εἰ μὴ πρῶτος ἐκεῖνος ἀποθνῄσκοι, Λεπίδου δʼ Ἀντωνίῳ προστιθεμένου, Καίσαρος δὲ πρὸς ἀμφοτέρους ἀντέχοντος.

46.3Yalnız kendilerinin katıldığı gizli görüşmeler Bononia yakınlarında üç gün sürdü ve ordugâhlardan uzakta, bir nehrin çevrelediği bir yerde bir araya geldiler. Söylendiğine göre Caesar ilk günler Cicero için mücadele etti, üçüncü gün ise pes etti ve adamı bıraktı. Karşılıklı takas şöyle oldu.

46.3

ἐγίνοντο δʼ αἱ σύνοδοι μόνοις ἀπόρρητοι περὶ πόλιν Βονωνίαν ἐφʼ ἡμέρας τρεῖς, καὶ συνῄεσαν εἰς τόπον τινὰ πρόσω τῶν στρατοπέδων ποταμῷ περιρρεόμενον. λέγεται δὲ τὰς πρώτας ἡμέρας διαγωνισάμενος ὑπὲρ τοῦ Κικέρωνος ὁ Καῖσαρ ἐνδοῦναι τῇ τρίτῃ καὶ προέσθαι τὸν ἄνδρα, τὰ δὲ τῆς ἀντιδόσεως οὕτως εἶχεν.

46.4Caesar Cicero'dan, Lepidus kardeşi Paullus'tan, Antonius da dayısı Lucius Caesar'dan vazgeçecekti. Öfke ve kuduzluk yüzünden insani düşünceden böyle uzaklaştılar; daha doğrusu, güce kavuşmuş tutkudan daha vahşi bir hayvan olmadığını gösterdiler.

46.4

ἔδει Κικέρωνος ἐκστῆναι Καίσαρα, Παύλου δὲ τἀδελφοῦ Λέπιδον, Λευκίου δὲ Καίσαρος Ἀντώνιον, ὃς ἦν θεῖος αὐτῷ πρὸς μητρός, οὕτως ἐξέπεσον ὑπὸ θυμοῦ καὶ λύσσης τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν, μᾶλλον δʼ ἀπέδειξαν ὡς οὐδὲν ἀνθρώπου θηρίον ἐστὶν ἀγριώτερον ἐξουσίαν πάθει προσλαβόντος. # Bölüm 47

47.147. Bölüm

Bunlar olurken Cicero, kardeşiyle birlikte Tusculum yakınlarındaki arazisindeydi. Listeleri öğrenince Cicero'nun deniz kıyısındaki arazisi Astura'ya gidip oradan Makedonya'ya, Brutus'un yanına gemiyle geçmeye karar verdiler; çünkü Brutus'un üstün geldiği söyleniyordu. Kederden bitkin bir hâlde tahtırevanlarla taşınıyorlardı. Yolda durup tahtırevanlarını yan yana getirerek birbirlerine ağıt yakıyorlardı.

47.1

πραττομένων δὲ τούτων ὁ Κικέρων ἦν μὲν ἐν ἀγροῖς ἰδίοις περὶ Τοῦσκλον, ἔχων τὸν ἀδελφὸν μεθʼ αὑτοῦ· πυθόμενοι δὲ τὰς προγραφὰς ἔγνωσαν εἷς Ἄστυρα μεταβῆναι, χωρίον παράλιον τοῦ Κικέρωνος, ἐκεῖθεν δὲ πλεῖν εἷς Μακεδονίαν πρὸς Βροῦτον· ἤδη γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ λόγος ἐφοίτα κρατοῦντος, ἐκομίζοντο δʼ ἐν φορείοις ἀπειρηκότες ὑπὸ λύπης· καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐφιστάμενοι καὶ τὰ φορεῖα παραβάλλοντες ἀλλήλοις προσωλοφύροντο.

47.2Quintus daha çok üzgündü, çaresizliğini düşünüyordu. Evden hiçbir şey almadığını söyledi, Cicero'nun da yol parası azdı. Bu yüzden Cicero'nun önden kaçıp kendisinin evden hazırlık yapıp peşinden gelmesinin daha iyi olacağını söyledi. Buna karar verdiler, kucaklaşıp ağlayarak ayrıldılar.

47.2

μᾶλλον δʼ ὁ Κόιντος ἠθύμει, καὶ λογισμὸς αὐτὸν εἰσῄει τῆς ἀπορίας· οὐδὲν γὰρ ἔφη λαβεῖν οἴκοθεν, ἀλλὰ καὶ τῷ Κικέρωνι γλίσχρον ἦν ἐφόδιον ἄμεινον οὖν εἶναι τὸν μὲν Κικέρωνα προλαμβάνειν τῇ φυγῇ, αὐτὸν δὲ μεταθεῖν οἴκοθεν συσκευασάμενον. ταῦτʼ ἔδοξε· καὶ περιλαβόντες ἀλλήλους καὶ ἀνακλαυσάμενοι διελύθησαν.

47.3Quintus birkaç gün sonra hizmetkârları tarafından arayanlara ele verildi ve oğluyla birlikte öldürüldü. Cicero ise Astura'ya varınca bir gemi bulup hemen bindi ve uygun rüzgârla Circaeum'a kadar gitti. Oradan kaptanlar hemen yola çıkmak istediği hâlde, ya denizden korktuğu için ya da Caesar'a henüz tamamen güvenini kaybetmediği için karaya çıktı ve Roma'ya gidiyormuş gibi yaya olarak yüz stadion yürüdü.

47.3

ὁ μὲν οὖν Κόιντος οὐ πολλαῖς ὕστερον ἡμέραις ὑπὸ τῶν οἰκετῶν προδοθεὶς τοῖς ζητοῦσιν ἀνῃρέθη μετὰ τοῦ παιδός. ὁ δὲ Κικέρων εἷς Ἄστυρα κομισθεὶς καὶ πλοῖον εὑρών εὐθὺς ἐνέβη καὶ παρέπλευσεν ἄχρι Κιρκαίου, πνεύματι χρώμενος. ἐκεῖθεν δὲ βουλομένων εὐθὺς αἴρειν τῶν κυβερνητῶν, εἴτε δείσας τὴν θάλασσαν εἴτʼ οὔπω παντάπασι τὴν Καίσαρος ἀπεγνωκὼς πίστιν, ἀπέβη καὶ παρῆλθε πεζῇ σταδίους ἑκατὸν ὡς εἷς Ῥώμην πορευόμενος.

47.4Sonra yine gidip gelerek fikir değiştirdi ve deniz yoluyla Astura'ya indi. Geceyi korkunç ve çaresiz düşüncelerle geçirdi. Hatta gizlice Caesar'ın evine girip ocağın başında kendini öldürerek ona bir öç ruhu musallat etmeyi bile düşündü. Ama işkence korkusu onu bu yoldan da vazgeçirdi. Kararını defalarca değiştirip karmaşık düşüncelerle kendini, hizmetkârlarının gemiyle Caieta'ya götürmesine bıraktı. Orada arazisi vardı; etesiyen rüzgârları en hoş estiği yaz mevsiminde hoş bir sığınaktı.

47.4

αὖθις δʼ ἀλύων καὶ μεταβαλλόμενος κατῄει πρὸς θάλασσαν εἷς Ἄστυρα. κἀκεῖ διενυκτέρευσεν ἐπὶ δεινῶν καὶ ἀπόρων λογισμῶν, ὥστε καὶ παρελθεῖν εἷς τὴν Καίσαρος οἰκίαν διενοήθη κρύφα καὶ σφάξας ἑαυτὸν ἐπὶ τῆς ἑστίας ἀλάστορα προσβαλεῖν. ἀλλὰ καὶ ταύτης αὐτὸν ἀπέκρουσε τῆς ὁδοῦ δέος βασάνων καὶ πολλὰ ταραχώδη καὶ παλίντροπα βουλεύματα τῆς γνώμης μεταλαμβάνων παρέδωκε τοῖς οἰκέταις ἑαυτὸν εἷς Καιήτην κατὰ πλοῦν κομίζειν, ἔχων ἐκεῖ χωρία καὶ καταφυγὴν ὥρᾳ θέρους φιλάνθρωπον, ὅταν ἥδιστον οἱ ἐτησίαι καταπνέωσιν.

47.5Orada denizin üzerinde küçük bir Apollon tapınağı da vardır. Bir karga sürüsü oradan havalanıp gaklayarak karaya kürek çeken Cicero'nun gemisine doğru geldi. Geminin iki yanındaki seren üzerine konup kimi bağırıyor, kimi halatların uçlarını gagalıyordu; herkes bunu kötüye yordu. Cicero karaya çıktı, çiftlik evine girip dinlenmek için uzandı.

47.5

ἔχει δʼ ὁ τόπος καὶ ναὸν Ἀπόλλωνος μικρὸν ὑπὲρ τῆς θαλάττης. ἐντεῦθεν ἀρθέντες ἀθρόοι κόρακες ὑπὸ κλαγγῆς προσεφέροντο τῷ πλοίῳ τοῦ Κικέρωνος ἐπὶ γῆν ἐρεσσομένῳ· καὶ καθίσαντες ἐπὶ τὴν κεραίαν ἑκατέρωθεν οἱ μὲν ἐβόων, οἱ δʼ ἔκοπτον τὰς τῶν μηρυμάτων ἀρχάς, καὶ πᾶσιν ἐδόκει τὸ σημεῖον εἶναι πονηρόν. ἀπέβη δʼ οὖν ὁ Κικέρων, καὶ παρελθὼν εἷς τὴν ἔπαυλιν ὡς ἀναπαυσόμενος κατεκλίθη.

47.6Kargaların çoğu pencerenin önüne dizilip gürültüyle gaklıyordu, biri de yatağın üzerine inip örtüye bürünmüş Cicero'nun yüzünden örtüyü gagasıyla azar azar çekti. Hizmetkârlar bunu görünce kendilerini kınadılar: efendilerinin öldürülmesini seyretmek için mi bekliyorlardı? Hayvanlar bile, hak etmediği bu hâlde ona yardım edip onu koruyordu, kendileri ise savunmuyordu. Kimi yalvararak kimi zorla onu tahtırevanda denize doğru götürdüler.

47.6

τῶν δὲ κοράκων οἱ πολλοὶ μὲν ἐπὶ τῆς θυρίδος διεκάθηντο φθεγγόμενοι θορυβῶδες, εἷς δὲ καταβὰς ἐπὶ τὸ κλινίδιον ἐγκεκαλυμμένου τοῦ Κικέρωνος ἀπῆγε τῷ στόματι κατὰ μικρὸν ἀπὸ τοῦ προσώπου τὸ ἱμάτιον. οἱ δʼ οἰκέται ταῦθʼ ὁρῶντες, καὶ κακίσαντες ἑαυτοὺς εἰ περιμένουσι τοῦ δεσπότου φονευομένου θεαταὶ γενέσθαι, θηρία δʼ αὐτῷ βοηθεῖ καὶ προκήδεται παρʼ ἀξίαν πράττοντος, αὐτοὶ δʼ οὐκ ἀμύνουσι, τὰ μὲν δεόμενοι, τὰ δὲ βίᾳ λαβόντες ἐκόμιζον ἐν τῷ φορείῳ πρὸς τὴν θάλασσαν. # Bölüm 48

48.148. Bölüm

O sırada katiller, yüzbaşı Herennius ile bir zamanlar baba katilliği davasında Cicero'nun savunduğu tribün Popillius, yanlarında adamlarla geldiler. Kapıları kapalı bulup kırdılar. Cicero ortada yoktu, içerdekiler de hiçbir şey bilmediklerini söylüyordu.

48.1

ἐν τούτῳ δʼ οἱ σφαγεῖς ἐπῆλθον, ἑκατοντάρχης Ἑρέννιος καὶ Ποπίλλιος χιλίαρχος, ᾧ πατροκτονίας ποτὲ δίκην φεύγοντι συνεῖπεν ὁ Κικέρων, ἔχοντες ὑπηρέτας. ἐπεὶ δὲ τὰς θύρας κεκλεισμένας εὑρόντες ἐξέκοψαν, οὐ φαινομένου τοῦ Κικέρωνος οὐδὲ τῶν ἔνδον εἰδέναι φασκόντων,

48.2Anlatıldığına göre Cicero'nun hür insana yakışır edebiyat ve ilimle yetiştirdiği, kardeşi Quintus'un azatlısı olan Philologus adlı bir genç, tahtırevanın ağaçlıklı ve gölgeli yollardan denize taşındığını tribüne söyledi. Tribün yanına birkaç adam alıp çıkış yoluna koştu, Herennius ise yollardan koşarak geliyordu. Cicero bunu fark edip hizmetkârlara tahtırevanı orada indirmelerini emretti.

48.2

λέγεται νεανίσκον τινά τεθραμμένον μὲν ὑπὸ τοῦ Κικέρωνος ἐν γράμμασιν ἐλευθερίοις καὶ μαθήμασιν, ἀπελεύθερον δὲ Κοΐντου τοῦ ἀδελφοῦ, Φιλόλογον τοὔνομα, φράσαι τῷ χιλιάρχῳ τὸ φορεῖον κομιζόμενον διὰ τῶν καταφύτων καὶ συσκίων περιπάτων ἐπὶ τὴν θάλατταν. ὁ μὲν οὖν χιλίαρχος ὀλίγους ἀναλαβὼν μεθʼ ἑαυτοῦ περιέθει πρὸς τὴν ἔξοδον, τοῦ δʼ Ἑρεννίου δρόμῳ φερομένου διὰ τῶν περιπάτων ὁ Κικέρων ᾔσθετο, καὶ τοὺς οἰκέτας ἐκέλευσεν ἐνταῦθα καταθέσθαι τὸ φορεῖον.

48.3Her zamanki gibi sol eliyle çenesini tutup katillere dik dik baktı; saçı sakalı toz içinde, yüzü kaygıdan erimişti. Herennius onu öldürürken adamların çoğu yüzünü kapattı.

48.3

αὐτός δʼ, ὥσπερ εἰώθει, τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ τῶν γενείων ἁπτόμενος ἀτενὲς ἐνεώρα τοῖς σφαγεῦσιν, αὐχμοῦ καὶ κόμης ἀνάπλεως καὶ συντετηκὼς ὑπὸ φροντίδων τὸ πρόσωπον, ὥστε τοὺς πλείστους ἐγκαλύψασθαι τοῦ Ἑρεννίου σφάζοντος αὐτόν.

48.4Tahtırevandan boynunu uzatarak öldürüldü, altmış dört yaşındaydı. Herennius, Antonius'un emriyle başını ve Philippica'ları yazdığı ellerini kesti. Çünkü Cicero, Antonius'a karşı konuşmalarına kendisi Philippica adını vermişti ve kitaplar bugün de böyle anılır.

48.4

ἐσφάγη δὲ τὸν τράχηλον ἐκ τοῦ φορείου προτείνας, ἔτος ἐκεῖνο γεγονὼς ἑξηκοστὸν καί τέταρτον, τὴν δὲ κεφαλὴν ἀπέκοψεν αὐτοῦ καὶ τὰς χεῖρας, Ἀντωνίου κελεύσαντος, αἷς τοὺς Φιλιππικοὺς ἔγραψεν. αὐτός τε γὰρ ὁ Κικέρων τοὺς κατʼ Ἀντωνίου λόγους Φιλιππικοὺς ἐπέγραψε καὶ μέχρι νῦν τὰ βιβλία Φιλιππικοὶ καλοῦνται. # Bölüm 49

49.149. Bölüm

Kesilen uzuvlar Roma'ya getirildiğinde Antonius seçim yönetiyordu. Bunu duyup görünce listelerin artık sona erdiğini haykırdı. Başın ve ellerin Rostra'nın üzerine, kürsüye konmasını emretti. Bu, Romalılar için tüyler ürpertici bir manzaraydı; Cicero'nun yüzünü değil, Antonius'un ruhunun suretini gördüklerini düşündüler.

49.1

τῶν δʼ ἀκρωτηρίων εἰς Ῥώμην κομισθέντων ἔτυχε μὲν ἀρχαιρεσίας τελῶν ὁ Ἀντώνιος, ἀκούσας δὲ καὶ ἰδὼν ἀνεβόησεν ὡς νῦν αἱ προγραφαὶ τέλος ἔχοιεν. τὴν δὲ κεφαλὴν καὶ τάς χεῖρας ἐκέλευσεν ὑπὲρ τῶν ἐμβόλων ἐπὶ τοῦ βήματος θεῖναι, θέαμα Ῥωμαίοις φρικτόν, οὐ τὸ Κικέρωνος ὁρᾶν πρόσωπον οἰομένοις, ἀλλὰ τῆς Ἀντωνίου ψυχῆς εἰκόνα.

49.2Yine de bu arada ölçülü bir şey düşünüp Philologus'u Quintus'un karısı Pomponia'ya teslim etti. Adamın üzerinde mutlak yetki kazanan Pomponia ona başka korkunç işkenceler yaptı; kendi etini azar azar kesip kızartmaya ve sonra yemeye zorladı. Bazı tarihçiler böyle anlatır, ama Cicero'nun azatlısı Tiro, Philologus'un ihanetinden hiç söz etmez.

49.2

πλὴν ἕν γέ τι φρονήσας μέτριον ἐν τούτοις Πομπωνίᾳ τῇ Κοΐντου γυναικὶ τὸν Φιλόλογον παρέδωκεν. ἡ δὲ κυρία γενομένη τοῦ σώματος ἄλλαις τε δειναῖς ἐχρήσατο τιμωρίαις, καὶ τάς σάρκας ἀποτέμνοντα τάς αὐτοῦ κατὰ μικρὸν ὀπτᾶν, εἶτʼ ἐσθίειν ἠνάγκασεν. οὕτω γὰρ ἔνιοι τῶν συγγραφέων ἱστορήκασιν ὁ δʼ αὐτοῦ τοῦ Κικέρωνος ἀπελεύθερος Τίρων τὸ παράπαν οὐδὲ μέμνηται τῆς τοῦ Φιλολόγου προδοσίας.

49.3Öğrendiğime göre Caesar yıllar sonra torunlarından birinin yanına girmiş. Çocuğun elinde Cicero'nun bir kitabı varmış, korkudan onu giysisinin altına gizlemiş. Caesar bunu görünce alıp ayakta kitabın büyük bir bölümünü okumuş, sonra delikanlıya geri verirken "Bilgin bir adamdı çocuğum, bilgin ve vatanını seven bir adam" demiş.

49.3

πυνθάνομαι δὲ Καίσαρα χρόνοις πολλοῖς ὕστερον εἰσελθεῖν πρὸς ἕνα τῶν θυγατριδῶν· τὸν δὲ βιβλίον ἔχοντα Κικέρωνος ἐν ταῖς χερσίν ἐκπλαγέντα τῷ ἱματίῳ περικαλύπτειν ἰδόντα δὲ Καίσαρα λαβεῖν καὶ διελθεῖν ἑστῶτα μέρος πολὺ τοῦ βιβλίου, πάλιν δʼ ἀποδιδόντα τῷ μειρακίῳ φάναι λόγιος ἁνὴρ, ὦ παῖ, λόγιος καὶ φιλόπατρις.

49.4Antonius'u yenip kendisi konsül olur olmaz meslektaşı olarak Cicero'nun oğlunu seçti. Onun görevi sırasında senato Antonius'un heykellerini yıktı, diğer onurlarını iptal etti ve Antoniuslardan hiçbirinin Marcus adını taşımamasına karar verdi. Böylece tanrısal güç, Antonius'un cezasını Cicero'nun ailesine bıraktı.

49.4

ἐπεὶ μέντοι τάχιστα κατεπολέμησεν Ἀντώνιον ὑπατεύων αὐτὸς εἵλετο συνάρχοντα τοῦ Κικέρωνος τὸν υἱόν, ἐφʼ οὗ τάς τʼ εἰκόνας ἡ βουλὴ καθεῖλεν Ἀντωνίου καὶ τάς ἄλλας ἠκύρωσε τιμάς καὶ προσεψηφίσατο μηδενὶ τῶν Ἀντωνίων ὄνομα Μᾶρκον εἶναι, οὕτω τὸ δαιμόνιον εἰς τὸν Κικέρωνος οἶκον ἐπανήνεγκε τὸ τέλος τῆς Ἀντωνίου κολάσεως.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…