Plutarkhos
Demosthenes ile Cicero'nun Karşılaştırması
Δημοσθένους καὶ Κικέρωνος σύγκρισις
1.11. Bölüm
Demosthenes ve Cicero hakkında bilgimize ulaşan, anılmaya değer anlatılar bunlardır. Hitabet melekelerini karşılaştırmaktan vazgeçiyorum, ama şunu söylemeden geçemeyeceğim: Demosthenes tabiattan ya da alıştırmadan elde ettiği bütün söz gücünü hitabete yöneltti. Canlılık ve güçte, mahkemelerde ve davalarda yarıştıklarını, ağırlık ve görkemde gösteri hatiplerini, titizlik ve sanatta sofistleri geride bıraktı.
ἅ μὲν οὖν ἀξια μνήμης τῶν περὶ Δημοσθένους καὶ Κικέρωνος ἱστορουμένων εἰς τὴν ἡμετέραν ἀφῖκται γνῶσιν, ταῦτʼ ἐστίν, ἀφεικὼς δὲ τὸ συγκρίνειν τὴν ἐν τοῖς λόγοις ἕξιν αὐτῶν, ἐκεῖνό μοι δοκῶ μὴ παρήσειν ἄρρητον, ὅτι Δημοσθένην μὲν εἰς τὸ ῥητορικὸν ἐνέτεινε πᾶν ὅσον εἶχεν ἐκ φύσεως ἢ ἀσκήσεως λόγιον, ὑπερβαλλόμενος ἐνάργείᾳ μὲν καὶ δεινότητι τοὺς ἐπὶ τῶν ἀγώνων καὶ τῶν δικῶν συν συνεξεταζομένους, ὄγκῳ δὲ καὶ μεγαλοπρέπείᾳ τοὺς ἐπιδεικτικούς, ἀκριβείᾳ δὲ καὶ τέχνῃ τοὺς σοφιστάς·
1.2Cicero ise çok bilgili ve söz sanatına çok yönlü bir ilgisi olan biri olarak, Akademia tarzında az olmayan sayıda felsefe eseri bıraktı. Üstelik mahkemeler ve davalar için yazdığı konuşmalarda da edebiyat bilgisini bir parça göstermek istediği belli olur.
Κικέρων δὲ καὶ πολυμαθὴς καὶ ποικίλος τῇ περὶ τοὺς λόγους σπουδῇ γενόμενος συντάξεις μὲν ἰδίας φιλοσόφους ἀπολέλοιπεν οὐκ ὀλίγας εἰς τὸν Ἀκαδημαϊκὸν τρόπον, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν πρὸς τὰς δίκας καὶ τοὺς ἀγῶνας γραφομένων λόγων δῆλός ἐστιν ἐμπειρίαν τινὰ γραμμάτων παρεπιδείκνυσθαι βουλόμενος.
1.3Konuşmalarında ikisinin karakteri de görülür. Demosthenes'in sözü her türlü süsten ve şakadan uzak, güç ve ciddiyet üzerine yoğunlaşmıştır. Pytheas'ın iğnelediği gibi kandil kokusu değil, su içmek, kaygılar ve karakterinin söylenen o sertliği ve somurtkanlığı kokar.
ἔστι δὲ τις καὶ τοῦ ἤθους ἐν τοῖς λόγοις ἑκατέρου δίοψις. ὁ μὲν γὰρ Δημοσθενικὸς ἔξω παντὸς ὠραϊσμοῦ καὶ παιδιᾶς εἰς δεινότητα καὶ σπουδὴν συνηγμένος οὐκ ἐλλυχνίων ὄδωδεν, ὥσπερ ὁ Πυθέας ἔσκωπτεν, ἀλλʼ ὐδροποσίας καὶ φροντίδων καὶ τῆς λεγομένης πικρίας τοῦ τρόπου καὶ στυγνότητος,
1.4Cicero ise iğnelemede sık sık maskaralığa kaçar, ciddiyet gerektiren konuları gülünçlüğe ve şakaya vurarak davalarda işe yarayacak diye yakışık almayan şeyler söylerdi. Örneğin Caelius'u savunurken, bu kadar lüks ve sefahat içinde hazlara düşkünlüğünün hiç de tuhaf olmadığını söyler. Çünkü yapılması serbest olan şeylere katılmamak delilikti, üstelik en ünlü filozoflar saadeti hazda görürken.
Κικέρων δὲ πολλαχοὺ τῷ σκωπτικῷ πρὸς τὸ βωμολόχον ἐκφερόμενος καὶ πράγματα σπονδῆς ἄξια γέλωτι καὶ παίδιᾷ κατειρωνευόμενος ἐν ταῖς δίκαις εἰς τὸ χρειῶδες ἠφείδει τοῦ πρέποντος, ὥσπερ ἐν τῇ Καιλίου συνηγορίᾳ μηδὲν ἄτοπον ποιεῖν αὐτὸν ἐν τοσαύτῃ τρνφῇ καὶ πολυτελείᾳ ταῖς ἡδοναῖς χρώμενον· τὸ γὰρ ὧν ἔξεστι μὴ μετέχειν, μανικὸν εἶναι, καὶ ταῦτα ἐν ἡδονῇ τὸ εὔδαιμον τῶν ἐπιφανεστάτων φιλοσόφων τιθεμένων.
1.5Cato, Murena'yı dava edince Cicero konsül olarak onu savunmuş ve Cato yüzünden Stoacı okulun paradoks denen tuhaf öğretileriyle bol bol alay etmiş. Çevredekilerden yargıçlara doğru büyük bir kahkaha yükselince Cato sessizce gülümseyerek yanında oturanlara "Ne gülünç bir konsülümüz var, baylar" demiş.
λέγεται δὲ Κάτωνος Ἠίουρήναν διώκοντος ὐπατεύων ἀπολογείσθαι καὶ πολλὰ διὰ τὸν Κάτωνα κωμωδεὶν τὴν Στωικὴν αἰρεσιν ἐπι ταὶς ἀτοπίαις τῶν παραδόξων λεγομένων δογμάτων γέλωτος δὲ λαμπροὺ κατιόντος ἐκ τῶν περιεστώτων προς τους δικαστάς, ἡσυχῆ διαμειδιάσας ὁ Κάτων προς τοὺς καθήμενους εἰπεὶν ὠς γελοῖον, ὦ ἀνδρες, ἔχομεν ὕπατον.
1.6Cicero gülmeye yatkın ve şakacı bir adam gibi görünüyor, yüzünde de bir gülümseme ve dinginlik vardı. Demosthenes'in yüzündeyse her zaman bir ciddiyet vardı, bu kaygılı ve düşünceli hâl onu kolay kolay terk etmezdi. Bu yüzden düşmanları ona, kendisinin de söylediği gibi, huysuz ve geçimsiz derlerdi.
δοκεῖ δὲ καὶ γέλωτος οἰκεῖος ὁ Κικέρων γεγονέναι καὶ φιλοσκώπτης, τό τε πρόσωπον αὐτοῦ μειδίαμα καὶ γαλήνην παρεῖχε, τῷ δὲ Δημοσθένους ἀεί τις ἐπῆν σπουδή, καὶ τὸ πεφροντικὸς τούτο καὶ σύννουν οὐ ῥᾳδίως ἀπέλειπεν ὅθεν καὶ δύσκολον αὐτὸν οἱ ἐχθροὶ καὶ δύστροπον, ὡς αὐτός φησιν, ἀπεκάλουν. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
Yazılarından da görülür ki Demosthenes, daha büyük bir amaç için gerektiğinde kendini övmeye ölçülü ve incitmeden başvurur, başka zaman sakınımlı ve ılımlıdır. Cicero'nun konuşmalarındaki ölçüsüz kendini övme ise şöhret karşısında bir tür nefsine hâkim olamama olduğunu gösterir. Silahların togaya, zafer defnesinin de dile boyun eğmesi gerektiğini haykırır.
ἔτι τοίνυν ἐν τοῖς συγγράμμασι κατιδεῖν ἔστι τὸν μὲν ἐμμελῶς καὶ ἀνεπαχθῶς τῶν εἰς αὑτὸν ἀπτόμενον ἐγκωμίων, ὅτε τούτου δεήσαι πρὸς ἕτερόν τι μεῖζον, τἆλλα δʼ εὐλαβῆ καὶ μέτριον· ἡ δὲ Κικέρωνος ἐν τοῖς λόγοις ἀμετρία τῆς περιαυτολογίας ἀκρασίαν τινὰ κατηγόρει πρὸς δόξαν, βοῶντος ὡς τὰ ὅπλα ἔδει τῇ τηβέννῳ καὶ τῇ γλώττῃ τὴν θριαμβικὴν ὑπείκειν δάφνην.
2.2Sonunda yalnız işlerini ve yaptıklarını değil, söylediği ve yazdığı sözleri de över. Sanki Isokrates ve Anaksimenes gibi sofistlerle çocukça yarışıyordu; oysa kendisine düşen, Roma halkını, o ağır, silahlı dövüşçü, düşmanlarına kıyıcı halkı yönetmek ve doğru yola sokmaktı.
τελευτῶν δʼ οὐ τὰ ἔργα καὶ τὰς πράξεις μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς λόγους ἐπαινεῖ τοὺς εἰρημένους ὑφʼ αὑτοὺ καὶ γεγραμμένους, ὥσπερ Ἰσοκράτει καὶ Ἀναξιμένει τοῖς σοφισταῖς διαμειρακιευόμενος, οὐ τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἄγειν ἀξιῶν καὶ ὀρθοῦν, βριθύν, ὁπλιτοπάλαν, δάϊον ἀντιπάλοις.
2.3Devlet adamının sözle güçlü olması zorunludur, ama sözden gelen şöhrete düşkün olmak ve onu tatlı bulmak soysuzluktur. Bu bakımdan Demosthenes daha ağırbaşlı ve daha yücedir: kendi gücünü dinleyicilerin iyi niyetine çok muhtaç bir tecrübe olarak görür, bununla böbürlenenleri de, gerçekten öyle oldukları gibi, hür olmayan ve bayağı kimseler sayar.
ἰσχύειν μὲν γὰρ διὰ λόγου τὸν πολιτευόμενον ἀναγκαῖον, ἀγαπᾶν δʼ ἀγεννὲς καὶ λιχνεύειν τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου δόξαν. ὅθεν ἐμβριθέστερος ταύτῃ καὶ μεγαλοπρεπέστερος ὁ Δημοσθένης, τὴν μὲν αὑτοῦ δύναμιν ἐμπειρίαν τινὰ πολλῆς δεομένην τῆς παρὰ τῶν ἀκροωμένων εὐνοίας ἀποφαινόμενος, ἀνελευθέρους δὲ καὶ βαναύσους, ὥσπερ εἰσί, τοὺς ἐπὶ τούτῳ φυσωμένους ἡγούμενος. # Bölüm 3
3.13. Bölüm
Halka hitap etmede ve siyasette ikisi de eşit güçteydi. Silahların ve orduların efendileri bile onlara muhtaçtı: Demosthenes'e Khares, Diopeithes ve Leosthenes, Cicero'ya Pompeius ve genç Caesar; Caesar'ın kendisi de Agrippa ve Maecenas'a yazdığı anılarında bunu söyler.
ἡ μὲν οὖν ἐν τῷ δημηγορεῖν καὶ πολιτεύεσθαι δύναμις ὁμαλῶς ἀμφοτέροις ὑπῆρξεν, ὥστε καὶ τοὺς τῶν ὅπλων καὶ στρατοπέδων κυρίους δεῖσθαι, Δημοσθένους μὲν Χάρητα καὶ Διοπείθην καὶ Λεωσθένην, Κικέρωνος δὲ Πομπήϊον καὶ Καίσαρα τὸν νέον, ὡς αὐτὸς ὁ Καῖσαρ ἐν τοῖς πρὸς Ἀγρίππαν καὶ Μαικήναν ὑπομνήμασιν εἴρηκεν.
3.2Bir adamın karakterini en çok gösterip sınayan şey olarak görülen ve söylenen şey, her tutkuyu harekete geçiren ve her kötülüğü ortaya çıkaran güç ve makamdır. Demosthenes'in böyle bir imkânı olmadı, kendini böyle bir sınava sokmadı; hiçbir önemli makamda bulunmadı, kendisinin topladığı orduya karşı Philippos'a bile komutanlık etmedi.
ὃ δὲ δοκεῖ μάλιστα καὶ λέγεται τρόπον ἀνδρὸς ἐπιδεικνύναι καὶ βασανίζειν, ἐξουσία καὶ ἀρχὴ πᾶν πάθος κινοῦσα καὶ πᾶσαν ἀποκαλύπτουσα κακίαν, Δημοσθένει μὲν οὐχ ὑπῆρξεν, οὐδʼ ἔδωκε τοιαύτην διάπειραν ἑαυτοῦ, μηδεμίαν ἀρχὴν τῶν ἐπιφανῶν ἄρξας, ὃς οὐδὲ τῆς ὑφʼ αὑτοῦ συντεταγμένης ἐπὶ Φίλιππον ἐστρατήγησε δυνάμεως·
3.3Cicero ise quaestor olarak Sicilya'ya, prokonsül olarak Kilikya'ya ve Kapadokya'ya gönderildi. Bu, açgözlülüğün zirvede olduğu, gönderilen komutanların ve valilerin hırsızlığı soysuzluk sayıp yağmaya yöneldiği, para almanın değil, bunu ölçülü yapmanın dikkat çektiği bir zamandı. O ise paraya karşı büyük bir küçümseme, büyük bir insaniyet ve iyilik gösterdi.
Κικέρων δὲ ταμίας εἰς Σικελίαν καὶ ἀνθύπατος εἰς Κιλικίαν καὶ Καππαδοκίαν ἀποσταλείς, ἐν ᾧ καιρῷ τῆς φιλοπλουτίας ἀκμαζούσης, καὶ τῶν πεμπομένων στρατηγῶν καὶ ἡγεμόνων, ὡς τοὺ κλέπτειν ἀγεννοῦς ὄντος, ἐπὶ τὸ ἁρπάζειν τρεπομένων, οὐ τὸ λαμβάνειν ἐδόκει δεινόν, ἀλλʼ ὁ μετρίως τοῦτο ποιῶν ἠγαπᾶτο, πολλὴν μὲν ἐπίδειξιν ὑπεροψίας χρημάτων ἐποιήσατο, πολλὴν δὲ φιλανθρωπίας καὶ χρηστότητος.
3.4Roma'nın kendisinde de adı konsül olarak ilan edilmişti, ama Catilina ve adamlarına karşı imperator ve diktatör yetkisi aldı. Böylece Platon'un, büyük güç ve phronēsis iyi bir talih eseri adaletle bir araya geldiğinde şehirlerin kötülükten kurtulacağı kehanetine tanıklık etti.
ἐν αὐτῇ δὲ τῇ Ῥώμῃ λόγῳ μὲν ἀποδειχθεὶς ὕπατος, ἐξουσίαν δὲ λαβὼν αὐτοκράτορος καὶ δικτάτορος ἐπὶ τοὺς περὶ Κατιλίναν, ἐμαρτύρησεν ἅμα τῷ Πλάτωνι μαντευομένῳ παῦλαν ἕξειν κακῶν τὰς πόλεις, ὅταν εἰς ταὐτὸ δύναμίς τε μεγάλη καὶ φρόνησις ἔκ τινος τύχης χρηστῆς ἀπαντήσῃ μετὰ δικαιοσύνης.
3.5Demosthenes'in sözünden para kazandığı, ayıplanacak şekilde gizlice Phormion ve Apollodoros'a karşı konuşmalar yazdığı söylenir. Kral parası yüzünden iftiraya uğramış, Harpalos parası yüzünden de mahkûm edilmiştir. Bunları yazanların, ki bunlar az değildir, yalan söylediğini kabul etsek bile,
χρηματίσασθαι τοίνυν ἀπὸ τοῦ λόγου Δημοσθένης μὲν ἐπιψόγως λέγεται, λογογραφῶν κρύφα τοῖς περὶ Φορμίωνα καὶ Ἀπολλόδωρον ἀντιδίκοις, καὶ διαβληθεὶς μὲν ἐπὶ τοῖς βασιλικοῖς χρήμασιν, ὀφλὼν δὲ τῶν Ἁρπαλείων. εἰ δὲ ταῦτα τοὺς γράφοντας οὐκ ὀλίγοι δʼ εἰσὶν οὗτοι ψεύδεσθαι φαίημεν,
3.6kralların şükran ve onur olarak verdiği hediyelerle yüz yüze gelmeye Demosthenes'in cesaret edemeyeceğine, deniz ticaretine faizle para veren bir adamın bunu yapamayacağına kimse karşı çıkamaz. Cicero ise aedil iken Sicilyalıların, prokonsül iken Kapadokya kralının ve şehirden sürüldüğünde Roma'daki dostlarının sunduğu ve almasını rica ettiği hediyelere karşı dayandı; bunu daha önce anlattık.
ἀλλʼ ὅτι γε πρὸς δωρεὰς βασιλέων σὺν χάριτι καὶ τιμῇ διδομένας ἀντιβλέψαι Δημοσθένης οὐκ ἂν ἐτόλμησεν, οὐδʼ ἦν τοῦτο ἔργον ἀνθρώπου δανείζοντος ἐπὶ ναυτικοῖς, ἀμήχανον ἀντειπεῖν· περὶ δὲ Κικέρωνος, ὅτι καὶ Σικελιωτῶν ἀγορανομοῦντι καὶ βασιλέως τοῦ Καππαδοκῶν ἀνθυπατεύοντι καὶ τῶν ἐν Ῥώμῃ φίλων, ὅτʼ ἐξέπιπτε τῆς πόλεως, δωρουμένων πολλὰ καὶ δεομένων λαβεῖν ἀντέσχεν, εἴρηται. # Bölüm 4
4.14. Bölüm
Sürgün ise birinin başına hırsızlıktan yakalanıp utançla geldi, ötekininki ise lanetli adamları vatandan temizleyen en güzel işten sonra. Bu yüzden biri sürgüne gittiğinde hiç söz edilmedi, öteki için senato giysilerini değiştirdi, yas tuttu, Cicero'nun dönüşü oylanmadıkça hiçbir konuda görüş bildirmemeye ikna oldu.
καὶ μὴν ἥ γε φυγὴ τῷ μὲν αἰσχρὰ κλοπῆς ἁλόντι συνέπεσε, τῷ δὲ κάλλιστον ἔργον ἀνθρώπους ἀλιτηρίους ἐκκόψαντι τῆς πατρίδος, διὸ τοῦ μὲν οὐδεὶς λόγος ἐκπίπτοντος, ἐφʼ ᾧ δʼ ἡ σύγκλητος ἐσθῆτά τε διήλλαξε καὶ πένθος ἔσχε καὶ γνώμην ὑπὲρ οὐδενὸς εἰπεῖν ἐπείσθη πρότερον ἢ Κικέρωνι κάθοδον ψηφίσασθαι.
4.2Ama Cicero sürgününü Makedonya'da oturarak boş geçirdi. Demosthenes için ise sürgün de siyasetinin büyük bir parçası oldu. Anlattığımız gibi Yunanların yanında savaştı, Makedon elçilerini kovarak şehir şehir dolaştı; aynı talihte Themistokles ve Alkibiades'ten çok daha iyi bir vatandaş olduğunu gösterdi. Döndükten sonra da yine aynı siyasete kendini verdi ve Antipatros ile Makedonlara karşı savaşmayı sürdürdü.
τὴν μέντοι φυγὴν ἀργῶς ὁ Κικέρων διήνεγκεν ἐν Μακεδονίᾳ καθήμενος, τῷ δὲ Δημοσθένει καὶ ἡ φυγὴ μέγα μέρος τῆς πολιτείας γέγονε. συναγωνιζόμενος γάρ, ὥσπερ εἴρηται, τοῖς Ἕλλησι καὶ τοὺς Μακεδόνων πρέσβεις ἐξελαύνων ἐπήρχετο τὰς πόλεις, πολὺ βελτίων Θεμιστοκλέους καὶ Ἀλκιβιάδου παρὰ τὰς αὐτὰς τύχας φανεὶς πολίτης· καὶ μέντοι κατελθὼν αὖθις ἑαυτὸν ἐπέδωκεν εἰς τὴν αὐτὴν ταύτην πολιτείαν, καὶ διετέλει πολεμῶν πρὸς Ἀντίπατρον καὶ Μακεδόνας.
4.3Cicero'yu ise Laelius senatoda, Caesar henüz sakalı çıkmamışken kanuna aykırı olarak konsül olmak istediğinde sessizce oturduğu için ayıpladı. Brutus da ona, kendi devirdiği tiranlıktan daha büyük ve daha ağır bir tiranlık yetiştirmekle suçlayan mektuplar yazdı.
Κικέρωνα δʼ ὠνείδισεν ἐν τῇ βουλῇ Λαίλιος αἰτουμένου Καίσαρος ὑπατείαν μετιέναι παρὰ νόμον, οὔπω γενειῶντος, σιωπῇ καθήμενον. ἔγραφε δὲ καὶ Βροῦτος ἐγκαλῶν ὡν μείζονα καὶ βαρυτέραν πεπαιδοτριβηκότι τυραννίδα τῆς ὑφʼ αὑτοῦ καταλυθείσης. # Bölüm 5
5.15. Bölüm
Ölümlerine gelince, birine acınır: yaşlı bir adam olarak hizmetkârlarıyla soysuzca oraya buraya taşınıyor, tabiat yoluyla zaten pek uzak olmayan ölümden kaçıyor, gelenlerden gizleniyor ve sonunda boğazlanıyor. Ötekinin yalvarmaya biraz yanaşmış olsa da zehri hazırlayıp saklaması da kullanması da takdire değer: tanrı ona sığınak sağlamayınca, sanki daha büyük bir sunağa sığınır gibi silahlardan ve muhafızlardan kendini kurtarıp gitti, Antipatros'un zalimliğine güldü.
ἐπὶ πᾶσι δὲ τῆς τελευτῆς τὸν μὲν οἰκτείραι τις ἄν, ἄνδρα πρεσβύτην διʼ ἀγέννειαν ὑπὸ οἰκετῶν ἄνω καὶ κάτω περιφερόμενον καὶ περιφεύγοντα τὸν θάνατον καὶ ἀποκρυπτόμενον τοὺς οὐ πολὺ πρὸ τῆς φύσεως ἥκοντας ἐπʼ αὐτόν, εἶτ’ ἀποσφαγέντα· τοῦ δʼ, εἰ καὶ μικρὰ πρὸς τὴν ἱκετείαν ἐνέδωκεν, ἀγαστὴ μὲν ἡ παρασκευὴ τοῦ φαρμάκου καὶ τήρησις, ἀγαστὴ δʼ ἡ χρῆσις, ὅτι τοῦ θεοῦ μὴ παρασχόντος αὐτῷ τὴν ἀσυλίαν, ὥσπερ ἐπὶ μείζονα βωμὸν καταφυγών, ἐκ τῶν ὅπλων καὶ τῶν δορυφόρων λαβὼν ἑαυτὸν ᾤχετο, τῆς Ἀντιπάτρου καταγελάσας ὠμότητος.