II. Kitap
1198b20Büyük Etik, II. Kitap
1. Bölüm
Bundan sonra hakkaniyeti (epieikeia) incelemek gerekir: ne olduğunu, nelerde bulunduğunu, neyle ilgili olduğunu. Hakkaniyet, kanunun tanıdığı haktan bir kısmını bırakabilmektir; hakkaniyetli kişi de bunu yapandır. Kanun koyucu bazı şeyleri cüzî durumlara göre tam olarak belirleyemez, küllî olarak söyler. Bu gibi şeylerde hakkından geri duran, kanun koyucunun cüzî durumlar için belirlemek isteyip de belirleyemediği şeyi seçen kimse hakkaniyetlidir. Ama o, adil olandan mutlak olarak geri durmaz: Tabiatça ve gerçekten adil olandan hiçbir şey eksiltmez; yalnız kanuna göre adil olandan, kanun koyucunun gücü yetmediği için eksik bıraktığı şeylerden eksiltir.
μετὰ δὲ ταῦτα ὑπὲρ ἐπιεικείας δέοι ἂν τὴν ἐπίσκεψιν ποιήσασθαι, τί τέ ἐστι καὶ ἐν τίσι καὶ περὶ ποῖα. ἔστιν δὲ ἡ ἐπιείκεια καὶ ὁ ἐπιεικὴς ὁ ἐλαττωτικὸς τῶν δικαίων τῶν κατὰ νόμον. ἃ γὰρ ὁ νομοθέτης ἐξαδυνατεῖ καθʼ ἕκαστα ἀκριβῶς διορίζειν, ἀλλὰ καθόλου λέγει, ὁ ἐν τούτοις παραχωρῶν, καὶ ταῦθʼ αἱρούμενος ἃ ὁ νομοθέτης ἐβούλετο μὲν τῷ καθʼ ἕκαστα διορίσαι, οὐκ ἠδυνήθη δέ, ὁ τοιοῦτος ἐπιεικής. οὐκ ἔστιν δὲ ἐλαττωτικὸς τῶν δικαίων ἁπλῶς· τῶν μὲν γὰρ φύσει καὶ ὡς ἀληθῶς ὄντων δικαίων οὐκ ἐλαττοῦται, ἀλλὰ τῶν κατὰ νόμον, ἃ ὁ νομοθέτης ἐξαδυνατῶν ἀπέλιπεν.
1198b302. Bölüm
İnsaf (eugnōmosynē) ve insaflı kişi de hakkaniyetle aynı şeylerle ilgilidir: Kanun koyucu tam olarak belirlemediği için eksik kalmış adil şeylerle. İnsaflı kişi, kanun koyucunun eksik bıraktığı şeyleri muhakeme eder; bunların kanun koyucu tarafından eksik bırakıldığını, ama yine de adil olduğunu bilir.
ἡ δὲ εὐγνωμοσύνη καὶ ὁ εὐγνώμων ἐστὶν περὶ ταὐτὰ περὶ ἃ καὶ ἡ ἐπιείκεια, περὶ τὰ δίκαια [καὶ] τὰ ἐλλελειμμένα ὑπὸ τοῦ νομοθέτου τῷ μὴ ἀκριβῶς διωρίσθαι, κριτικὸς ὢν τῶν ἐλλελειμμένων ὑπὸ τοῦ νομοθέτου, καὶ γιγνώσκων ὅτι ὑπὸ μὲν τοῦ νομοθέτου ἐλλέλειπται, ἔστι μέντοι δίκαια, ὁ τοιοῦτος
1199a İnsaf, hakkaniyetten ayrı bulunmaz: Muhakeme etmek insaflı kişinin, bu muhakemeye göre davranmak ise hakkaniyetli kişinin işidir.
εὐγνώμων. ἔστι μὲν οὖν οὐκ ἄνευ ἐπιεικείας ἡ εὐγνωμοσύνη· τὸ μὲν γὰρ κρῖναι τοῦ εὐγνώμονος, τὸ δὲ δὴ πράττειν [καὶ] κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπιεικοῦς.
1199a_23. Bölüm
İyi düşünüp taşınma (euboulia) da phronēsis'le aynı şeylerle, yani yapılabilecek, seçilecek ya da kaçınılacak şeylerle ilgilidir ve phronēsis olmadan bulunmaz. Phronēsis bu şeyleri eyleme döker; iyi düşünüp taşınma ise yapılacak işlerde en iyiye ve en yararlıya isabet ettiren bir meleke, bir yatkınlık ya da buna benzer bir şeydir.
ἡ δέ γε εὐβουλία ἐστὶ μὲν περὶ ταὐτὰ τῇ φρονήσει (περὶ γὰρ τὰ πρακτά ἐστι τὰ περὶ αἵρεσιν καὶ φυγὴν ὄντα), ἔστιν δὲ οὐκ ἄνευ φρονήσεως. ἡ μὲν γὰρ φρόνησις πρακτικὴ τούτων ἐστί, ἡ δὲ εὐβουλία ἕξις ἢ διάθεσις ἤ τι τοιοῦτον ἡ ἐπιτευκτικὴ τῶν ἐν τοῖς πρακτοῖς βελτίστων καὶ συμφορωτάτων.
1199a5Bu yüzden kendiliğinden yerli yerince gerçekleşen şeyler de iyi düşünüp taşınmanın eseri sayılmaz. En iyiyi gözeten bir logos'u olmayan biri, başına bir şey yerli yerince gelmiş diye iyi düşünüp taşınmış sayılmaz; ona talihli dersin. Muhakeme eden logos olmadan elde edilen başarılar talih eseridir.
διὸ οὐδὲ τὰ τοιαῦτα εὐβουλίας ἂν δόξειεν, τὰ ἀπὸ ταὐτομάτου συμβαίνοντα κατὰ τρόπον· οἷς γὰρ μή ἐστιν ὁ λόγος ὁ σκοπῶν τὸ βέλτιστον, οὐκέτι ἂν εἴποις, ᾧ συνέβη τι κατὰ τρόπον, τοῦτον εὔβουλον, ἀλλʼ εὐτυχῆ· τὰ γὰρ ἄνευ τοῦ λόγου τοῦ κρίνοντος γινόμενα κατορθώματα εὐτυχήματα ἐστίν.
1199a10Peki insanlarla ilişkide herkese eşit davranmak, yani karşısındaki kim nasıl biriyse onunla öyle biri gibi görüşmek adil insanın işi midir, değil midir? Bu, daha çok dalkavuğun ve yaranmaya çalışanın işi gibi görünür. Herkesle layık olduğu ölçüde ilişki kurmak ise hem adil hem de mutlak olarak iyi insanın işi sayılır. Şu konu da insanı aporia'ya düşürebilir:
πότερον δέ ποτε τοῦ δικαίου ἐστὶν τὸ τῇ ἐντεύξει τὸ ἴσον ἑκάστῳ ἀποδιδόναι (λέγω δὲ οἷον, ὁποῖος ἂν ᾖ ἕκαστος, τοιοῦτον γινόμενον ἐντυγχάνειν); ἢ οὔ; τοῦτο μὲν γὰρ καὶ κόλακος καὶ ἀρέσκου δόξειεν ἂν εἶναι· ἀλλὰ τὸ κατʼ ἀξίαν ἑκάστῳ ἀποδιδόναι τὴν ἔντευξιν, τοῦτο καὶ δικαίου καὶ σπουδαίου ἁπλῶς ἂν δόξειεν εἶναι. ἀπορήσειε δʼ ἄν τις καὶ τοῦτο.
1199a15Haksızlık etmek, isteyerek ve kime, nasıl, ne için zarar verdiğini bilerek zarar vermektir; zarar ve haksızlık da iyi şeylerde olur ve iyi şeylerle ilgilidir. Öyleyse haksızlık eden, haksız kişi neyin iyi neyin kötü olduğunu biliyor olmalıdır. Oysa bu tür şeyleri bilmek phronēsis sahibine ve phronēsis'e özgüdür. Böylece en büyük iyi olan phronēsis'in haksız kişiye eşlik ettiği gibi saçma bir sonuç çıkar.
εἴπερ ἐστὶ τὸ ἀδικεῖν τὸ βλάπτειν ἑκόντα καὶ εἰδότα καὶ ὃν καὶ ὡς καὶ οὗ ἕνεκα, ἔστι δʼ ἡ βλάβη καὶ ἡ ἀδικία ἐν ἀγαθοῖς, καὶ περὶ ἀγαθά, ὁ ἀδικῶν ἄρα καὶ ὁ ἄδικος εἰδείη ἂν ὁποῖα ἀγαθὰ καὶ ὁποῖα κακά· τὸ δέ γε ὑπὲρ τῶν τοιούτων εἰδέναι ἐστὶν ἴδιον τοῦ φρονίμου καὶ τῆς φρονήσεως· ἄτοπον δὴ συμβαίνει τὸ τῷ ἀδίκῳ συμπαρακολουθεῖν τὸ μέγιστον ἀγαθὸν τὴν φρόνησιν.
1199a25Yoksa phronēsis haksız kişiye eşlik etmez mi? Çünkü haksız kişi mutlak olarak iyi olanla kendisi için iyi olanı gözetmez, ayırt da edemez; bunda yanılır.
ἢ οὐκ ἂν δόξειεν παρακολουθεῖν τῷ ἀδίκῳ ἡ φρόνησις; οὐ γὰρ σκοπεῖ ὁ ἄδικος οὐδὲ δύναται κρίνειν τὸ ἁπλῶς ἀγαθὸν καὶ τὸ αὑτῷ ἀγαθόν· ἀλλὰ διαμαρτάνει.
1199a25_2Bunları doğru görebilmek ise phronēsis'in işidir. Hekimlikte de böyledir: Mutlak olarak sağlığa iyi gelen ve sağlık getiren şeyleri hepimiz biliriz; helleboros otunun, eşek hıyarı özünün, kesip dağlamanın sağlığa iyi geldiğini ve sağlık getirdiğini biliriz; ama yine de hekimlik epistēmē'sine sahip değilizdir. Çünkü cüzî durumda iyi olanı bilmeyiz; hekim ise bunun kime, ne zaman ve hangi durumdaki birine iyi geldiğini bilir. Hekimlik epistēmē'si de tam burada yatar. Demek ki mutlak olarak sağlığa iyi gelen şeyleri bilsek de hekimliğe sahip değilizdir, hekimlik epistēmē'si bize eşlik etmez.
τῆς δὲ φρονήσεως τοῦτό ἐστι, τὸ ὀρθῶς δύνασθαι ταῦτα θεωρεῖν, ὁμοίως ὥσπερ ἐπὶ τῶν κατʼ ἰατρικὴν τὸ μὲν ἁπλῶς ὑγιεινὸν καὶ τὸ ὑγιείας ποιητικὸν οἴδαμεν ἅπαντες, ὅτι ἐλλέβορος καὶ τὸ ἐλατήριον καὶ αἱ τομαὶ καὶ αἱ καύσεις ὑγιεινά εἰσιν καὶ ὑγιείας ποιητικά, ἀλλʼ ὅμως οὐκ ἔχομεν τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην· οὐ γὰρ ἔτι οἴδαμεν τὸ καθʼ ἕκαστον ἀγαθόν, ὥσπερ ὁ ἰατρὸς οἶδεν τίνι ἐστὶ τοῦτʼ ἀγαθὸν καὶ πότε καὶ πῶς διακειμένῳ· ἐν τούτῳ γὰρ ἤδη ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη. τὰ μὲν οὖν ἁπλῶς ὑγιεινὰ εἰδότες ὅμως οὐκ ἔχομεν οὐδὲ παρακολουθεῖ ἡμῖν ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη·
1199a35Haksız kişinin durumu da böyledir. Tiranlığın, iktidarın ve gücün mutlak olarak iyi olduğunu bilir; ama bunların kendisi için iyi olup olmadığını, ne zaman ve hangi durumdayken iyi olduğunu artık bilmez. Oysa bunu bilmek en çok phronēsis'in işidir; öyleyse phronēsis haksız kişiye eşlik etmez. Çünkü uğruna haksızlık ettiği iyi şeyleri seçerken mutlak olarak iyi olanları seçer, kendisi için iyi olanları değil. Zenginlik ve iktidar mutlak olarak iyidir, ama onun için belki iyi değildir: Zenginleşip iktidara gelince hem kendine hem dostlarına birçok kötülük edecektir, çünkü iktidarı doğru kullanmayı beceremeyecektir.
ὡς δʼ αὕτως ὁ ἄδικος. ὅτι μὲν οὖν ἁπλῶς καὶ ἡ τυραννὶς ἀγαθὸν καὶ ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ ἐξουσία, οἶδεν· ἀλλʼ εἰ αὐτῷ ἀγαθὸν ἢ μή, ἢ πότε, ἢ πῶς διακειμένῳ, οὐκέτι οἶδεν. τοῦτο δʼ ἐστὶν μάλιστα τῆς φρονήσεως, ὥστε τῷ ἀδίκῳ οὐ παρακολουθεῖ ἡ φρόνησις. αἱρεῖται γὰρ τἀγαθά, ὑπὲρ ὧν ἀδικεῖ, τὰ ἁπλῶς ἀγαθά, οὐ τὰ αὐτῷ ἀγαθά. ὁ γὰρ πλοῦτος καὶ ἡ ἀρχὴ ἁπλῶς μὲν ἀγαθόν, αὐτῷ μέντοι ἴσως οὐκ ἀγαθόν· εὐπορήσας γὰρ καὶ ἄρξας πολλὰ κακὰ αὐτὸς ἑαυτῷ ποιήσει καὶ τοῖς φίλοις· οὐ γὰρ δυνήσεται ἀρχῇ ὀρθῶς χρήσασθαι.
1199a10_2Şu da bir aporia ve inceleme konusudur: Kötü insana haksızlık edilebilir mi, edilemez mi? Haksızlık zarar vermekse, zarar da iyi şeylerden yoksun bırakmaksa, kötü insana zarar verilmiyor gibi görünür. Çünkü kendisi için iyi sandığı şeyler onun için iyi değildir: İktidar ve zenginlik, onları doğru kullanamayan kötü insana zarar verir. Eline geçtiklerinde ona zarar vereceklerse, onu bunlardan yoksun bırakan kimse haksızlık etmiş sayılmaz.
ἔχει δὲ καὶ τοῦτο ἀπορίαν καὶ σκέψιν, πότερόν ἐστι πρὸς τὸν φαῦλον ἀδικία, ἢ οὔ. εἰ γὰρ ἡ μὲν ἀδικία ἐστὶν ἐν βλάβῃ, ἡ δὲ βλάβη ἐν στερήσει τῶν ἀγαθῶν, οὐκ ἂν δόξειεν βλάπτειν· τὰ γὰρ ἀγαθὰ αὐτῷ οἴεται εἶναι ἀγαθά, οὐκ ἀγαθὰ εἰσίν· ἡ γὰρ ἀρχὴ καὶ ὁ πλοῦτος τὸν φαῦλον οὐ δυνάμενον αὐτοῖς χρῆσθαι ὀρθῶς βλάψει· εἰ οὖν αὐτὸν βλάψει παραγενόμενα, ὁ τούτων στερίσκων οὐκ ἂν δόξειεν ἀδικεῖν.
1199a15_2Bu görüş çoğu insana tuhaf gelecektir; çünkü herkes iktidarı, gücü ve zenginliği kullanabileceğini sanır, ama bu sanı yanlıştır.
ὁ δὴ τοιοῦτος λόγος δόξειεν ἂν εἶναι παράδοξος τοῖς πολλοῖς· πάντες γὰρ οἴονται καὶ ἀρχῇ καὶ δυνάμει καὶ πλούτῳ δυνατοὶ εἶναι χρῆσθαι, οὐκ ὀρθῶς ὑπολαμβάνοντες.
1199a20Bunu kanun koyucunun tutumu da gösterir. Kanun koyucu yönetmeyi herkese bırakmaz; yönetecek kişide bulunması gereken yaşı ve serveti belirlemiştir, çünkü herkesin yönetebilmesi mümkün değildir. Biri yönetici olmadığına ya da kimsenin onu dümene geçirmediğine kızarsa, ona şöyle denebilir: “Psykhē'nde yönetmeni ve dümen tutmanı sağlayacak hiçbir şey yok ki.”
δῆλον δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ νομοθέτου· ὁ γὰρ νομοθέτης οὐ πᾶσιν ἐπιτρέπει τὸ ἄρχειν, ἀλλʼ ὥρισται καὶ ἡ ἡλικία καὶ ἡ εὐπορία ἣν δεῖ ὑπάρχειν τῷ μέλλοντι ἄρχειν, ὡς οὐ δυνατὸν ὂν παντὶ ἄρχειν ὑπάρξαι. εἰ δή τις ἀγανακτοίη ὅτι οὐκ ἄρχει ἢ οὐδεὶς αὐτὸν ἐᾷ κυβερνᾶν, “οὐ γὰρ ἔχεις” εἴποι ἄν τις “οὐδὲν τοιοῦτον ἐν τῇ ψυχῇ ⟦ᾧ⟧ δυνήσῃ καὶ ἄρχειν καὶ κυβερνᾶν”.
1199a25_3Bedende de görürüz ki mutlak olarak iyi olan şeyleri almak insanı her durumda sağlıklı kılmaz: kötü durumdaki bir beden sağlığa kavuşacaksa ona önce su ve az yiyecek verilmelidir. Psykhē'si kötü olanı da, kötülük etmesin diye, zenginlikten, iktidardan, güçten ve kısaca bu türden şeylerden uzak tutmak gerekmez mi? Hele psykhē bedenden çok daha kolay harekete geçip değiştiğine göre. Bedeni kötü olan nasıl böyle bir perhize elverişliyse, psykhē'si kötü olan da bu türden hiçbir şeye sahip olmadan yaşamaya öyle elverişlidir.
ἢ ἐπὶ μὲν τοῦ σώματος ὁρῶμεν οὐ δυναμένους ὑγιαίνειν τοὺς τὰ ἀπλῶς ἀγαθὰ προσφερομένους, ἀλλʼ εἰ μέλλει τις ὑγιαίνειν τὸ σῶμα τὸ φαῦλον, ὕδωρ αὐτῷ πρότερον καὶ ὀλίγα σιτία προσενεκτέον· τῷ δὲ τὴν ψυχὴν φαύλην ἔχοντι πρὸς τὸ μηθὲν κακὸν ἐργάζεσθαι οὐκ ἀφεκτέον καὶ πλούτου καὶ ἀρχῆς καὶ δυνάμεως καὶ ἁπλῶς τῶν τοιούτων, ὅσῳ εὐκινητότερον καὶ εὐμεταβολώτερον ψυχὴ σώματος; ὥσπερ γὰρ ὁ φαῦλος τὸ σῶμα οὕτως ἦν ἐπιτήδειος διαιτᾶσθαι, καὶ ὁ φαῦλος τὴν ψυχὴν οὕτως ἐπιτήδειος διάγειν, μηθὲν τῶν τοιούτων ἔχων.
1199a35_2Şu da bir aporia doğurur: Cesur davranışla adil davranışı aynı anda yapmak mümkün değilse, insan hangisini yapmalı? Tabiî aretē'lerde, dedik, logos olmadan yalnızca güzele doğru bir yönelişin bulunması yeter.
ἔχει δὲ καὶ τὸ τοιοῦτον ἀπορίαν, οἷον ἐπειδὰν μὴ ᾖ ἅμα πρᾶξαι τἀνδρεῖα καὶ τὰ δίκαια, πότερʼ ἄν τις πράξειεν; ἐν μὲν δὴ ταῖς φυσικαῖς ἀρεταῖς ἔφαμεν τὴν ὁρμὴν μόνον [δεῖν] τὴν πρὸς τὸ καλὸν ὑπάρχειν ἄνευ λόγου· ⟦οὗ⟧ δʼ
1200a Seçim ise logos'ta ve logos sahibi olanda bulunur. Öyleyse seçim ortaya çıktığı anda tam aretē de bulunacaktır; bu aretē'nin phronēsis'le birlikte olduğunu, ama güzele doğru tabiî yöneliş olmadan da olmadığını söylemiştik.
ἐστὶν αἵρεσις, ἐν τῷ λόγῳ καὶ τῷ λόγον ἔχοντι ἐστίν. ὥστε ἅμα τὸ ἑλέσθαι [καὶ] παρέσται καὶ ἡ τελεία ἀρετὴ ὑπάρξει, ἣν ἔφαμεν μετὰ φρονήσεως εἶναι, οὐκ ἄνευ δὲ τῆς φυσικῆς ὁρμῆς τῆς ἐπὶ τὸ καλόν.
1200a_2Bir aretē başka bir aretē'yle çatışmaz da. Çünkü aretē tabiatı gereği logos'a, onun buyurduğu gibi boyun eğer; logos onu nereye götürürse oraya yönelir. Daha iyi olanı seçen logos'tur. Ne öteki aretē'ler phronēsis olmadan meydana gelir, ne de phronēsis öteki aretē'ler olmadan tam olur; hepsi phronēsis'in peşinden giderek bir şekilde birbiriyle iş birliği eder.
οὐδʼ ἐναντιώσεται ἀρετὴ ἀρετῇ. πέφυκεν γὰρ ὑπείκειν τῷ λόγῳ, [ἢ] ὡς οὗτος προστάττει, ὥστ᾿ ἐφʼ ὃ ἂν οὗτος ἄγῃ, ἐπὶ τοῦτο ἀποκλίνει. τὸ γὰρ βέλτιον οὗτός ἐστιν ὁ αἱρούμενος. οὔτε γὰρ ἄνευ τῆς φρονήσεως αἱ ἄλλαι ἀρεταὶ γίνονται, οὔθʼ ἡ φρόνησις τελεία ἄνευ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, ἀλλὰ συνεργοῦσί πως μετ᾿ ἀλλήλων ἐπακολουθοῦσαι τῇ φρονήσει.
1200a10Şu da en az bunlar kadar bir aporia doğuracaktır: Aretē'lerde de durum öteki iyi şeylerdeki, yani dış iyilerdeki ve bedenle ilgili iyilerdeki gibi midir? Bunlar aşırılığa varınca insanı kötüleştirir; mesela çok büyük bir zenginlik insanları kibirli ve çekilmez yapar. Öteki iyilerde, iktidarda, şerefte, güzellikte, iri yapıda da durum böyledir.
οὐχ ἧττον δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα ἀπορήσεται, πότερόν ποτε καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν οὕτως ἔχει ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν τῶν τʼ ἐκτὸς καὶ τῶν περὶ σῶμα. ταῦτα γὰρ εἰς ὑπερβολὴν γινόμενα χείρους ποιεῖ, οἷον πλοῦτος πολὺς γενόμενος ὑπερόπτας καὶ ἀηδεῖς ἐποίησεν· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν, ἀρχῆς τιμῆς κάλλου μεγέθους.
1200a10_2Peki aretē'de de durum böyle midir? Birinde adalet ya da cesaret aşırılığa varırsa, o kişi kötüleşir mi, kötüleşmez mi? — Hayır, der biri; ama aretē'den şeref doğar, şeref de büyüyünce insanları kötüleştirir. Öyleyse, der, aretē de büyüdükçe insanları kötüleştirecektir; çünkü şerefin sebebi aretē'dir, demek ki aretē de büyüdükçe insanları kötüleştirir.
πότερον οὖν καὶ ἐπʼ ἀρετῆς οὕτως ἔχει, ὥστε ἐάν τινι δικαιοσύνη ἢ ἀνδρεία εἰς ὑπερβολὴν παραγένηται, χείρων ἔσται, ἢ οὔ; 〈οὔ,〉 φησίν. ἀλλ᾿ ἀπὸ μὲν τῆς ἀρετῆς τιμὴ γίνεται, ἡ δὲ τιμὴ μεγάλη γινομένη χείρους ποιεῖ· ὥστε δῆλον ὅτι, φησίν, ἀρετὴ εἰς ἐπίδοσιν βαδίζουσα μεγέθους χείρους ποιήσει· τῆς γὰρ τιμῆς ἡ ἀρετὴ αἰτία, ὥστε καὶ ἡ ἀρετὴ ποιοίη ἂν χείρους μείζων γινομένη.
1200a20Yoksa bu doğru değil mi? Aretē'nin başka birçok işi olsa da (ki vardır), başlıcalarından biri, bu ve bunun gibi iyiler eline geçtiğinde onları doğru kullanabilmektir. İyi insan, kendisine şeref ya da büyük bir iktidar geldiğinde bunları doğru kullanmazsa, artık iyi insan olmaz. Demek ki ne şeref ne iktidar iyi insanı kötüleştirir; öyleyse aretē de kötüleştirmez.
ἢ τοῦτο οὐκ ἀληθές; τῆς γὰρ ἀρετῆς εἰ καὶ ἄλλα πολλά ἐστιν ἔργα, ὥσπερ καὶ ἔστιν, καὶ τοῦτο ἐν τοῖς μάλιστα, τὸ τοῖς ἀγαθοῖς τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις δύνασθαι ὀρθῶς παραγενομένοις χρῆσθαι· εἰ δὴ ὁ σπουδαῖος παραγενομένης αὐτῷ ἢ τιμῆς ἢ ἀρχῆς μεγάλης μὴ χρήσεται ὀρθῶς τούτοις, οὐκέτι ἂν εἴη σπουδαῖος· οὔτε δὴ ἡ τιμὴ οὔτε ἡ ἀρχὴ ποιήσει τὸν σπουδαῖον χείρω, ὥστε οὐδʼ ἡ ἀρετή.
1200a30Genel olarak da, en başta aretē'lerin birer orta olduğunu belirlediğimize göre, aretē ne kadar büyükse o kadar tam bir orta olur. Öyleyse aretē büyüdükçe insanı kötüleştirmek şöyle dursun, daha iyi yapacaktır. Çünkü orta, duygulardaki eksiklik ile aşırılığın ortasıydı.
τὸ δʼ ὅλον ἐπειδήπερ ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διώρισται, ὅτι εἰσὶν αἱ ἀρεταὶ μεσότητες, καὶ ἡ μᾶλλον ἀρετὴ μᾶλλόν ἐστι μεσότης· ὥστʼ οὐχ ὅτι χείρω ποιήσει εἰς μέγεθος ἡ ἀρετὴ ἰοῦσα, ἀλλὰ βελτίω· ἡ γὰρ μεσότης ἐνδείας καὶ ὑπερβολῆς τῆς τῶν παθῶν ἦν μεσότης.
1200a30_24. Bölüm
Bu konuda bu kadarı yeter. Bundan sonra yeni bir başlangıç yapıp kendine hâkim olma ile nefsine hâkim olamama hakkında konuşmak gerekiyor. Bu aretē de bu kötülük de alışılmadık şeyler olduğundan, onlar hakkında söylenecek sözlerin de alışılmadık olması kaçınılmazdır.
ταῦτα μὲν μέχρι τούτου· μετὰ δὲ ταῦτα ἀναγκαῖόν ἐστιν ἑτέραν ἀρχὴν ποιησαμένοις λέγειν ὑπὲρ ἐγκρατείας καὶ ἀκρασίας. ὥσπερ δὲ [καὶ] ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία αὗταί εἰσιν ἄτοποι, ὡσαύτως ἀναγκαῖον καὶ τοὺς περὶ τούτων λόγους λεχθησομένους ἀτόπους γίνεσθαι·
1200a35Çünkü bu aretē ötekilere benzemez.
οὐ γὰρ ὁμοία ἡ ἀρετὴ αὕτη ἐστὶν ταῖς ἄλλαις. ἐν μὲν γὰρ
1200b Ötekilerde logos ile duygular aynı yöne yönelir ve birbirine karşı koymaz; bunda ise logos ile duygular birbirine karşı koyar.
ταῖς ἄλλαις ἐπὶ ταὐτὰ καὶ ὁ λόγος καὶ τὰ πάθη ὁρμῶσιν καὶ οὐκ ἐναντιοῦνται ἀλλήλοις, ἐπὶ δὲ ταύτης ἐναντιοῦνται ἀλλήλοις ὅ τε λόγος καὶ τὰ πάθη.
1200b_2Psykhē'de üç şey meydana gelir ki bunlar yüzünden kötü diye anılırız: kötülük, nefsine hâkim olamama ve hayvanlık. Kötülüğün ve aretē'nin ne olduğunu ve nelerde bulunduğunu yukarıda anlattık; şimdi nefsine hâkim olamama ile hayvanlık hakkında konuşmamız gerekecek.
— ἔστι δὲ τρία τὰ ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενα, καθʼ ἃ φαῦλοι λεγόμεθα, κακία ἀκρασία θηριότης. ὑπὲρ μὲν οὖν κακίας καὶ ἀρετῆς τί ἐστι καὶ ἐν τίσιν, εἴρηται ἡμῖν ἐν τοῖς ἐπάνω· νῦν δὲ ὑπὲρ ἀκρασίας καὶ θηριότητος λεκτέον ἂν εἴη.
1200b55. Bölüm
Hayvanlık aşırı derecede bir kötülüktür. Birini büsbütün kötü gördüğümüzde ona insan değil, hayvan deriz; demek ki hayvanlık bir tür kötülüktür.
ἔστιν δὲ ἡ θηριότης ὑπερβάλλουσά τις κακία. ὅταν γάρ τινα παντελῶς ἴδωμεν φαῦλον, οὐδʼ ἄνθρωπόν φαμεν εἶναι ἀλλὰ θηρίον, ὡς οὖσαν τινὰ κακίαν θηριότητα.
1200b10Buna karşıt olan aretē'nin adı yoktur. Böyle bir aretē insanın üstündedir; kahramanca, ilahî bir aretē gibidir. Bu aretē'nin adsız olmasının sebebi, tanrının aretē'si olmamasıdır: Tanrı aretē'den üstündür ve aretē sayesinde iyi değildir; öyle olsaydı aretē tanrıdan daha iyi olurdu.
ἡ δὲ ἀντικειμένη ἀρετὴ ταύτῃ ἐστὶν ἀνώνυμος, ἔστιν δʼ ἡ τοιαύτη ὑπὲρ ἄνθρωπον οὖσα, οἷον ἡρωϊκή τις καὶ θεία. ἀνώνυμος δέ ἐστιν αὕτη ἡ ἀρετή, ὅτι οὐκ ἔστιν θεοῦ ἀρετή· ὁ γὰρ θεὸς βελτίων τῆς ἀρετῆς καὶ οὐ κατʼ ἀρετήν ἐστι σπουδαῖος· οὕτω μὲν γὰρ βέλτιον ἔσται ἡ ἀρετὴ τοῦ θεοῦ.
1200b15Bu yüzden hayvanlık kötülüğüne karşıt olan aretē adsızdır. Bu kötülüğün karşıtı, ilahî ve insanüstü aretē olsa gerektir; çünkü hayvanlık kötülüğü nasıl insanın ötesindeyse, ona karşıt olan aretē de öyle insanın ötesindedir.
διὸ ἀνώνυμος ἡ ἀρετὴ ἡ τῇ κακίᾳ τῇ θηριότητι ἀντικειμένη. θέλει δὲ τῇ τοιαύτῃ ἀντικεῖσθαι ἡ θεία καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον· ὥσπερ γὰρ καὶ ἡ κακία ἡ θηριότης ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐστίν, οὕτω καὶ ἡ ἀρετὴ ἡ ἀντικειμένη.
1200b15_26. Bölüm
Nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma konusunda önce aporia'ları ve görünen olgulara karşı çıkan görüşleri ortaya koymak gerekir. Böylece bu aporia'ları ve karşıt görüşleri birlikte inceleyip sınayarak bu konudaki hakikati elden geldiğince görebiliriz; çünkü hakikati bu yoldan görmek daha kolay olacaktır.
ὑπὲρ δὲ ἀκρασίας καὶ ἐγκρατείας πρῶτον 〈ἂν〉 δέοι εἰπεῖν τὰ ἀπορούμενα καὶ τοὺς ἐναντιουμένους λόγους τοῖς φαινομένοις, ὅπως ἐκ τῶν ἀπορουμένων καὶ ἐναντιουμένων λόγων συνεπισκεψάμενοι καὶ ταῦτα ἐξετάσαντες τὴν ἀλήθειαν ὑπὲρ αὐτῶν εἰς τὸ ἐνδεχόμενον ἴδωμεν· ῥᾷον γὰρ οὕτως ἰδεῖν τἀληθὲς ἔσται.
1200b20Yaşlı Sokrates nefsine hâkim olamamayı büsbütün ortadan kaldırıyor, böyle bir şey olmadığını söylüyordu: Kimse kötü şeyleri kötü olduklarını bile bile seçmez, diyordu. Oysa nefsine hâkim olamayan kişi, bunların kötü olduğunu bildiği hâlde duygusuna kapılıp yine de onları seçiyor gibi görünür. İşte bu akıl yürütme yüzünden Sokrates nefsine hâkim olamamanın var olmadığını düşünüyordu.
Σωκράτης μὲν οὖν ὁ πρεσβύτης ἀνήρει ὅλως καὶ οὐκ ἔφη ἀκρασίαν εἶναι, λέγων ὅτι οὐθεὶς εἰδὼς τὰ κακὰ ὅτι κακά εἰσιν ἕλοιτʼ ἄν· ὁ δὲ ἀκρατὴς δοκεῖ, εἰδὼς ὅτι φαῦλα εἰσίν, αἱρεῖσθαι ὅμως, ἀγόμενος ὑπὸ τοῦ πάθους. διὰ δὴ τὸν τοιοῦτον λόγον οὐκ ᾤετ᾿ εἶναι ἀκρασίαν·
1200b25Ama bu doğru değildir. Böyle bir akıl yürütmeye kanıp herkesin inandığı bir olguyu ortadan kaldırmak saçmadır. Çünkü nefsine hâkim olamayan insanlar vardır; bunlar o şeylerin kötü olduğunu kendileri de bildikleri hâlde yine onları yaparlar.
οὐ δὴ ὀρθῶς. ἄτοπον γὰρ τῷ λόγῳ τούτῳ πεισθέντας ἀναιρεῖν τὸ πιθανῶς γινόμενον· ἀκρατεῖς γὰρ εἰσὶν ἄνθρωποι, καὶ αὐτοὶ εἰδότες ὅτι φαῦλα ὅμως ταῦτα πράττουσιν.
1200b30Madem nefsine hâkim olamama vardır, peki nefsine hâkim olamayan kişinin bir epistēmē'si var mıdır, kötü şeyleri görüp tartar mı? Bu da yine doğru görünmez. Çünkü içimizdeki şeylerin en üstünü ve en sağlamı olanın bir şeye yenik düşmesi saçmadır; epistēmē içimizdeki her şeyden daha kalıcı ve daha zorlayıcıdır. Böylece bu akıl yürütme de bizi yine karşı yöne, ortada epistēmē bulunmadığı yöne çeker.
ἐπεὶ δ᾿ οὖν ἔστιν ἀκρασία, πότερον ὁ ἀκρατὴς ἐπιστήμην τινὰ ἔχει, θεωρεῖ καὶ ἐξετάζει τὰ φαῦλα; ἀλλὰ πάλιν οὐκ ἂν δόξειεν. ἄτοπον γὰρ τὸ πρότιστον καὶ βεβαιότατον τῶν ἐν ἡμῖν ἡττᾶσθαι ὑπὸ τινός· ἐπιστήμη γὰρ πάντων τῶν ἐν ἡμῖν μονιμώτατόν ἐστι καὶ βιαστικώτατον· ὥστε πάλιν ὁ λόγος οὗτος ἐναντιοῦται ⟦…⟧ τῷ μὴ εἶναι ἐπιστήμην.
1200b35Peki epistēmē değil de kanaat mi vardır? Ama nefsine hâkim olamayan kişide kanaat varsa, yerilmemesi gerekir.
ἀλλʼ ἆρά γε ἐπιστήμη μὲν οὔ, δόξα δέ; ἀλλʼ εἰ δόξαν ἔχει ὁ ἀκρατής, οὐκ ἂν εἴη ψεκτός. εἰ
1201a Çünkü kötü bir şeyi tam bilerek değil de kanaate dayanarak yapıyorsa, ona hoşgörüyle bakılır: Kötü olduğunu kesin olarak bilmeyip yalnızca öyle bir kanaate sahipken hazza kapılıp kötü şeyler yapmasını bağışlarız. Hoşgörüyle baktığımız kişileri ise yermeyiz. Öyleyse nefsine hâkim olamayan kişi, kanaate sahipse, yerilmeyecektir.
γὰρ φαῦλόν τι πράττει μὴ ἀκριβῶς εἰδὼς ἀλλὰ δοξάζων, συγγνώμην ἄν τις ἀποδοίη προσθέσθαι τῇ ἡδονῇ καὶ πρᾶξαι τὰ φαῦλα, μὴ ἀκριβῶς εἰδότα ὅτι [οὐ] φαῦλα εἰσίν, ἀλλὰ δοξάζοντα· οἷς δέ γε συγγνώμην ἔχομεν, τούτους οὐ ψέγομεν· ὥστε ὁ ἀκρατής, εἴπερ δόξαν ἔχει, οὐκ ἔσται ψεκτός.
1201a5Ama yerilir. İşte bu tür akıl yürütmeler insanı aporia'ya düşürür. Bunların bir kısmı onda epistēmē bulunmadığını gösterdi, çünkü aksi hâlde saçma bir sonuç çıkıyordu; ötekiler ise kanaat de bulunmadığını gösterdi, çünkü o zaman da yine saçma bir sonuç çıkıyordu.
ἀλλʼ ἔστιν ψεκτός. οἱ δὴ τοιοῦτοι λόγοι ἀπορεῖν ποιοῦσιν. οἳ μὲν γὰρ οὐκ ἔφασαν εἶναι ἐπιστήμην, ἄτοπόν τι γὰρ συμβαίνειν ἐποίουν· οἳ δὲ πάλιν οὐδὲ δόξαν, καὶ γὰρ οὗτοι ἄτοπόν τι πάλιν [ἐποίουν] συμβαίνειν.
1201a5_2Şu da bir aporia konusu olabilir: İtidalli kişinin aynı zamanda kendine hâkim olduğu kabul edildiğine göre, itidalli kişinin şiddetli arzuları olacak mıdır? Kendine hâkim olacaksa şiddetli arzuları olmalıdır (ölçülü arzularına hâkim olan birine kendine hâkim demezsin); ama şiddetli arzuları olacaksa artık itidalli olmaz (çünkü itidalli kişi hiçbir şey arzulamayan, hiçbir duyguya kapılmayan kişidir).
— ἀλλὰ δὴ καὶ ταῦτʼ ἂν τις ἀπορήσειεν· ἐπεὶ γὰρ δοκεῖ ὁ σώφρων καὶ ἐγκρατὴς εἶναι, πότερον ⟦ὁ σώφρων ἕξει⟧ σφοδρὰς ἐπιθυμίας; εἰ μὲν οὖν ἔσται ἐγκρατής, σφοδρὰς δεήσει αὐτὸν ἔχειν ἐπιθυμίας (οὐ γὰρ ἂν εἴποις ἐγκρατῆ, ὅστις μετρίων ἐπιθυμιῶν κρατεῖ)· εἰ δέ γε σφοδρὰς [μὴ] ἕξει ἐπιθυμίας, οὐκέτι ἔσται σώφρων (ὁ γὰρ σώφρων ἐστὶν ὁ μὴ ἐπιθυμῶν μηδὲ πάσχων μηθέν).
1201a15Şu da yine bir aporia doğurur: Bu akıl yürütmelerden, nefsine hâkim olamayanın bazen övgüye değer, kendine hâkim olanın ise yerilir olduğu sonucu çıkar. Diyelim ki, der, biri hesabında yanılmış olsun; akıl yürüttüğünde güzel şeyler ona kötü görünsün, arzusu ise onu güzel şeylere sürüklesin. Bu durumda logos'u ona bunları yapmaya izin vermeyecek, ama o arzusuna kapılıp yapacaktır (nefsine hâkim olamayan kişi böyleydi). Demek ki güzel şeyleri yapacaktır, çünkü arzusu onu bunlara sürüklüyor (logos'u ise engelleyecek, çünkü güzel şeyler konusunda hesabında yanılmış). Öyleyse bu kişi nefsine hâkim olamayan biri olacak, ama övgüye de değer olacaktır; çünkü güzel şeyleri yaptığı ölçüde övgüye değerdir. Çıkan sonuç saçmadır.
— ἔχει δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα πάλιν ἀπορίαν, συμβαίνει γὰρ ἐκ τῶν λόγων καὶ τὸν ἀκρατῆ ποτε ἐπαινετὸν εἶναι καὶ τὸν ἐγκρατῆ ψεκτόν. ἔστω γάρ τις, φησίν, διημαρτηκὼς τῷ λογισμῷ, καὶ δοκείτω αὐτῷ λογιζομένῳ τὰ καλὰ εἶναι φαῦλα, ἡ δʼ ἐπιθυμία ἀγέτω ἐπὶ τὰ καλά· οὐκοῦν ὁ μὲν λόγος οὐκ ἐάσει πράττειν, ὑπὸ δὲ τῆς ἐπιθυμίας ἀγόμενος πράξει (τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ ἀκρατής)· πράξει ἄρα τὰ καλά, ἡ γὰρ ἐπιθυμία ἐπὶ ταῦτα ἀγέτω (ὁ δὲ λόγος κωλύσει· διαμαρτανέτω γὰρ τῷ λογισμῷ τῶν καλῶν)· οὐκοῦν οὗτος ἀκρατὴς μὲν ἔσται, ἐπαινετὸς μέντοι· ⟦ᾗ⟧ γὰρ πράττει τὰ καλὰ, ἐπαινετός. ἄτοπον δὴ τὸ συμβαῖνον.
1201a25Öte yandan yine logos'unda yanılsın, güzel şeyler ona güzel görünmesin, ama arzusu onu güzel şeylere sürüklesin. Kendine hâkim olan kişi, arzu duyduğu hâlde logos yüzünden arzuladığını yapmayandır. Öyleyse güzel şeyler konusunda logos'unda yanılan bu kişi, arzuladığı şeyleri yapmaktan kendini alıkoyacak, yani güzel şeyleri yapmaktan alıkoyacaktır (çünkü arzusu onu bunlara sürüklüyordu). Yapması gereken güzel şeyleri yapmayan ise yerilir. Öyleyse kendine hâkim olan kişi de bazen yerilir olacaktır. Bu yoldan çıkan sonuç da saçmadır.
πάλιν δʼ αὖ διαμαρτανέτω τῷ λόγῳ, καὶ τὰ καλὰ αὐτῷ μὴ δοκείτω καλὰ εἶναι, ἡ δʼ ἐπιθυμία ἀγέτω ἐπὶ τὰ καλά· ἐγκρατὴς δέ γέ ἐστιν ὁ ἐπιθυμῶν μέν, μὴ πράττων δὲ ταῦτα διὰ τὸν λόγον· οὐκοῦν ὁ διαμαρτάνων τῷ λόγῳ τῶν καλῶν κωλύσει ὧν ἐπιθυμεῖ πράττειν, κωλύει ἄρα τὰ καλὰ πράττειν (ἐπὶ ταῦτα γὰρ ἡ ἐπιθυμία ἤγαγεν)· ὁ δέ γε τὰ καλὰ μὴ πράττων δέον πράττειν ψεκτός· ὁ ἄρα ἐγκρατὴς ἔσται ποτε ψεκτός. ἄτοπον δὴ καὶ οὕτω τὸ συμβαῖνον.
1201a30Nefsine hâkim olamama ve nefsine hâkim olamayan kişi her şeyde ve her konuda mı bulunur, mesela para, şeref, öfke ve şan konusunda (çünkü insanlar bütün bunlarda nefislerine hâkim olamıyor gibi görünür), yoksa nefsine hâkim olamama belirli bir şeyle mi ilgilidir? Bu da bir aporia konusu olabilir.
— πότερον δʼ ἡ ἀκρασία καὶ ὁ ἀκρατὴς ἐν ἅπασίν ἐστιν καὶ περὶ πάντα, οἷον περὶ χρήματα καὶ τιμὴν καὶ ὀργὴν καὶ δόξαν (περὶ γὰρ ταῦτα πάντα δοκοῦσιν ἀκρατεῖς εἶναι), ἢ οὔ, ἀλλὰ περί τι ἀφωρισμένον ἐστὶν ἡ ἀκρασία, ἀπορήσειεν ἄν τις.
1201b Aporia doğuran şeyler bunlardır; şimdi bu aporia'ları çözmek gerekiyor.
τὰ μὲν οὖν τὴν ἀπορίαν παρέχοντα ταῦτʼ ἐστίν· ἀναγκαῖον δὲ λῦσαι τὰς ἀπορίας.
1201b_2Önce epistēmē ile ilgili olanı ele alalım: Epistēmē'si olan birinin onu yitirmesi ya da ondan kayması saçma görünmüştü.
πρῶτον μὲν οὖν τὴν ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης· ἄτοπον γὰρ ἐδόκει εἶναι ἐπιστήμην ἔχοντα ταύτην ἀποβάλλειν ἢ μεταπίπτειν.
1201b_3Aynı şey kanaat için de geçerlidir; çünkü kanaat mi epistēmē mi olduğu fark etmez. Kanaat sağlam olup iknayla değişmeyecek kadar güçlüyse, epistēmē'den hiçbir farkı kalmaz; çünkü kanaat sahipleri de şeylerin kanaat ettikleri gibi olduğuna inanırlar. Mesela Efesoslu Herakleitos, kendisine doğru görünen şeyler hakkında böyle bir kanaate sahipti.
ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῆς δόξης· οὐθὲν γὰρ διαφέρει δόξαν εἶναι ἐπιστήμην· εἰ γὰρ ἔσται ἡ δόξα σφοδρὰ τῷ βέβαιον εἶναι καὶ ἀμετάπειστον, οὐθὲν διοίσει τῆς ἐπιστήμης, δόξης ἐχούσης τὸ πιστεύειν οὕτως ἔχειν ὡς δοξάζουσιν, οἷον Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος τοιαύτην ἔχει δόξαν ὑπὲρ ὧν αὐτῷ ἐδόκει.
1201b5Nefsine hâkim olamayan kişinin, ister epistēmē'si ister söylediğimiz türden bir kanaati olsun, kötü bir şey yapmasında saçma hiçbir şey yoktur. Çünkü bilmek iki türlüdür: Biri epistēmē'ye sahip olmaktır (birinin epistēmē'si olduğunda, o kişi biliyor deriz), öteki ise epistēmē'yi fiilen kullanmaktır. Nefsine hâkim olamayan kişi, güzel şeylerin epistēmē'sine sahip olan, ama onu fiilen kullanmayandır.
οὐθὲν δὲ ἄτοπον τῷ ἀκρατεῖ, οὔτʼ εἰ ἐπιστήμην ἔχει οὔτʼ εἰ δόξαν οἵαν λέγομεν, πράττειν τι φαῦλον. ἔστι γὰρ τὸ ἐπίστασθαι διττόν, ὧν τὸ μέν ἐστι τὴν ἐπιστήμην ἔχειν (ἐπίστασθαι γάρ φαμεν τότε, ὅταν τις ἐπιστήμην ἔχῃ), τὸ δʼ ἕτερον τὸ ἐνεργεῖν ἤδη τῇ ἐπιστήμῃ. ἀκρατὴς οὖν ἐστιν ὁ ἔχων τὴν ἐπιστήμην τῶν καλῶν, οὐκ ἐνεργῶν δὲ αὐτῇ·
1201b15Bu epistēmē'yi fiilen kullanmadığı sürece, epistēmē'si olduğu hâlde kötü şeyler yapmasında saçma bir şey yoktur. Bu, uyuyanların durumuna benzer: Onlar da epistēmē sahibi oldukları hâlde uykuda birçok nahoş şey yapar ve yaşarlar, çünkü epistēmē onlarda fiilen işlemez. Nefsine hâkim olamayan kişide de durum böyledir: Uyuyan birine benzer, epistēmē'sini fiilen kullanmaz.
ὅταν οὖν μὴ ἐνεργῇ τῇ ἐπιστήμῃ ταύτῃ, οὐδὲν ἄτοπον αὐτόν ἐστιν πράττειν τὰ φαῦλα ἔχοντα τὴν ἐπιστήμην. ὅμοιον γάρ ἐστιν ὥσπερ ἐπὶ τῶν καθευδόντων. οὗτοι γὰρ ἔχοντες τὴν ἐπιστήμην ὅμως ἐν τῷ ὕπνῳ πολλὰ δυσχερῆ καὶ πράττουσι καὶ πάσχουσιν. οὐ γὰρ ἐνεργεῖ ἐν αὐτοῖς ἡ ἐπιστήμη. ὡσαύτως δʼ ἐπὶ τοῦ ἀκρατοῦς. ὥσπερ γὰρ καθεύδοντι ἔοικεν, καὶ τῇ ἐπιστήμῃ οὐκ ἐνεργεῖ.
1201b20Aporia böylece çözülür. Nefsine hâkim olamayan kişinin o anda epistēmē'sini yitirip yitirmediği ya da ondan kayıp kaymadığı soruluyordu; çünkü ikisi de saçma görünüyordu. — Ama mesele şuradan da açıklığa kavuşabilir. Analitikler'de söylediğimiz gibi, kıyas iki öncülden oluşur; bunlardan birincisi küllî, ikincisi ise onun altında yer alan cüzî öncüldür. Mesela: Ateşi olan her insanı iyileştirmeyi bilirim; bu adamın ateşi var; öyleyse bu adamı da iyileştirmeyi bilirim. Demek ki bir şeyi küllî epistēmē ile bilirim de cüzî epistēmē ile bilmem.
λύεται δὴ ⟦ἡ⟧ ἀπορία οὕτως. ἠπορεῖτο γὰρ πότερον ὁ ἀκρατὴς ἐκβάλλει τότε τὴν ἐπιστήμην ἢ μεταπίπτει. ἄτοπον γὰρ ἀμφότερα δοκεῖ εἶναι. — ἀλλὰ πάλιν ἐντεῦθεν ἂν γένοιτο φανερόν, ὥσπερ ἔφαμεν ἐν τοῖς ἀναλυτικοῖς, ἐκ δύο προτάσεων γίνεσθαι τὸν συλλογισμόν, καὶ τούτων εἶναι τὴν μὲν πρώτην καθόλου, τὴν δὲ δευτέραν ὑπὸ ταύτην τε καὶ ἐπὶ μέρους. οἷον ἐπίσταμαι πάντʼ ἄνθρωπον πυρέττοντα ὑγιῆ ποιῆσαι· οὑτοσὶ δὲ πυρέττει· ἐπίσταμαι ἄρα καὶ τοῦτον ὑγιῆ ποιῆσαι. ἔστιν οὖν ὃ τῇ μὲν καθόλου ἐπιστήμῃ ἐπίσταμαι, τῇ δʼ ἐπὶ μέρους οὔ.
1201b25Epistēmē sahibi kişi burada da yanılabilir: Mesela ateşi olan herkesi iyileştirmeyi bilirim, ama bu adamın ateşi olup olmadığını bilmem. İşte epistēmē sahibi olan, nefsine hâkim olamayan kişide de aynı yanılgı meydana gelecektir. Nefsine hâkim olamayan kişide, bu tür şeylerin kötü ve zararlı olduğuna dair küllî epistēmē bulunabilir; ama önündeki şu şeylerin kötü olduğunu cüzî olarak bilmeyebilir. Böylece epistēmē'si bu durumdayken yanılacaktır: Küllî olana sahiptir, cüzî olana değil.
γίνεται οὖν ἁμαρτία τῷ τὴν ἐπιστήμην ἔχοντι καὶ ἐνταῦθα, οἷον ἅπαντα μὲν τὸν πυρέττοντα ὑγιῆ ποιῆσαι 〈ἐπίσταμαι〉, εἰ μέντοι οὗτος πυρέττει, οὐκ οἶδα. ὡσαύτως τοίνυν ἐπὶ τοῦ ἀκρατοῦς τοῦ τὴν ἐπιστήμην ἔχοντος ἡ αὐτὴ ἁμαρτία συμβήσεται. ἐνδέχεται γὰρ τὸν ἀκρατῆ τὴν μὲν καθόλου ἐπιστήμην ἔχειν, ὅτι τὰ τοιαῦτα φαῦλα καὶ βλαβερά, μὴ μέντοι γε ὅτι ἐστὶν ταῦτα φαῦλα ἐπὶ μέρους εἰδέναι, ὥστε οὕτως ἔχων τὴν ἐπιστήμην ἁμαρτήσεται· ἔχει γὰρ τὴν καθόλου, τὴν δʼ ἐπὶ μέρους οὔ.
1201b35Demek ki bu yoldan da nefsine hâkim olamayan kişi hakkında saçma bir sonuç çıkmaz: Epistēmē sahibi biri kötü bir şey yapabilir.
οὐδὲν οὖν ἄτοπον οὐδʼ οὕτως συμβήσεται ἐπὶ τοῦ ἀκρατοῦς, τὸν ἔχοντα τὴν ἐπιστήμην φαῦλόν τι πράττειν. ἔστι γὰρ
1202a Durum sarhoşlarınkine benzer: Sarhoşlar, sarhoşlukları geçince yine eski hâllerine dönerler. Logos'ları da epistēmē'leri de onları terk etmemişti, sarhoşluğa yenik düşmüştü; sarhoşluktan kurtulunca yine eski hâllerine dönerler. Nefsine hâkim olamayan kişi de böyledir: Duygu baskın gelip akıl yürütmesini susturmuştur; duygu, sarhoşluk gibi geçip gidince yine eski hâline döner.
ὡς ἐπὶ τῶν μεθυόντων. οἱ γὰρ μεθύοντες, ὅταν αὐτοῖς ἡ μέθη ἀπαλλαγῇ, πάλιν οἱ αὐτοὶ εἰσίν· οὐκ ἐξέπεσεν δʼ αὐτῶν ὁ λόγος οὐδʼ ἡ ἐπιστήμη, ἀλλʼ ἐκρατήθη ὑπὸ τῆς μέθης, ἀπαλλαγέντες δὲ τῆς μέθης πάλιν οἱ αὐτοί εἰσιν. ὁμοίως οὖν ἔχει ὁ ἀκρατὴς [πάλιν]. ἐπικρατῆσαν γὰρ τὸ πάθος ἠρεμεῖν ἐποίησε τὸν λογισμόν· ὅταν δʼ ἀπαλλαγῇ τὸ πάθος ὥσπερ ἡ μέθη, πάλιν ὁ αὐτὸς ἐστίν.
1202a5Nefsine hâkim olamama hakkında aporia doğuran başka bir akıl yürütme daha vardı: Nefsine hâkim olamayan kişinin bazen övgüye değer, kendine hâkim olanın ise yerilir olacağını söylüyordu. Ama bu sonuç çıkmaz. Çünkü logos'unda yanılmış olan kişi ne kendine hâkim olandır ne de nefsine hâkim olamayan; bunlar, logos'u doğru olan ve onunla kötüyü ve güzeli ayırt eden kişilerdir. Böyle bir logos'a uymayan nefsine hâkim olamayandır; ona uyan ve arzularına kapılmayan da kendine hâkim olandır. Mesela babasını dövmeyi çirkin görmeyen, ama dövmeyi arzuladığı hâlde bundan geri duran kişi kendine hâkim değildir.
ἦν δὲ καὶ ἄλλος τις λόγος ἐπὶ τῆς ἀκρασίας ὃς παρεῖχεν ἀπορίαν, ὡς ἐπαινετοῦ ποτε τοῦ ἀκρατοῦς ἐσομένου καὶ ψεκτοῦ τοῦ ἐγκρατοῦς. οὐ συμβαίνει δὲ τοῦτο. οὐ γάρ ἐστιν οὔτʼ ἐγκρατὴς οὔτʼ ἀκρατὴς ὁ τῷ λόγῳ διεψευσμένος, ἀλλὰ ὁ λόγον ἔχων ὀρθὸν καὶ τούτῳ τὰ φαῦλα ὄντα κρίνων καὶ τὰ καλά, καὶ ἀκρατὴς μὲν ὁ τῷ τοιούτῳ λόγῳ ἀπειθῶν, ἐγκρατὴς δὲ ὁ πειθόμενος καὶ μὴ ὑπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀγόμενος· οὐδὲ γὰρ ᾧ τινι οὐ δοκεῖ τὸν πατέρα τύπτειν αἰσχρὸν εἶναι, ἐπιθυμῶν δὲ τύπτειν, ὁ τούτου ἀπεχόμενος ἐγκρατής ἐστι·
1202a15Böyle durumlarda ne kendine hâkim olma ne de nefsine hâkim olamama söz konusu olduğuna göre, nefsine hâkim olamamanın övgüye, kendine hâkim olmanın da yergiye değer olduğu sonucu, sanıldığı gibi, çıkmaz.
⟦ὥ⟧στε εἰ μή ἐστιν ἐπὶ τῶν τοιούτων μήτε ἐγκράτεια μήτε ἀκρασία, οὐδʼ ἂν ἐπαινετὴ εἴη ἡ ἀκρασία οὐδὲ ψεκτὴ ἡ ἐγκράτεια, ὥσπερ ἐδόκει.
1202a15_2Nefsine hâkim olamamanın bazı türleri hastalıktan, bazıları tabiattan gelir. Hastalıktan gelenler şunlardır: Mesela kimileri saçlarını yolup kemirir. Biri bu hazza hâkim olursa övgüye değer değildir, hâkim olamazsa da pek yerilmez. Tabiattan gelen ise şu türdendir: Anlatıldığına göre, bir zamanlar babasını dövdüğü için mahkemede yargılanan bir oğul, “O da kendi babasını döverdi” diyerek kendini savunmuş ve beraat etmiş; çünkü yargıçlar bu hatayı tabiattan gelen bir şey saymışlar. Biri babasını dövmeye hâkim olursa da övgüye değer değildir.
εἰσὶ δὲ τῶν ἀκρασιῶν αἳ μὲν νοσηματικαὶ αἳ δὲ φύσει. οἷον νοσηματικαὶ μὲν αἱ τοιαῦται· εἰσὶ γάρ τινες οἱ τίλλοντες τρίχας διατρώγουσιν. εἰ οὖν τις ταύτης τῆς ἡδονῆς κρατεῖ, οὐκ ἔστιν ἐπαινετός, οὐδὲ ψεκτός, εἰ μὴ κρατεῖ, οὐ σφόδρα γε. φύσει δέ, οἷον υἱόν ποτέ φασι κρινόμενον ἐν δικαστηρίῳ, ὅτι τὸν πατέρα τύπτοι, ἀπολογεῖσθαι λέγοντα ὅτι “καὶ γὰρ οὗτος τὸν ἑαυτοῦ πατέρα”, καὶ ἀποφυγεῖν δή· δοκεῖν γὰρ τοῖς δικασταῖς φυσικὴν εἶναι τὴν ἁμαρτίαν, εἰ δή τις τοῦ τὸν πατέρα τύπτειν κρατοίη, οὐκ ἐπαινετός.
1202a25Biz şimdi bu türden nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma hâllerini aramıyoruz; mutlak olarak yerildiğimiz ve övüldüğümüz hâlleri arıyoruz. İyi şeylerin bazıları dışımızdadır: zenginlik, iktidar, şeref, dostlar, şan gibi. Bazıları ise zorunludur ve bedenle ilgilidir: dokunma, tatma ve bedensel hazlar gibi. Aradığımız nefsine hâkim olamama, işte bunlarla ilgili gibi görünecektir.
οὐ δὴ τὰς τοιαύτας ζητοῦμεν νῦν ἀκρασίας οὐδʼ ἐγκρατείας, ἀλλὰ καθʼ ἃς ψεκτοὶ ἁπλῶς καὶ ἐπαινετοὶ λεγόμεθα. ἔστιν δὲ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν ἐκτός, οἷον πλοῦτος ἀρχὴ τιμὴ φίλοι δόξα, τὰ δʼ ἀναγκαῖα καὶ περὶ σῶμα ἐστίν, οἷον ἁφή τε καὶ γεῦσις [ὁ οὖν περὶ ταῦτα ἀκρατής, οὗτος ἁπλῶς ἂν [καὶ] ἀκρατὴς δόξειεν εἶναι,] καὶ ἡδοναὶ σωματικαί· ⟦…⟧ καὶ ἣν ζητοῦμεν ἀκρασίαν, ἤδη περὶ ταῦτα δόξειεν 〈ἂν〉 εἶναι.
1202a30Nefsine hâkim olamamanın neyle ilgili olduğu da bir aporia konusuydu. Şeref konusunda insan mutlak anlamda nefsine hâkim olamayan sayılmaz; çünkü şeref konusunda kendini tutamayan bir bakıma övülür, şeref düşkünü biridir. Genel olarak, bu gibi durumlarda “nefsine hâkim olamayan” derken bir ek yaparız: şeref, şan ya da öfke konusunda nefsine hâkim olamayan deriz. Ama mutlak olarak nefsine hâkim olamayan için neyle ilgili olduğunu eklemeyiz,
ἠπορεῖτο δὲ περὶ τί ποτʼ ἐστὶν ἡ ἀκρασία. περὶ μὲν οὖν τιμὴν οὐκ ἔστιν ἁπλῶς ἀκρατής· ἐπαινεῖται γάρ πως ὁ περὶ τιμὴν ἀκρατής· φιλότιμος γάρ τις [ἐστίν]. τὸ δʼ ὅλον λέγομεν καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων τὸν ἀκρατῆ προστιθέντες, περὶ τιμὴν ἀκρατὴς ἢ δόξαν ἢ ὀργήν. ἀλλὰ τῷ ἁπλῶς ἀκρατεῖ οὐ προστίθεμεν περὶ ἅ, ὡς
1202b çünkü bu, ek yapmaya gerek kalmadan onda bulunur ve neyle ilgili olduğu açıktır: Mutlak olarak nefsine hâkim olamayan kişi, bedensel hazlar ve acılarla ilgilidir.
ὑπάρχοντος αὐτῷ καὶ φανεροῦ ὄντος ἄνευ τῆς προσθέσεως, περὶ ⟦ὃ⟧ ἐστίν· ἔστιν γὰρ περὶ ἡδονὰς καὶ λύπας τὰς σωματικὰς ὁ ἁπλῶς ἀκρατής.
1202b_2Nefsine hâkim olamamanın bunlarla ilgili olduğu şuradan da bellidir: Nefsine hâkim olamayan kişi yerildiğine göre, ilgili olduğu şeylerin de yerilir olması gerekir. Oysa şeref, şan, iktidar, para ve insanların nefislerine hâkim olamadığı söylenen öteki şeyler yerilir değildir; bedensel hazlar ise yerilir. Bu yüzden bu hazlara gerekenden fazla düşkün olan kişiye haklı olarak tam anlamıyla nefsine hâkim olamayan denir.
— δῆλον δὲ καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι περὶ ταῦτα ἡ ἀκρασία· ἐπεὶ γὰρ ψεκτὸς ὁ ἀκρατής, ψεκτὰ εἶναι δεῖ τὰ ὑποκείμενα· τιμὴ μὲν οὖν καὶ δόξα καὶ ἀρχὴ καὶ χρήματα καὶ περὶ ὅσα ἄλλα ἀκρατεῖς λέγονται, οὐκ εἰσὶν ψεκτά, αἱ δʼ ἡδοναὶ αἱ σωματικαὶ ψεκταί· διὸ εἰκότως ὁ περὶ ταύτας ἂν μᾶλλον τοῦ δέοντος, οὗτος ἀκρατὴς τελέως λέγεται.
1202b5Başka şeylerle ilgili olarak söylenen nefsine hâkim olamama türleri içinde en çok yerileni öfkeyle ilgili olandır. Peki hangisi daha çok yerilir: öfkeyle ilgili olan mı, hazlarla ilgili olan mı? Öfke konusunda nefsine hâkim olamama, hizmet etmeye can atan uşakların hâline benzer. Efendi “Bana ver” deyince bunlar hevesle ileri atılır, neyi vermeleri gerektiğini duymadan verir ve verirken yanılırlar: Çoğu zaman kitap vermeleri gerekirken kalem verirler.
ἐπειδὴ δέ ἐστι τῶν περὶ τὰ ἄλλα ἀκρασιῶν λεγομένων ἡ περὶ τὴν ὀργὴν οὖσα ἀκρασία ψεκτοτάτη, πότερον ψεκτοτέρα ἐστὶν ἡ περὶ τὴν ὀργὴν ἢ ἡ περὶ τὰς ἡδονάς; ἔστιν οὖν ἡ περὶ τὴν ὀργὴν ἀκρασία ὁμοία τῶν παίδων τοῖς πρὸς τὸ διακονεῖν προθύμως ἔχουσιν· καὶ γὰρ οὗτοι, ὅταν εἴπῃ ὁ δεσπότης “δός μοι”, τῇ προθυμίᾳ ἐξενεχθέντες, πρὸ τοῦ ἀκοῦσαι ὃ δεῖ δοῦναι, ἔδωκαν, καὶ ἐν τῇ δόσει διήμαρτον· πολλάκις γὰρ δέον βιβλίον δοῦναι γραφεῖον ἔδωκαν.
1202b15Öfkesine hâkim olamayan kişinin başına gelen de buna benzer: Ona haksızlık edildiğini bildiren ilk sözü duyar duymaz thymos'u intikam almaya atılır; intikam almak gerekip gerekmediğini ya da bu kadar şiddetle gerekip gerekmediğini duymayı beklemez.
ὅμοιον δὲ πέπονθε τούτῳ ὁ τῆς ὀργῆς ἀκρατής· ὅταν γὰρ ἀκούσῃ τὸ πρῶτον ῥῆμα ὅτι ἠδίκησεν, ὥρμησεν ὁ θυμὸς πρὸς τὸ τιμωρήσασθαι, οὐκέτι ἀναμείνας ἀκοῦσαι πότερον δεῖ ἢ οὐ δεῖ, ἢ ὅτι γε οὐχ οὕτω σφόδρα.
1202b20Öfkeye doğru böyle bir atılış, ki öfke konusunda nefsine hâkim olamama gibi görünür, pek kınanacak bir şey değildir; ama hazza doğru atılış yerilir. Çünkü ötekinden logos bakımından ayrılır: Logos onu yapmaktan alıkoymaya çalışır, o ise yine de logos'a aykırı olarak yapar. Bu yüzden öfke yüzünden nefsine hâkim olamamadan daha çok yerilir. Öfke yüzünden nefsine hâkim olamama acıyla birliktedir (öfkelenip de acı duymayan yoktur), arzu yüzünden olan ise hazla birliktedir; bu yüzden daha çok yerilir. Çünkü haz yüzünden nefsine hâkim olamama küstahlıkla birlikte görünür.
ἡ μὲν οὖν τοιαύτη ὁρμὴ πρὸς ὀργήν, ἣ δοκεῖ ἀκρασία εἶναι ὀργῆς, οὐ λίαν ἐπιτιμητέα ἐστίν, ἡ δὲ πρὸς [τὴν] ἡδονὴν ὁρμὴ ψεκτή γε. ἔστιν γὰρ διαφορὰν ἔχουσα πρὸς ταύτην διὰ τὸν λόγον, ὃς ἀποτρέπει τοῦ μὴ πράττειν, ἀλλʼ ὅμως πράττει παρὰ τὸν λόγον· διὸ ψεκτή ἐστι μᾶλλον τῆς διʼ ὀργὴν ἀκρασίας. ἡ μὲν γὰρ διʼ ὀργὴν ἀκρασία λύπη ἐστίν (οὐδεὶς γὰρ ὀργιζόμενος οὐ λυπεῖται), ἡ δὲ διʼ ἐπιθυμίαν μεθʼ ἡδονῆς· διὸ μᾶλλον ψεκτή· ἡ γὰρ διʼ ἡδονὴν ἀκρασία μεθʼ ὕβρεως δοκεῖ εἶναι.
1202b25Kendine hâkim olma ile dayanıklılık aynı şey midir, değil midir? Kendine hâkim olma hazlarla ilgilidir, kendine hâkim olan da hazlara hâkim olandır; dayanıklılık ise acılarla ilgilidir: Acılara katlanan ve göğüs geren kişi dayanıklıdır.
πότερον δὲ καὶ ἡ ἐγκράτεια καὶ ἡ καρτερία ταὐτόν ἐστιν; ἢ οὔ; ἡ μὲν γὰρ ἐγκράτειά ἐστι περὶ ἡδονὰς καὶ ὁ ἐγκρατὴς ὁ κρατῶν τῶν ἡδονῶν, ἡ δὲ καρτερία περὶ λύπας· ὁ γὰρ καρτερῶν καὶ ὑπομένων τὰς λύπας, οὗτος καρτερικός ἐστιν.
1202b30Nefsine hâkim olamama ile gevşeklik de aynı şey değildir. Gevşeklik zahmetlere katlanmamaktır, gevşek kişi de katlanmayandır; ama bütün zahmetlere değil, başka birinin de zorunlu olarak katlanacağı zahmetlere. Nefsine hâkim olamayan ise hazlara dayanamayan, onların karşısında gevşeyip onlara kapılan kişidir.
πάλιν ἡ ἀκρασία καὶ ἡ μαλακία οὐκ ἔστιν ταὐτόν· ἡ μὲν γὰρ μαλακία ἐστὶν καὶ ὁ μαλακὸς ὁ μὴ ὑπομένων πόνους, οὐχ ἅπαντας δὲ ἀλλʼ οὓς ἀναγκαίως ἂν ἄλλος τις ὑπομείνειεν, ὁ δʼ ἀκρατὴς ὁ μὴ δυνάμενος ὑπομένειν ἡδονάς, ἀλλὰ καταμαλακιζόμενος καὶ ὑπὸ τούτων ἀγόμενος.
1202b35Bir de taşkın denen kişi vardır. Peki taşkın kişi ile nefsine hâkim olamayan aynı mıdır, değil midir? Taşkın kişi, yaptığı şeylerin kendisi için en iyi ve en yararlı şeyler olduğunu sanan, kendisine hoş görünen şeylere karşı çıkan hiçbir logos'u olmayan biridir. Nefsine hâkim olamayanın ise, arzusunun onu sürüklediği şeylere karşı çıkan bir logos'u vardır.
ἔστιν αὖ πάλιν τις καλούμενος ἀκόλαστος· πότερον οὖν ὁ ἀκόλαστος [ἀκρατὴς] καὶ ὁ ἀκρατὴς ὁ αὐτός; ἢ οὔ; ὁ μὲν γὰρ ἀκόλαστος τοιοῦτός τις οἷος οἴεσθαι, ἃ πράττει, ταῦτα καὶ βέλτιστα εἶναι αὐτῷ καὶ συμφορώτατα, καὶ λόγον οὐδένα ἔχειν ἐναντιούμενον τοῖς αὐτῷ φαινομένοις ἡδέσιν· ὁ δὲ ἀκρατὴς λόγον ἔχει ὃς ἐναντιοῦται αὐτῷ, ἐφʼ ἃ ἡ ἐπιθυμία ἄγει.
1202b5_2Hangisini iyileştirmek daha kolaydır, taşkın kişiyi mi, nefsine hâkim olamayanı mı? Bu açıdan bakınca, belki kolay iyileşecek olan nefsine hâkim olamayan değil, taşkın kişi gibi görünür. Çünkü ona bunların kötü olduğunu öğretecek bir logos kazandırılırsa artık bunları yapmaz; nefsine hâkim olamayanda ise logos vardır, yine de yapar; öyle ki bu kişi iyileşmez görünebilir.
πότερος δὲ εὐιατότερος, ὁ ἀκόλαστος ἢ ὁ ἀκρατής; οὕτω μὲν οὖν δόξειεν ἂν ἴσως οὐχ ὁ ἀκρατής· ὁ γὰρ ἀκόλαστος εὐιατότερος· εἰ γὰρ αὐτῷ λόγος ἐγγένοιτο ὁ διδάξων ὅτι φαῦλα, οὐκέτι πράξει· τῷ δέ γε ἀκρατεῖ ὑπάρχει ὁ λόγος, καὶ ὅμως πράττει, ὥστε ἂν ὁ τοιοῦτος δόξειεν ἀνίατος εἶναι. —
1202b10Ama hangisi daha kötü durumdadır: hiçbir iyi yanı olmayan mı, yoksa hem bir iyi yanı hem de bu kötülükleri olan mı? Açıktır ki ilki; hele onda kötü durumda olan şey daha değerli olduğuna göre. Nefsine hâkim olamayanın bir iyisi vardır: doğru olan logos'u. Taşkın kişinin ise bu yoktur.
ἀλλὰ πότερος διάκειται χεῖρον, ᾧ μηδὲν ἀγαθόν τι ὑπάρχει, 〈ἢ ᾧ ἀγαθόν τέ τι ὑπάρχει〉 καὶ τὰ κακὰ ταῦτα; ἢ δῆλον ὅτι ἐκεῖνος, καὶ ὅσῳ γε τιμιώτερον κακῶς διάκειται. ἔστι τοίνυν ὁ μὲν ἀκρατὴς ἀγαθὸν ἔχων τὸν λόγον ὀρθὸν ὄντα· ὁ δὲ ἀκόλαστος οὐκ ἔχει.
1202b10_2Ayrıca her birinin ilkesi logos'tur. Nefsine hâkim olamayanda en değerli şey olan ilke iyi durumdadır, taşkın kişide ise kötü durumdadır. Öyleyse taşkın kişi nefsine hâkim olamayandan daha kötüdür.
ἔτι ἐστὶν ὁ λόγος ἑκάστου ἀρχή· τοῦ μὲν οὖν ἀκρατοῦς ἡ ἀρχὴ τιμιώτατον ὂν εὖ διάκειται, τοῦ δὲ ἀκολάστου κακῶς· ὥστε χείρων ἂν εἴη ὁ ἀκόλαστος τοῦ ἀκρατοῦς.
1202b15_2Ayrıca kötülük dediğimiz hayvanlıkta olduğu gibi: Hayvanlığı hayvanda değil, insanda görürüz; çünkü hayvanlık aşırı kötülüğün adıdır. Neden? Yalnızca hayvanda kötü bir ilke bulunmadığı için; ilke ise logos'tur. Hangisi daha çok kötülük yapar: bir aslan mı, yoksa Dionysios, Phalaris, Klearkhos ya da bu alçaklardan biri mi? Açıktır ki bunlar. Çünkü insanın içindeki kötü ilke büyük kötülüklere yol açar; hayvanda ise ilke hiç yoktur.
ἔτι ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς θηριότητος ἣν ἐλέγομεν κακίας οὐκ ἔστιν ἰδεῖν ἐν θηρίῳ οὖσαν, ἀλλʼ ἐν ἀνθρώπῳ· ἡ γὰρ θηριότης ὄνομά ἐστιν τῇ ὑπερβαλλούσῃ κακίᾳ — διὰ τί; διʼ οὐδὲν ⟦ἄλλʼ ἢ⟧ ὅτι ἀρχὴ φαύλη ἐν θηρίῳ οὐκ ἔστιν· ἔστιν δὲ ἡ ἀρχὴ ὁ λόγος. ἐπεὶ πότερος ἂν πλείω κακὰ ποιήσειεν, λέων, ἢ Διονύσιος ἢ Φάλαρις ἢ Κλέαρχος ἢ τις τούτων τῶν μοχθηρῶν; δῆλον ὅτι οὗτοι· ἡ γὰρ ἀρχὴ ἐνοῦσα φαύλη μεγάλα συμβάλλεται, ἐν δὲ θηρίῳ ὅλως οὐκ ἔστιν ἀρχή.
1202b25_2İşte taşkın kişide de kötü bir ilke vardır. Kötü şeyler yaptığı, logos'u da bunları onaylayıp ona bunları yapması gerektiğini söylediği ölçüde, onda bulunan ilke sağlıklı değildir. Bu yüzden nefsine hâkim olamayan, taşkın kişiden daha iyi görünecektir.
ἐν μὲν οὖν τῷ ἀκολάστῳ ἔνεστιν ἀρχὴ φαύλη. ⟦ᾗ⟧ γὰρ πράττει φαῦλα ὄντα καὶ ὁ λόγος σύμφησιν ταῦτα καὶ δοκεῖ αὐτῷ ταῦτα δεῖν πράττειν, ἐν αὐτῷ ἡ ἀρχὴ ἔνεστιν οὐχ ὑγιής. διὸ βελτίων ἂν δόξειεν εἶναι ὁ ἀκρατὴς τοῦ ἀκολάστου.
1202b30_2Nefsine hâkim olamamanın da iki türü vardır. Biri aceleci, önünü düşünmeyen ve ansızın ortaya çıkan türdür (mesela güzel bir kadın gördüğümüzde hemen bir şey hissederiz ve bu duygudan, belki yapmamamız gereken bir şeyi yapmaya doğru bir dürtü doğar); öteki ise bir tür zayıflıktır ve insanı alıkoymaya çalışan logos'la birlikte bulunur. İlki pek yerilir görünmeyecektir; çünkü bu tür iyi insanlarda da, mizacı sıcak ve yaratılışı iyi olanlarda da görülür;
ἔστι δὲ καὶ τῆς ἀκρασίας δύο εἴδη, ἣ μὲν προπετική τις καὶ ἀπρονόητος καὶ ἐξαίφνης γινομένη (οἷον ὅταν ἴδωμεν καλὴν γυναῖκα, εὐθέως τι ἐπάθομεν, καὶ ἀπὸ τοῦ πάθους ὁρμὴ ἐγένετο πρὸς τὸ πρᾶξαί τι ὧν ἴσως οὐ δεῖ), ἡ δʼ ἑτέρα οἷον ἀσθενική τις, ἡ μετὰ τοῦ λόγου οὖσα τοῦ ἀποτρέποντος. ἐκείνη μὲν οὖν οὐδʼ ἂν λίαν δόξειεν εἶναι ψεκτή· καὶ γὰρ ἐν τοῖς σπουδαίοις ἡ τοιαύτη ἐγγίνεται, ἐν τοῖς θερμοῖς καὶ
1203b öteki ise soğuk ve melankolik mizaçlılarda görülür ve böyleleri yerilir.
εὐφυέσιν· ⟦ἡ⟧ δὲ ἐν τοῖς ψυχροῖς καὶ μελαγχολικοῖς, οἱ δὲ τοιοῦτοι ψεκτοί.
1203b_2Üstelik insan logos'la önceden davranarak hiçbir duyguya kapılmayabilir: “Güzel yüzlü bir kadın gelecek, kendimi tutmalıyım” diye düşünebilir. Ani bir izlenimle nefsine hâkim olamayan kişi, böyle bir akıl yürütmeyle önceden hazırlanmışsa, hiçbir duyguya kapılmaz ve çirkin hiçbir şey yapmaz. Ama yapmaması gerektiğini logos'uyla bildiği hâlde hazza teslim olup gevşeyen kişi daha çok yerilir. Çünkü iyi insan hiçbir zaman bu şekilde nefsine hâkim olamayan biri olmaz; önceden davranan logos da böylesini iyileştiremez. Bu kişinin içinde bir kılavuz vardır, ama ona hiç uymaz; hazza teslim olur, gevşer ve bir bakıma güçten düşer.
ἔτι τε ἔστιν τῷ λόγῳ προλαβόντα μηθὲν παθεῖν, ὅτι ἥξει γυνὴ εὐπρόσωπος, δεῖ οὖν κατασχεῖν αὑτόν. τῷ δὴ τοιούτῳ λόγῳ προκαταλαβὼν ὁ ἐκ τῆς προσφάτου φαντασίας ἀκρατὴς οὐδὲν πείσεται οὐδὲ πράξει οὐδὲν αἰσχρόν. ὁ δὲ τῷ λόγῳ μὲν εἰδὼς ὅτι οὐ δεῖ, πρὸς δὲ τὴν ἡδονὴν ἐνδιδοὺς καὶ καταμαλακιζόμενος, ὁ τοιοῦτος ψεκτότερος. οὔτε γὰρ ὁ σπουδαῖος οὐδέποτε οὕτω γένοιτʼ ἂν ἀκρατής, ὅ τε λόγος προκαταλαβὼν οὐκ ἂν ἰάσαιτο. ἡγεμὼν γὰρ οὗτος ἐν αὐτῷ ὑπάρχει, ᾧ οὔτι πειθαρχεῖ, ἀλλὰ τῇ ἡδονῇ ἐνδίδωσιν, καὶ καταμαλακίζεται καὶ ἐξασθενεῖ πως.
1203b10İtidalli kişinin kendine hâkim olup olmadığı konusunda yukarıda bir aporia ortaya koymuştuk; şimdi bunu konuşalım. İtidalli kişi kendine hâkim de olur. Çünkü kendine hâkim olan, yalnızca içinde arzular varken bunları logos sayesinde tutan kişi değildir; içinde arzular yokken bile, doğacak olsalar onları tutabilecek biri de kendine hâkimdir.
πότερον δʼ ὁ σώφρων ἐγκρατής ἐστιν, ἠπορήθη μὲν ἐν τοῖς ἐπάνω, νῦν δὲ λέγωμεν. ἔστιν γὰρ ὁ σώφρων καὶ ἐγκρατής· ὁ γὰρ ἐγκρατής ἐστιν οὐ μόνον ὁ ἐπιθυμιῶν ἐνουσῶν ταύτας κατέχων διὰ τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ ὁ τοιοῦτος ὢν οἷος καὶ μὴ ἐνουσῶν ἐπιθυμιῶν τοιοῦτος εἶναι οἷος εἰ ἐγγένοιντο κατέχειν.
1203b15İtidalli kişi, kötü arzuları olmayan ve bu konularda doğru logos'a sahip olan kişidir; kendine hâkim olan ise kötü arzuları olan ve bu konularda doğru logos'a sahip olan kişidir. Öyleyse itidalli kişi aynı zamanda kendine hâkim olan kişidir; ama kendine hâkim olan itidalli değildir. Çünkü itidalli kişi hiçbir duyguya kapılmayandır; kendine hâkim olan ise duygulara kapılıp onlara hâkim olan ya da kapılabilecek durumda olandır. Bunların hiçbiri itidalli kişide bulunmaz; bu yüzden kendine hâkim olan itidalli değildir.
ἔστιν δὲ σώφρων ὁ μὴ ἔχων ἐπιθυμίας φαύλας τόν τε λόγον τὸν περὶ ταῦτα ὀρθόν, ὁ δʼ ἐγκρατὴς ὁ ἐπιθυμίας ἔχων φαύλας τόν τε λόγον τὸν περὶ ταῦτα ὀρθόν· ὥστʼ ἀκολουθήσει τῷ σώφρονι ὁ ἐγκρατής, καὶ ἔσται 〈ὁ〉 σώφρων 〈ἐγκρατής, ἀλλʼ οὐχ ὁ ἐγκρατὴς σώφρων〉. ὁ μὲν γὰρ σώφρων ὁ μὴ πάσχων, ὁ δʼ ἐγκρατὴς ὁ πάσχων καὶ τούτων κρατῶν ἢ οἷός τε ὢν πάσχειν· οὐδέτερον δὲ τούτων τῷ σώφρονι ὑπάρχει· διὸ οὐκ ἔστιν ὁ ἐγκρατὴς σώφρων.
1203b20Taşkın kişi nefsine hâkim olamayan biri midir, yoksa nefsine hâkim olamayan mı taşkındır? Yoksa ikisi birbirini gerektirmez mi? Nefsine hâkim olamayan, logos'u duygularıyla savaşan kişidir; taşkın kişi ise böyle değildir, kötü şeyleri yaparken logos'u da ona katılan kişidir. Demek ki ne taşkın kişi nefsine hâkim olamayana benzer, ne de nefsine hâkim olamayan taşkın kişiye.
πότερον δὲ ὁ ἀκόλαστος ἀκρατής ἐστιν, ἢ ὁ ἀκρατὴς ἀκόλαστος; ἢ οὐδετέρῳ ἕτερος ἀκολουθεῖ; ὁ μὲν γὰρ ἀκρατής ἐστιν οὗ ὁ λόγος τοῖς πάθεσι μάχεται, ὁ δʼ ἀκόλαστος οὐ τοιοῦτος, ἀλλʼ ὁ τῷ πράττειν τὰ φαῦλα ἅμα τὸν λόγον σύμψηφον ἔχων· οὔτε δὴ ὁ ἀκόλαστος οἷος ὁ ἀκρατὴς οὔθʼ ὁ ἀκρατὴς οἷος ὁ ἀκόλαστος.
1203b25Ayrıca taşkın kişi nefsine hâkim olamayandan daha kötüdür. Çünkü tabiattan gelen şeyleri iyileştirmek, alışkanlıkla edinilenleri iyileştirmekten daha zordur (alışkanlığın güçlü sayılmasının sebebi de, bir şeyi tabiat hâline getirmesidir).
ἔτι δὲ καὶ φαυλότερος ὁ ἀκόλαστος τοῦ ἀκρατοῦς. δυσιατότερα γὰρ τὰ φυσικὰ τῶν ἐξ ἔθους γενομένων (καὶ γὰρ τὸ ἔθος διὰ τοῦτο δοκεῖ ἰσχυρὸν εἶναι, ὅτι εἰς φύσιν καθίστησιν)·
1203b30Taşkın kişi tabiatça kötü biridir; bundan ötürü onda logos da kötüdür. Nefsine hâkim olamayan ise böyle değildir: Kendisi öyle biri olmadığı için logos'u da kötü değildir (tabiatça kötü insan gibi biri olsaydı,
ὁ μὲν οὖν ἀκόλαστος αὐτὸς τοιοῦτός ἐστιν οἷος φαῦλός τις τῇ φύσει εἶναι, διὰ τοῦτο καὶ ἀπὸ τούτου ὁ λόγος φαῦλος ἐν αὐτῷ ἐστί· ἀλλʼ οὐχ ὁ ἀκρατὴς οὕτως· οὐ γὰρ ὅτι αὐτὸς τοιοῦτός ἐστιν, ὁ λόγος οὐ σπουδαῖος (φαῦλον γὰρ αὐτὸν ἔδει εἶναι, εἰ αὐτὸς τῇ φύσει
1204a logos'unun da kötü olması gerekirdi).
τοιοῦτος ἦν οἷος ὁ φαῦλος)·
1204a_2Demek ki nefsine hâkim olamayan kişi alışkanlıktan dolayı kötü gibidir, taşkın kişi ise tabiatça kötüdür. Öyleyse taşkın kişiyi iyileştirmek daha zordur: Alışkanlık başka bir alışkanlıkla söküp atılır, tabiat ise hiçbir şeyle söküp atılmaz.
ὁ μὲν [οὖν] ἄρα ἀκρατὴς ἔθει ἔοικε φαῦλος εἶναι, ὁ δὲ ἀκόλαστος φύσει· δυσιατότερος δὴ ὁ ἀκόλαστος. τὸ μὲν γὰρ ἔθος ἄλλῳ ἔθει ἐκκρούεται, ἡ δὲ φύσις οὐδενὶ ἐκκρούεται.
1204a5Nefsine hâkim olamayan kişi bilen ve logos'unda yanılmayan biri olduğuna, phronēsis sahibi de her şeyi doğru logos'la gören biri olduğuna göre, phronēsis sahibinin nefsine hâkim olamayan biri olması mümkün müdür, değil midir? Söylenenler bu konuda insanı aporia'ya düşürebilir. Ama daha önce söylenenlere bağlı kalırsak, phronēsis sahibi nefsine hâkim olamayan biri olmayacaktır. Çünkü phronēsis sahibinin yalnızca doğru logos'a sahip olan değil, logos'a göre en iyi görünen şeyleri yapan kişi de olduğunu söylemiştik. Phronēsis sahibi en iyi şeyleri yapıyorsa nefsine hâkim olamayan biri olamaz; nefsine hâkim olamayan böyle biri olsa olsa açıkgözdür.
πότερον δὲ ἐπείπερ ἐστὶν ὁ ἀκρατὴς τοιοῦτος [τις] οἷος εἰδέναι καὶ μὴ διεψεῦσθαι τῷ λόγῳ, ἔστιν δὲ καὶ ὁ φρόνιμος τοιοῦτος ὁ τῷ λόγῳ τῷ ὀρθῷ ἕκαστα θεωρῶν, πότερον [δʼ] ἐνδέχεται τὸν φρόνιμον ἀκρατῆ εἶναι, ἢ οὔ; ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις τὰ εἰρημένα· ἐὰν δὲ παρακολουθήσωμεν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένοις, οὐκ ἔσται ὁ φρόνιμος ἀκρατής. ἔφαμεν γὰρ τὸν φρόνιμον εἶναι οὐχ ᾧ ὁ ὀρθὸς λόγος μόνον ὑπάρχει, ἀλλʼ ᾧ καὶ τὸ πράττειν τὰ κατὰ τὸν λόγον φαινόμενα βέλτιστα· εἰ δὲ πράττει τὰ βέλτιστα ὁ φρόνιμος, οὐδʼ ἂν ἀκρατὴς εἴη ὁ φρόνιμος, ἀλλʼ ὁ τοιοῦτος δεινὸς μέν ἐστιν.
1204a10Çünkü yukarıda açıkgöz ile phronēsis sahibini birbirinden farklı kişiler olarak ayırmıştık. İkisi aynı şeylerle ilgilidir; ama biri gereken şeyleri eyleme döker, öteki dökmez. Demek ki açıkgözün nefsine hâkim olamayan biri olması mümkündür (çünkü gereken şeyleri eyleme döken biri değildir), phronēsis sahibinin ise mümkün değildir.
διῃρήμεθα γὰρ ἐν τοῖς ἐπάνω τόν τε δεινὸν καὶ τὸν φρόνιμον ὡς ἑτέρων ὄντων. περὶ μὲν γὰρ ταὐτά· ἀλλʼ ὁ μὲν πρακτικὸς περὶ ἃ δεῖ, ὁ δʼ οὐ πρακτικός. τὸν οὖν δεινὸν ἀκρατῆ ἐνδέχεται εἶναι (οὐ γὰρ πρακτικὸς περὶ ἃ καὶ δεῖ), τὸν φρόνιμον δʼ οὐκ ἐνδέχεται ἀκρατῆ εἶναι.
1204a157. Bölüm
Bundan sonra haz üzerine konuşmak gerekir; çünkü sözümüz saadet üzerinedir ve herkes saadetin ya haz, yani hazla yaşamak olduğunu ya da hiç değilse hazsız olmadığını düşünür. Hazdan hoşlanmayan ve hazzın iyiler arasında sayılmaması gerektiğini düşünenler bile saadete hiç değilse acısızlığı eklerler;
μετὰ δὲ ταῦτα λεκτέον ἂν εἴη περὶ ἡδονῆς, ἐπειδήπερ ὑπὲρ εὐδαιμονίας ἐστὶν ὁ λόγος, τὴν δʼ εὐδαιμονίαν οἴονται πάντες ἤτοι ἡδονὴν εἶναι καὶ τὸ ἡδέως ζῆν, ἢ οὐκ ἄνευ γε ἡδονῆς. οἱ δὲ καὶ τῇ ἡδονῇ δυσχεραίνοντες καὶ οὐκ οἰόμενοι δεῖν τὴν ἡδονὴν ἐναριθμεῖσθαι τοῖς ἀγαθοῖς, ἀλλὰ τό γε ἄλυπον προστιθέασιν·
1204a20acısızlık ise hazza yakındır. Bu yüzden haz üzerine konuşmak gerekir; yalnızca başkaları da bunu gerekli gördüğü için değil, bizim için de zorunlu olduğu için. Sözümüz saadet üzerinedir; saadeti de tam bir hayat boyunca aretē'nin fiili diye tarif ettik; aretē ise haz ve acıyla ilgilidir. Saadet hazsız olmadığına göre haz üzerine konuşmamız zorunludur.
ἐγγὺς οὖν τὸ ἀλύπως τῆς ἡδονῆς ἐστίν. διόπερ λεκτέον ὑπὲρ ἡδονῆς, οὐ μόνον δὲ διότι καὶ οἱ ἄλλοι οἴονται δεῖν, ἀλλὰ δὴ ἀναγκαῖον ἡμῖν ἐστιν λέγειν ὑπὲρ ἡδονῆς. ἐπειδὴ γὰρ ὑπὲρ εὐδαιμονίας ἡμῖν ἐστιν ὁ λόγος, τὴν δʼ εὐδαιμονίαν διωρίκαμεν καὶ φαμὲν εἶναι ἀρετῆς ἐνέργειαν ἐν βίῳ τελείῳ, ἡ δʼ ἀρετή ἐστι περὶ ἡδονὴν καὶ λύπην· ὑπὲρ ἡδονῆς ἂν εἴη ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ἐπειδήπερ οὐκ ἔστιν ἡ εὐδαιμονία ἄνευ ἡδονῆς.
1204a30Önce, hazzın iyiler arasında sayılmaması gerektiğini düşünenlerin neler ileri sürdüğünü söyleyelim. Birincisi, derler ki haz bir oluştur; oluş tamamlanmamış bir şeydir; iyi ise hiçbir zaman tamamlanmamış olanın yerini tutmaz. İkincisi, bazı hazlar kötüdür; iyi ise hiçbir zaman kötülükte bulunmaz. Ayrıca haz herkeste vardır: kötü insanda da iyi insanda da, yabani hayvanda da otlayan hayvanda da; iyi ise
πρῶτον μὲν οὖν εἴπωμεν ἅ τινες λέγοντες οὐκ οἴονται δεῖν τὴν ἡδονὴν ὡς ἐν ἀγαθοῦ μέρει λαμβάνειν. — πρῶτον μὲν γάρ φασιν εἶναι τὴν ἡδονὴν γένεσιν, τὴν δὲ γένεσιν ἀτελές τι, τὸ δὲ ἀγαθὸν οὐδέποτε τὴν τοῦ ἀτελοῦς χώραν ἔχειν· δεύτερον δʼ ὅτι εἰσί τινες φαῦλαι ἡδοναί, τὸ δʼ ἀγαθὸν οὐδέποτε ἐν φαυλότητι εἶναι. πάλιν ὅτι ἐν πᾶσιν ἐγγίγνεται· καὶ γὰρ ἐν τῷ φαύλῳ καὶ ἐν τῷ σπουδαίῳ καὶ ἐν θηρίῳ καὶ ἐν βοσκήματι· τὸ δʼ ἀγαθὸν ἀμιγές
1204bkötülere karışmaz ve herkesle ortak değildir. […] Haz en üstün şey değildir; iyi ise en üstündür. Bir de haz güzel işleri yapmaya engel olur; güzel olana engel olan şey ise iyi olamaz.
ἐστι τοῖς φαύλοις καὶ οὐ πολύκοινον. ⟦…⟧ καὶ ὅτι οὐ κράτιστον ἡ ἡδονή, τὸ δʼ ἀγαθὸν κράτιστον. καὶ ὅτι ἐμπόδιον τοῦ πράττειν τὰ καλά, τὸ δὲ κωλυτικὸν τῶν καλῶν οὐκ ἂν εἴη ἀγαθόν.
1204b_2Önce birinci itiraza, oluş meselesine cevap vermek ve doğru olmadığı için bu sözü çürütmeye çalışmak gerekir. Her şeyden önce, her haz bir oluş değildir. Temaşa etmekten doğan haz bir oluş değildir; işitmekten, görmekten ve koklamaktan doğan haz da öyle. Çünkü bunlar, öbür hazlarda, mesela yemekten ya da içmekten doğan hazlarda olduğu gibi, bir eksiklikten doğmaz. O hazlar eksiklikten ve aşırılıktan doğar: ya eksiklik doldurulur ya da aşırılık giderilir;
πρῶτον μὲν οὖν πρὸς τὸ πρῶτον ἂν εἴη λεκτέον, πρὸς τὴν γένεσιν, καὶ πειρατέον τὸν λόγον τοῦτον λύειν διὰ τὸ μὴ ἀληθῆ εἶναι. ἔστι γὰρ πρῶτον μὲν οὐ πᾶσα ἡδονὴ γένεσις. ἡ γὰρ ἀπὸ τοῦ θεωρεῖν ἡδονὴ γινομένη οὐκ ἔστιν γένεσις, οὐδʼ ἡ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦσαι καὶ 〈ἰδεῖν καὶ〉 ὀσφρανθῆναι. οὐ γὰρ ἐξ ἐνδείας γινομένη, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων, οἷον ἐκ τοῦ φαγεῖν ἢ πιεῖν. αὗται μὲν γὰρ ἐξ ἐνδείας καὶ ὑπερβολῆς γίνονται, τῷ ἢ τὴν ἔνδειαν ἀναπληροῦσθαι ἢ τῆς ὑπερβολῆς ἀφαιρεῖσθαι·
1204b10bu yüzden bir oluş gibi görünürler. Eksiklik ve aşırılık ise acıdır; demek ki hazzın oluştuğu yerde acı da vardır. Oysa görmede, işitmede ve koklamada önceden acı çekmek söz konusu değildir; görmekten ya da koklamaktan haz duyan hiç kimse bundan önce acı çekmiş değildir.
διὸ γένεσις δοκεῖ εἶναι. ἡ δʼ ἔνδεια καὶ ὑπερβολὴ λύπη. λύπη οὖν ἐνταῦθα ἔνθα ἡδονῆς γένεσις. ἐπὶ δέ γε τοῦ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι καὶ ὀσφρανθῆναι οὐκ ἔστιν προλυπηθῆναι· οὐδεὶς γὰρ ἡδόμενος τῷ ὁρᾶν ἢ τῷ ὀσφραίνεσθαι προελυπήθη.
1204b15Düşüncede de durum aynıdır: insan bir şeyi temaşa ederken önceden acı çekmeden haz duyabilir. Demek ki oluş olmayan bir haz vardır. Onların sözüne göre haz bir oluş olduğu için iyi değilse ve oluş olmayan bir haz varsa, bu haz iyi olacaktır.
ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς διανοίας ἔστι θεωροῦντά τι ἥδεσθαι ἄνευ τοῦ προλυπηθῆναι. ὥστʼ εἴη ἄν τις ἡδονή ἣ οὐκ ἔστι γένεσις. εἰ οὖν ἡ μὲν ἡδονή, ὡς ὁ λόγος αὐτῶν ἔφη, διὰ τοῦτο οὐκ ἀγαθόν, ὅτι γένεσις, ἔστι δέ τις ἡδονή ἣ οὐκ ἔστιν γένεσις, αὕτη ἂν εἴη ἀγαθόν.
1204b20Ama genel olarak hiçbir haz oluş değildir; yemekten ve içmekten doğan hazlar bile oluş değildir. Bu hazların oluş olduğunu söyleyenler yanılıyor: besin alınırken haz meydana geldiği için onun bir oluş olduğunu sanıyorlar; oysa değildir.
— τὸ δʼ ὅλον οὐκ ἔστιν οὐδεμία ἡδονὴ γένεσις· οὐδὲ γὰρ αὗται αἱ ἀπὸ τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν ἡδοναὶ οὐκ εἰσὶ γενέσεις, ἀλλὰ διαμαρτάνουσιν οἱ ταύτας φάσκοντες εἶναι τὰς ἡδονὰς γενέσεις. οἴονται γάρ, ἐπειδὴ τῆς προσφορᾶς γινομένης γίνεται ἡδονή, διὰ τοῦτο γένεσιν εἶναι· ἔστι δʼ οὔ.
1204b20_2Psykhē'nin, eksikliğini duyduğumuz şeyleri alırken aynı anda haz duyduğumuz bir kısmı vardır. Psykhē'nin bu kısmı fiile geçer ve hareket eder; onun bu hareketi ve fiili de hazdır. İşte psykhē'nin o kısmı besin alımıyla aynı anda fiile geçtiği için, ya da onun fiili yüzünden, hazzı bir oluş sanırlar; çünkü besin alımı göz önündedir, psykhē'nin o kısmı ise görünmez.
ἐπειδὴ γάρ ἐστι τῆς ψυχῆς τι μέρος ᾧ ἡδόμεθα ἅμα τῇ προσφορᾷ ὧν ἐσμεν ἐνδεεῖς, τοῦτο τὸ μόριον τῆς ψυχῆς ἐνεργεῖ καὶ κινεῖται, ἡ δὲ κίνησις αὐτοῦ καὶ ἡ ἐνέργειά ἐστιν ἡδονή· διὰ δὴ τὸ ἅμα τῇ προσφορᾷ ἐκεῖνο τὸ μόριον τὸ τῆς ψυχῆς ἐνεργεῖν, ἢ διὰ τὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν, οἴονται γένεσιν εἶναι τὴν ἡδονὴν τῷ τὴν προσφορὰν δήλην εἶναι, τὸ δὲ τῆς ψυχῆς μόριον ἄδηλον.
1204b30Bu, insanın sadece beden olduğunu sanmaya benzer; çünkü beden hisle kavranır, psykhē ise kavranmaz. Ama psykhē de vardır. Burada da durum aynıdır: psykhē'nin, haz duyduğumuz ve besin alımıyla aynı anda fiile geçen bir kısmı vardır. Bu yüzden hiçbir haz oluş değildir.
ὅμοιον οὖν εἴ τις τὸν ἄνθρωπον οἴεται εἶναι σῶμα, ὅτι τοῦτο μὲν αἰσθητόν ἐστιν, ἡ δὲ ψυχὴ οὔ· ἔστι δέ γε καὶ [ἡ] ψυχή. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τούτου· ἔστιν γὰρ μόριόν τι τῆς ψυχῆς ᾧ ἡδόμεθα, ὃ ἅμα τῇ προσφορᾷ ἐνεργεῖ. διὸ οὐκ ἔστιν οὐδεμία ἡδονὴ γένεσις.
1204b35Derler ki haz, tabiî hâle hissedilir bir dönüştür. Ama tabiî hâline dönmeyenler de haz duyar. Çünkü tabiî hâle dönmek, tabiatça eksik olanın doldurulmasıdır; oysa söylediğimiz gibi
— καὶ ἀποκατάστασις δέ, φασίν, εἰς φύσιν αἰσθητή. καὶ γὰρ μὴ ἀποκαθισταμένοις εἰς φύσιν ἐστὶν ἡδονή· τὸ γὰρ ἀποκαθίστασθαί ἐστι τὸ τοῦ ἐνδεοῦς τῇ φύσει, τούτου τὴν ἀναπλήρωσιν γενέσθαι, ἔστιν δέ, ὡς φαμέν,
1205aeksik olmadan da haz duymak mümkündür. Eksiklik acıdır; biz ise acı olmadan ve acıdan önce de haz duyulduğunu söylüyoruz. Demek ki haz, eksik olanın tamamlanması olamaz; çünkü bu tür hazlarda eksik olan hiçbir şey yoktur. Öyleyse haz, oluş olduğu için iyi sayılmıyorduysa ve hiçbir haz oluş değilse, haz iyi olacaktır.
μὴ ὄντα ἐνδεᾶ ἥδεσθαι· ἡ μὲν γὰρ ἔνδεια λύπη, ἄνευ δὲ λύπης καὶ πρὸ λύπης φαμὲν ἥδεσθαι· ὥστʼ οὐκ ἂν εἴη ἡ ἡδονὴ ἀποκατάστασις τοῦ ἐνδεοῦς· ἐνδεὲς γὰρ ἐπὶ τῶν τοιούτων ἡδονῶν οὐδέν. — ὥστε εἰ διότι μὲν γένεσις ἡ ἡδονὴ οὐκ ἀγαθὸν ἐδόκει εἶναι, οὐκ ἔστιν δὲ οὐδεμία ἡδονὴ γένεσις, ἀγαθὸν ἂν εἴη ἡ ἡδονή.
1205a5Ardından, derler ki her haz iyi değildir. Bunu da şöyle görebiliriz. İyinin bütün kategorilerde söylendiğini kabul ediyoruz: ousia'da, izafette, kemiyette, zamanda, kısacası hepsinde. Buradan şu açıkça çıkar: iyinin her fiilini bir haz takip eder; öyleyse iyi bütün kategorilerde bulunduğuna göre haz da iyi olacaktır. İyiler de haz da bu kategorilerde bulunduğuna ve iyi şeylerden doğan haz da bir haz olduğuna göre, her haz iyi olacaktır.
ἀλλὰ μετὰ τοῦτο οὐ πᾶσα, φασίν, ἡδονὴ ἀγαθόν. συνίδοι δʼ ἄν τις καὶ ὑπὲρ τούτου οὕτως. ἐπεὶ γὰρ τἀγαθόν φαμεν ἐν πάσαις ταῖς κατηγορίαις λέγεσθαι (καὶ γὰρ ἐν οὐσίᾳ καὶ ἐν τῷ πρός τι καὶ ποσῷ καὶ πότε καὶ ὅλως ἐν ἁπάσαις), ἤδη γʼ ἐκεῖνο φανερόν. κατὰ πάσας γὰρ ἀγαθοῦ ἐνεργείας ἡδονή τις ἀκολουθεῖ, ὥστʼ ἐπειδὴ τὸ ἀγαθὸν ἐν πάσαις ταῖς κατηγορίαις, καὶ ἡδονὴ ἂν εἴη ἀγαθόν· ὥστʼ ἐπειδὴ ἐν τούτοις μὲν τἀγαθὰ καὶ ἡδονή, ἡ δʼ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἡδονὴ ἡδονή, ἀγαθὸν ἂν εἴη πᾶσα ἡδονή. —
1205a15Buradan aynı zamanda hazların eidos bakımından farklı olduğu da anlaşılır; çünkü hazzın bulunduğu kategoriler de farklıdır. Hazda durum, epistēmēlerde, mesela gramerde ya da başka herhangi birinde olduğu gibi değildir. Lampros gramer bilgisine sahipse, bu bilgi onu gramer bilen başka herhangi biriyle aynı hâle getirir; Lampros'taki gramerle İleus'taki gramer iki ayrı gramer değildir. Hazda ise böyle değildir: sarhoşluktan doğan hazla cinsel birleşmeden doğan haz insanı aynı hâle getirmez. Bu yüzden hazların eidos bakımından farklı olduğu düşünülebilir.
ἅμα δὲ δῆλον ἐκ τούτου ὅτι καὶ διάφοροι τῷ εἴδει αἱ ἡδοναί εἰσιν. διάφοροι γὰρ καὶ αἱ κατηγορίαι, ἐν αἷς ἐστιν ἡδονή. οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐπιστημῶν ἔχει, οἷον τῆς γραμματικῆς ἢ ἄλλης ἡστινοσοῦν. ἐὰν ἔχῃ γὰρ Λάμπρος τὴν γραμματικήν, ὁμοίως [δὲ] διακείσεται ὑπὸ τῆς γραμματικῆς ταύτης ὁ γραμματικὸς ἄλλῳ ὁτῳοῦν ἔχοντι γραμματικήν, οὐ〈δὲ〉 δύο εἰσὶν διάφοροι αἱ γραμματικαί, ἥ τʼ ἐν Λάμπρῳ καὶ ⟦ἡ⟧ ἐν Ἰλεῖ ⟦?⟧· ἀλλʼ ἐπὶ τῆς ἡδονῆς οὐχʼ οὕτως. ἡ γὰρ ἀπὸ τῆς μέθης ἡδονὴ καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ συγγίνεσθαι οὐχ ὁμοίως διατιθέασιν. διὸ διάφοροι τῷ εἴδει δόξαιεν ἂν εἶναι αἱ ἡδοναί.
1205a25Bazı hazların kötü olması da onlara hazzın iyi olmadığını düşündürmüştü. Ama bu tür bir durum ve bu tür bir yargı hazza özgü değildir; tabiat ve epistēmē için de geçerlidir. Kötü bir tabiat da vardır; mesela kurtçukların, bok böceklerinin, genel olarak değersiz hayvanların tabiatı. Ama tabiat bu yüzden kötü şeylerden sayılmaz.
ἀλλὰ δὴ καὶ διότι φαῦλαί εἰσιν ἡδοναί τινες, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐδόκει ἡ ἡδονὴ αὐτοῖς ἀγαθὸν εἶναι. τὸ δὲ τοιοῦτον καὶ ἡ τοιαύτη κρίσις οὐκ ἴδιός ἐστιν ἡδονῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ φύσεως καὶ ἐπιστήμης. ἔστι γὰρ καὶ φύσις φαύλη, οἷον ἡ τῶν σκωλήκων καὶ ἡ τῶν κανθάρων καὶ ὅλως ἡ τῶν ἀτίμων ζῴων, ἀλλʼ οὐ διὰ τοῦτο ἡ φύσις τῶν φαύλων·
1205a30Aynı şekilde kötü epistēmēler de vardır, mesela bayağı el zanaatları; ama epistēmē bu yüzden kötü değildir; epistēmē de tabiat da cinsçe iyidir. Bir heykeltıraşın nasıl bir usta olduğuna, başaramadığı ve kötü yaptığı işlere bakarak değil, iyi yaptıklarına bakarak karar verilmesi gerektiği gibi, epistēmēnin, tabiatın ya da başka herhangi bir şeyin nasıl bir şey olduğuna da kötü örneklerine değil iyi örneklerine bakarak karar verilir.
ὁμοίως δʼ εἰσὶ καὶ ἐπιστῆμαι φαῦλαι, οἷον αἱ βάναυσοι, ἀλλʼ ὅμως οὐ διὰ τοῦτο φαῦλον ἡ ἐπιστήμη, ἀλλʼ ἀγαθὸν τῷ γένει καὶ ἐπιστήμη καὶ φύσις. ὥσπερ γὰρ οὐδʼ ἀνδριαντοποιὸν θεωρεῖν δεῖ ποῖός τίς ἐστιν ἐξ ὧν ἀπέτυχε καὶ κακῶς εἰργάσατο, ἀλλʼ ἐξ ὧν εὖ, οὕτως οὐδʼ ἐπιστήμην οὐδὲ φύσιν οὐδὲ ἄλλο οὐδὲν ποῖόν τί ἐστιν ἐκ τῶν φαύλων, ἀλλʼ ἐκ τῶν σπουδαίων.
1205a35Haz da aynı şekilde cinsçe iyidir. Kötü hazların bulunduğu
ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἡδονὴ τῷ γένει ἀγαθόν ἐστιν, ἐπεὶ ὅτι γέ
1205bbizim de gözümüzden kaçmıyor. Canlıların tabiatları da farklıdır: biri iyi, öteki kötüdür; mesela insanın tabiatı iyi, kurdun ya da başka bir yırtıcı hayvanın tabiatı kötüdür. Aynı şekilde atın, insanın, eşeğin ve köpeğin tabiatları da birbirinden başkadır.
εἰσιν φαῦλαι ἡδοναί, οὐδὲ ἡμᾶς λανθάνει. ἐπεὶ γὰρ καὶ φύσεις τῶν ζῴων εἰσὶν διάφοροι, οἷον καὶ φαύλη καὶ σπουδαία, οἷον ἡ μὲν ἀνθρώπου σπουδαία ἡ δὲ λύκου ἢ τινος ἄλλου θηρίου φαύλη, ὁμοίως δʼ ἑτέρα φύσις ἵππου καὶ ἀνθρώπου καὶ ὄνου καὶ κυνός,
1205b5Haz ise her canlı için, tabiata aykırı bir hâlden kendi tabiatına yerleşmedir; öyleyse kötü haz kötü tabiata özgü olacaktır. At için de insan için de haz aynı değildir, öbür canlılar için de değildir; tabiatlar farklı olduğuna göre hazlar da farklıdır. Çünkü haz, dedikleri gibi, bir geri dönüştü ve geri dönüş canlıyı tabiatına yerleştirir; öyleyse kötü tabiatın yerleşmesi kötü, iyi tabiatınki iyidir.
ἡ δὲ ἡδονή ἐστι κατάστασις ἐκ τοῦ παρὰ φύσιν εἰς φύσιν ἑκάστῳ τὴν αὐτοῦ· ὥστε τοῦτʼ ἂν εἴη ἴδιον, τῇ γε φαύλῃ φύσει ἡ φαύλη ἡδονή. οὐ γάρ ἐστι ταὐτὸν καὶ ἵππῳ καὶ ἀνθρώπῳ, ὁμοίως οὐδὲ τοῖς ἄλλοις· ἀλλʼ ἐπείπερ αἱ φύσεις διάφοροι, καὶ αἱ ἡδοναὶ διάφοροι. ἡ γὰρ ἡδονὴ ἦν ἀποκατάστασις, καὶ ἡ ἀποκατάστασις, φασίν, εἰς φύσιν καθίστησιν, ὥστε τῆς μὲν φαύλης φύσεως ἡ κατάστασις φαύλη, τῆς δὲ σπουδαίας σπουδαία.
1205b10Hazzın değerli bir şey olmadığını söyleyenlerin hâli, nektarı bilmedikleri için tanrıların şarap içtiğini ve şaraptan daha tatlı bir şey olmadığını sananların hâline benzer. Bunlar bu yanılgıya bilgisizlikten düşerler. Bütün hazların oluş olduğunu ve iyi olmadığını söyleyenler de onlarınkine benzer bir hâldedir: bedensel hazlardan başka haz bilmedikleri ve bunların hem oluş hem de değersiz olduğunu gördükleri için, hazzın hiç iyi olmadığını düşünürler.
ἀλλʼ οἱ φάσκοντες εἶναι τὴν ἡδονὴν οὐ σπουδαίαν πεπόνθασιν οἷον οἱ μὴ εἰδότες τὸ νέκταρ οἴονται τοὺς θεοὺς οἶνον πίνειν καὶ οὐκ εἶναι τούτου ἥδιον οὐδέν. τοῦτο δὲ πάσχουσι διὰ τὴν ἄγνοιαν. οἷς ὅμοιον πεπόνθασιν οἱ πάσας τὰς ἡδονὰς γενέσεις φάσκοντες εἶναι καὶ οὐκ ἀγαθόν· διὰ γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι ἄλλας ἡδονὰς ἀλλʼ ἢ τὰς σωματικάς, ταύτας τε ὁρᾶν γενέσεις τε οὔσας καὶ μὴ σπουδαίας, ὅλως οὐκ οἴονται εἶναι τὴν ἡδονὴν ἀγαθόν.
1205b15Haz iki durumda ortaya çıkar: tabiat yerine otururken ve yerine oturmuşken. Birincisine eksikliğin ardından gelen doldurmalar, ikincisine görmeden, işitmeden ve benzerlerinden doğan hazlar örnektir. Her iki anlamda söylenen hazlar da fiil olduğuna göre, tabiat yerine oturmuşken ortaya çıkan fiiller daha iyi olacaktır. Demek ki görmeden, işitmeden ve düşünmekten doğan hazlar en iyileridir; çünkü bedensel hazlar doldurmadan doğar.
ἐπεὶ δʼ οὖν ἐστιν ἡ ἡδονὴ καὶ καθισταμένης τῆς φύσεως καὶ καθεστηκυίας, οἷον καθισταμένης μὲν αἱ ἐξ ἐνδείας ἀναπληρώσεις, καθεστηκυίας δὲ αἱ ἀπὸ τῆς ὄψεως καὶ τῆς ἀκοῆς καὶ τῶν τοιούτων οὖσαι, βελτίους ἂν εἴησαν αἱ καθεστηκυίας τῆς φύσεως ἐνέργειαι· αἱ γὰρ ἡδοναὶ κατʼ ἀμφοτέρους λεγόμεναι τοὺς τρόπους ἐνέργειαί εἰσιν· ὥστε δῆλον ὅτι αἱ ἀπὸ τῆς ὄψεως ἡδοναὶ καὶ τῆς ἀκοῆς καὶ τοῦ διανοεῖσθαι βέλτισται ἂν εἴησαν, ἐπεὶ αἵ γε σωματικαὶ ἐξ ἀναπληρώσεως.
1205b25Şu da söyleniyordu: haz iyi değildir, çünkü herkeste bulunan ve herkesle ortak olan şey iyi değildir. Ama bu söz daha çok şan düşkününe ve şan düşkünlüğüne yakışır. Şan düşkünü, bir şeye yalnız kendisi sahip olmak ve bununla başkalarından üstün olmak isteyendir; hazzın da, iyi olacaksa, böyle bir şey olması gerektiğini düşünür.
ἔτι καὶ τοῦτο ἐλέγετο, ὅτι οὐκ ἀγαθόν· τὸ γὰρ ἐν πᾶσιν εἶναι καὶ πᾶσι κοινὸν οὐκ ἀγαθόν. τὸ δὴ τοιοῦτον ἐπὶ φιλοτίμου μᾶλλον καὶ φιλοτιμίας οἰκεῖόν ἐστιν. ὁ γὰρ φιλότιμός ἐστιν ὁ μόνος βουλόμενος ἔχειν καὶ τῷ τοιούτῳ τῶν ἄλλων ὑπερέχειν· καὶ τὴν ἡδονὴν οὖν, εἰ μέλλει ἀγαθὸν εἶναι, τοιοῦτον δεῖν εἶναι.
1205b30Yoksa öyle değil de, tam tersine, her şey ona yöneldiği için mi iyi görünmelidir? Çünkü her şey tabiatı gereği iyiye yönelir; öyleyse her şey hazza yöneliyorsa, haz cinsçe iyi olacaktır.
ἢ οὔ, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον διὰ τοῦτο ἂν δόξειεν ἀγαθὸν εἶναι, ὅτι πάντα τούτου ἐφίεται; τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ πάντα πέφυκεν ἐφίεσθαι, ὥστʼ εἰ τῆς ἡδονῆς πάντʼ ἐφίεται, ἀγαθὸν ἂν εἴη τῷ γένει ἡ ἡδονή.
1206a_2Ayrıca hazzın engel olduğunu ileri sürerek onun iyi olmadığını söylediler. Ama hazzı engel sanmaları, meseleye doğru bakmamalarından ileri geliyor. Yapılan işin kendisinden doğan haz engel değildir; başka bir haz ise engeldir: mesela sarhoşluktan doğan haz eylemeye engel olur.
πάλιν καὶ ὅτι ἐστὶν ἐμπόδιον ἡ ἡδονή, οὐκ ἔφασαν αὐτὴν ἀγαθὸν εἶναι. τὸ δʼ ἐμπόδιον φάσκειν εἶναι διὰ τὸ μὴ ὀρθῶς σκοπεῖν φαίνετʼ αὐτοῖς. οὐ γάρ ἐστιν ἐμπόδιον ἡ ἀπὸ τοῦ πράγματος τοῦ πραττομένου ἡδονή· ἐὰν μέντοι ἄλλη, ἐμπόδιον, οἷον ἡ ἀπὸ τῆς μέθης ἡδονὴ ἐμπόδιόν ἐστι τοῦ πράττειν,
1206a5Ama bu hesapla bir epistēmē de başka bir epistēmēye engel olacaktır; çünkü ikisiyle birden aynı anda çalışmak mümkün değildir. Peki epistēmē kendinden doğan hazzı meydana getiriyorsa, neden iyi olmasın? Bu haz ona engel mi olacak? Yoksa olmayacak, tersine insan o zaman daha çok mu eyleyecek?
ἀλλʼ οὕτω μὲν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστήμης ἐμπόδιον ἔσται· οὐ γάρ ἐστιν ἅμα ἀμφοτέραις ἐνεργεῖν. ἀλλὰ διὰ τί οὐκ ἀγαθὸν ἡ ἐπιστήμη, ἂν ποιῇ τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης ἡδονήν; καὶ πότερον ἐμπόδιον ἔσται; ἢ οὔ, ἀλλὰ μᾶλλον πράξει;
1206a5_2Çünkü işin kendisinden doğan haz insanı o işi daha çok yapmaya kışkırtır. Aretē'ye uygun işleri yapan ve bunları hazla yapan iyi bir insan düşün: eylemini çok daha güçlü bir şekilde yerine getirmez mi? Haz duyarak yapıyorsa iyi insandır; güzel işleri acı duyarak yapıyorsa iyi insan değildir. Çünkü acı zorunluluktan yapılan işlere eşlik eder; dolayısıyla güzel işleri yaparken acı duyan kişi onları zorlandığı için yapıyordur; zorunluluktan eyleyen ise iyi insan değildir.
ἡ γὰρ ἡδονὴ παρορμᾷ πρὸς τὸ μᾶλλον πράττειν ἀπʼ αὐτοῦ γινομένη, ἐπεὶ τὸν σπουδαῖον ποίησον πράττειν τὰ κατʼ ἀρετήν, καὶ ἡδέως ταῦτα πράττειν· ἆρα οὐ πολλῷ μᾶλλον ἐνεργήσει κατὰ τὴν πρᾶξιν; καὶ ἐὰν μέν γε ἡδόμενος πράττῃ, σπουδαῖος ἔσται, ἂν δὲ λυπούμενος τὰ καλὰ πράττῃ, οὐ σπουδαῖος. ἡ γὰρ λύπη ἐπὶ τοῖς διʼ ἀνάγκην ἐστίν, ὥστʼ εἰ λυπεῖταί τις τὰ καλὰ πράττων, ἀναγκαζόμενος πράττει· ὁ δʼ ἐξ ἀνάγκης πράττων οὐ σπουδαῖος.
1206a15Öte yandan aretē'ye uygun işleri ne acı ne de haz duymadan yapmak mümkün değildir; ikisinin ortası yoktur. Neden? Çünkü aretē hâllerle ilgilidir, hâller de acıda ve hazda ortaya çıkar; bunların arasında bir şey yoktur. Demek ki aretē de ya acıyla ya hazla birliktedir. Güzel işleri acı duyarak yapan iyi insan değildir; öyleyse aretē acıyla birlikte olamaz, demek ki hazla birliktedir.
ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστιν γε μὴ λυπούμενον ἢ ἡδόμενον τὰ κατʼ ἀρετὴν πράττειν· τὸ δʼ ἀνὰ μέσον οὐκ ἔστιν. διὰ τί; ὅτι ἡ ἀρετὴ ἐν πάθει, τὸ δὲ πάθος ἐν λύπῃ καὶ ἡδονῇ, ἐν δὲ τῷ ἀνὰ μέσον οὐκ ἔστιν· δῆλον οὖν ὡς καὶ ἡ ἀρετὴ μετὰ λύπης ἢ ἡδονῆς. εἰ μὲν οὖν λυπούμενός τις τὰ καλὰ πράττει, οὐ σπουδαῖος. ὥστε οὐκ ἂν εἴη ἡ ἀρετὴ μετὰ λύπης· μεθʼ ἡδονῆς ἄρα.
1206a20Demek ki haz engel olmak şöyle dursun, insanı eylemeye teşvik de eder; genel olarak, aretē kendinden doğan haz olmadan var olamaz.
οὐ μόνον ἄρα οὐκ ἐμπόδιόν ἐστιν ἡ ἡδονή, ἀλλὰ καὶ προτρεπτικὸν πρὸς τὸ πράττειν, καὶ τὸ ὅλον δὲ οὐκ ἐνδέχεται ἄνευ ἡδονῆς εἶναι τῆς ἀπʼ αὐτῆς γινομένης.
1206a25Bir başka söz de hiçbir epistēmēnin haz meydana getirmediğiydi. Bu da doğru değildir. Aşçılar, çelenkçiler ve güzel koku yapanlar haz meydana getirirler. (Öbür epistēmēlerde ise haz gaye değildir; ama onlar da hazla birlikte ve hazdan yoksun olmadan yürür.) Demek ki haz meydana getiren bir epistēmē de vardır.
ἄλλος ἦν λόγος ὅτι οὐδεμία ποιεῖ ἐπιστήμη ἡδονήν. ἔστιν δὲ οὐδὲ τοῦτο ἀληθές. οἱ γὰρ δειπνοποιοὶ καὶ στεφανοποιοὶ καὶ [οἱ] μυρεψοὶ ἡδονῆς εἰσιν ποιητικοί. [ἀλλὰ δὴ ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις οὐκ ἔστιν ἡ ἡδονὴ ὡς τέλος, ἀλλὰ μεθʼ ἡδονῆς τε καὶ οὐκ ἄνευ ἡδονῆς.] ἔστιν οὖν καὶ ἐπιστήμη ποιητικὴ ἡδονῆς.
1206a30Bir başka söz de hazzın en üstün şey olmadığıydı. Ama bu tür bir sözle tek tek aretēleri de ortadan kaldırmış olursun. Cesaret en üstün şey değildir; peki bu yüzden iyi de değil midir? Böyle demek saçma olur. Öbür aretēlerde de durum aynıdır. Haz da en üstün şey olmadığı için iyi olmaktan çıkmaz.
ἔτι δὲ καὶ ἄλλος ἐλέγετο, ὅτι οὐκ ἄριστον. ἀλλʼ οὕτως μὲν καὶ τῷ τοιούτῳ λόγῳ ἀναιρήσεις καὶ τὰς καθʼ ἕκαστα λεγομένας ἀρετάς. ἡ γὰρ ἀνδρεία οὐκ ἔστιν ἄριστον· ἆρʼ οὖν διὰ τοῦτʼ οὐκ ἀγαθόν; ἢ τοῦτʼ ἄτοπον; ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. οὐδὲ ἡδονὴ διὰ τοῦτʼ οὐκ ἀγαθόν, ὅτι οὐκ ἄριστον.
1206a35Aretēlere geçince de böyle bir aporia ileri sürülebilir. Logos bazen hâllere galip gelir (kendine hâkim olan kişide böyle olduğunu söyleriz); hâller de tersine logos'a galip gelir (nefsine hâkim olamayanlarda olduğu gibi). Madem psykhē'nin logos'tan yoksun kısmı kötülük taşırken iyi durumdaki logos'a galip gelebiliyor (nefsine hâkim olamayan kişi böyledir), o hâlde logos da aynı şekilde kötü durumdayken, iyi durumda olan ve kendine has aretē'yi taşıyan hâllere galip gelecektir. Böyle olursa aretē kötü kullanılmış olur; çünkü kötü durumdaki logos aretē'yi kullanırken onu kötü kullanacaktır. Bunun olması ise saçma görünür.
ἀπορήσειε δʼ ἄν τις μεταβὰς καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν τὸ τοιοῦτον. οἷον ἐπειδὴ ὁ λόγος κρατεῖ ποτε τῶν παθῶν (φαμὲν γὰρ ἐπὶ τοῦ ἐγκρατοῦς), καὶ τὰ πάθη δὲ πάλιν ἀντεστραμμένως τοῦ λόγου κρατεῖ (οἷον ἐπὶ τῶν ἀκρατῶν συμβαίνει), ἐπεὶ οὖν τὸ ἄλογον μέρος τῆς ψυχῆς ἔχον τὴν κακίαν κρατεῖ τοῦ λόγου εὖ διακειμένου (ὁ γὰρ ἀκρατὴς τοιοῦτος), καὶ ὁ λόγος ὁμοίως φαύλως διακείμενος κρατήσει τῶν παθῶν εὖ διακειμένων καὶ ἐχόντων τὴν οἰκείαν ἀρετήν, εἰ δὲ τοῦτʼ ἔσται, συμβήσεται τῇ ἀρετῇ κακῶς χρῆσθαι (ὁ γὰρ λόγος φαύλως διακείμενος καὶ χρώμενος τῇ ἀρετῇ κακῶς αὐτῇ χρήσεται)· τὸ δὴ τοιοῦτον ἄτοπον ἂν συμβαίνειν δόξειεν.
1206a5_3Böyle bir aporia'ya karşılık vermek ve onu çözmek, aretē hakkında daha önce söylediklerimizden yola çıkınca kolaydır. Aretē'nin, iyi durumdaki logos kendine has aretē'yi taşıyan hâllerle, hâller de logos'la uyum içinde olduğunda var olduğunu söylüyoruz. Bu durumdayken birbirleriyle ahenk içinde olurlar: logos her zaman en iyisini buyurur, iyi durumdaki hâller de logos ne buyurursa kolayca onu yapar.
πρὸς δὴ τὴν τοιαύτην ἀπορίαν ῥᾴδιον ἀντειπεῖν καὶ λῦσαι ἐκ τῶν ἔμπροσθεν ἡμῖν εἰρημένων ὑπὲρ ἀρετῆς. τότε γάρ φαμεν εἶναι ἀρετήν, ὅταν ὁ λόγος εὖ διακείμενος τοῖς πάθεσιν ἔχουσι τὴν οἰκείαν ἀρετὴν σύμμετρος ᾖ, καὶ τὰ πάθη τῷ λόγῳ· οὕτω γὰρ διακείμενα συμφωνήσουσι πρὸς ἄλληλα, ὥστε τὸν μὲν λόγον προστάττειν ἀεὶ τὸ βέλτιστον, τὰ δὲ πάθη ῥᾳδίως εὖ διακείμενα ποιεῖν ὃ ἂν ὁ λόγος προστάττῃ·
1206a10Öyleyse logos kötü, hâller iyi durumdaysa, logos eksik kaldığı için aretē olmaz; çünkü aretē ikisinden birlikte oluşur. Dolayısıyla aretē'yi kötü kullanmak da mümkün değildir. Genel olarak ise, başkalarının sandığının aksine, aretē'nin ilkesi ve yol göstericisi logos değil, daha çok hâllerdir. Önce güzele doğru logos'tan yoksun bir dürtü doğmalıdır (ki doğar da); logos ancak bundan sonra gelip ona onay vermeli ve hükmünü söylemelidir. Bunu çocuklarda ve logos'suz yaşayan canlılarda görmek mümkündür: onlarda önce, logos olmadan, hâllerin güzele doğru dürtüleri doğar; logos sonradan gelip bunlara onay vererek güzel işleri yaptırır. Ama güzel işlere doğru hareketin ilkesi logos'tan gelirse, hâller ona her zaman aynı fikirde olarak eşlik etmez; çoğu zaman ona karşı koyar. Bu yüzden aretē'ye ilke olmaya, logos'tan çok iyi durumdaki hâl benzer.
ἂν οὖν ὁ λόγος φαύλως διακείμενος, τὰ δὲ πάθη εὖ, οὐκ ἔσται ἀρετὴ ἐκλείποντος τοῦ λόγου (ἐξ ἀμφοτέρων γὰρ ἡ ἀρετή)· ὥστʼ οὐδὲ κακῶς χρῆσθαι ἐνδέχεται ἀρετῇ. — ἁπλῶς δʼ οὐχ, ὥσπερ οἴονται οἱ ἄλλοι, τῆς ἀρετῆς ἀρχὴ καὶ ἡγεμών ἐστιν ὁ λόγος, ἀλλὰ μᾶλλον τὰ πάθη. δεῖ γὰρ πρὸς τὸ καλὸν ὁρμὴν ἄλογόν τινα πρῶτον ἐγγίνεσθαι (ὃ καὶ γίνεται), εἶθʼ οὕτως τὸν λόγον ὕστερον ἐπιψηφίζοντα εἶναι καὶ διακρίνοντα. ἴδοι δʼ ἄν τις τοῦτο ἐκ τῶν παιδίων καὶ τῶν ἄνευ λόγου ζώντων· ἐν γὰρ τούτοις ἄνευ τοῦ λόγου ἐγγίνονται ὁρμαὶ τῶν παθῶν πρὸς τὸ καλὸν πρότερον, ὁ δὲ λόγος ὕστερος ἐπιγινόμενος καὶ σύμψηφος ὢν ποιεῖ πράττειν τὰ καλά. ἀλλʼ οὐκ ἐὰν ἀπὸ τοῦ λόγου τὴν ἀρχὴν λάβῃ πρὸς τὰ καλά, ⟦οὐκ⟧ ἀκολουθεῖ τὰ πάθη ὁμογνωμονοῦντα, ἀλλὰ πολλάκις ἐναντιοῦται· διὸ μᾶλλον ἀρχῇ ἔοικεν πρὸς τὴν ἀρετὴν τὸ πάθος εὖ διακείμενον ἢ ὁ λόγος.
1206a25_28. Bölüm
Sözümüz saadet üzerine olduğuna göre, bunların ardından iyi talih üzerine konuşmak gerekir. Çoğu insan mesut hayatın talihli bir hayat olduğunu ya da hiç değilse iyi talihten yoksun olamayacağını düşünür; belki de haklıdırlar. Çünkü hükmü talihin elinde olan dış iyiler olmadan mesut olmak mümkün değildir. Bu yüzden iyi talih üzerine konuşmalı; kısaca talihli kişinin kim olduğunu, hangi alanlarda ve neyle ilgili olarak talihli olduğunu söylemeliyiz.
ἐχόμενον δʼ ἂν εἴη τούτων εἰπεῖν, ἐπειδὴ περὶ εὐδαιμονίας ἐστὶν ὁ λόγος, περὶ εὐτυχίας. οἴονται γὰρ οἱ πολλοὶ τὸν εὐδαίμονα βίον τὸν εὐτυχῆ εἶναι ἢ οὐκ ἄνευ γε εὐτυχίας, καὶ ὀρθῶς ἴσως· ἄνευ γὰρ τῶν ἐκτὸς ἀγαθῶν, ὧν ἡ τύχη ἐστὶ κυρία, οὐκ ἐνδέχεται εὐδαίμονα εἶναι. διὸ ῥητέον ἐστὶν ὑπὲρ εὐτυχίας, καὶ ἁπλῶς ὁ εὐτυχὴς τίς ἐστι καὶ ἐν τίσι καὶ περὶ τί.
1206a35_2Bu konuya eğilip bakan biri ilk önce aporia'ya düşebilir. Talihin tabiat olduğu söylenemez; çünkü tabiat neyin sebebiyse onu her zaman ya da çoğunlukla aynı şekilde meydana getirir; talih ise hiçbir zaman böyle yapmaz, düzensizce ve rastgele işler. Bu yüzden talihten bu tür şeylerde
πρῶτον μὲν οὖν ἐπὶ ταῦτʼ ἄν τις ἐλθὼν καὶ ἐπιβλέψας ἀπορήσειεν. οὔτε γὰρ ἂν εἴποι τις τὴν τύχην ὥς ἐστι φύσις. ἡ γὰρ φύσις οὗ ἐστιν αἰτία, τούτου ⟦ἀεὶ⟧ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὡσαύτως ποιητική ἐστιν, ἡ δέ γε τύχη οὐδέποτε, ἀλλʼ ἀτάκτως καὶ ὡς ἔτυχεν· διὸ ἡ τύχη ἐν τοῖς
1207asöz edilir. Talih bir nous ya da doğru logos da değildir; çünkü orada da düzen ve her zaman aynı şekilde olma tabiattakinden az değildir, talihte ise bu yoktur. Bu yüzden nous'un ve logos'un en çok olduğu yerde talih en az, talihin en çok olduğu yerde nous en azdır.
τοιούτοις λέγεται. οὔτε δὴ νοῦν γέ τινα ἢ λόγον ὀρθόν· καὶ γὰρ ἐνταῦθα οὐχ ἧττόν ἐστι τὸ τεταγμένον καὶ τὸ ἀεὶ ὡσαύτως, ἡ δὲ τύχη οὔ. διὸ καὶ οὗ πλεῖστος νοῦς καὶ λόγος, ἐνταῦθα ἐλαχίστη [καὶ] τύχη, οὗ δὲ πλείστη τύχη, ἐνταῦθʼ ἐλάχιστος νοῦς.
1207a5Peki iyi talih, tanrıların bir tür ilgisi midir? Yoksa bu da kabul edilmez mi? Tanrının, bu tür şeylerin hâkimi olarak iyiyi de kötüyü de hak edenlere dağıtmasını bekleriz; talih ve talihten gelenler ise gerçekten de rastgele olur. Böyle bir dağıtımı tanrıya yüklersek, onu kötü ya da adil olmayan bir hakem yapmış oluruz; bu ise tanrıya yakışmaz.
ἀλλʼ ἆρά γε ἡ εὐτυχία ἐστὶν ὡς ἐπιμέλειά τις θεῶν; ἢ τοῦτʼ οὐκ ἂν δόξειεν; τὸν γὰρ θεὸν ἀξιοῦμεν κύριον ὄντα τῶν τοιούτων τοῖς ἀξίοις ἀπονέμειν καὶ τἀγαθὰ καὶ τὰ κακά, ἡ δὲ τύχη καὶ τὰ ἀπὸ τῆς τύχης ὡς ἀληθῶς ὡς ἂν τύχῃ γίνεται. εἰ δέ γε τῷ θεῷ τὸ τοιοῦτον ἀπονέμομεν, φαῦλον αὐτὸν κριτὴν ποιήσομεν ἢ οὐ δίκαιον· τοῦτο δʼ οὐ προσῆκόν ἐστι [τῷ] θεῷ.
1207a10Bunların dışında talihi yerleştirebileceğimiz başka bir yer de yoktur; demek ki talih bunlardan biri olmalıdır. Nous, logos ve epistēmē ona bütünüyle yabancı görünüyor. Tanrının ilgisi ve iyi niyeti de iyi talih sayılamaz, çünkü iyi talih kötü insanlarda da bulunur;
ἀλλὰ μὴν ἔξω γε τούτων εἰς οὐδὲν ἄλλο τὴν τύχην ἄν τις τάξειεν, ὥστε δῆλον ὅτι τούτων ἄν τι εἴη. νοῦς μὲν δὴ καὶ λόγος καὶ ἐπιστήμη παντελῶς ἀλλότριόν τι ἔοικεν εἶναι. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ εὔνοια παρὰ τοῦ θεοῦ δόξειεν ἂν εἶναι εὐτυχία διὰ τὸ καὶ ἐν τοῖς φαύλοις ἐγγίγνεσθαι·
1207a15tanrının kötü insanlarla ilgilenmesi ise akla yatkın değildir. Geriye kalan ve iyi talihe en yakın olan şey tabiattır. İyi talih de talih de, elimizde olmayan, hâkimi olmadığımız ve yapmaya gücümüzün yetmediği şeylerde bulunur. Bu yüzden kimse adil insana, adil olduğu için talihli demez; cesur insana da, genel olarak aretē'si sebebiyle anılan hiç kimseye de. Çünkü bunlara sahip olmak da olmamak da elimizdedir. Talihten daha yerinde olarak şu gibi şeylerde söz ederiz: soylu doğmuş kişiye talihli deriz; genel olarak, hâkimi kendisi olmadığı bu tür iyilere sahip olan kişiye de.
τὸν δὲ θεὸν τῶν φαύλων οὐκ εἰκὸς ἐπιμελεῖσθαι. λοιπὸν τοίνυν καὶ οἰκειότατον τῆς εὐτυχίας ἐστὶν ἡ φύσις. ἔστιν δʼ ἡ εὐτυχία καὶ ἡ τύχη ἐν τοῖς μὴ ἐφʼ ἡμῖν οὖσιν, μηδʼ ὧν αὐτοὶ κύριοί ἐσμεν καὶ δυνατοὶ πρᾶξαι. διὸ τὸν δίκαιον, ᾗ δίκαιος, οὐθεὶς λέγει εὐτυχῆ οὐδὲ τὸν ἀνδρεῖον οὐδʼ ὅλως τῶν κατʼ ἀρετὴν οὐδένα· ἐφʼ ἡμῖν γάρ ἐστι ταῦτα καὶ ἔχειν καὶ μὴ ἔχειν. ἀλλʼ ἤδη ἐπὶ τοῖς τοιούτοις οἰκειότερον τὴν εὐτυχίαν ἐροῦμεν· τὸν γὰρ εὐγενῆ εὐτυχῆ λέγομεν, καὶ ὅλως ᾧ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀγαθῶν ὑπάρχει, ὧν μὴ αὐτὸς κύριός ἐστιν.
1207a25Ama burada bile talihten asıl anlamıyla söz edilmez. "Talihli" kelimesi pek çok anlamda kullanılır: kendi hesabına rağmen işi iyi giden kişiye talihli deriz; hesaba göre zarara uğraması gerekirken kazançlı çıkan kişiye de talihli deriz.
ἀλλʼ ὅμως οὐδʼ ἐνταῦθα κυρίως ἂν ἡ εὐτυχία λέγοιτο. ἔστιν δὲ πολλαχῶς ὁ εὐτυχὴς λεγόμενος· καὶ γὰρ ᾧ παρὰ τὸν λογισμὸν τὸν αὐτοῦ συνέβη τι ἀγαθὸν πρᾶξαι, εὐτυχῆ φαμέν, καὶ ᾧ κατὰ λόγον ζημίαν ἦν λαβεῖν, τὸν τοιοῦτον κερδάναντα εὐτυχῆ φαμέν.
1207a30Demek ki iyi talih, beklenmedik bir iyiye kavuşmakta ve beklenen bir kötülüğe uğramamaktadır. Ama iyi talih daha çok ve daha asıl anlamıyla bir iyiyi elde etmekte görünür; çünkü bir iyiyi elde etmek kendi başına bir talih eseri, kötülüğe uğramamak ise ancak arazî olarak bir talih eseri sayılır.
ἔστιν οὖν ἡ εὐτυχία ἐν τῷ ἀγαθόν τι ὑπάρξαι παρὰ λόγον καὶ ἐν τῷ κακὸν μὴ λαβεῖν εὔλογον. ἀλλὰ μᾶλλον καὶ οἰκειότερον ἡ εὐτυχία ἂν δόξειεν εἶναι ἐν τῷ ἀγαθὸν λαβεῖν· τὸ μὲν γὰρ ἀγαθὸν λαβεῖν καθʼ αὐτὸ δόξειεν ἂν εὐτύχημα εἶναι, τὸ δὲ κακὸν μὴ λαβεῖν κατὰ συμβεβηκὸς εὐτύχημα.
1207a35Öyleyse iyi talih logos'tan yoksun bir tabiattır. Talihli kişi, logos olmadan iyilere doğru bir dürtü taşıyan ve onlara ulaşan kişidir; bu da tabiattan gelir. Çünkü psykhē'de, işimizin iyi gideceği şeylere logos'suzca yönelmemizi sağlayan böyle bir şey tabiatça bulunur. Bu durumdaki birine "Böyle yapmak neden hoşuna gidiyor?" diye sorulsa, "Bilmiyorum, ama hoşuma gidiyor" der; ilhama kapılmış insanlarınkine benzer bir hâldedir. Çünkü ilhama kapılmış kişiler de logos olmadan bir şeyi yapmaya doğru bir dürtü taşırlar.
ἔστιν οὖν ἡ εὐτυχία ἄλογος φύσις· ὁ γὰρ εὐτυχής ἐστιν ὁ ἄνευ λόγου ἔχων ὁρμὴν πρὸς τἀγαθά, καὶ τούτων ἐπιτυγχάνων, τοῦτο δʼ ἐστὶ φύσεως· ἐν γὰρ τῇ ψυχῇ ἔνεστιν τῇ φύσει τοιοῦτον ᾧ ὁρμῶμεν ἀλόγως πρὸς ἃ ἂν εὖ ἔχωμεν,
καὶ εἴ τις ἐρωτήσειε τὸν οὕτως
ἔχοντα, διὰ τί τοῦτο ἀρέσκει σοι οὕτω πράττειν; οὐκ οἶδα, φησίν, ἀλλʼ ἀρέσκει μοι, ὅμοιον πάσχων τοῖς ἐνθουσιάζουσιν· καὶ γὰρ οἱ ἐνθουσιάζοντες ἄνευ λόγου ὁρμὴν ἔχουσι πρὸς τὸ πράττειν τι.
1207b_2İyi talihi kendine ait, ona özgü bir adla anamıyoruz; çoğu zaman onun bir sebep olduğunu söylüyoruz. Oysa "sebep" adı ona yabancıdır. Çünkü sebep ile neyin sebebiyse o, ayrı şeylerdir; ayrıca iyilere ulaştıran bir dürtü olmadan da bir şeye sebep denebilir: kötülüğe uğramamanın sebebine ya da bir iyiyi elde edeceğini hiç ummayan birinin onu elde etmesinin sebebine olduğu gibi.
τὴν δʼ εὐτυχίαν οὐκ ἔχομεν οἰκείῳ καὶ ἰδίῳ ὀνόματι προσαγορεύειν, ἀλλʼ αἰτίαν πολλάκις φαμὲν εἶναι αὐτήν· ἡ δʼ αἰτία ἀλλότριον τοῦ ὀνόματος. ἡ γὰρ αἰτία καὶ οὗ ἐστιν αἰτία ἄλλο ἐστίν, καὶ ἄνευ ὁρμῆς τῆς ἐπιτυγχανούσης τῶν ἀγαθῶν αἰτία λεγομένη, οἷον ἡ τοῦ κακὸν μὴ λαβεῖν ἢ πάλιν τοῦ μὴ οἰόμενον ἀγαθὸν λήψεσθαι ἀγαθὸν λαβεῖν.
1207b10Demek ki bu tür iyi talih öbüründen farklıdır; işlerin beklenmedik bir şekilde dönmesinden doğar gibidir ve arazî bir iyi talihtir. Bu tür iyi talih de iyi talih sayılsa bile, saadete daha yakın olanı, iyilere ulaşma dürtüsünün ilkesi kişinin kendisinde bulunan iyi talihtir.
ἔστιν οὖν ἡ τοιαύτη εὐτυχία διάφορος ἐκείνης, καὶ ἔοικεν αὕτη ἐκ τῶν πραγμάτων τῆς μεταπτώσεως γίνεσθαι, καὶ κατὰ συμβεβηκὸς εὐτυχία. ὥστʼ εἰ καὶ ἡ τοιαύτη ἐστὶν εὐτυχία, ἀλλʼ οὖν πρός γε τὴν εὐδαιμονίαν ἡ τοιαύτη ἂν εἴη εὐτυχία οἰκειοτέρα, ἧς ἐν αὐτῷ ἡ ἀρχὴ τῆς ὁρμῆς τῶν ἀγαθῶν ἐστι τῆς ἐπιτεύξεως.
1207b15Saadet dış iyiler olmadan olmadığına, bunlar da biraz önce söylediğimiz gibi iyi talihten geldiğine göre, iyi talih saadete yardımcı olacaktır.
ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἡ εὐδαιμονία οὐκ ἄνευ τῶν ἐκτὸς ἀγαθῶν, ταῦτα δὲ γίνεται ἀπὸ τῆς εὐτυχίας, ⟦ὡς ἄρτι⟧ ἔφαμεν, συνεργὸς ἂν εἴη τῇ εὐδαιμονίᾳ.
1207b15_29. Bölüm
İyi talih hakkında bu kadarı yeter. Aretēlerin her biri hakkında ayrı ayrı konuştuğumuza göre, geriye bu tek tek söylenenleri küllî olarak bir araya getirip özetlemek kalıyor.
περὶ μὲν οὖν εὐτυχίας τοσαῦτα· ἐπειδὴ δὲ ὑπὲρ ἑκάστης τῶν ἀρετῶν κατὰ μέρος εἰρήκαμεν, λοιπὸν ἂν εἴη καθόλου συνθέσας τὰ καθʼ ἕκαστα κεφαλαιωσαμένους εἰπεῖν.
1207b20Tam anlamıyla iyi olan insan için kullanılan kalokagathia, yani "güzellik ve iyilik" adı yerinde bir addır. Derler ki insan tam anlamıyla iyi olduğunda "güzel ve iyi"dir. "Güzel ve iyi" sözünü aretē için kullanırlar: adil insana, cesur insana, itidalli insana "güzel ve iyi" derler; kısacası aretēler söz konusu olduğunda.
ἔστι μὲν οὖν οὐ κακῶς λεγόμενον τοὔνομα ἐπὶ τοῦ τελέως σπουδαίου, ἡ καλοκἀγαθία. καλὸς κἀγαθὸς γάρ, φασίν, ὅταν τελέως σπουδαῖος ᾖ. ἐπὶ γὰρ τῆς ἀρετῆς τὸν καλὸν κἀγαθὸν λέγουσιν, οἷον τὸν δίκαιον καλὸν κἀγαθόν φασι, τὸν ἀνδρεῖον, τὸν σώφρονα, ὅλως ἐπὶ τῶν ἀρετῶν.
1207b25Şeyleri ikiye ayırıyoruz: bir kısmına güzel, bir kısmına iyi diyoruz; iyilerin de bir kısmı mutlak olarak iyidir, bir kısmı değildir. Güzel dediklerimiz aretēler ve aretē'den doğan eylemlerdir; iyi dediklerimiz ise iktidar, zenginlik, şöhret, itibar ve benzerleridir. Güzel ve iyi insan, mutlak olarak iyi olan şeylerin kendisi için de iyi, mutlak olarak güzel olan şeylerin kendisi için de güzel olduğu kişidir.
ἐπειδὴ οὖν εἰς δύο διαιροῦμεν, καὶ τὰ μέν φαμεν εἶναι καλὰ τὰ δὲ [καὶ] ἀγαθά, καὶ τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν ἁπλῶς ἀγαθὰ τὰ δὲ οὔ, καὶ καλὰ μὲν οἷον τὰς ἀρετὰς καὶ τὰς ἀπʼ ἀρετῆς πράξεις, ἀγαθὰ δὲ [οἷον] ἀρχὴν πλοῦτον δόξαν τιμὴν τὰ τοιαῦτα· ἔστιν οὖν ὁ καλὸς κἀγαθὸς ⟦ᾧ⟧ τὰ ἁπλῶς ἀγαθά ἐστιν ἀγαθὰ καὶ τὰ ἁπλῶς καλὰ καλά ἐστιν.
1207b30Böyle biri güzel ve iyidir. Mutlak olarak iyi olan şeyler kendisi için iyi olmayan kişi ise güzel ve iyi değildir; tıpkı mutlak olarak sağlığa yararlı olan şeyler kendisine yaramayan kişinin sağlıklı sayılamayacağı gibi. Zenginlik ve iktidar birinin eline geçtiğinde ona zarar veriyorsa, onun için seçilmeye değer olmaz; o kişi bunlardan ancak kendisine zarar vermeyecek olanları dileyecektir.
ὁ τοιοῦτος γὰρ καλὸς καὶ ἀγαθός. ⟦ᾧ⟧ δὲ τὰ ἁπλῶς ἀγαθὰ μή ἐστιν ἀγαθά, οὐκ ἔστι καλὸς καὶ ἀγαθός, ὥσπερ οὐδὲ ὑγιαίνειν ἂν δόξειεν ⟦ᾧ⟧ τὰ ἁπλῶς ὑγιεινὰ μὴ ὑγιεινά ἐστιν. εἰ γὰρ ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ἀρχὴ παραγινόμενά τινα βλάπτοιεν, οὐκ ἂν αἱρετὰ εἴη, ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα ὅσα αὐτὸν μὴ βλάψει, βουλήσεται αὐτῷ εἶναι.
1207b35İyilerin bazılarına sahip olmaktan çekinip onları kendinden uzak tutan biri güzel ve iyi sayılmaz. Ama iyi olan her şeyin kendisi için de iyi olduğu ve bunlar tarafından, mesela zenginlik ve iktidar tarafından bozulmayan kişi güzel ve iyidir.
ὁ δὲ τοιοῦτος ὢν
οἷος ὑποστελλόμενός τι τῶν ἀγαθῶν πρὸς τὸ μὴ εἶναι αὐτῷ, οὐκ ἂν δόξειεν καλὸς κἀγαθὸς εἶναι· ἀλλʼ ᾧ τἀγαθὰ πάντα ὄντα ἀγαθά ἐστιν καὶ ὑπὸ τούτων μὴ διαφθείρεται, οἷον ὑπὸ πλούτου καὶ ἀρχῆς, ὁ τοιοῦτος καλὸς κἀγαθός.
1208a_210. Bölüm
Aretēlere uygun olarak doğru eylemek hakkında konuştuk, ama yeterince değil. Doğru logos'a göre eylemekten söz etmiştik. Ama tam da bunu bilmeyen biri belki şöyle sorar: "Doğru logos'a göre olan nedir, doğru logos nerededir?" Doğru logos'a göre eylemek, psykhē'nin logos'tan yoksun kısmı, akıl yürüten kısmın kendi fiilini yerine getirmesine engel olmadığı zaman gerçekleşir; işte o zaman eylem doğru logos'a göre olur. Psykhē'nin daha kötü ve daha iyi bir kısmına sahibiz; daha kötü olan da her zaman daha iyi olan için vardır. Beden ile psykhē arasında beden psykhē için vardır; bedenin iyi durumda olduğunu da, psykhē'nin kendi işini tamamlamasına engel olmayıp ona katkıda bulunduğu ve onu desteklediği zaman söyleriz (çünkü daha kötü olan, daha iyi olanla birlikte çalışmak üzere onun için vardır).
ὑπὲρ δὲ τοῦ κατὰ τὰς ἀρετὰς ὀρθῶς πράττειν εἴρηται μέν, οὐχ ἱκανῶς δέ. ἔφαμεν γὰρ τὸ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πράττειν· ἀλλʼ ἴσως ἄν τις αὐτὸ τοῦτο ἀγνοῶν ἐρωτήσειεν, τὸ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον τί ποτʼ ἐστί, καὶ ποῦ ἐστιν ὁ ὀρθὸς λόγος; ἔστιν οὖν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πράττειν,
ὅταν τὸ ἄλογον μέρος τῆς ψυχῆς μὴ κωλύῃ τὸ λογιστικὸν ἐνεργεῖν τὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν. τότε γὰρ ἡ πρᾶξις ἔσται κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον. ἐπειδὴ γὰρ τῆς ψυχῆς τὸ μὲν χεῖρον ἔχομεν τὸ δὲ βέλτιον, ἀεὶ δὲ τὸ χεῖρον τοῦ βελτίονος ἕνεκέν ἐστιν, ὥσπερ ἐπὶ σώματος καὶ ψυχῆς τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς ἕνεκεν, καὶ τότʼ ἐροῦμεν ἔχειν τὸ σῶμα καλῶς, ὅταν οὕτως ἔχῃ ὥστε μὴ κωλύειν, ἀλλὰ καὶ συμβάλλεσθαι καὶ συμπαρορμᾶν πρὸς τὸ τὴν ψυχὴν ἐπιτελεῖν τὸ αὑτῆς ἔργον (τὸ γὰρ χεῖρον τοῦ βελτίονος ἕνεκεν, πρὸς τὸ συνεργεῖν τῷ βελτίονι)·
1208a15Öyleyse hâller nous'un kendi işini yapmasına engel olmadığı zaman, yapılan şey doğru logos'a göre olacaktır. "Evet," diyebilir biri, "ama hâller nasıl bir durumdayken engel olmazlar, ne zaman o durumda olurlar? Bunu bilmiyorum."
ὅταν οὖν τὰ πάθη μὴ κωλύωσι τὸν νοῦν τὸ αὑτοῦ ἔργον ἐνεργεῖν, τότʼ ἔσται τὸ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον γινόμενον. ναί, ἀλλʼ ἴσως εἴποι τις ἄν, ὅταν πῶς ἔχωσι τὰ πάθη, οὐ κωλύουσι, καὶ πότε οὕτως ἔχουσιν; οὐ γὰρ οἶδα.
1208a20Bunu söylemek kolay değildir. Hekim de söyleyemez. Hekim ateşi olana arpa suyu içmesini söyler. "Ama ateşim olduğunu nasıl hissedeceğim?" "Yüzünün solduğunu gördüğünde," der. "Peki solduğunu nasıl bileceğim?" İşte burada artık kişinin kendisi anlamalıdır; çünkü hekim, "Böyle şeyleri kendinde hissedemiyorsan, sana söyleyebileceğim başka bir şey yok," der. Bu türden öbür konular için de aynı söz geçerlidir.
τὸ δὴ τοιοῦτον οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ῥᾴδιον. οὐδὲ γὰρ ὁ ἰατρός· ἀλλʼ ὅταν εἴπῃ τῷ πυρέττοντι πτισάνην προσφέρεσθαι, τοῦ δὲ πυρέττειν πῶς αἰσθάνομαι; ὅταν, φησίν, ὁρᾷς ὠχρὸν ὄντα· τὸ δʼ ὠχρὸν πῶς εἰδήσω; ἐνταῦθα δὴ συνιέτω ⟦?⟧ ὁ ἰατρός· εἰ γὰρ μὴ ἔχεις παρὰ σαυτῷ, φησί, τῶν γε τοιούτων αἴσθησιν, οὐκ ἔτι. ὡσαύτως ὑπὲρ τῶν ἄλλων κοινός ἐστι τῶν τοιούτων ὁ λόγος.
1208a25Hâlleri tanımakta da durum aynıdır: insan hissetmeye kendinden bir şey katmalıdır.
ὁμοίως δʼ ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν παθῶν τοῦ γνωρίζειν· δεῖ γὰρ αὐτὸν συμβάλλεσθαι πρὸς αἴσθησίν τι.
1208a30Belki biri şunu da sorar: "Bunları gerçekten bilirsem, böylece mesut mu olacağım?" İnsanlar öyle sanıyor. Ama durum böyle değildir. Öbür epistēmēlerin hiçbiri öğrenene kullanımı ve fiili değil, yalnızca melekeyi aktarır. Burada da bunları bilmek kullanımı değil, melekeyi kazandırır (çünkü dediğimiz gibi saadet bir fiildir); saadet, kendisini meydana getiren şeyleri bilmekte değil, onları kullanmaktadır.
ἐπιζητήσειε δʼ ἄν τις ἴσως καὶ τὸ τοιοῦτον· ἆρά γε ἔργῳ εἰδήσας ταῦτα καὶ δὴ εὐδαίμων ἔσομαι; οἴονται γάρ. τὸ δʼ ἐστὶν οὐ τοιοῦτον. οὐδεμία γὰρ οὐδὲ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν παραδίδωσι τῷ μανθάνοντι τὴν χρῆσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, ἀλλὰ τὴν ἕξιν μόνον· οὕτως οὐδʼ ἐνταῦθα παραδίδωσιν τὸ εἰδῆσαι ταῦτα τὴν χρῆσιν (ἡ γὰρ εὐδαιμονία ἐστὶν ἐνέργεια, ὡς φαμέν), ἀλλὰ τὴν ἕξιν, οὐδʼ ἐν τῷ εἰδέναι ἐξ ὧν ἐστιν ἡ εὐδαιμονία, ἀλλʼ ἐν τῷ τούτοις ⟦χρῆσθαι⟧.
1208a35Bunları kullanmayı ve fiile geçirmeyi aktarmak bu incelemenin işi değildir; çünkü başka hiçbir epistēmē de kullanımı aktarmaz, yalnızca melekeyi aktarır.
τὴν δὲ χρῆσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τούτων οὐκ ἔστι ⟦τῆς πραγματείας ταύτης⟧ ⟦παραδιδόναι⟧· οὐδὲ
γὰρ ⟦ἄλλη⟧ ἐπιστήμη οὐδεμία ⟦τὴν χρῆσιν⟧ παραδίδωσιν, ἀλλὰ τὴν ⟦ἕξιν⟧.
1208b_211. Bölüm
Bütün bunlardan sonra dostluk hakkında da konuşmak gerekir: ne olduğunu, kimler arasında bulunduğunu ve neyle ilgili olduğunu söylemeliyiz. Çünkü dostluğun bütün hayat boyunca sürdüğünü ve her durumda iyi bir şey olduğunu görüyoruz; öyleyse saadete de katkısı olsa gerek.
ἐφʼ ἅπασι δὲ τούτοις ὑπὲρ φιλίας ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰπεῖν, τί ἐστιν καὶ ἐν τίσι καὶ περὶ τί· ἐπειδὴ γὰρ ⟦ὁρῶμεν αὐτὴν⟧ παρὰ πάντα τὸν βίον παρατείνουσαν καὶ ἐν παντὶ ⟦καιρῷ⟧ οὖσαν ἀγαθόν, ⟦?⟧ ἂν εἴη πρὸς τὴν εὐδαιμονίαν.
1208b5İşe belki önce dostluk hakkında sorulan ve araştırılan müşkülleri gözden geçirerek başlamak daha iyi olur. Dostluk, sanıldığı ve söylendiği gibi, benzerler arasında mı bulunur? Nitekim "Küçük karga küçük karganın yanına konar" derler; "Tanrı benzeri hep benzerine götürür" da denir. Anlatıldığına göre bir köpek hep aynı kiremidin üstünde uyurmuş. Empedokles'e köpeğin neden hep aynı kiremitte uyuduğunu sormuşlar; o da köpeğin kiremide benzer bir yanı olduğunu söylemiş, yani köpeğin oraya benzerlik yüzünden gidip geldiğini.
πρῶτον μὲν οὖν ἴσως ἃ ἀπορεῖται καὶ ζητεῖται, βέλτιον διελθεῖν. πότερον γάρ ἐστιν ἡ φιλία ἐν τοῖς ὁμοίοις, ὥσπερ δοκεῖ καὶ λέγεται; καὶ γὰρ "κολοιός" φασι "παρὰ κολοιὸν ἱζάνει", καὶ "αἰεί τοι τὸν ὅμοιον ἄγει θεὸς ὡς τὸν ὅμοιον". φασὶν δὲ καὶ κυνός ποτε ἀεὶ καθευδούσης ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεραμίδος, ἐρωτηθέντα τὸν Ἐμπεδοκλέα, διὰ τί ποτε ἡ κύων ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεραμίδος καθεύδει, εἰπεῖν ὅτι ἔχει τι τῇ κεραμίδι ὅμοιον ἡ κύων, ὡς διὰ τὸ ὅμοιον τὴν κύνα φοιτῶσαν.
1208b10Öte yandan kimileri de dostluğun daha çok zıtlar arasında doğduğunu düşünür. "Toprak kurudu mu yağmura âşık olur" derler ve zıt olanın zıddına dost olmak istediğini söylerler. Benzerler arasında ise dostluk doğamazmış, çünkü benzerin benzerine hiçbir ihtiyacı yokmuş. Bu türden daha başka şeyler de söylerler.
πάλιν δʼ αὖ δοκεῖ ἄλλοις τισὶν ἐν τοῖς ἐναντίοις μᾶλλον ἐγγίνεσθαι ἡ φιλία. "ἐρᾶν μὲν" γάρ, φασίν, "ὄμβρου γαῖαν, ὅταν ξηρὸν πέδον"· τὸ δʼ ἐναντίον, φασίν, τῷ ἐναντίῳ βούλεσθαι φίλον εἶναι. ἐν μὲν γὰρ τοῖς ὁμοίοις οὐδʼ ἐνδέχεσθαι γίνεσθαι· τὸ γὰρ ὅμοιον, φασίν, τοῦ ὁμοίου οὐδὲν προσδεῖται, καὶ τὰ τοιαῦτα δή.
1208b20Bir de şu sorulur: dost olmak zor mudur, kolay mı? Dalkavuklar insanın yanından çabucak ayrılmaz olurlar, ama dost değildirler; yalnızca dost görünürler.
ἔτι δὲ πότερον ἔργον ἐστὶ φίλον γενέσθαι ἢ ῥᾴδιον γενέσθαι; οἱ γοῦν κόλακες ταχέως προσεδρεύσαντες φίλοι μὲν οὐκ εἰσίν, φαίνονται δὲ φίλοι εἶναι.
1208b20_2Şu türden müşküller de vardır: iyi insan kötü insana dost olur mu, olmaz mı? Dostluk güvene ve sağlamlığa dayanır; kötü insan ise bunlardan en uzak olandır. Peki kötü insan kötü insana dost olur mu, yoksa bu da mı olmaz?
ἔτι δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα ἀπορεῖται, πότερον ἔσται ὁ σπουδαῖος τῷ φαύλῳ φίλος, ἢ οὔ; ἡ μὲν γὰρ φιλία ἐν πίστει καὶ βεβαιότητι, ὁ δὲ φαῦλος ἥκιστα τοιοῦτος. καὶ ὁ φαῦλος τῷ φαύλῳ, ἢ οὐδὲ τοῦτο;
1208b25Önce hangi dostluğu incelediğimizi belirlemeliyiz. Bazılarının sandığına göre tanrıya karşı da, cansız şeylere karşı da dostluk olur; ama bu doğru değildir. Biz dostluğun, sevgiye karşılık görmenin mümkün olduğu yerde bulunduğunu söylüyoruz. Tanrıya karşı dostluk ise ne karşılık görmeye ne de zaten sevmeye elverir; birinin Zeus'u sevdiğini söylemesi tuhaf olurdu.
πρῶτον μὲν οὖν διοριστέον ⟦ὑπὲρ ποίας φιλίας⟧ σκοποῦμεν. ἔστι γάρ, ὡς οἴονται, φιλία καὶ πρὸς θεὸν καὶ πρὸς τὰ ἄψυχα, οὐκ ὀρθῶς. τὴν γὰρ φιλίαν ἐνταῦθά φαμεν εἶναι οὗ ἐστι τὸ ἀντιφιλεῖσθαι, ἡ δὲ πρὸς θεὸν φιλία οὔτε ἀντιφιλεῖσθαι δέχεται, οὔθʼ ὅλως τὸ φιλεῖν· ἄτοπον γὰρ ἂν εἴη εἴ τις φαίη φιλεῖν τὸν Δία.
1208b30Cansız şeylerden de sevgiye karşılık görmek mümkün değildir. Gerçi cansız şeylere, mesela şaraba ya da buna benzer başka bir şeye karşı da dostluktan söz edilir. İşte bu yüzden ne tanrıya ne de cansız şeylere karşı olan dostluğu arıyoruz; canlılara karşı olanı, onlardan da sevginin karşılıklı olabildiği varlıklara karşı olanı arıyoruz.
οὐδὲ δὴ παρὰ τῶν ἀψύχων ἐνδέχεται ἀντιφιλεῖσθαι. φιλία μέντοι καὶ πρὸς τὰ ἄψυχα ⟦λέγεται⟧, οἷον οἶνον ἢ ἄλλο δή τι τῶν τοιούτων. διὸ δὴ οὔτε τὴν πρὸς τὸν θεὸν φιλίαν ζητοῦμεν οὔτε τὴν πρὸς τὰ ἄψυχα, ἀλλὰ τὴν πρὸς τὰ ἔμψυχα, καὶ πρὸς ταῦτα ἐν οἷς ἐστι τὸ ἀντιφιλεῖν.
1208b35Bundan sonra sevilebilir olanın ne olduğu incelenirse, bunun iyiden başka bir şey olmadığı görülür. Ama sevilebilir olanla insanın sevmesi gereken şey ayrıdır; tıpkı dilenebilir olanla insanın dilemesi gereken şeyin ayrı olması gibi.
εἰ δή τις μετὰ τοῦτο ἐπισκέψαιτο τί ἐστι τὸ φιλητόν, ἔστιν οὖν οὐκ ἄλλο τι ἢ τἀγαθόν. ἕτερον μὲν οὖν ἐστι τὸ φιλητὸν καὶ τὸ φιλητέον, ὥσπερ καὶ τὸ βουλητὸν καὶ τὸ βουλητέον.
1208b35_2Dilenebilir olan, mutlak olarak iyi olandır; insanın dilemesi gereken ise kendisi için iyi olandır. Aynı şekilde sevilebilir olan mutlak olarak iyi olan, insanın sevmesi gereken ise kendisi için iyi olandır. Dolayısıyla insanın sevmesi gereken şey aynı zamanda sevilebilirdir, ama sevilebilir olan her şey insanın sevmesi gereken şey değildir.
βουλητὸν μὲν γὰρ τὸ ἁπλῶς ἀγαθόν, βουλητέον δὲ τὸ ἑκάστῳ ἀγαθόν· οὕτως καὶ φιλητὸν μὲν τὸ ἁπλῶς
ἀγαθόν, φιλητέον δὲ τὸ αὐτῷ ἀγαθόν, ὥστε τὸ μὲν φιλητέον καὶ φιλητόν, τὸ δὲ φιλητὸν οὐκ ἔστι φιλητέον.
1209a_2İyi insanın kötü insana dost olup olamayacağı müşkülü de buradan, tam da bu yüzden doğar. Çünkü kişinin kendisi için iyi olan bir bakıma iyiye, insanın sevmesi gereken de sevilebilir olana bağlıdır; hoş olmak da, yararlı olmak da iyiye bağlıdır ve onun ardından gelir.
ἐνταῦθα οὖν ἔστιν καὶ διὰ τὸ τοιοῦτον ἡ ἀπορία, πότερόν ἐστιν ὁ σπουδαῖος τῷ φαύλῳ φίλος ἢ οὔ. συνάπτει γάρ πως τἀγαθῷ τὸ αὐτῷ ἀγαθὸν καὶ τὸ φιλητέον τῷ φιλητῷ, ἔχεται δὲ καὶ ἀκολουθεῖ τῷ ἀγαθῷ καὶ τὸ ἡδὺ εἶναι καὶ τὸ συμφέρον.
1209a5İyi insanların dostluğu, birbirlerini karşılıklı olarak sevdiklerinde ortaya çıkar. Birbirlerini severler, çünkü sevilebilirler; sevilebilirler, çünkü iyidirler.
ἡ μὲν οὖν τῶν σπουδαίων φιλία ἐστίν, ὅταν ἀντιφιλῶσιν ἀλλήλους· φιλοῦσι δὲ ἀλλήλους, ᾗ φιλητοί· φιλητοὶ δέ, ᾗ ἀγαθοί.
1209a10"Öyleyse iyi insan kötü insana dost olmayacak mı?" diyen olabilir. Olacaktır. Yararlı ve hoş olan iyinin ardından geldiğine göre, kötü insan hoş olduğu ölçüde dosttur; yararlı olduğu ölçüde de yine dosttur.
οὐκοῦν ὁ σπουδαῖος, φησίν, τῷ φαύλῳ οὐκ ἔσται φίλος; ἔσται μὲν οὖν. ἐπειδὴ γὰρ τἀγαθῷ ἠκολούθει τὸ συμφέρον καὶ τὸ ἡδύ, ᾗ ἐστιν φαῦλος ὢν ἡδύς, ταύτῃ φίλος· πάλιν αὖ ᾗ συμφέρων, ταύτῃ φίλος.
1209a10_2Ama böyle bir dostluk sevilebilir olana göre olmayacaktır; çünkü sevilebilir olan iyiydi, kötü insan ise sevilebilir değildir. Bu dostluk sevilebilir olana değil, insanın sevmesi gerekene göredir. Çünkü hoş olana dayanan dostluk da, yararlı olana dayanan dostluk da iyi insanlar arasındaki tam dostluktan türemiştir.
ἀλλʼ οὐκ ἔσται γε κατὰ τὸ φιλητὸν ἡ τοιαύτη φιλία. φιλητὸν γὰρ ἦν τἀγαθόν, ὁ δὲ φαῦλος οὐ φιλητός· οὐ γάρ, ἀλλὰ κατὰ τὸ φιλητέον· εἰσὶν γὰρ ἀπὸ τῆς παντελοῦς φιλίας, τῆς ἐν τοῖς σπουδαίοις, καὶ αὗται αἱ φιλίαι, ἥ τε κατὰ τὸ ἡδὺ καὶ ἡ κατὰ τὸ συμφέρον.
1209a15Hoş olana göre seven kişi iyiye dayanan dostlukla sevmez; yararlı olana göre seven de öyle.
ὁ οὖν κατὰ τὸ ἡδὺ φιλῶν οὐ φιλεῖ τὴν κατὰ τὸ ἀγαθὸν φιλίαν, οὐδὲ ὁ κατὰ τὸ συμφέρον·
1209a15_2Bu üç dostluk —iyiye, hoş olana ve yararlı olana dayanan dostluklar— aynı değildir, ama birbirine büsbütün yabancı da değildir; bir bakıma aynı şeye bağlıdırlar. Mesela bir neştere de, bir insana da, bir epistēmē'ye de "tıbbi" deriz; ama bu söz üçünde aynı anlamda söylenmez. Neştere tıbba yaradığı için, insana sağlık sağladığı için, epistēmē'ye de sağlığın sebebi ve ilkesi olduğu için tıbbi denir.
εἰσὶν δὲ καὶ αἱ φιλίαι αὗται, ἥ τε κατὰ τὸ ἀγαθὸν καὶ ἡ κατὰ τὸ ἡδὺ καὶ ἡ κατὰ τὸ συμφέρον, οὐχ αἱ αὐταὶ μέν, οὐ παντελῶς δὲ οὐδὲ ἀλλότριαι ἀλλήλων, ἀλλʼ ἀπὸ ταὐτοῦ πως ἠρτημέναι εἰσίν. οἷον φαμὲν ἰατρικὸν τὸ μαχαίριον, ἰατρικὸν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἰατρικὴν τὴν ἐπιστήμην· ταῦτα οὐχ ὁμοίως λέγονται, ἀλλὰ τὸ μὲν μαχαίριον τῷ χρήσιμον εἶναι πρὸς ἰατρικὴν ἰατρικὸν λέγεται, ὁ δʼ ἄνθρωπος τῷ ποιητικὸς εἶναι ὑγιείας, ἡ δʼ ἐπιστήμη τῷ αἰτία εἶναι καὶ ἀρχή.
1209a25Dostluklar da böyledir: iyi insanların iyi yüzünden kurduğu dostluk, hoş olana dayanan dostluk ve yararlı olana dayanan dostluk aynı anlamda dostluk değildir. Bununla birlikte yalnızca adları ortak da değildir; aynı değildirler, ama bir bakıma aynı şeylerle ilgilidirler ve aynı şeylerden çıkarlar.
ὁμοίως δὲ καὶ αἱ φιλίαι οὐχ ὡσαύτως, ἥ τε τῶν σπουδαίων ἡ διὰ τὸ ἀγαθὸν καὶ ἡ κατὰ τὸ ἡδὺ καὶ ἡ κατὰ τὸ συμφέρον. οὐδὲ δὴ ὁμωνύμως λέγονται, ἀλλʼ οὐκ εἰσὶν μὲν αἱ αὐταί, περὶ ταὐτὰ δέ πως καὶ ἐκ τῶν αὐτῶν εἰσίν.
1209a30Biri çıkıp "Hoş olana göre seven, sevdiğinin dostu değildir, çünkü iyiye göre dost değildir" derse, aklındaki iyi insanların dostluğudur; o dostluk ise bütün bunlardan, yani iyiden, hoştan ve yararlıdan oluşur. Doğrusu şudur: bu kişi o dostluğa göre gerçekten dost değildir, ama hoş olana ya da yararlı olana dayanan dostluğa göre dosttur.
εἰ δή τις λέγοι "ὁ κατὰ τὸ ἡδὺ φιλῶν οὐκ ἔστιν φίλος τούτῳ· οὐ γὰρ κατὰ τὸ ἀγαθὸν φίλος ἐστίν", βαδίζει ὁ τοιοῦτος ἐπὶ τὴν τῶν σπουδαίων φιλίαν, τὴν ἐξ ἁπάντων τούτων οὖσαν, καὶ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ἐκ τοῦ ἡδέος καὶ ἐκ τοῦ συμφέροντος, ὥστʼ ἀληθῶς οὐκ ἔστιν [κατʼ] ἐκείνην γε τὴν φιλίαν φίλος, ἀλλὰ τὴν κατὰ τὸ ἡδὺ ἢ κατὰ τὸ συμφέρον.
1209a35Peki iyi insan iyi insana dost olacak mı, olmayacak mı? Denildiğine göre benzerin benzerine hiçbir ihtiyacı yoktur. Ama bu söz, aklında yararlı olana dayanan dostluğu tutuyor; çünkü insanlar birinin ötekine ihtiyacı olduğu ölçüde dostsa, yararlı olana dayanan bir dostluk içindedirler.
πότερον οὖν ἔσται ὁ σπουδαῖος τῷ σπουδαίῳ φίλος, ἢ οὔ; οὐδὲν γὰρ προσδεῖται, φησίν, ὁ ὅμοιος τοῦ ὁμοίου. ὁ δὴ τοιοῦτος λόγος ζητεῖ τὴν κατὰ τὸ συμφέρον φιλίαν· ᾗ γὰρ προσδεῖται ὁ ἕτερος τοῦ ἑτέρου, ταύτῃ ὄντες φίλοι
ἐν τῇ κατὰ τὸ συμφέρον φιλίᾳ εἰσίν.
1209b_2Oysa yararlı olana dayanan dostlukla aretē'ye ve hazza dayanan dostluk birbirinden ayrılmıştı. İyi insanların birbirine dost olması çok daha makuldür, çünkü onlarda her şey vardır: iyi de, hoş da, yararlı da. Ama iyi insan kötü insana da dost olur:
ἀλλὰ ἑτέρα διώρισται ἡ κατὰ τὸ συμφέρον φιλία καὶ ἡ κατʼ ἀρετὴν καὶ ἡδονήν. εἰκὸς δὴ καὶ πολὺ μᾶλλον τούτους· πάντα γὰρ αὐτοῖς ὑπάρχει, τἀγαθὸν καὶ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ συμφέρον. ἀλλὰ καὶ ὁ σπουδαῖος τῷ φαύλῳ·
1209b5kötü insan belki hoş olduğu ölçüde ona dosttur. Kötü insan da kötü insana dost olur: belki aynı şey ikisine de yararlı olduğu ölçüde dostturlar. Nitekim aynı şey yararlı olduğunda insanların yarar yüzünden dost olduklarını görürüz; dolayısıyla kötü insanlar için de aynı şeyin yararlı olmasına hiçbir engel yoktur.
⟦ᾗ⟧ γὰρ ἴσως ἡδύς, ταύτῃ καὶ φίλος. καὶ ὁ φαῦλός γε τῷ φαύλῳ· ⟦ᾗ⟧ γὰρ ἴσως τὸ αὐτὸ αὐτοῖς συμφέρει, ταύτῃ φίλοι. ὁρῶμεν γὰρ τοῦτο γινόμενον, ὅταν τὸ αὐτὸ ᾖ τὸ συμφέρον, φίλους τούτους διὰ τὸ συμφέρον, ὥστʼ οὐδὲν κωλύσει καὶ φαύλοις οὖσιν ταὐτόν τι συμφέρειν.
1209b10En sağlam, en kalıcı ve en güzel dostluk, iyi insanlar arasındaki, aretē'ye ve iyiye dayanan dostluktur; bu da makuldür. Çünkü dostluğun kaynağı olan aretē değişmez; dolayısıyla böyle bir dostluğun da değişmemesi beklenir. Yarar ise hiçbir zaman aynı kalmaz; bu yüzden yarar yüzünden kurulan dostluk sağlam değildir, yarar değişince o da değişir.
βεβαιοτάτη μὲν οὖν καὶ μονιμωτάτη καὶ καλλίστη ἡ ἐν τοῖς σπουδαίοις φιλία, ἡ κατʼ ἀρετὴν καὶ τἀγαθὸν οὖσα, εἰκότως. ἡ μὲν γὰρ ἀρετὴ ἀμετάπτωτον, διʼ ἣν ἡ φιλία, ὥστε εἰκὸς τὴν φιλίαν τὴν τοιαύτην ἀμετάπτωτον εἶναι, τὸ δὲ συμφέρον οὐδέποτε ταὐτόν· διὸ ἡ διὰ τὸ συμφέρον φιλία οὐ βεβαία, ἀλλὰ τῷ συμφέροντι συμμεταπίπτει·
1209b15Hazza dayanan dostluk da öyledir. En iyi insanların dostluğu aretē'ye göre kurulan dostluktur; çoğunluğunki yarara dayanır; hazza dayanan dostluk ise bayağı ve sıradan insanlarda görülür.
ὁμοίως καὶ ἡ κατὰ τὴν ἡδονήν. ἡ μὲν οὖν τῶν βελτίστων φιλία ἡ κατʼ ἀρετὴν γινομένη ἐστίν, ἡ δὲ τῶν πολλῶν ἡ κατὰ τὸ συμφέρον, ἡ δὲ κατὰ τὴν ἡδονὴν ἐν τοῖς φορτικοῖς καὶ τυχοῦσιν.
1209b20İnsanlar dostlarının kötü çıktığını görünce kızar ve şaşarlar; oysa bunda tuhaf bir şey yoktur. Dostluk, kendisi yüzünden dost olunan hazzı ya da yararı ilke edinmişse, bunlar ortadan kalkar kalkmaz dostluk da sürmez.
συμβαίνει δὲ καὶ ἀγανακτεῖν, ὅταν φαύλοις ἐντύχωσιν τοῖς φίλοις, καὶ θαυμάζειν· ἔστι δὲ οὐδὲν ἄτοπον. ὅταν γὰρ ἡ φιλία λάβῃ τὴν ἡδονὴν ἀρχήν, διʼ ἣν φίλοι εἰσίν, ἢ τὸ συμφέρον, ἅμα ταῦτʼ ἀπολείπει καὶ ἡ φιλία οὐ διαμένει.
1209b20_2Çoğu zaman da dostluk sürer, ama dost kötü davranır; insanlar buna da kızarlar. Bunda da anlaşılmaz bir şey yoktur. Çünkü senin bu kişiyle dostluğun aretē yüzünden kurulmamıştı; dolayısıyla onun aretē'den beklenecek hiçbir şeyi yapmaması da tuhaf değildir. Demek ki kızanlar haksızdır: dostluğu haz yüzünden kurmuşken, aretē yüzünden kurulan dostluğun kendilerinde bulunması gerektiğini sanırlar. Bu ise mümkün değildir; çünkü haz ve yarar yüzünden kurulan dostluk aretē'ye bağlı değildir.
πολλάκις δὲ μένει μὲν ἡ φιλία, κακῶς δʼ ἐχρήσατο τῷ φίλῳ, διὸ ἀγανακτοῦσιν· ἔστι δὲ οὐδὲ τοῦτο ἄλογον. οὐ γὰρ διʼ ἀρετὴν ἡ φιλία σοι πρὸς τοῦτον ὑπῆρχεν, διὸ οὐδʼ ἄτοπον μηδὲν ποιεῖν αὐτὸν τῶν κατʼ ἀρετήν. ἀγανακτοῦσιν οὖν οὐκ ὀρθῶς· διʼ ἡδονὴν γὰρ ποιησάμενοι τὴν φιλίαν, τὴν διʼ ἀρετὴν οἴονται δεῖν αὐτοῖς ὑπάρχειν· τὸ δʼ οὐ δυνατόν· οὐ γάρ ἐστιν ἡ διʼ ἡδονὴν καὶ τὸ συμφέρον ἀρετῆς ἐχομένη.
1209b30Hazza dayalı bir ortaklık kurup ondan aretē bekliyorlar; bu doğru değildir. Çünkü aretē hazzın ve yararın ardından gelmez; bu ikisi aretē'nin ardından gelir. Öte yandan iyi insanların birbirine en hoş gelen insanlar olduğunu düşünmemek tuhaf olur. Euripides'in dediği gibi kötüler bile birbirine hoş gelir: "Kötü kötüyle kaynaşmıştır." Demek ki aretē hazzın ardından gelmez, haz aretē'nin ardından gelir.
κοινωσάμενοι οὖν ἡδονῇ ἀρετὴν ζητοῦσιν, οὐκ ὀρθῶς· οὐ γὰρ ἀκολουθεῖ τῇ ἡδονῇ καὶ τῷ συμφέροντι ἡ ἀρετή, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ ἀμφότερα ταῦτα ἀκολουθεῖ. ἄτοπον γὰρ εἰ μή τις οἰήσεται τοὺς σπουδαίους αὐτοὺς αὑτοῖς ἡδίστους εἶναι· καὶ γὰρ οἱ φαῦλοι, ὥς φησιν Εὐριπίδης, αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἡδεῖς εἰσίν· "κακὸς κακῷ" γὰρ "συντέτηκεν". οὐ γὰρ ἀκολουθεῖ τῇ ἡδονῇ ἡ ἀρετή, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ ἡ ἡδονὴ ἀκολουθεῖ.
1209b35Peki iyi insanların birbirine hoş gelmesi gerekir mi, gerekmez mi? Gerekmediğini söylemek tuhaf olur. Çünkü onlardan birbirine hoş gelmeyi alıp götürürsen, birlikte yaşamak için başka dostlar, hoş dostlar edinirler; birlikte yaşamak için hoş olmaktan daha önemli hiçbir şey yoktur.
⟦πότερον δὲ δεῖ τοὺς σπουδαίους ἀλλήλοις ἡδεῖς⟧ εἶναι, ἢ οὐ δεῖ; ἄτοπον γὰρ τὸ μὴ φάναι δεῖν. εἰ γὰρ ἀφέλῃς αὐτῶν τὸ ἡδεῖς εἶναι ἀλλήλοις, ἄλλους ποριοῦνται φίλους εἰς τὸ συζῆν, τοὺς ἡδεῖς· εἰς γὰρ τὸ συζῆν οὐδὲν μεῖζόν ἐστι τοῦ ἡδεῖς εἶναι.
1209b35_2Öyleyse iyi insanların her şeyden çok birbiriyle birlikte yaşaması gerektiğini düşünmemek tuhaf olur; bu da hoşluk olmadan olmaz. Demek ki, anlaşılan, hoş olmak en çok bu insanlarda bulunmalıdır.
ἄτοπον οὖν τὸ μὴ οἴεσθαι δεῖν τοὺς σπουδαίους μάλιστα ἀλλήλοις συζῆν· τοῦτο δʼ οὐκ ἔστιν ἄνευ τοῦ ἡδέος· δέοι ἂν ἄρα, ὡς ἔοικεν, μάλιστα τούτοις ὑπάρχειν τὸ ἡδέσιν εἶναι.
1209b5_2Dostluklar üç türe ayrıldığına göre, bunlarla ilgili şu müşkül de vardı: dostluk eşitlikte mi doğar, eşitsizlikte mi? İkisinde de doğar. Benzerliğe dayanan dostluk iyi insanların dostluğu, yani tam dostluktur; benzemezliğe dayanan ise yarara dayanan dostluktur. Yoksul, zenginde bol bulunan şeylerden yoksun olduğu için zengine dosttur; kötü insan da aynı sebeple iyi insana dosttur: aretē'den yoksun olduğu için, aretē'yi kendisine onun kazandıracağını düşündüğü kişiye bu yüzden dosttur.
ἐπεὶ δὲ διῄρηνται αἱ φιλίαι εἰς τρία εἴδη, καὶ ἐν ταύταις ἠπορεῖτο, πότερον ἐν ἰσότητι ἡ φιλία ἐγγίνεται ἢ ἐν ἀνισότητι· ἔστιν οὖν κατʼ ἀμφότερα. ἡ μὲν γὰρ καθʼ ὁμοιότητα ἡ τῶν σπουδαίων καὶ ἡ τελεία φιλία· ἡ δὲ κατʼ ἀνομοιότητα ἡ κατὰ τὸ συμφέρον. τῷ γὰρ εὐπόρῳ ὁ πένης διὰ τὴν ἔνδειαν ὧν ὁ πλούσιος εὐπορεῖ φίλος ἐστί, καὶ τῷ σπουδαίῳ ὁ φαῦλος διὰ ταὐτό· διὰ γὰρ τὴν ἔνδειαν τὴν τῆς ἀρετῆς, παρʼ οὗ οἴεται αὑτῷ ⟦γενήσεσθαι⟧, διὰ τοῦτο τούτῳ φίλος.
1209b10_2Demek ki benzemeyenler arasında yarara dayanan dostluk doğar. Euripides de bu yüzden "Toprak kurudu mu yağmura âşık olur" der: yarar yüzünden doğan dostluğun bunlar arasında, tam da zıt oldukları için doğduğunu anlatır. Nitekim en zıt şeyleri, ateşle suyu ele alsan, bunlar bile birbirine yararlıdır.
γίνεται οὖν ἐν τοῖς ἀνομοίοις φιλία κατὰ τὸ συμφέρον· διὸ καὶ Εὐριπίδης "ἐρᾷ μὲν ὄμβρου γαῖʼ, ὅταν ξηρὸν πέδον", ὡς ἐναντίοις οὖσιν τούτοις ἐγγίγνεται φιλία ἡ διὰ τὸ συμφέρον. καὶ γὰρ εἰ θέλεις τὰ ἐναντιώτατα ποιῆσαι, πῦρ καὶ ὕδωρ, ταῦτα ἀλλήλοις χρήσιμά εἰσιν.
1209b15_2Derler ki ateş nemden yoksun kalırsa söner; nem ona bir tür besin sağlar, ama bu besin ancak ateşin baş edebileceği kadar olmalıdır. Nemi daha çok yaparsan nem üstün gelir ve ateşi söndürür; ölçülü olursa ateşe yarar. Demek ki dostluk en zıt şeyler arasında bile yarar yüzünden doğar.
τὸ γὰρ πῦρ φασίν, ἐὰν μὴ ἔχῃ ὑγρόν, φθείρεσθαι, ὡς τοῦτʼ αὐτῷ παρασκευάζον ὥσπερ τροφήν τινα, ταύτην δὲ τοσαύτην, ὅσης κρατήσειεν ⟦ἄν⟧· ἂν μὲν γὰρ πλεῖον ποιήσῃς τὸ ὑγρόν, ἐπικρατῆσαν ⟦ποιήσει⟧ φθείρεσθαι τὸ πῦρ, ἐὰν δὲ σύμμετρον, συνοίσει. δῆλον οὖν ὅτι καὶ ἐν τοῖς ἐναντιωτάτοις φιλία ἐγγίνεται διὰ τὸ συμφέρον.
1209b20_3Eşitlikte olsun eşitsizlikte olsun bütün dostluklar, ayırdığımız bu üç türe indirgenir. Bütün dostluklarda taraflar aynı ölçüde sevmediklerinde ya da aynı ölçüde iyilik etmediklerinde, hizmet etmediklerinde ya da bu türden başka bir şeyde eşit davranmadıklarında aralarında anlaşmazlık çıkar. Biri gayretle yaparken öteki eksik bırakırsa, bu eksiklik yüzünden sitem ve şikâyet doğar.
ἀνάγονται δὲ πᾶσαι αἱ φιλίαι, καὶ αἱ ἐν ἰσότητι καὶ αἱ ἐν ἀνισότητι, εἰς τὰς διῃρημένας τρεῖς. ἔστιν δʼ ἐν ἁπάσαις ταῖς φιλίαις διαφορὰ γινομένη πρὸς ἀλλήλους, ὅταν μὴ ὁμοίως φιλῶσιν ἢ εὖ ποιῶσιν ἢ ὑπηρετῶσιν ἢ ὅ τι ἂν τῶν τοιούτων· ὅταν μὲν γὰρ ὁ μὲν ἐκτενῶς ποιῇ ὁ δʼ ἐλλείπῃ, κατὰ τὴν ἔλλειψιν τὸ ἔγκλημα καὶ ἡ μέμψις.
1209b25Ne var ki dostluğun gayesi iki taraf için de aynıysa —mesela ikisi birbirine yarar yüzünden ya da hoşluk yüzünden dostsa— hangisinin eksik kaldığı açıktır. Sen bana benim sana yaptığımdan daha çok iyilik ediyorsan, senin benim tarafımdan daha çok sevilmen gerektiğine artık itiraz etmem.
οὐ μὴν ἀλλʼ ἐπὶ μὲν τῶν τοιούτων ὧν τὸ αὐτό ἐστι τέλος τῆς φιλίας, οἷον εἰ ἀμφότεροι κατὰ τὸ συμφέρον ἀλλήλοις φίλοι ἢ κατὰ τὸ ἡδύ, ⟦φανερὰ⟧ ἡ ἔλλειψις ἡ παρὰ τοῦ ἑτέρου. ἐὰν οὖν πλείω ἀγαθὰ σύ μοι ποιῇς ἢ ἐγὼ σοί, οὐδʼ ἀμφισβητῶ ἔτι μὴ οὐ δεῖν σε μᾶλλον ὑπʼ ἐμοῦ φιλεῖσθαι·
1209b30_2Aynı şey yüzünden dost olmadığımız dostlukta ise anlaşmazlıklar daha çoktur, çünkü iki taraftan hangisinin eksik kaldığı belli değildir. Mesela biri haz yüzünden, öteki yarar yüzünden dostsa, anlaşmazlık işte burada çıkar. Yararca üstün olan, karşılığında aldığı hazzın verdiği yarara denk olduğunu düşünmez; hazca üstün olan da verdiği hazza denk bir karşılığı yarar olarak aldığını düşünmez. Bu yüzden anlaşmazlıklar en çok bu tür dostluklarda çıkar.
ἐν δὲ φιλίᾳ μὴ διὰ ταὐτὸ φίλοι ἐσμέν, μᾶλλον αἱ διαφοραί. ἄδηλος γὰρ ἡ ἔλλειψις παρʼ ἑκατέρου. οἷον εἰ ὁ μὲν διʼ ἡδονὴν φίλος ἐστὶν ὁ δὲ διὰ τὸ συμφέρον, ἐνταῦθα ἡ ἀμφισβήτησις· οὔτε γὰρ ὁ τῷ συμφέροντι ὑπερέχων ἀξίαν οἴεται τὴν ἡδονὴν ἀντικαταλλάττεσθαι τοῦ συμφέροντος, οὔτε ὁ τῇ ἡδονῇ ὑπερέχων ἀξίαν τῆς ἡδονῆς ἐν
τῷ συμφέροντι χάριν ἀπολαμβάνειν. διὸ μᾶλλον αἱ διαφοραὶ ἐν ταῖς τοιαύταις φιλίαις γίνονται.
1210b_2Zenginlikte ya da buna benzer başka bir şeyde üstün olanlar, kendilerinin sevmesi gerektiğini düşünmezler; kendilerinden daha yoksun olanların kendilerini sevmesi gerektiğini düşünürler.
⟦οἱ δʼ ὑπερέχοντες⟧ πλούτῳ ἢ ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ οὐκ οἴονται δεῖν αὐτοὶ φιλεῖν, ἀλλʼ ὑπὸ τῶν ἐνδεεστέρων οἴονται δεῖν αὐτοὶ φιλεῖσθαι·
1210b5Oysa sevmek sevilmekten daha iyidir. Çünkü sevmek haz veren bir fiildir ve bir iyidir; sevilmekten ise sevilen kişide hiçbir fiil doğmaz.
ἔστιν δὲ βέλτιον τὸ φιλεῖν ἢ τὸ φιλεῖσθαι. τὸ μὲν γὰρ φιλεῖν ἐνέργειά τις ἡδονῆς καὶ ἀγαθόν, ἀπὸ δὲ τοῦ φιλεῖσθαι οὐδεμία τῷ φιλουμένῳ ἐνέργεια γίνεται.
1210b5_2Ayrıca tanımak tanınmaktan daha iyidir. Çünkü tanınmak da, sevilmek de cansız şeylerde bile bulunur; tanımak ve sevmek ise yalnız canlılarda bulunur.
ἔτι δὲ βέλτιον τὸ γνωρίζειν ἢ τὸ γνωρίζεσθαι· τὸ μὲν γὰρ γνωρίζεσθαι καὶ τὸ φιλεῖσθαι καὶ τοῖς ἀψύχοις ὑπάρχει, τὸ δὲ γνωρίζειν καὶ τὸ φιλεῖν τοῖς ἐμψύχοις.
1210b10Bir de iyilik edebilen biri olmak, olmamaktan daha iyidir. Seven, sevdiği ölçüde iyilik eden biridir; sevilen ise sevildiği ölçüde iyilik eden biri değildir.
ἔτι τὸ εὐποιητικὸν εἶναι βέλτιον ἢ τὸ μή· ὁ μὲν οὖν φιλῶν εὐποιητικός, ᾗ φιλεῖ, ὁ δὲ φιλούμενος, ᾗ φιλεῖται, οὔ.
1210b10_2Ama insanlar şeref hırsı yüzünden sevmektense sevilmeyi isterler, çünkü sevilmekte bir tür üstünlük vardır: sevilen ya hazca, ya varlıkça, ya da aretē bakımından her zaman üstündür; şeref hırslı insan da üstünlüğe istek duyar.
ἀλλʼ οἱ ἄνθρωποι διὰ φιλοτιμίαν φιλεῖσθαι μᾶλλον βούλονται ἢ φιλεῖν, διὰ τὸ ἐν τῷ φιλεῖσθαι ὑπεροχήν τινα εἶναι· ἀεὶ γὰρ ὁ φιλούμενος ὑπερέχει ἡδονῇ ἢ εὐπορίᾳ ἢ ἀρετῇ, ὁ δὲ φιλότιμος τῆς ὑπεροχῆς ὀρέγεται.
1210b15Üstün durumda olanlar kendilerinin sevmesi gerektiğini düşünmezler; çünkü kendilerini sevenlere, üstün oldukları şeylerle karşılık verdiklerini sanırlar. Üstelik sevenler onlardan aşağıdadır; bu yüzden kendilerinin sevmesi değil, sevilmesi gerektiğini düşünürler. Paraya, hazza ya da aretē'ye muhtaç olan ise bunlarda üstün olana hayran olur; onu, bunları ondan elde ettiği ya da elde edeceğini sandığı için sever.
καὶ οὐκ οἴονται δεῖν αὐτοὶ φιλεῖν οἱ ἐν ὑπεροχῇ ὄντες· ἀντιδιδόναι γὰρ ἐν οἷς ὑπερέχουσιν τοῖς φιλοῦσιν αὐτούς. ἔτι δὲ καὶ ἥττους αὐτῶν εἰσίν· διὸ οὐκ οἴονται δεῖν φιλεῖν ἀλλὰ φιλεῖσθαι. ὁ δʼ ἐνδεὴς χρημάτων ἢ ἡδονῶν ἢ ἀρετῆς θαυμάζει τὸν ὑπερέχοντα τούτοις, καὶ φιλεῖ διὰ τὸ τούτων ἢ τυγχάνειν ἢ οἴεσθαι τεύξεσθαι.
1210b20Duygudaşlıktan, yani birinin başına geleni kendi başına gelmiş gibi duymaktan ve birinin iyiliğini dilemekten doğan dostluklar da vardır. Ama bunlarda doğan dostluk bu özelliklerin hepsini birden taşımaz; çünkü çoğu zaman iyiliği bir kişi için dileriz, birlikte yaşamayı ise başka biriyle isteriz.
εἰσὶν δὲ καὶ τοιαῦται φιλίαι ἐξ ὁμοιοπαθείας, ἐκ τοῦ τἀγαθὸν βούλεσθαί τινι εἶναι. οὐκ ἔστιν δὲ ἡ ἐπὶ τούτων γινομένη φιλία πάντα ταῦτα ἔχουσα· πολλάκις γὰρ ἄλλῳ μὲν εἶναι βουλόμεθα τἀγαθά, συζῆν μέντοι μετʼ ἄλλου.
1210b25Peki bunları dostluğun mu, yoksa aretē'ye dayanan tam dostluğun hâlleri mi saymak gerekir? Çünkü o dostlukta bunların hepsi bulunur: birlikte yaşamayı başka kimseyle değil, en çok onunla isteriz (çünkü iyi insanda hoşluk da, yarar da, aretē de vardır); iyiliği de en çok onun için dileriz; yaşamayı da, iyi yaşamayı da başka birine değil, ona dileriz.
ἀλλὰ ταῦτα πότερον φιλίας δεῖ εἰπεῖν, ἢ τῆς τελείας φιλίας τῆς κατʼ ἀρετὴν πάθη; ἐν ἐκείνῃ γὰρ τῇ φιλίᾳ πάντα ταῦτα ἐνυπάρχει· καὶ γὰρ συζῆν μετʼ οὐδενὸς ἄλλου ἂν θέλοιμεν (καὶ γὰρ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀρετὴ τῷ σπουδαίῳ ὑπάρχει) καὶ τἀγαθὰ τούτῳ μάλιστα βουλοίμεθʼ ἄν, καὶ τὸ ζῆν καὶ τὸ εὖ ζῆν οὐκ ἄλλῳ τινὶ ἢ τούτῳ.
1210b30Kişinin kendisine karşı da dostluğu olup olmadığı meselesini şimdilik bırakalım; bunu sonra konuşacağız. Ama her şeyi kendimiz için dileriz: kendimizle birlikte yaşamayı da isteriz (bu belki zorunludur da), iyi yaşamayı da, yaşamayı da, iyi olanın bize nasip olmasını da başka kimse için değil, kendimiz için dileriz.
πότερον δʼ ἐστὶν αὐτῷ [φιλία] καὶ πρὸς αὑτὸν φιλία, ἢ οὔ, νῦν μὲν ἀφείσθω, ὕστερον δʼ ἐροῦμεν. πάντα δὲ βουλόμεθα ἡμῖν αὐτοῖς· καὶ γὰρ συζῆν μεθʼ ἡμῶν αὐτῶν βουλόμεθα (ἴσως δὲ τοῦτο καὶ ἀναγκαῖον) καὶ τὸ εὖ ζῆν καὶ τὸ ζῆν καὶ τὸ βούλεσθαι τἀγαθόν, οὐκ ἄλλῳ τινί.
1210b35Ayrıca en çok kendimizle duygudaşızdır: bir yere çarpsak ya da bu türden başka bir şeye uğrasak hemen acı duyarız. Bu yüzden kişinin kendisine karşı da böyle bir dostluğu olduğu düşünülebilir.
ἔτι ὁμοιοπαθεῖς ἡμῖν αὐτοῖς μάλιστα ἐσμέν· ἂν γὰρ προσπταίσωμεν ἢ ἄλλῳ τινὶ περιπέσωμεν τῶν τοιούτων, εὐθὺς λυπούμεθα. διὸ δόξειεν ἂν οὕτως εἶναι αὑτῷ πρὸς αὑτὸν φιλία.
1210b35_2Duygudaşlık, iyi yaşama ve ötekiler gibi şeylerden söz ederken bunları ya kendimize karşı dostluğa ya da tam dostluğa bağlarız; çünkü bunların hepsi ikisinde de vardır: birlikte yaşamak, varlığını dilemek, iyi durumda olmasını dilemek ve ötekilerin hepsi bu iki dostlukta bulunur.
τὰ δὴ τοιαῦτα, οἷον τὴν ὁμοιοπάθειαν καὶ
τὸ εὖ ζῆν καὶ τὰ ἄλλα, ἤτοι εἰς τὴν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς φιλίαν ἀναφέροντες λέγομεν ἢ εἰς τὴν τελείαν· ἐν ἀμφοτέραις γὰρ πάντα ταῦτα ὑπάρχει· καὶ γὰρ [καὶ] τὸ συζῆν καὶ τὸ εἶναι βούλεσθαι καὶ τὸ εὖ εἶναι καὶ τἆλλα πάντα ἐν ταύταις ἐστίν.
1211a5Adil olanın bulunduğu her yerde dostluk da var gibi görünür; bu yüzden adil olanın kaç türü varsa dostluğun da o kadar türü vardır. Yabancıyla vatandaş, köleyle efendi, vatandaşla vatandaş, oğulla baba, kadınla kocası arasında adil olan vardır; genel olarak başka ne kadar ortaklık varsa, her birinde dostluk da vardır.
⟦?⟧ φιλίαν εἶναι· διὸ καὶ ὅσα περ δικαίων εἴδη, τοσαῦτα καὶ φιλιῶν. τὸ δὴ δίκαιόν ἐστιν καὶ ξένῳ πρὸς πολίτην καὶ δούλῳ πρὸς δεσπότην καὶ πολίτῃ πρὸς πολίτην καὶ υἱῷ πρὸς πατέρα καὶ γυναικὶ πρὸς ἄνδρα, καὶ ὅσαι ἁπλῶς ἄλλαι κοινωνίαι, καὶ φιλίαι ἔνεισιν ἐν ἑκάστοις τούτων.
1211a10Dostlukların en sağlamı yabancılar arasındaki dostluk sayılabilir. Çünkü onların uğruna çekiştikleri ortak bir gaye yoktur; vatandaşlarda ise vardır: vatandaşlar üstünlük için birbirleriyle çekiştiklerinden dost kalamazlar.
βεβαιοτάτη δʼ ἂν δόξειεν εἶναι τῶν φιλιῶν ἡ ξενική· οὐ γάρ ἐστιν οὐδὲν αὐτοῖς τέλος κοινὸν ὑπὲρ οὗ ἀμφισβητοῦσιν, οἷον ἐν τοῖς πολίταις· διαμφισβητοῦντες γὰρ πρὸς ἀλλήλους κατὰ τὴν ὑπεροχὴν οὐ μένουσιν φίλοι ὄντες.
1211a15Şimdi sırası gelmişken, kişinin kendisine karşı dostluğu olup olmadığını söyleyelim. Biraz yukarıda da dediğimiz gibi, sevginin cüzî belirtilerden tanındığını görüyoruz; bu cüzî şeyleri de en çok kendimiz için dileriz: iyilikleri de, var olmayı da, iyi durumda olmayı da; en çok kendimizle duygudaşızdır; birlikte yaşamayı da en çok kendimizle isteriz. Öyleyse dostluk cüzî belirtilerden tanınıyorsa ve biz bu cüzî şeylerin kendimizde bulunmasını diliyorsak, kişinin kendisine karşı da dostluğu olduğu açıktır; tıpkı adaletsizliğin de kişinin kendisine karşı olabileceğini söylediğimiz gibi.
ἐχόμενον δʼ ἂν εἴη νῦν εἰπεῖν, πότερόν ἐστι πρὸς αὑτὸν φιλία, ἢ οὔ. ἐπεὶ δʼ οὖν ὁρῶμεν, ὥσπερ καὶ μικρὸν ἐπάνω ἐλέγομεν, ὅτι ἐκ μὲν τῶν καθʼ ἕκαστα τὸ φιλεῖν γνωρίζεται, τὰ δὲ καθʼ ἕκαστα αὐτοὶ αὑτοῖς ἂν μάλιστα βουλοίμεθα (καὶ γὰρ τἀγαθὰ καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι· ὁμοιοπαθέστατοι δʼ αὐτοῖς ἡμῖν ἐσμέν· καὶ συζῆν δὲ μεθʼ ἑαυτῶν μάλιστα βουλόμεθα)· ὥστʼ εἰ μὲν ἐκ τῶν καθʼ ἕκαστα γνωρίζεται ἡ φιλία, τὰ δὲ καθʼ ἕκαστα ἡμῖν αὐτοῖς ἂν βουλοίμεθα ὑπάρχειν, δῆλόν ἐστιν ὡς ἔστι πρὸς αὑτοὺς φιλία, ὥσπερ καὶ τὴν ἀδικίαν ἔφαμεν πρὸς αὑτὸν εἶναι.
1211a25Adaletsizlik eden bir kişi, adaletsizliğe uğrayan başka bir kişi olduğu, her insan ise tek bir kişi olduğu için, insanın kendisine adaletsizlik edemeyeceği düşünülmüştü. Ama psykhē'nin kısımlarını incelerken söylediğimiz gibi, psykhē'nin birden çok kısmı olduğundan, bu kısımlar birbiriyle uyuşmadığında insan kendisine adaletsizlik etmiş olur.
ἐπειδὴ γὰρ ἕτερος μὲν ὁ ἀδικῶν ἕτερος δὲ ὁ ἀδικούμενος, ὁ αὐτὸς δʼ εἷς ἐστιν ἕκαστος, διὰ τὸ τοιοῦτον οὐκ ἐδόκει εἶναι πρὸς αὑτὸν ἀδικία· ἔστι μέντοι, ὡς ἔφαμεν σκοποῦντες ἐπὶ τῶν τῆς ψυχῆς μερῶν, ἐπειδή ἐστι πλείω, ὅταν ταῦτα μὴ ὁμονοῶσιν, τότε εἶναι πρὸς αὑτὸν τὴν ἀδικίαν.
1211a30Dostluk da buna benzer biçimde kişinin kendisine karşı olabilir. Birinin çok yakın dostumuz olduğunu söylemek istediğimizde "Onun psykhē'si ile benimki tek bir psykhē'dir" deriz. Psykhē'nin birden çok kısmı olduğuna göre, psykhē ancak logos ile hâller birbiriyle uyum içinde olduğunda tek olacaktır (çünkü ancak böyle tek olur). Dolayısıyla psykhē tek hâle gelince kişinin kendisine karşı dostluğu da olacaktır.
ὁμοίως οὖν τούτῳ καὶ ἡ φιλία δόξειεν ἂν εἶναι πρὸς αὑτόν. ἐπειδὴ γὰρ ὁ φίλος ἐστίν, ὥς φαμεν, ὅταν βουλώμεθα σφόδρα φίλον εἰπεῖν, μία, φαμέν, ψυχὴ ἡ ἐμὴ καὶ ἡ τούτου· ἐπεὶ οὖν ἐστι τῆς ψυχῆς πλείω μέρη, τότʼ ἔσται μία ψυχή, ὅταν συμφωνῶσι πρὸς ἄλληλα ὅ τε λόγος καὶ τὰ πάθη (οὕτω γὰρ μία ἔσται)· ὥστε μιᾶς γενομένης ἔσται πρὸς αὑτὸν φιλία.
1211a35Kişinin kendisine karşı bu dostluğu iyi insanda bulunacaktır; çünkü yalnız onda psykhē'nin kısımları birbiriyle anlaşmazlığa düşmediği için birbirine karşı iyi durumdadır. Kötü insan ise hiçbir zaman kendi kendisinin dostu değildir, çünkü hep kendisiyle çatışır. Nitekim nefsine hâkim olamayan insan, haz uğruna bir şey yaptığında az sonra pişman olur ve kendi kendini kınar. Öteki kötülüklerde de kötü insanın hâli budur: kendi kendisiyle çatışıp kendisine karşı koyup durur.
αὕτη δʼ ἔσται ἡ πρὸς αὑτὸν φιλία ἐν τῷ σπουδαίῳ· τούτῳ γὰρ μόνῳ τὰ τῆς ψυχῆς εὖ ἔχουσιν μέρη πρὸς ἄλληλα τῷ μὴ διαφέρεσθαι, ἐπεὶ ὅ γε φαῦλος οὐδέποτʼ ἐστὶν αὐτὸς αὑτῷ φίλος, μάχεται γὰρ ἀεὶ ἑαυτῷ. ὁ γοῦν ἀκρατής, ὅταν πράξῃ τι τῶν καθʼ ἡδονήν, μετʼ οὐ πολὺ μεταμελεῖται καὶ κακίζει αὐτὸς
αὑτόν· ὁμοίως ἐπὶ τῶν ἄλλων κακιῶν ὁ φαῦλος ἔχει. διατελεῖ γὰρ αὐτὸς αὑτῷ μαχόμενος καὶ ἐναντιούμενος.
1211b_2Eşitlikte de dostluk vardır. Mesela arkadaşların dostluğu, iyilerin hem sayısında hem gücünde eşitliğe dayanır (çünkü ikisinden hiçbiri ötekinden fazlasına ne iyilerin sayısı, ne gücü, ne de büyüklüğü bakımından lâyıktır; lâyık oldukları eşit paydır, çünkü arkadaşlar eşit olmak isterler).
ἔστιν δὲ φιλία καὶ ἐν ἰσότητι, οἷον ἡ μὲν τῶν ἑταίρων ἐν ἰσότητι ἀριθμῷ καὶ δυνάμει ἀγαθοῦ (οὐδέτερος γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἄξιος θατέρου πλέον ἔχειν οὔτε κατʼ ἀριθμὸν ἀγαθῶν οὔτε κατὰ δύναμιν οὔτε κατὰ μέγεθος, ἀλλὰ τὸ ἴσον· ἴσοι γάρ τινες ἐθέλουσιν εἶναι οἱ ἑταῖροι)
1211b5Eşitsizlikteki dostluk ise babanın oğluna, yönetenin yönetilene, daha üstünün daha aşağıdakine, kocanın karısına karşı dostluğudur; genel olarak, dostlukta birinin daha aşağıdakinin, ötekinin daha üstünün yerini tuttuğu her ilişki böyledir.
ἐν ἀνισότητι δὲ ἡ πατρὸς πρὸς υἱόν, καὶ ἀρχομένου καὶ ἄρχοντος, καὶ κρείττονος καὶ χείρονος, καὶ γυναικὸς καὶ ἀνδρός, καὶ ἁπλῶς ἐν οἷς ἐστιν ὁ μὲν τὴν τοῦ χείρονος ὁ δὲ τὴν τοῦ κρείττονος τάξιν ἔχων ἐν τῇ φιλίᾳ.
1211b10Eşitsizlikteki bu dostluk orantıya dayanır. Kimse iyi bir şey dağıtırken daha iyi olana ve daha kötü olana asla eşit pay vermez; her zaman üstün olana daha büyüğünü verir. Bu da orantıca eşitliktir: çünkü daha az iyiye sahip olan daha kötü kişi, bir bakıma, daha büyük iyiye sahip olan daha üstün kişiye eşittir.
αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἐν ἀνισότητι φιλία κατὰ λόγον. οὐδέποτε γὰρ ἐπʼ ἀγαθοῦ δόσει οὐδεὶς ἴσον ἂν δοίη τῷ βελτίονι καὶ τῷ χείρονι, ἀλλὰ μεῖζον τῷ καθʼ ὑπεροχὴν ὄντι ἀεί. τοῦτο δʼ ἴσον ἐστὶν τῷ λόγῳ· ἴσον γάρ πώς ἐστιν ὁ τὸ ἔλαττον ἔχων ἀγαθὸν χείρων ὢν τῷ μεῖζον ἔχοντι κρείττονι ὄντι.
1211b1512. Bölüm
Saydığımız bütün bu dostluklar içinde sevgi en çok akrabalıkta, özellikle de babanın oğluna karşı dostluğunda bulunur. Peki baba neden oğlunu, oğlunun onu sevdiğinden daha çok sever? Kimilerinin dediği gibi —ki çoğunluğa söylenecek bir söz olarak doğrudur—, baba oğluna bir bakıma iyilik ettiği, oğul da bu iyiliğe şükran borçlu olduğu için mi?
τῶν δὲ φιλιῶν ἁπασῶν τῶν εἰρημένων τούτων μάλιστά πως ἐγγίνεται τὸ φιλεῖν ἐν τῇ συγγενείᾳ, καὶ ταύτης ἐν τῇ πατρὸς πρὸς υἱόν. καὶ διὰ τί ποτε ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν μᾶλλον φιλεῖ ἢ ὁ υἱὸς τὸν πατέρα; πότερον οὖν, ὡς ἔνιοι λέγουσιν, ὀρθῶς πρός γε τοὺς πολλούς, ὅτι ὁ μὲν πατὴρ εὐεργέτηκέν πως τὸν υἱόν, ὁ δʼ υἱὸς χάριν ὀφείλει τῆς εὐεργεσίας;
1211b20Ama bu sebep, yarara dayanan dostlukta bulunur gibi görünür. Epistēmēlerde gördüğümüz durum burada da bir bakıma geçerlidir.
αὕτη μὲν οὖν ἡ αἰτία [καὶ] ἐν τῇ κατὰ τὸ συμφέρον φιλίᾳ δόξειεν ἂν ὑπάρχειν· ὥσπερ δὲ καὶ κατὰ τὰς ἐπιστήμας ὁρῶμεν ἔχον, οὕτω πως ἔχει καὶ ἐνταῦθα.
1211b25Şunu demek istiyorum: Bazı şeylerde gaye ile fiil aynıdır, fiilin dışında başka bir gaye yoktur. Mesela flütçünün fiili ile gayesi aynıdır (çünkü flüt çalmak onun hem gayesi hem fiilidir); yapı ustalığında ise böyle değildir (çünkü orada fiilin dışında başka bir gaye vardır).
λέγω δʼ οἷον [ἐστιν] ἔστι μὲν ὧν τὸ αὐτὸ τέλος τε καὶ ἐνέργεια, καὶ οὐκ ἄλλο τι παρὰ τὴν ἐνέργειαν τέλος, οἷον τῷ αὐλητῇ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια καὶ τέλος (τὸ γὰρ αὐλεῖν καὶ τέλος αὐτῷ ἐστι καὶ ἐνέργεια), ἀλλʼ οὐ τῇ οἰκοδομικῇ (καὶ γὰρ ἕτερον τέλος παρὰ τὴν ἐνέργειαν)·
1211b30Dostluk da bir fiildir ve sevme fiilinin dışında başka bir gayesi yoktur; gayesi bu fiilin kendisidir. Baba ise, oğlu kendi eseri olduğu için, bir bakıma her zaman daha çok fiil hâlindedir. Bunun başka durumlarda da böyle olduğunu görürüz: herkes kendi yaptığı şeye bir bakıma iyi niyet besler.
ἔστιν οὖν ἡ φιλία ἐνέργειά τις, οὐδὲν δέ ἐστιν ἄλλο τέλος παρὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ φιλεῖν, ἀλλὰ τοῦτο αὐτό. ὁ μὲν οὖν πατὴρ ἐνεργεῖ πως ἀεὶ μᾶλλον παρὰ τὸ αὑτοῦ τι εἶναι ποίημα τὸν υἱόν. τοῦτο δʼ ὁρῶμεν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὄν· πάντες γὰρ πρὸς ὃ ἂν αὐτοὶ ποιήσωσιν, πρὸς τοῦτό πως καὶ εὖνοί εἰσιν.
1211b35Demek ki baba, kendi eseri olan oğluna hatıranın ve umudun etkisiyle bir bakıma iyi niyet besler. Bu yüzden baba oğlunu, oğlunun onu sevdiğinden daha çok sever.
ὁ οὖν πατὴρ εὐνοεῖ πως πρὸς τὸν υἱὸν αὑτοῦ ὄντα ποίημα, τῇ μνήμῃ καὶ τῇ ἐλπίδι ἀγόμενος· διὸ μᾶλλον φιλεῖ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ἢ ὁ υἱὸς τὸν πατέρα.
1211b40Dostluk diye anılan ve dostluk sayılan öteki şeylerin de gerçekten dostluk olup olmadığını incelemek gerekir. Mesela iyi niyet dostluk sayılır.
δεῖ δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων φιλιῶν τῶν λεγομένων καὶ
δοκουσῶν ἐπισκέψασθαι εἰ εἰσὶν φιλίαι. οἷον ἡ εὔνοια φιλία δοκεῖ.
1212a_2Ama iyi niyet mutlak olarak dostluk sayılmaz. Birçok kişiye, ya onu görmekle ya da onun hakkında iyi bir şey duymakla iyi niyet besleriz; peki bu durumda hemen dost da olur muyuz? Hayır. Dareios Persler arasındayken biri ona iyi niyet beslediyse —ki belki besleyen vardı—, bu kişinin hemen Dareios'a karşı bir dostluğu da olmazdı.
ἁπλῶς μὲν οὖν οὐκ ἂν δόξειεν εἶναι ἡ εὔνοια φιλία (πολλοῖς γὰρ πολλάκις ἢ ἀπὸ τοῦ ἰδεῖν ἢ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦσαί τι ὑπέρ τινος ἀγαθὸν εὖνοι γινόμεθα· ἆρʼ οὖν ἤδη καὶ φίλοι; ἢ οὔ; οὐ γὰρ εἴ τις ἦν Δαρείῳ εὔνους ἐν Πέρσαις ὄντι, ὥσπερ ἴσως ἦν, εὐθέως καὶ φιλία ἦν αὐτῷ πρὸς Δαρεῖον)·
1212a5Bununla birlikte iyi niyet bazen dostluğun başlangıcı sayılabilir. İyi niyet, iyi niyet beslenen kişi için —elinden geliyorsa— iyi şeyler yapmayı dilemeyi de kendine katarsa dostluk olur.
ἀλλʼ ἀρχὴ μὲν ἄν ποτε φιλίας ἡ εὔνοια δόξειεν εἶναι, γένοιτο δʼ ἂν ἡ εὔνοια φιλία, εἰ προσλάβοι βούλησιν τοῦ τἀγαθὰ δυνατὸς ὢν πρᾶξαι πράττειν ἐκείνῳ ⟦?⟧ ἐστιν εὔνους.
1212a5_2İyi niyet huydan doğar ve huya yönelir. Bir insanın şaraba ya da cansız iyi veya hoş şeylerden herhangi birine iyi niyet beslediği söylenmez; huyu iyi olan biri varsa iyi niyet ona yönelir.
ἔστιν δʼ ἡ εὔνοια τοῦ ἤθους καὶ πρὸς τὸ ἦθος· οὐδεὶς γὰρ λέγεται εὔνους οἴνῳ ἢ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀψύχων ἀγαθῶν ἢ ἡδέων, ἀλλʼ ἄν τις ᾖ τὸ ἦθος σπουδαῖος, πρὸς τοῦτον ἡ εὔνοια.
1212a10İyi niyet dostluktan ayrı değildir, onunla aynı yerde bulunur; bu yüzden dostluk sayılır.
οὐκ ἔστιν δὲ χωρὶς τῆς φιλίας ἡ εὔνοια, ἀλλʼ ἐν τῷ αὐτῷ· διὸ δοκεῖ φιλία εἶναι.
1212a10_2Gönül birliği ise, kelimenin asıl anlamıyla alınırsa, dostluğa yakındır. Biri Empedokles'le aynı görüşteyse ve unsurların onun söylediği şeyler olduğunu düşünüyorsa, Empedokles'le gönül birliği içinde midir? Hayır; çünkü gönül birliği başka türden bir şeyle ilgilidir.
ἡ δʼ ὁμόνοιά ἐστιν μὲν σύνεγγυς τῇ φιλίᾳ, ἐὰν τὴν ὁμόνοιαν λάβῃς τὴν κυρίως λεγομένην. εἰ γάρ τις Ἐμπεδοκλεῖ ὁμοίως ὑπολαμβάνει καὶ δοκεῖ αὐτῷ τὰ στοιχεῖα εἶναι ἅ κἀκείνῳ, ἆρά γε οὗτος Ἐμπεδοκλεῖ ὁμονοεῖ; ἢ οὔ; ἐπεὶ περί τι ἄλλο τοιοῦτον.
1212a15Her şeyden önce gönül birliği düşünce konularında değil, yapılacak işlerdedir; bunlarda da insanların aynı şeyi düşünmeleri bakımından değil, aynı şeyi düşünürken düşündükleri şeye yönelik bir prohairesis'e sahip olmaları bakımından. İkisi de yönetmeyi düşünüyor, ama her biri kendisinin yönetmesini düşünüyorsa, gönül birliği içinde midirler? Hayır. Ama ben kendimin yönetmesini diliyorsam ve o da benim yönetmemi diliyorsa, işte o zaman gönül birliği içindeyiz.
πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἡ ὁμόνοια ἐν τοῖς νοητοῖς ἀλλʼ ἐν τοῖς πρακτοῖς, καὶ ἐν τούτοις οὐχ ᾗ νοοῦσι ταὐτόν, ἀλλʼ ᾗ ἅμα τῷ ταὐτὸν νοεῖν προαίρεσιν ἔχουσιν περὶ ἃ νοοῦσιν ἐπὶ ταῦτα. εἰ γὰρ ἐννοοῦσιν ἀμφότεροι ἄρχειν, ἀλλʼ ὁ μὲν αὑτὸν ὁ δʼ αὑτόν, ἆρά γε ἤδη ὁμονοοῦσιν; ἢ οὔ; ἀλλʼ εἰ κἀγὼ ἐμαυτὸν βούλομαι ἄρχειν κἀκεῖνος ἐμέ, οὕτως ἤδη ὁμονοοῦμεν.
1212a20Demek ki gönül birliği, yapılacak işlerde aynı şeyi dilemekle birlikte bulunur. Kelimenin asıl anlamıyla gönül birliği, yapılacak işlerde, mesela bir yöneticinin başa getirilmesinde aynı kişiyi dilemektir.
ἔστι δὴ ὁμονοεῖν ἐν τοῖς πρακτοῖς μετὰ βουλήσεως ταὐτοῦ. περὶ ἄρχοντος ἄρα κατάστασιν ἐν πρακτοῖς τοῦ αὐτοῦ ἐστιν ἡ ὁμόνοια ἡ κυρίως λεγομένη.
1212a2513. Bölüm
Dediğimiz gibi kişinin kendisine karşı dostluğu olduğuna göre, iyi insan kendini seven biri olacak mıdır, olmayacak mıdır? Kendini seven, çıkarın söz konusu olduğu işlerde her şeyi kendisi için yapan kişidir. Kötü insan kendini sevendir (çünkü her şeyi kendisi için yapar), iyi insan ise değildir. Çünkü iyi insan, tam da başkası uğruna davrandığı için iyidir; bu yüzden kendini seven biri değildir.
ἐπεὶ δʼ ἐστίν, ὥς φαμεν, αὐτῷ πρὸς αὑτὸν φιλία, πότερον ὁ σπουδαῖος ἔσται φίλαυτος ἢ οὔ; ἔστιν δὲ φίλαυτος ὁ αὑτοῦ ἕνεκεν πάντα πράττων ἐν τοῖς κατὰ τὸ λυσιτελές. ὁ μὲν οὖν φαῦλος φίλαυτός ἐστιν (αὐτὸς αὑτοῦ γὰρ ἕνεκεν πάντα πράττει)· ἀλλʼ οὐχ ὁ σπουδαῖος. διὰ τοῦτο γάρ ἐστι σπουδαῖος, ὅτι ἄλλου ἕνεκεν τοῦτο πράττει· διὸ οὐκ ἔστιν φίλαυτος.
1212a30Gerçi herkes iyi şeylere atılır ve bunların en çok kendisinde bulunması gerektiğini düşünür. Bu, en açık biçimde servette ve iktidarda görülür. İyi insan bunları bir başkasına bırakır; bunlar en çok kendisine yakışmadığı için değil, onları kendisinden daha iyi kullanabilecek birini gördüğü için. Ötekiler ise bunu yapmazlar: ya bilgisizlikleri yüzünden (çünkü bu tür iyileri kötü kullanacaklarını düşünmezler) ya da iktidar hırsı yüzünden.
ἀλλʼ ὁρμῶσι μὲν ἅπαντες ἐπὶ τἀγαθά, καὶ οἴονται αὑτοῖς δεῖν μάλιστα ὑπάρχειν. τοῦτο δέ ἐστι μάλιστα φανερὸν ἐπὶ πλούτου καὶ ἀρχῆς. ὁ μὲν οὖν σπουδαῖος ἐκστήσεται τούτων ἄλλῳ, οὐχ ὡς οὐ προσῆκον αὑτῷ μάλιστα, ἀλλʼ ἂν ὁρᾷ ἄλλον δυνησόμενον μᾶλλον τούτοις αὑτοῦ χρῆσθαι· οἱ δʼ ἄλλοι τοῦτο οὐ ποιήσουσι διʼ ἄγνοιαν (οὐ γὰρ
οἴονται κακῶς ἂν χρήσασθαι τοῖς τοιούτοις ἀγαθοῖς) ἢ διὰ φιλοτιμίαν τοῦ ἄρχειν.
1212b_2İyi insan ise bunların hiçbirine kapılmaz; bu yüzden bu tür iyiler bakımından kendini seven biri değildir. Kendini seven biriyse, olsa olsa güzel olan bakımından öyledir: yalnız onu bir başkasına bırakmaz; yararlı ve hoş şeyleri ise bırakır.
ὁ δὲ σπουδαῖος οὐδέτερον τούτων πείσεται· διὸ οὐδὲ φίλαυτος κατά γε τὰ τοιαῦτα ἀγαθά. ἀλλʼ εἰ ἄρα, κατὰ τὸ καλόν. τούτου γὰρ μόνου ἄλλῳ οὐκ ἂν ἐκσταίη, τὰ δὲ συμφέροντα καὶ ἡδέα ἐκστήσεται.
1212b5Demek ki iyi insan güzel olanı seçmekte kendini seven olacaktır; ama yarar ve haz bakımından kendini sevmek denen şeyde kendini seven iyi insan değil, kötü insandır.
τὴν μὲν οὖν κατὰ τὸ καλὸν αἵρεσιν φίλαυτος ἔσται· τὴν δὲ κατὰ τὸ συμφέρον καὶ καθʼ ἡδονὴν λεγομένην οὐκ ἔσται ὁ σπουδαῖος, ἀλλὰ ὁ φαῦλος.
1212b5_214. Bölüm
Peki iyi insan en çok kendini mi sevecek, yoksa sevmeyecek mi? Bir bakıma en çok kendini sevecek, bir bakıma sevmeyecektir. Çünkü iyi insanın yarara dayanan iyileri dostuna bırakacağını söyledik; o hâlde dostunu kendisinden daha çok sevecektir.
πότερον δέ ποτε ὁ σπουδαῖος φιλήσει αὐτὸς ἑαυτὸν μάλιστα ἢ οὔ; ἔστι μὲν οὖν ὡς αὐτὸς αὑτὸν μάλιστα φιλήσει, ἔστι δʼ ὡς οὔ· ἐπειδὴ γάρ φαμεν τὸν σπουδαῖον ἐκστήσεσθαι τῶν ἀγαθῶν τῶν κατὰ τὸ συμφέρον τῷ φίλῳ, τὸν φίλον μᾶλλον αὑτοῦ φιλήσει.
1212b10Evet; ama bunları dostuna bırakırken kendisine güzel olanı kazandırdığı ölçüde bırakır. Demek ki bir bakıma dostunu kendisinden çok, bir bakıma da en çok kendini sever: yarar bakımından dostunu, güzel ve iyi olan bakımından en çok kendini; çünkü en güzel olan şeyleri kendisine kazandırır.
ναί, ἀλλʼ ᾗ τούτων ἐξιστάμενος τῷ φίλῳ αὑτῷ τὸ καλὸν περιποιεῖται, ταύτῃ ἐξίσταται τῶν τοιούτων. ἔστι μὲν οὖν ὡς τὸν φίλον αὐτὸς αὑτοῦ μᾶλλον φιλεῖ, ἔστι δὲ ὡς αὐτὸς αὑτὸν μάλιστα· κατὰ μὲν γὰρ τὸ συμφέρον τὸν φίλον, κατὰ δὲ τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν αὐτὸς αὑτὸν μάλιστα· αὑτῷ γὰρ ταῦτα περιποιεῖται κάλλιστα ὄντα.
1212b15Demek ki iyi insan kendini seven değil, iyiyi seven biridir; kendini seviyorsa bile, yalnız iyi olduğu için sever. Kötü insan ise kendini sevendir: onda kendini sevmesine sebep olacak güzel bir şey yoktur, bunlar olmadan da kendini, sırf kendisi olduğu için sever. Bu yüzden asıl anlamıyla kendini seven denmeye layık olan odur.
ἔστι μὲν οὖν καὶ φιλάγαθος, οὐ φίλαυτος· μόνον γάρ, εἴπερ φιλεῖ αὐτὸς ἑαυτόν, ὅτι ἀγαθός. ὁ δὲ φαῦλος φίλαυτος· οὐδὲν γὰρ ἔχει διʼ ὃ φιλήσει αὐτὸς ἑαυτὸν οἷον καλόν τι, ἀλλʼ ἄνευ τούτων αὐτὸς ἑαυτὸν φιλήσει, αὐτός. διὸ καὶ οὗτος ἂν κυρίως λέγοιτο φίλαυτος.
1212b2015. Bölüm
Sırada kendine yeterlilik ve kendine yeten insan üzerine konuşmak var: kendine yeten insan dostluğa da ihtiyaç duyacak mı, yoksa bu bakımdan da kendi kendine yetecek mi? Nitekim şairler de böyle şeyler söyler:
“Daimōn iyilik verdi mi, dosta ne gerek?”
Aporia da buradan doğar: bütün iyilere sahip olan ve kendine yeten insan dosta ihtiyaç duyar mı, yoksa asıl o zaman mı duyar? Kime iyilik edecek, kiminle birlikte yaşayacak? Yalnız başına ömür sürecek değil ya.
ἐχόμενον δʼ ἂν εἴη ὑπὲρ αὐταρκείας εἰπεῖν καὶ τοῦ αὐτάρκους, πότερον ὁ αὐτάρκης προσδεήσεται φιλίας, ἢ οὔ, ἀλλʼ αὐτὸς ἑαυτῷ αὐτάρκης ἔσται καὶ κατὰ τοῦτο. λέγουσι γὰρ τοιαῦτα καὶ οἱ ποιηταί· “ὅταν δʼ ὁ δαίμων εὖ διδῷ, τί δεῖ φίλων;” ὅθεν καὶ ἡ ἀπορία γίγνεται, πότερον ὁ πάντα τἀγαθὰ ἔχων καὶ ὢν αὐτάρκης προσδεήσεται φίλου; ἢ τότε καὶ μάλιστα; τίνα γὰρ εὖ ποιήσει, ἢ μετὰ τοῦ συμβιώσεται; οὐ γὰρ δὴ μόνος γε διάξει.
1212b30Öyleyse bunlara ihtiyacı varsa ve bunlar dostluk olmadan mümkün değilse, kendine yeten insan da dostluğa ihtiyaç duyar.
εἰ τοίνυν τούτων δεήσεται, ταῦτα δὲ μὴ ἐνδέχεται ἄνευ φιλίας, προσδέοιτʼ ἂν ὁ αὐτάρκης φιλίας.
1212b30_2Bu tartışmalarda tanrıdan benzetme getirmek âdettir; ama bu benzetme ne orada doğrudur ne de burada işe yarar. Tanrı kendine yetiyor ve hiçbir şeye ihtiyaç duymuyor diye, biz de hiçbir şeye ihtiyaç duymayacak değiliz.
ἡ μὲν οὖν ἐν τοῖς λόγοις εἰωθυῖα ὁμοιότης λαμβάνεσθαι ἐκ τοῦ θεοῦ οὔτʼ ἐκεῖ ὀρθῶς οὔτʼ ἂν ἐνταῦθα εἴη χρήσιμος· οὐ γὰρ εἰ ὁ θεός ἐστιν αὐτάρκης καὶ μηδενὸς δεῖται, διὰ τοῦτʼ οὐδʼ ἡμεῖς οὐδενὸς δεησόμεθα.
1212b35Nitekim tanrı hakkında şöyle bir söz de söylenir: Tanrı bütün iyilere sahip olduğuna ve kendine yettiğine göre, der, ne yapacak? Uyuyacak değil ya. O hâlde bir şey seyredecektir, der, çünkü en güzel ve kendisine en yakışan iş budur. Peki ne seyredecek? Kendisinden başka bir şeyi seyrederse, kendisinden daha iyi bir şeyi seyretmiş olur; ama tanrıdan daha iyi bir şeyin bulunması saçmadır. Demek ki kendi kendini seyredecek. Bu da saçmadır; çünkü bir insan durmadan kendini seyredip dursa, onu ahmaklıkla ayıplarız. O hâlde, der, kendi kendini seyreden bir tanrı saçma olur.
ἔστι γὰρ καὶ τοιοῦτός τις λόγος ἐπὶ τοῦ θεοῦ λεγόμενος. ἐπεὶ γάρ, φησί, πάντα ἔχει τἀγαθὰ ὁ θεὸς καί ἐστιν αὐτάρκης, τί ποιήσει; οὐ γὰρ καθευδήσει. θεάσεται δή τι,
φησίν· τοῦτο γὰρ κάλλιστον καὶ οἰκειότατον. τί οὖν θεάσεται; εἰ μὲν γὰρ ἄλλο τι θεάσεται, βέλτιον θεάσεταί τι αὑτοῦ. ἀλλὰ τοῦτʼ ἄτοπον, τὸ τοῦ θεοῦ ἄλλο τι εἶναι βέλτιον. αὐτὸς ἑαυτὸν ἄρα θεάσεται. ἀλλʼ ἄτοπον· καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος [ὃς] ἂν αὐτὸς ἑαυτὸν κατασκοπῆται, ὡς ἀναισθήτῳ ἐπιτιμῶμεν. ἄτοπος οὖν, φησίν, ὁ θεὸς ἔσται αὐτὸς ἑαυτὸν θεώμενος.
1213a5Tanrının ne seyredeceği meselesini bir yana bırakalım. Biz tanrının değil, insanın kendine yeterliliğini araştırıyoruz: kendine yeten insan dostluğa ihtiyaç duyacak mı, duymayacak mı? Biri dostuna bakıp onun ne olduğunu, nasıl biri olduğunu görse, ⟦onun⟧ ikinci bir ben gibi biri olduğunu görür; hele çok yakın bir dost edinmişsen. Atasözü de öyle der: “İşte ikinci bir Herakles; dost ikinci bir bendir.”
τί μὲν οὖν ὁ θεὸς θεάσεται, ἀφείσθω· ὑπὲρ δὲ τῆς αὐταρκείας οὐ τῆς τοῦ θεοῦ τὴν σκέψιν ποιούμεθα, ἀλλʼ ἀνθρωπίνης, πότερον ὁ αὐτάρκης δεήσεται φιλίας ἢ οὔ; εἰ δή τις ἐπὶ τὸν φίλον ἐπιβλέψας ἴδοι τί ἐστι καὶ ὁποῖός τις ὁ φίλος, ⟦…⟧ τοιοῦτος οἷος ἕτερος εἶναι ἐγώ, ἄν γε καὶ σφόδρα φίλον ποιήσῃς, ὥσπερ τὸ λεγόμενον “ἄλλος οὗτος Ἡρακλῆς, ἄλλος φίλος ἐγώ.
1213a10Bazı bilgelerin de söylediği gibi, kendini bilmek hem en zor şeydir hem de en hoş şeydir; çünkü insanın kendini bilmesi hoştur. Ama kendimizi kendi içimizden seyredemeyiz. Bunu yapamadığımız şuradan bellidir: başkalarını ayıpladığımız şeyleri kendimiz de yaparız da farkına varmayız. Bunun sebebi kendimize duyduğumuz yakınlık ya da bir duygudur; bunlar çoğumuzun doğru yargısını karartır. Nasıl kendi yüzümüzü görmek istediğimizde aynaya bakıp görüyorsak, kendimizi tanımak istediğimizde de dostumuza bakarak tanıyabiliriz; çünkü dediğimiz gibi dost ikinci bir bendir.
” ἐπεὶ οὖν ἐστι καὶ χαλεπώτατον, ὥσπερ καὶ τῶν σοφῶν τινες εἰρήκασιν, τὸ γνῶναι αὑτόν, καὶ ἥδιστον (τὸ γὰρ αὑτὸν εἰδέναι ἡδύ), αὐτοὶ μὲν οὖν αὑτοὺς ἐξ αὑτῶν οὐ δυνάμεθα θεάσασθαι (ὅτι δʼ αὐτοὶ αὑτοὺς οὐ δυνάμεθα, δῆλον ἐξ ὧν ἄλλοις ἐπιτιμῶμεν, αὐτοὶ δὲ λανθάνομεν ταὐτὰ ποιοῦντες·
τοῦτο δὲ γίνεται δι᾿ εὔνοιαν ⟦ἢ⟧ διὰ πάθος· πολλοῖς δὲ ἡμῶν ταῦτα ἐπισκοτεῖ πρὸς τὸ κρίνειν ὀρθῶς)· ὥσπερ οὖν ὅταν θέλωμεν αὐτοὶ αὑτῶν τὸ πρόσωπον ἰδεῖν, εἰς τὸ κάτοπτρον ἐμβλέψαντες εἴδομεν, ὁμοίως καὶ ὅταν αὐτοὶ αὑτοὺς βουληθῶμεν γνῶναι, εἰς τὸν φίλον ἰδόντες γνωρίσαιμεν ἄν· ἔστι γάρ, ὡς φαμέν, ὁ φίλος ἕτερος ἐγώ.
1213a20Öyleyse kendini bilmek hoşsa ve insan bir başkası, yani bir dost olmadan kendini bilemiyorsa, kendine yeten insan da kendini tanımak için dostluğa ihtiyaç duyar.
εἰ οὖν ἡδὺ μὲν τὸ αὑτὸν εἰδέναι, τοῦτο δʼ οὐκ ἔστιν εἰδέναι ἄνευ ἄλλου φίλου, δέοιτʼ ἂν ὁ αὐτάρκης φιλίας πρὸς τὸ αὐτὸς αὑτὸν γνωρίζειν.
1213a25Dahası, talihin verdiği iyilere sahip olan kişinin iyilik etmesi güzelse —ki güzeldir— kime iyilik edecek? Kiminle birlikte yaşayacak? Yalnız başına ömür sürecek değil ya; birlikte yaşamak hem hoş hem de zorunludur. Öyleyse bunlar güzel, hoş ve zorunluysa ve dostluk olmadan olamıyorsa, kendine yeten insan da dostluğa ihtiyaç duyar.
ἔτι δὲ καὶ εἴπερ ἐστὶν καλόν, ὥσπερ ἐστίν, τὸ εὖ ποιεῖν ἔχοντα τὰ παρὰ τῆς τύχης ἀγαθά, τίνα εὖ ποιήσει; μετὰ τίνος δὲ συμβιώσεται; οὐ γὰρ δὴ μόνος γε διάξει· τὸ γὰρ συμβιοῦν ἡδὺ καὶ ἀναγκαῖον. εἰ τοίνυν ταῦτα καλὰ καὶ ἡδέα καὶ ἀναγκαῖα, ταῦτα δὲ μὴ ἐνδέχεται εἶναι ἄνευ φιλίας, προσδέοιτʼ ἂν
ὁ αὐτάρκης φιλίας.
1213b_216. Bölüm
Çok mu dost edinmeli, az mı? Kısaca söylemek gerekirse ne çok ne de az olmalı. Çok olunca sevgiyi her birine paylaştırmak zordur. Çünkü tabiatımız zayıftır, başka her şeyde de uzağa erişmeye gücü yetmez: gözümüz uzağı göremez, bir şeyi uygun mesafeden fazla uzaklaştırırsan tabiatın zayıflığı yüzünden görüş yetmez olur; kulakta da öyledir, öbür bütün hislerde de.
πότερον δὲ πολλοὺς κτητέον φίλους ἢ ὀλίγους; οὔτε δὴ πολλοὺς, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, οὔτʼ ὀλίγους δεῖ [ἀεί]. πολλῶν μὲν γὰρ ὄντων ἔργον ἐφʼ ἕκαστον μερίσαι τὸ φιλεῖν. ἐφʼ ἁπάντων γὰρ καὶ τῶν ἄλλων ἐξαδυνατεῖ ἡμῶν ἡ φύσις ἀσθενὴς οὖσα πρὸς τὸ ἐπὶ πολὺ ἀφικνεῖσθαι. οὔτε γὰρ τῇ ὄψει ἐπὶ πολὺ ὁρῶμεν, ἀλλʼ ἐὰν πλέον ἀποστήσῃς τοῦ συμμέτρου, ἐλλείπει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως, οὔτʼ ἐπʼ ἀκοῆς, οὔτʼ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως ἁπάντων.
1213b5Gücü yetmediği için sevgide eksik kalan kişi haklı olarak sitem işitir; o artık dost da değildir, çünkü sevmiyordur, olsa olsa sözde dosttur. Dostluk ise bunu istemez.
ἐλλειπόντων οὖν τῷ φιλεῖν διʼ ἀδυναμίαν καὶ ἐγκλήματʼ ἄν τις ἔχοι δικαίως, καὶ οὐκ ἂν εἴη φίλος, μὴ φιλῶν γε ἀλλʼ ⟦ἢ⟧ τῷ γε λόγῳ· ἡ δὲ φιλία οὐ τοῦτο βούλεται.
1213b10Ayrıca dostlar çok olursa insan acı duymaktan kurtulamaz; çünkü çok kişi arasında hiç değilse birinin başına her zaman bir felaket gelmesi muhtemeldir, böyle şeyler olunca da acı duymak kaçınılmazdır. Öte yandan az da olmamalı, bir ya da iki dostla da yetinilmemeli; sayıları, duruma ve insanın kendi sevme isteğine uygun olmalıdır.
ἔτι ἂν ὦσιν πολλοί, οὐκ ἔστιν παύσασθαι λυπούμενον· πολλῶν γὰρ ὄντων εἰκὸς ἀεὶ περὶ ἕνα γέ τινα συμβαίνειν τι ἀτύχημα, ὧν γινομένων ἀναγκαῖον λυπεῖσθαι. οὔτʼ αὖ πάλιν ὀλίγους, ἕνα ἢ δύο, ἀλλὰ συμμέτρους τῷ καιρῷ καὶ τῇ αὐτοῦ ὁρμῇ πρὸς τὸ φιλεῖν.
1213b1517. Bölüm
Bundan sonra dosta nasıl davranmak gerektiğini incelemek gerekir. Bu inceleme her dostlukta değil, dostların birbirine en çok sitem ettiği dostlukta söz konusudur. Öbür dostluklarda aynı ölçüde sitem etmezler. Bazı dostluklarda “ben sana nasıl davranıyorsam sen de bana öyle davran” diye beklenir, bu olmazsa da sert sitemler doğar; oysa örneğin babanın oğluyla dostluğunda böyle bir sitem yoktur.
μετὰ δὲ ταῦτα σκεπτέον ἂν εἴη πῶς δεῖ φίλῳ χρῆσθαι. ἔστι δʼ οὐκ ἐν ἁπάσῃ φιλίᾳ ἡ σκέψις, ἀλλʼ ἐν ⟦ᾗ⟧ μάλιστα ἐγκαλοῦσιν ἀλλήλοις οἱ φίλοι. οὐκ ἐγκαλοῦσι δὲ ἐν ταῖς ἄλλαις ὁμοίως, οἷον ἐν τῇ πατρὸς πρὸς υἱὸν οὐκ ἔστιν ἔγκλημα τοιοῦτον οἷον ἀξιοῦσιν ἐν ἐνίαις, ὥσπερ ἐγὼ σοί, οὕτως καὶ σὺ ἐμοί, εἰ δὲ μή, ἐνταῦθα τὸ σφοδρὸν ἔγκλημα·
1213b20Eşit olmayan dostlar arasında eşitlik aranmaz. Baba ile oğul arasındaki dostluk eşitsizliğe dayanır; kadının kocasıyla, hizmetkârın efendisiyle, genel olarak daha aşağıda olanın daha üstün olanla dostluğu da öyledir. Bu dostluklarda böyle sitemler olmaz; bu tür sitem eşit dostlar arasında, o türden dostlukta olur. Demek ki eşit dostlar arasındaki dostlukta dosta nasıl davranmak gerektiğini incelemek gerekir. ⟦…⟧
ἐν δὲ ἀνίσοις φίλοις οὐκ ἔστι τὸ ἴσον, ἔστι δὲ ἡ πατρὸς πρὸς υἱὸν φιλία ἐν ἀνίσῳ, ὁμοίως ἡ γυναικὸς πρὸς ἄνδρα ἢ οἰκέτου πρὸς δεσπότην, καὶ ὅλως δὲ χείρονος καὶ βελτίονος. οὐχ ἕξουσιν δὴ τὰ τοιαῦτα ἐγκλήματα. ἀλλʼ ἐν τοῖς ἴσοις φίλοις καὶ ἐν τῇ 〈τοι〉αύτῃ φιλίᾳ τὸ τοιοῦτον ἔγκλημα. ὥστε σκεπτέον ἂν εἴη τὸ πῶς δεῖ χρῆσθαι φίλῳ ἐν τῇ ἐν ἴσοις φίλοις φιλίᾳ. ⟦…⟧
Metin burada yarım kalır.