İçeriğe geç
Aristoteles

Aristoteles

Ekonomika

Οἰκονομικά

1343aI. Kitap

1. Bölüm

Ev idaresi ile siyaset arasındaki fark, yalnız ev ile şehir arasındaki fark kadar değildir (ev ile şehir bu ikisinin konusudur); bir fark da şudur: siyasette yöneten çoktur, ev idaresi ise tek kişinin yönetimidir.

Kimi tekhnēler (tekhne) bölünmüştür: bir şeyi yapmak ile yapılanı kullanmak aynı tekhnēnin işi değildir; lirde ve aulosta olduğu gibi. Oysa bir şehri baştan kurmak da, var olan bir şehri iyi kullanmak da siyasetin işidir. Öyleyse açıktır ki bir ev edinmek de onu kullanmak da ev idaresinin işi olacaktır.

1343a

ἡ οἰκονομικὴ καὶ πολιτικὴ διαφέρει οὐ μόνον τοσοῦτον ὅσον οἰκία καὶ πόλις (ταῦτα μὲν γὰρ αὐταῖς ἐστι τὰ ὑποκείμενα), ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ μὲν πολιτικὴ ἐκ πολλῶν ἀρχόντων ἐστίν, ἡ οἰκονομικὴ δὲ μοναρχία. ἔνιαι μὲν οὖν τῶν τεχνῶν διῄρηνται, καὶ οὐ τῆς αὐτῆς ἐστι ποιῆσαι καὶ χρήσασθαι τῷ ποιηθέντι, ὥσπερ λύρᾳ καὶ αὐλοῖς· τῆς δὲ πολιτικῆς ἐστι καὶ πόλιν ἐξ ἀρχῆς συστήσασθαι καὶ ὑπαρχούσῃ χρήσασθαι καλῶς· ὥστε δῆλον ὅτι καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἂν εἴη καὶ κτήσασθαι οἶκον καὶ χρήσασθαι αὐτῷ.

1343a1Şehir, evlerden, topraktan ve mülklerden oluşan, iyi yaşamak için kendi kendine yeten bir bütündür. Bu açıktır: insanlar iyi yaşamaya erişemez hâle geldiklerinde topluluk da dağılır. Üstelik bir araya gelmelerinin sebebi de budur. Bir şey ne uğruna var olmuş ve meydana gelmişse, onun ousiası (ousia) da tam olarak odur.

Demek ki oluş bakımından ev idaresi siyasetten öncedir; işi bakımından da öyledir, çünkü ev şehrin bir parçasıdır.

O hâlde ev idaresini ve onun işinin ne olduğunu incelemek gerekir.

1343a1

πόλις μὲν οὖν οἰκιῶν πλῆθός ἐστι καὶ χώρας καὶ κτημάτων αὔταρκες πρὸς τὸ εὖ ζῆν. φανερὸν δέ· ὅταν γὰρ μὴ δυνατοὶ ὦσι τούτου τυγχάνειν, διαλύεται καὶ ἡ κοινωνία. ἔτι δὲ ἕνεκα τούτου συνέρχονται. οὗ δὲ ἕνεκα ἕκαστόν ἐστι καὶ γέγονε, καὶ ἡ οὐσία αὐτοῦ τυγχάνει αὕτη οὖσα. ὥστε δῆλον ὅτι πρότερον γενέσει ἡ οἰκονομικὴ πολιτικῆς ἐστι. καὶ γὰρ τὸ ἔργον. μόριον γὰρ οἰκία πόλεώς ἐστιν. σκεπτέον οὖν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ τί τὸ ἔργον αὐτῆς.

1343a1_22. Bölüm

Evin parçaları insan ve mülktür. Her şeyin tabiatı önce en küçük parçalarında incelendiğine göre, ev için de durum aynı olsa gerek. Öyleyse Hesiodos'un dediği gibi şunların bulunması gerekir:

Önce bir ev, bir kadın, bir de sapan çeken öküz.

Öküz geçim bakımından ilk sırada gelir, kadın da hürler arasında. Bu yüzden kadınla birlikteliği iyi düzenlemek gerekir; bu da kadını nasıl biri olması gerekiyorsa öyle yetiştirmek demektir.

1343a1_2

μέρη δὲ οἰκίας ἄνθρωπός τε καὶ κτῆσίς ἐστιν. ἐπεὶ δὲ πρῶτον ἐν τοῖς ἐλαχίστοις ἡ φύσις ἑκάστου θεωρεῖται, καὶ περὶ οἰκίας ἂν ὁμοίως ἔχοι. ὥστε καθʼ Ἡσίοδον δέοι ἂν ὑπάρχειν οἶκον μὲν πρώτιστα γυναῖκά τε [βοῦν τʼ ἀροτῆρα.] τὸ μὲν γὰρ τῆς τροφῆς πρῶτον, τὸ δὲ τῶν ἐλευθέρων. ὥστε δέοι ἂν τὰ περὶ τὴν τῆς γυναικὸς ὁμιλίαν οἰκονομήσασθαι καλῶς· τοῦτο δέ ἐστι τὸ ποίαν τινὰ δεῖ ταύτην εἶναι παρασκευάσαι.

1343a20Mülk konusunda ilk özen tabiata uygun olana gösterilir. Tabiata uygun işler arasında çiftçilik birinci sıradadır; ikinci sırada madencilik ve buna benzer başka işler gibi geçimini topraktan çıkaranlar gelir. Çiftçilik en başta gelir, çünkü adildir: kazancını insanlardan almaz; ne perakendecilikte ve ücretle çalışmada olduğu gibi insanların isteyerek verdiğinden, ne de savaşa dayalı işlerde olduğu gibi istemeyerek verdiğinden. Üstelik tabiata uygun olanlardandır; çünkü tabiatça her canlının besini anasından gelir, bu yüzden insanların besini de topraktan gelir.

1343a20

κτήσεως δὲ πρώτη ἐπιμέλεια ἡ κατὰ φύσιν. κατὰ φύσιν δὲ γεωργικὴ προτέρα, καὶ δεύτεραι ὅσαι ἀπὸ τῆς γῆς, οἷον μεταλλευτικὴ καὶ εἴ τις ἄλλη τοιαύτη. ἡ δὲ γεωργικὴ μάλιστα, ὅτι δικαία· οὐ γὰρ ἀπʼ ἀνθρώπων, οὔθʼ ἑκόντων, ὥσπερ καπηλεία καὶ αἱ μισθαρνικαί, οὔτʼ ἀκόντων, ὥσπερ αἱ πολεμικαί. ἔτι δὲ καὶ τῶν κατὰ φύσιν· φύσει γὰρ ἀπὸ τῆς μητρὸς ἡ τροφὴ πᾶσίν ἐστιν,

1343b

ὥστε καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀπὸ τῆς γῆς.

1343b1Bunun yanında çiftçilik cesarete de büyük katkı sağlar. El zanaatleri gibi bedeni işe yaramaz hâle getirmez; tersine onu açık havada yaşamaya ve zahmete katlanmaya, dahası düşmana karşı tehlikeye atılmaya elverişli kılar. Çünkü yalnız çiftçilerin malı surların dışındadır.

1343b1

πρὸς δὲ τούτοις καὶ πρὸς ἀνδρίαν συμβάλλεται μεγάλα· οὐ γὰρ ὥσπερ αἱ βάναυσοι τὰ σώματα ἀχρεῖα ποιοῦσιν, ἀλλὰ δυνάμενα θυραυλεῖν καὶ πονεῖν, ἔτι δὲ δυνάμενα κινδυνεύειν πρὸς τοὺς πολεμίους· μόνων γὰρ τούτων τὰ κτήματα ἔξω τῶν ἐρυμάτων ἐστίν.

1343b1_23. Bölüm

İnsanlarla ilgili özenlerin ilki kadına gösterilendir; çünkü dişi ile erkeğin birlikteliği her şeyden çok tabiata uygundur. Başka yerlerde şunu esas almıştık: tabiat, hayvanların her birinde olduğu gibi, bu türden birçok varlık meydana getirmeye yönelir; oysa dişi erkek olmadan, erkek de dişi olmadan bu işi başaramaz. Bu yüzden ikisinin birlikteliği zorunlulukla kurulmuştur.

1343b1_2

τῶν δὲ περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἡ περὶ γυναῖκα πρώτη ἐπιμέλεια· κοινωνία γὰρ φύσει τῷ θήλει καὶ τῷ ἄρρενι μάλιστά ἐστιν. ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν ἐν ἄλλοις ὅτι πολλὰ τοιαῦτα ἡ φύσις ἐφίεται ἀπεργάζεσθαι, ὥσπερ καὶ τῶν ζῴων ἕκαστον· ἀδύνατον δὲ τὸ θῆλυ ἄνευ τοῦ ἄρρενος ἢ τὸ ἄρρεν ἄνευ τοῦ θήλεος ἀποτελεῖν τοῦτο· ὥστʼ ἐξ ἀνάγκης αὐτῶν ἡ κοινωνία συνέστηκεν.

1343b1_3Öteki hayvanlarda bu birliktelik akıldan yoksundur; tabiattan aldıkları pay ne kadarsa o kadardır ve yalnız yavru meydana getirmek içindir. Evcil ve daha anlayışlı hayvanlarda ise daha gelişkin bir biçim almıştır (bunlarda birbirlerine yardım, yakınlık ve iş birliği daha çok görülür);

1343b1_3

ἐν μὲν οὖν τοῖς ἄλλοις ζῴοις ἀλόγως τοῦτο ὑπάρχει, καὶ ἐφʼ ὅσον μετέχουσι τῆς φύσεως, ἐπὶ τοσοῦτον, καὶ τεκνοποιίας μόνον χάριν· ἐν δὲ τοῖς ἡμέροις καὶ φρονιμωτέροις διήρθρωται μᾶλλον (φαίνονται γὰρ μᾶλλον βοήθειαι γινόμεναι καὶ εὔνοιαι καὶ συνεργίαι ἀλλήλοις),

1343b1_4 en gelişkin biçimini de insanda bulur, çünkü insanda dişi ile erkek birbirine yalnız var olmak için değil, iyi var olmak için de yardımcıdır. Çocuk edinmek de tabiatta yalnız tabiata bir hizmet olsun diye değil, fayda için de vardır: insanlar güçlüyken güçsüzler için harcadıkları emeği, yaşlanıp güçsüz düştüklerinde güçlenmiş olanlardan geri alırlar.

1343b1_4

ἐν ἀνθρώπῳ δὲ μάλιστα, ὅτι οὐ μόνον τοῦ εἶναι ἀλλὰ καὶ τοῦ εὖ εἶναι συνεργὰ ἀλλήλοις τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν ἐστί. καὶ ἡ τῶν τέκνων κτῆσις οὐ λειτουργίας ἕνεκεν τῇ φύσει μόνον οὖσα τυγχάνει ἀλλὰ καὶ ὠφελείας· ἃ γὰρ ἂν δυνάμενοι εἰς ἀδυνάτους πονήσωσι, πάλιν κομίζονται παρὰ δυναμένων ἀδυνατοῦντες ἐν τῷ γήρᾳ.

1343b20Aynı zamanda tabiat, bu döngüyle her zaman var olmayı tamamlar; çünkü bunu sayıca yapamaz, ama tür bakımından yapabilir. İşte erkeğin de kadının da tabiatı, birliktelik için ilahî olan tarafından önceden böyle düzenlenmiştir. İkisi şu bakımdan birbirinden ayrılmıştır: güçleri her işte aynı ölçüde yararlı değildir; kimi işlerde zıt yönlere gider ama aynı sonuca hizmet eder. Tanrı birini daha güçlü, ötekini daha zayıf yaratmıştır; öyle ki biri korkusu sayesinde korumaya, öteki cesareti sayesinde savunmaya daha yatkın olsun; biri dışarıdan gerekeni sağlasın, öteki içeridekini saklasın. Çalışmaya gelince, biri bir yerde oturup çalışabilir ama dışarıda açık havada yaşamaya dayanıksızdır; öteki ise oturarak yapılan işlere pek yatkın değildir ama hareket gerektiren işlerde sağlıklıdır. Çocuklarda da onları dünyaya getirmek ortaktır, ama onlara sağlanan fayda her birinde ayrıdır: birinin işi beslemek, ötekininki terbiye etmektir.

1343b20

ἅμα δὲ καὶ ἡ φύσις ἀναπληροῖ ταύτῃ τῇ περιόδῳ τὸ ἀεὶ εἶναι, ἐπεὶ κατʼ ἀριθμὸν οὐ δύναται, ἀλλὰ κατὰ τὸ εἶδος. οὕτω προῳκονόμηται ὑπὸ τοῦ θείου ἑκατέρου ἡ φύσις, τοῦ τε ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός, πρὸς τὴν κοινωνίαν. διείληπται γὰρ τῷ μὴ ἐπὶ ταὐτὰ πάντα χρήσιμον ἔχειν τὴν δύναμιν, ἀλλʼ ἔνια μὲν ἐπὶ τἀναντία, εἰς ταὐτὸν δὲ συντείνοντα· τὸ μὲν γὰρ ἰσχυρότερον τὸ δʼ ἀσθενέστερον ἐποίησεν,

1344a

ἵνα τὸ μὲν φυλακτικώτερον ᾖ διὰ τὸν φόβον, τὸ δʼ ἀμυντικώτερον διὰ τὴν ἀνδρίαν, καὶ τὸ μὲν πορίζῃ τὰ ἔξωθεν, τὸ δὲ σῴζῃ τὰ ἔνδον· καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν τὸ μὲν δυνάμενον ἑδραῖον εἶναι, πρὸς δὲ τὰς ἔξωθεν θυραυλίας ἀσθενές, τὸ δὲ πρὸς μὲν τὰς ἡσυχίας χεῖρον, πρὸς δὲ τὰς κινήσεις ὑγιεινόν· καὶ περὶ τέκνων τὴν μὲν γένεσιν κοινήν, τὴν δὲ ὠφέλειαν ἴδιον· τῶν μὲν γὰρ τὸ θρέψαι, τῶν δὲ τὸ παιδεῦσαί ἐστιν.

1344a14. Bölüm

Önce kadına karşı uyulacak kanunlar gelir; bunların başında da ona haksızlık etmemek. Böylece erkeğe de haksızlık edilmez. Ortak kanun da bunu öğütler; Pythagorasçıların dediği gibi, kadına, ocaktan alınıp getirilmiş bir sığınmacıya davranır gibi davranmalı ve ona olabildiğince az haksızlık etmelidir. Erkeğin işlediği haksızlık ise evin dışında başkalarıyla birlikte olmasıdır.

1344a1

πρῶτον μὲν οὖν νόμοι πρὸς γυναῖκα, καὶ τὸ μὴ ἀδικεῖν· οὕτως γὰρ ἂν οὐδʼ αὐτὸς ἀδικοῖτο. τοῦθʼ ὑφηγεῖται δὲ [ὃ] καὶ ὁ κοινὸς νόμος, καθάπερ οἱ Πυθαγόρειοι λέγουσιν, ὥσπερ ἱκέτιν καὶ ἀφʼ ἑστίας ἠγμένην ὡς ἥκιστα δεῖν [δοκεῖν] ἀδικεῖν· ἀδικία δὲ ἀνδρὸς αἱ θύραζε συνουσίαι γιγνόμεναι.

1344a1_2Birlikte olmaya gelince, kadını ne hiçbir şey istemeyecek hâle getirmeli ne de kocası yokken yerinde duramayacak hâle; onu, kocası yanındayken de değilken de hâlinden hoşnut olacak biçimde alıştırmalıdır. Hesiodos'un sözü de yerindedir:

Kızlıkta evlen ki ona iyi huylar öğretesin.

Çünkü huyların birbirine benzememesi dostluğa hiç elverişli değildir.

1344a1_2

περὶ δὲ ὁμιλίας μήθʼ ὥστε δεῖσθαι ⟨μηθὲν⟩ μήθʼ ὡς ἀπόντος ἀδυνατεῖν ἡσυχάζειν, ἀλλʼ οὕτως ἐθίζειν ὥστε ἱκανῶς ἔχειν παρόντος καὶ μὴ παρόντος. εὖ δʼ ἔχει καὶ τὸ τοῦ Ἡσιόδου. παρθενικὴν δὲ γαμεῖν, ἵνα ἤθεα κεδνὰ διδάξῃς. αἱ γὰρ ἀνομοιότητες τῶν ἠθῶν ἥκιστα φιλικόν.

1344a1_3Süslenmeye gelince: huylarda birbirine gösteriş yaparak yaklaşmak nasıl yakışmazsa, bedenlerde de öyle yakışmaz. Süse dayanan birliktelik, trajedi oyuncularının sahne kılığı içinde birbirleriyle kurdukları ilişkiden hiç farklı değildir.

1344a1_3

περὶ δὲ κοσμήσεως, ὥσπερ οὐδὲ τὰ ἤθη δεῖ ἀλαζονευομένους ἀλλήλοις πλησιάζειν, οὕτως οὐδὲ τὰ σώματα. ἡ δὲ διὰ τῆς κοσμήσεως οὐδὲν διαφέρουσά ἐστι τῆς τῶν τραγῳδῶν ἐν τῇ σκευῇ πρὸς ἀλλήλους ὁμιλία.

1344a205. Bölüm

Mülklerin ilki ve en zorunlusu, en iyisi ve ev idaresine en uygun olanıdır; bu da, demiştik, insandır. Bu yüzden önce iyi köleler edinmek gerekir. Kölelerin iki türü vardır: kâhya ve işçi. Terbiyenin gençleri şu ya da bu nitelikte yetiştirdiğini gördüğümüze göre, hür insana yaraşır işlerin verileceği köleleri de edindikten sonra yetiştirmek gerekir.

1344a20

τῶν δὲ κτημάτων πρῶτον μὲν καὶ ἀναγκαιότατον τὸ βέλτιστον καὶ οἰκονομικώτατον· τοῦτο δὲ ἦν ἄνθρωπος. διὸ δεῖ πρῶτον δούλους παρασκευάζεσθαι σπουδαίους. δούλων δὲ εἴδη δύο, ἐπίτροπος καὶ ἐργάτης. ἐπεὶ δὲ ὁρῶμεν ὅτι αἱ παιδεῖαι ποιούς τινας ποιοῦσι τοὺς νέους, ἀναγκαῖον καὶ παρασκευασάμενον τρέφειν οἷς τὰ ἐλευθέρια τῶν ἔργων προστακτέον.

1344a20_2Kölelere karşı tutum, ne küstahlaşmalarına izin verecek ne de onları ezecek biçimde olmalıdır. Hür ruhlu olanlara itibardan pay vermeli, işçilere ise bol yiyecek. Şarap içmek hürleri bile küstahlaştırdığı ve birçok kavim, örneğin seferdeyken Kartacalılar, hürlere bile şarabı yasakladığı için, açıktır ki kölelere ya hiç ya da pek seyrek şarap verilmelidir.

1344a20_2

ὁμιλία δὲ πρὸς δούλους ὡς μήτε ὑβρίζειν ἐᾶν μήτε ἀνιᾶν, καὶ τοῖς μὲν ἐλευθεριωτέροις τιμῆς μεταδιδόναι, τοῖς δʼ ἐργάταις τροφῆς πλῆθος. καὶ ἐπειδὴ ἡ τοῦ οἴνου πόσις καὶ τοὺς ἐλευθέρους ὑβριστὰς ποιεῖ, καὶ πολλὰ ἔθνη ἀπέχεται καὶ τῶν ἐλευθέρων, οἷον Καρχηδόνιοι ἐπὶ στρατιᾶς, φανερὸν ὅτι τούτου ἢ μηδὲν ἢ ὀλιγάκις μεταδοτέον.

1344a20_3İş, ceza ve yiyecek olmak üzere üç şey vardır. Ne ceza gören ne çalışan ama yiyeceği olan köle küstahlaşır;

1344a20_3

ὄντων δὲ τριῶν, ἔργου καὶ κολάσεως καὶ τροφῆς, τὸ μὲν μήτε κολάζεσθαι, μήτʼ ἐργάζεσθαι, τροφὴν δʼ ἔχειν, ὕβριν ἐμποιεῖ·

1344b işi ve cezası olup yiyeceği olmayan ise zulüm görür ve gücü tükenir. Geriye iş ile yeterli yiyecek vermek kalır; çünkü ücret almayanı yönetmek mümkün değildir, kölenin ücreti de yiyeceğidir.

Başka insanlar, iyiler daha iyi bir karşılık görmediğinde, aretē (arete) ile kötülüğün ödülü olmadığında nasıl kötüleşirse, hizmetkârlar da öyle kötüleşir.

1344b

τὸ δὲ ἔργα μὲν ἔχειν καὶ κολάσεις, τροφὴν δὲ μή, βίαιον καὶ ἀδυναμίαν ποιεῖ. λείπεται δὴ ἔργα παρέχειν καὶ τροφὴν ἱκανήν· ἀμίσθων γὰρ οὐχ οἷόν τε ἄρχειν, δούλῳ δὲ μισθὸς τροφή. ὥσπερ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ὅταν μὴ γίγνηται τοῖς βελτίοσι βέλτιον μηδὲ ἆθλα ᾖ ἀρετῆς καὶ κακίας, γίγνονται χείρους, οὕτω καὶ περὶ οἰκέτας.

1344b1Bu yüzden durumu gözden geçirmeli; yiyecek, giyecek, dinlenme ve ceza, her şeyi hak edişe göre vermeli ya da gevşetmelidir. Bunu yaparken sözde de işte de hekimlerin ilaç konusundaki ustalığını örnek almalı, ama yiyeceğin sürekli verildiği için ilaç olmadığını da göz önünde tutmalıdır.

1344b1

διόπερ δεῖ ποιεῖσθαι σκέψιν καὶ διανέμειν τε καὶ ἀνιέναι κατʼ ἀξίαν ἕκαστα, καὶ τροφὴν καὶ ἐσθῆτα καὶ ἀργίαν καὶ κολάσεις, λόγῳ καὶ ἔργῳ μιμουμένους τὴν τῶν ἰατρῶν δύναμιν ἐν φαρμάκου λόγῳ, προσθεωροῦντας ὅτι ἡ τροφὴ οὐ φάρμακον διὰ τὸ συνεχές.

1344b1_2İş için en iyi köle soyları ne fazla korkak ne fazla cesur olanlardır; çünkü ikisi de zarar verir: fazla korkaklar işe dayanmaz, ateşli mizaçlılar da kolay yönetilmez.

1344b1_2

γένη δὲ ἂν εἴη πρὸς τὰ ἔργα βέλτιστα μήτε δειλὰ μήτε ἀνδρῖα ἄγαν. ἀμφότερα γὰρ ἀδικοῦσι. καὶ γὰρ οἱ ἄγαν δειλοὶ οὐχ ὑπομένουσι καὶ οἱ θυμοειδεῖς οὐκ εὔαρχοι.

1344b1_3Her köleye ulaşacağı bir gaye de konmalıdır; çünkü hürriyetin ödül olarak konması hem adil hem yararlıdır: ödül olduğunda ve süre belirlendiğinde insanlar emek vermeye isteklidir. Çocuk sahibi olmalarına izin vererek onları rehinle de bağlamalıdır. Şehirlerde olduğu gibi, aynı kavimden çok köle edinmemelidir. Kurbanlar ve şenlikler de hürlerden çok köleler için düzenlenmelidir; çünkü bu âdetler hangi ihtiyaç yüzünden konmuşsa, o ihtiyaç kölelerde daha büyüktür.

1344b1_3

χρὴ δὲ καὶ τέλος ὡρίσθαι πᾶσιν· δίκαιον γὰρ καὶ συμφέρον τὴν ἐλευθερίαν κεῖσθαι ἆθλον· βούλονται γὰρ πονεῖν, ὅταν ᾖ ἆθλον καὶ ὁ χρόνος ὡρισμένος. δεῖ δὲ καὶ ἐξομηρεύειν ταῖς τεκνοποιίαις· καὶ μὴ κτᾶσθαι ὁμοεθνεῖς πολλούς, ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς πόλεσιν· καὶ τὰς θυσίας καὶ τὰς ἀπολαύσεις μᾶλλον τῶν δούλων ἕνεκα ποιεῖσθαι ἢ τῶν ἐλευθέρων· πλείονα γὰρ ἔχουσιν οὗτοι οὗπερ ἕνεκα τὰ τοιαῦτα ἐνομίσθη.

1344b206. Bölüm

Ev yöneticisinin servet konusunda sahip olması gereken dört yeti vardır. Edinmeyi bildiği gibi korumayı da bilmelidir; yoksa edinmenin hiçbir faydası yoktur: bu, kalburla su taşımaktır, ya da dendiği gibi delik küpü doldurmak. Ayrıca var olanı düzene koymayı ve kullanmayı da bilmelidir; çünkü öteki ikisine bunlar için ihtiyaç duyarız.

1344b20

εἴδη δὲ τοῦ οἰκονόμου τέτταρα ἃ δεῖ ἔχειν περὶ τὰ χρήματα. καὶ γὰρ τὸ κτᾶσθαι δυνατὸν χρὴ εἶναι καὶ φυλάττειν· εἰ δὲ μή, οὐδὲν ὄφελος τοῦ κτᾶσθαι· τῷ γὰρ ἠθμῷ ἀντλεῖν τοῦτʼ ἔστιν, καὶ ὁ λεγόμενος τετρημένος πίθος. ἔτι δὲ καὶ εἶναι κοσμητικὸν τῶν ὑπαρχόντων καὶ χρηστικόν· τούτων γὰρ ἕνεκα κἀκείνων δεόμεθα.

1344b20_2Bunların her biri ayrı ayrı düzenlenmeli; verimli mülkler verimsizlerden çok olmalı; işler de hepsi birden aynı anda tehlikeye düşmeyecek biçimde dağıtılmalıdır. Korumak için hem Pers hem Lakon usulünü kullanmak yararlıdır. Attika usulü ev idaresi de işe yarar: ürünlerini satıp ihtiyaçlarını satın alırlar; küçük işletmelerde ayrı bir ambar bulundurulmaz.

1344b20_2

διῃρῆσθαι δὲ δεῖ τούτων ἕκαστον, καὶ πλείω τὰ κάρπιμα εἶναι τῶν ἀκάρπων, καὶ τὰς ἐργασίας οὕτω νενεμῆσθαι, ὅπως μὴ ἅμα κινδυνεύσωσιν ἅπασιν. πρὸς δὲ φυλακὴν τοῖς τε Περσικοῖς συμφέρει χρῆσθαι καὶ τοῖς Λακωνικοῖς. καὶ ἡ Ἀττικὴ δὲ οἰκονομία χρήσιμος· ἀποδιδόμενοι γὰρ ὠνοῦνται, καὶ ἡ τοῦ ταμιείου θέσις οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς μικροτέραις οἰκονομίαις.

1344b20_3Pers usulü, her şeyin bir düzene konması ve ev sahibinin her şeyi kendi gözüyle denetlemesiydi; nitekim Dion da Dionysios için bunu söylerdi. Çünkü kimse başkasının işine kendi işine özendiği kadar özenmez; bu yüzden elden geldiğince işlerle bizzat ilgilenmek gerekir. Persliyle Libyalının özlü sözleri de yerindedir. Persliye atı en çok neyin semirttiği sorulunca “efendinin gözü” demiş; Libyalıya en iyi gübrenin hangisi olduğu sorulunca “efendinin ayak izleri” demiş.

1344b20_3

Περσικὰ δὲ ἦν τὸ πάντα τετάχθαι, καὶ πάντʼ ἐφορᾶν αὐτόν, καθʼ ὃ ἔλεγε Δίων περὶ Διονυσίου· οὐδεὶς γὰρ ἐπιμελεῖται ὁμοίως τῶν ἀλλοτρίων καὶ τῶν οἰκείων, ὥστε ὅσα ἐνδέχεται,

1345a

διʼ ἑαυτοῦ ποιεῖσθαι χρὴ τὴν ἐπιμέλειαν. καὶ τὸ τοῦ Πέρσου καὶ τὸ τοῦ Λίβυος ἀπόφθεγμα εὖ ἂν ἔχοι. ὁ μὲν γὰρ ἐρωτηθεὶς τί μάλιστα ἵππον πιαίνει, ὁ τοῦ δεσπότου ὀφθαλμός ἔφη· ὁ δὲ Λίβυς ἐρωτηθεὶς ποία κόπρος ἀρίστη, τὰ τοῦ δεσπότου ἴχνη ἔφη.

1345a1Ev idaresinin işleri karı koca arasında nasıl bölünmüşse, bazı şeyleri kocanın kendisi, bazılarını da karısı denetlemelidir. Küçük işletmelerde bunu seyrek, kâhya eliyle yönetilenlerde sık yapmak gerekir. Çünkü iyi bir örnek gösterilmeden iyi taklit edilemez; bu, başka işlerde de böyledir, kâhyalıkta da. Efendiler özenli olmadıkça başa getirilenlerin özenli olması imkânsızdır.

1345a1

ἐπισκεπτέον οὖν τὰ μὲν αὐτόν, τὰ δὲ τὴν γυναῖκα, ὡς ἑκατέροις διαιρεῖται τὰ ἔργα τῆς οἰκονομίας. καὶ τοῦτο ποιητέον ἐν μικραῖς οἰκονομίαις ὀλιγάκις, ἐν δʼ ἐπιτροπευομέναις πολλάκις. οὐ γὰρ οἷόν τε μὴ καλῶς ὑποδεικνύντος καλῶς μιμεῖσθαι, οὔτʼ ἐν τοῖς ἄλλοις, οὔτʼ ἐν ἐπιτροπείᾳ, ὡς ἀδύνατον μὴ ἐπιμελῶν δεσποτῶν ἐπιμελεῖς εἶναι τοὺς ἐφεστῶτας.

1345a1_2Bu davranışlar hem aretē bakımından güzel hem de ev idaresine yararlı olduğu için, efendiler hizmetkârlardan önce kalkmalı, onlardan sonra yatmalıdır. Ev de tıpkı şehir gibi hiçbir zaman korumasız kalmamalı; yapılması gereken işler gece de gündüz de ihmal edilmemelidir. Gece kalkmak da öyle; çünkü bu hem sağlık hem ev idaresi hem de felsefe için yararlıdır.

1345a1_2

ἐπεὶ δὲ ταῦτα καὶ καλὰ πρὸς ἀρετὴν καὶ ὠφέλιμα πρὸς οἰκονομίαν, ἐγείρεσθαι χρὴ πρότερον δεσπότας οἰκετῶν καὶ καθεύδειν ὕστερον· καὶ μηδέποτε ἀφύλακτον οἰκίαν εἶναι, ὥσπερ πόλιν· ὅσα τε δεῖ ποιεῖν μήτε νυκτὸς μήτε ἡμέρας παριέναι· τό τε διανίστασθαι νύκτωρ· τοῦτο γὰρ καὶ πρὸς ὑγίειαν καὶ οἰκονομίαν καὶ φιλοσοφίαν χρήσιμον.

1345a1_3Küçük mülklerde ürünleri elden çıkarmak için Attika usulü işe yarar. Büyük mülklerde ise yıllık ve aylık harcamalar, aynı şekilde her gün ve seyrek kullanılan eşyalar ayrıldıktan sonra bunlar başa getirilenlere teslim edilmelidir. Bunun yanında belli aralıklarla hepsini denetlemek de gerekir ki neyin korunduğu, neyin eksildiği gözden kaçmasın.

1345a1_3

ἐν μὲν οὖν ταῖς μικραῖς κτήσεσιν ὁ Ἀττικὸς τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν ἐπικαρπιῶν χρήσιμος· ἐν δὲ ταῖς μεγάλαις, διαμερισθέντων καὶ τῶν πρὸς ἐνιαυτὸν καὶ τῶν κατὰ μῆνα δαπανωμένων, ὁμοίως δὲ καὶ περὶ σκευῶν χρήσεως τῶν καθʼ ἡμέραν καὶ τῶν ὀλιγάκις, ταῦτα παραδοτέον τοῖς ἐφεστῶσιν. ἐπὶ τούτοις καὶ τὴν ἐπίσκεψιν αὐτῶν διά τινος χρόνου ποιητέον, ἵνα μὴ λανθάνῃ τὸ σῳζόμενον καὶ τὸ ἐλλεῖπον.

1345a20Ev kurulurken hem mülkler hem de oturanların sağlığı ve esenliği göz önünde tutulmalıdır. Mülkler derken şunu kastediyorum: ürünlere ve giyeceğe ne tür bir yerin uygun düştüğünü; ürünlerden kuru olanlara ne türünün, yaş olanlara ne türünün; öteki mülklerden canlılara ne türünün, cansızlara ne türünün; kölelere ve hürlere, kadınlara ve erkeklere, yabancılara ve şehirlilere ne türünün uygun düştüğünü. Ev esenlik ve sağlık için de elverişli olmalıdır: yazın havadar, kışın güneşli.

1345a20

οἰκίαν δὲ πρός τε τὰ κτήματα ἀποβλέποντα κατασκευαστέον καὶ πρὸς ὑγίειαν καὶ πρὸς εὐημερίαν αὐτῶν· λέγω δὲ κτήματα μέν, οἷον καρποῖς καὶ ἐσθῆτι ποία συμφέρει, καὶ τῶν καρπῶν ποία ξηροῖς καὶ ποία ὑγροῖς, καὶ τῶν ἄλλων κτημάτων ποία ἐμψύχοις καὶ ποία ἀψύχοις, καὶ δούλοις καὶ ἐλευθέροις, καὶ γυναιξὶ καὶ ἀνδράσι, καὶ ξένοις καὶ ἀστοῖς. καὶ πρὸς εὐημερίαν δὲ καὶ πρὸς ὑγίειαν δεῖ εἶναι, εὔπνουν μὲν τοῦ θέρους, εὐήλιον δὲ τοῦ χειμῶνος.

1345a20_2Böyle bir ev, kuzey rüzgârını alan ve eni boyuna eşit olmayan bir ev olur. Büyük işletmelerde, başka işe yaramayan birinin kapıcı olması da içeri girenlerin ve dışarı çıkanların güvenliği için yararlı görünür. Eşyaları rahat kullanmak için de Lakon usulü iyidir: her şey kendi yerinde durmalıdır; böylece her şey el altında olur, aranmaz.

1345a20_2

εἴη δʼ ἂν ἡ τοιαύτη κατάβορρος οὖσα καὶ μὴ ἰσοπλατής. δοκεῖ δὲ καὶ ἐν ταῖς μεγάλαις οἰκονομίαις χρήσιμος εἶναι θυρωρός, ὃς ἂν ᾖ ἄχρηστος τῶν ἄλλων ἔργων, πρὸς τὴν σωτηρίαν τῶν εἰσφερομένων καὶ ἐκφερομένων.

1345b

πρὸς εὐχρηστίαν δὲ σκευῶν τὸ Λακωνικόν· χρὴ γὰρ ἓν ἕκαστον ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ κεῖσθαι· οὕτω γὰρ ἂν ἕτοιμον ὂν οὐ ζητοῖτο.

1345b_2II. Kitap

1. Bölüm

Bir işi gereği gibi idare edecek kişi, uğraştığı yerlere yabancı olmamalı; tabiatça yetenekli, prohairesis bakımından da çalışkan ve adil olmalıdır. Bunlardan hangisi eksik olursa, üstlendiği işte pek çok hata yapar.

İdare, ana hatlarıyla ayırırsak, dört türlüdür (başka türlerin de bunlara girdiğini görürüz): krallık idaresi, satraplık idaresi, şehir idaresi ve şahsi idare.

1345b_2

τὸν οἰκονομεῖν μέλλοντά τι κατὰ τρόπον τῶν τε τόπων, περὶ οὓς ἂν πραγματεύηται, μὴ ἀπείρως ἔχειν, καὶ τῇ φύσει εὐφυῆ εἶναι καὶ τῇ προαιρέσει φιλόπονόν τε καὶ δίκαιον· ὅ τι γὰρ ἂν ἀπῇ τούτων τῶν μερῶν, πολλὰ διαμαρτήσεται περὶ τὴν πραγματείαν ἣν μεταχειρίζεται. οἰκονομίαι δέ εἰσι τέσσαρες, ὡς ἐν τύπῳ διελέσθαι ʽτὰς γὰρ ἄλλας εἰς τοῦτο ἐμπιπτούσας εὑρήσομεν̓, βασιλική σατραπική πολιτική ἰδιωτική.

1345b7Bunların en büyüğü ve en yalını krallık idaresidir; […] en çeşitlisi ve en kolayı şehir idaresi; en küçüğü ve yine en çeşitlisi de şahsi idaredir. Bunların birçok noktada birbirine karışması kaçınılmazdır; biz her birinde kendine özgü olarak en çok neler görülüyorsa onları incelemeliyiz.

Önce krallık idaresine bakalım. Bu idarenin gücü küllîdir ve dört türü vardır: para, ihraç malları, ithal malları ve harcamalar.

1345b7

τούτων δὲ μεγίστη μὲν καὶ ἁπλουστάτη ἡ βασιλική, […] , ποικιλωτάτη δὲ καὶ ῥᾴστη ἡ πολιτική, ἐλαχίστη δὲ καὶ ποικιλωτάτη ἡ ἰδιωτική. ἐπικοινωνεῖν μὲν τὰ πολλὰ ἀλλήλαις ἀναγκαῖόν ἐστιν· ὅσα δὲ μάλιστα διʼ αὐτῶν ἑκάστῃ συμβαίνει, ταῦτα ἐπισκεπτέον ἡμῖν ἐστιν. πρῶτον μὲν τοίνυν τὴν βασιλικὴν ἴδωμεν. ἔστι δὲ αὕτη δυναμένη μὲν τὸ καθόλου, εἴδη δὲ ἔχουσα τέσσαρα· περὶ νόμισμα, περὶ τὰ ἐξαγώγιμα, περὶ τὰ εἰσαγώγιμα, περὶ τὰ ἀναλώματα.

1345b20Bunların her birinde şunlar söz konusudur: Parada, hangi parayı ne zaman değerli, ne zaman ucuz kılmak gerektiği. İhraç ve ithal mallarında, satraplardan vergi payı olarak aldığı malların hangilerini ve ne zaman elden çıkarmanın krala kârlı olacağı. Harcamalarda ise hangilerinin ne zaman kısılacağı ve masrafların parayla mı, yoksa parayla alınabilecek mallarla mı karşılanacağı.

1345b20

τούτων δὲ ἕκαστον [μὲν] περὶ […] τὸ νόμισμα λέγω ποῖον καὶ πότε τίμιον ἢ εὔωνον ποιητέον, περὶ δὲ τὰ ἐξαγώγιμα καὶ εἰσαγώγιμα πότε καὶ τίνα παρὰ τῶν σατραπῶν ἐν τῇ ταγῇ ἐκλαβόντι αὐτῷ λυσιτελήσει διατίθεσθαι, περὶ δὲ τὰ ἀναλώματα τίνα περιαιρετέον καὶ πότε, καὶ πότερον δοτέον νόμισμα εἰς τὰς δαπάνας ἢ ἃ τῷ νομίσματι ὤνια.

1345b20_2İkinci olarak satraplık idaresine bakalım. Bunun gelirleri altı türlüdür: topraktan, ülkenin kendine özgü ürünlerinden, ticaret merkezlerinden, vergilerden, hayvanlardan ve başka kaynaklardan gelenler. Bunların ilki ve en önemlisi topraktan gelendir (kimi buna ürün kirası, kimi öşür der); ikincisi ülkenin kendine özgü ürünlerinden gelendir: bir yerde altın, bir yerde gümüş, bir yerde bakır, kısacası orada ne çıkabiliyorsa; üçüncüsü ticaret merkezlerinden gelen;

1345b20_2

δεύτερον δὲ τὴν σατραπικήν. ἔστι δὲ ταύτης εἴδη ἓξ τῶν προσόδων ἀπὸ γῆς, ἀπὸ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἰδίων γινομένων, ἀπὸ ἐμπορίων, ἀπὸ τελῶν, ἀπὸ βοσκημάτων, ἀπὸ τῶν ἄλλων. αὐτῶν δὲ τούτων πρώτη μὲν καὶ κρατίστη ἡ ἀπὸ τῆς γῆς ʽαὕτη δέ ἐστιν ἣν οἱ μὲν ἐκφόριον, οἱ δὲ δεκάτην προσαγορεύουσιν̓, δευτέρα δὲ ἡ ἀπὸ τῶν ἰδίων γινομένη, οὗ μὲν χρυσίον, οὗ δὲ ἀργύριον, οὗ δὲ χαλκός, οὗ δὲ ὁπόσα δύναται γίνεσθαι, τρίτη δὲ καὶ ἡ ἀπὸ τῶν ἐμπορίων

1346a dördüncüsü kara ve çarşı vergilerinden gelen; beşincisi hayvanlardan gelen, ki buna ürün payı ve öşür denir; altıncısı da başka kaynaklardan gelen, ki buna baş vergisi ve zanaat vergisi denir.

1346a

τετάρτη δὲ καὶ ἡ ἀπὸ τῶν κατὰ γῆν τε καὶ ἀγοραίων τελῶν γινομένη, πέμπτη δὲ ἡ ἀπὸ τῶν βοσκημάτων, ἐπικαρπία τε καὶ δεκάτη καλουμένη, ἕκτη δὲ ἡ ἀπὸ τῶν ἄλλων, ἐπικεφάλαιόν τε καὶ χειρωνάξιον προσαγορευομένη.

1346a1Üçüncü olarak şehir idaresine bakalım. Burada en iyi gelir ülkenin kendine özgü ürünlerinden gelendir; ardından ticaret merkezlerinden ve transit geçişten gelen; ardından da düzenli vergilerden gelen.

1346a1

τρίτον δὲ τὴν πολιτικήν. ταύτης δὲ κρατίστη μὲν πρόσοδος ἡ ἀπὸ τῶν ἰδίων ἐν τῇ χώρᾳ γινομένων, εἶτα ἡ ἀπὸ τῶν ἐμπορίων καὶ διαγωγῶν, εἶτα ἡ ἀπὸ τῶν ἐγκυκλίων.

1346a1_2Dördüncü ve son olarak şahsi idareye bakalım. Bu idare düzensizdir, çünkü tek bir hedef gözetilerek yürütülemez; en küçüğüdür de, çünkü hem gelirleri hem harcamaları azdır. Bunda en iyi gelir topraktan gelen, ikincisi başka mülklerden gelen, üçüncüsü de ödünç verilen paradan gelendir. Bunların dışında bütün idarelerde ortak olan ve üzerinde gelişigüzel değil, ciddiyetle durulması gereken bir şey vardır; en çok da bu idarede: harcamalar gelirleri aşmamalıdır.

1346a1_2

τέταρτον δὲ καὶ τελευταῖον τὴν ἰδιωτικήν. αὕτη δέ ἐστιν ἀνώμαλος μὲν διὰ τὸ δεῖν μὴ πρὸς ἕνα σκοπὸν οἰκονομεῖν, ἐλαχίστη δὲ διὰ τὸ καὶ τὰς προσόδους καὶ τὰ ἀναλώματα βραχέα γίνεσθαι. αὐτῆς δὲ ταύτης κρατίστη μὲν πρόσοδος ἡ ἀπὸ γῆς γινομένη, δευτέρα δὲ ἡ ἀπὸ τῶν ἄλλων ⟦ἐγκτημάτων⟧, τρίτη δὲ ἡ ἀπὸ ἀργυρίου. χωρὶς δὲ τούτων ὃ πάσαις μὲν ἐπικοινωνεῖται ταῖς οἰκονομίαις καὶ προσήκει σκοπεῖν αὐτὸ μὴ παρέργως, μάλιστα δὲ ταύτῃ, τὸ τἀναλώματα μὴ μείζω τῶν προσόδων γίνεσθαι.

1346a1_3Bu ayrımları yaptıktan sonra, uğraştığımız satraplığın ya da şehrin demin ayırdığımız gelirlerin hepsini, olmazsa en büyüklerini sağlayıp sağlayamayacağını düşünmeliyiz; sağlayabiliyorsa bunlardan yararlanmalıyız. Ardından şunlara bakmalıyız: Gelirlerden hangileri şu an hiç yoktur ama sağlanabilir, hangileri bugün küçüktür ama büyütülebilir? Şu an yapılan harcamalardan hangileri, ne kadar kısılırsa bütüne hiçbir zarar vermez?

1346a1_3

ἐπεὶ τοίνυν τὰς διαιρέσεις εἰρήκαμεν, μετὰ τοῦτο πάλιν νοητέον ἡμῖν, ἡ σατραπεία, περὶ ἣν ἂν πραγματευώμεθα, ἢ πόλις, πότερον ἃ πάντα ἄρτι διειλόμεθαἢ τὰ μέγιστα τούτων εἰ δυνατὴ φέρειν ἐστί, […] τούτοις χρηστέον· μετὰ δὲ τοῦτο ποῖαι τῶν προσόδων ἢ τὸ παράπαν οὐκ εἰσί, δυναταὶ δʼ εἰσὶ γενέσθαι, ἢ μικραὶ νῦν οὖσαι μείζους οἷαί τινες κατασκευασθῆναι, ἢ τῶν ἀναλωμάτων τῶν νῦν ἀναλουμένων, τίνα τε καὶ πόσα περιαιρεθέντα ⟨τὰ⟩ ὅλα μηθὲν βλάψει.

1346a20İdarelerden ve kısımlarından bu kadar söz ettik. Bizden öncekilerin para bulmak için yaptıklarından ya da ustalıkla yürüttükleri işlerden kayda değer bulduklarımızı da derledik. Bu derlemenin de faydasız olmadığı kanaatindeyiz; çünkü bunlardan bazıları zaman zaman insanın kendi uğraştığı işlere uyabilir.

1346a20

τὰ μὲν οὖν περὶ τὰς οἰκονομίας τε καὶ τὰ μέρη τὰ τούτων εἰρήκαμεν· ὅσα δέ τινες τῶν πρότερον πεπράγασιν εἰς πόρον χρημάτων ἢ τεχνικῶς τι διῴκησαν, ἃ ὑπελαμβάνομεν ἀξιόλογα αὐτῶν εἶναι, συναγηόχαμεν. οὐδὲ γὰρ ταύτην τὴν ἱστορίαν ἀχρεῖον ὑπολαμβάνομεν εἶναι. ἔστι γὰρ ὅτε τούτων ἐφαρμόσει τοῖς οἷα ἂν αὐτὸς πραγματεύηται.

1346a20_22. Bölüm

Korintoslu Kypselos, şehrin hâkimi olursa Korintosluların bütün varlığını Zeus'a adayacağına dair adak adamıştı. Sonra onlara mallarını kaydettirmelerini emretti.

1346a20_2

Κύψελος ὁ Κορίνθιος εὐξάμενος τῷ Διί, ἐὰν κύριος γένηται τῆς πόλεως, τὰ ὄντα Κορινθίοις πάντα ἀναθήσειν, ἐκέλευσεν αὐτοὺς ἀπογράψασθαι.

1346b Kayıt yapılınca herkesten malının onda birini aldı, kalanıyla da işlerini sürdürmelerini söyledi. Yıl dolunca aynı şeyi yine yaptı. Böylece on yılın sonunda hem kendisi adadığı her şeye sahip olmuştu, hem de Korintoslular yeni bir servet edinmişlerdi.

1346b

ἀπογραψαμένων δὲ τούτων τὸ δέκατον μέρος παρʼ ἑκάστου ἔλαβε, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐκέλευσεν ἐργάζεσθαι. περιελθόντος δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐποίησεν, ὥστε συνέβαινεν ἐν δέκα ἔτεσι κεῖνόν τε ἅπαντα ἔχειν, ἅπερ ἀνιέρωσεν, τούς τε Κορινθίους ἕτερα κεκτῆσθαι.

1346b1Naksoslu Lygdamis bir kısım vatandaşı sürgüne gönderdi. Mülklerini kimse çok ucuza almak dışında almak istemeyince, bunları sürgünlerin kendilerine sattı. Sürgünlerin, bazı atölyelerde yarım kalmış adak eserlerini de hem onlara hem de isteyen herkese, üzerine alanın adı yazılmak şartıyla sattı.

1346b1

Λύγδαμις Νάξιος ἐκβαλὼν φυγάδας, ἐπειδὴ τὰ κτήματα αὐτῶν οὐθεὶς ἠθέλησεν ἀλλʼ ἢ βραχέος ἀγοράζειν, αὐτοῖς τοῖς φυγάσιν ἀπέδοτο. τά τε ἀναθήματα, ὅσα ἦν αὐτῶν ἔν τισιν ἐργαστηρίοις ἡμίεργα ἀνακείμενα, ἐπώλει τοῖς τε φυγάσι καὶ τῶν ἄλλων τῷ βουλομένῳ ὥστʼ ἐπιγραφῆναι τὸ τοῦ πριαμένου ὄνομα.

1346b1_2Bizanslılar paraya sıkışınca devletin kutsal arazilerini sattılar: verimli olanları belli bir süre için, verimsiz olanları ebediyen. Dinî cemiyetlerin ve soyların arazilerini de, özel çiftliklerin içinde kalan arazileri de aynı şekilde sattılar; çünkü çevredeki mülk kimin elindeyse bunları yüksek fiyata satın alıyordu. Cemiyet üyelerine ise bunların yerine devletin gymnasionun, çarşının ya da limanın çevresindeki başka arazilerini verdiler. Çarşıda satıcıların mal sattığı yerleri, denizde balık avlama hakkını ve tuz satışını da sattılar. Hokkabazlardan, kâhinlerden, ilaç satıcılarından ve benzeri işlerle uğraşanlardan da kazançlarının üçte birini vergi olarak ödemelerini istediler. Para bozma işini tek bir bankaya sattılar; başka hiç kimse ne başkasına para satabiliyor ne de başkasından para alabiliyordu; bunu yapanın parasına el konurdu.

Kanunlarına göre anası da babası da vatandaş olmayan kimse vatandaş olamazdı. Paraya sıkışınca, anne babasından yalnız biri vatandaş olanın otuz mina ödeyerek vatandaş olabileceğine karar verdiler.

Bir kıtlık sırasında paraları da kalmayınca Karadeniz'den gelen gemileri zorla limanlarına soktular. Zaman geçip tüccarlar öfkelenince onlara yüzde on faiz ödediler; alıcılara da malın fiyatından ayrı olarak yüzde onluk bir ek ödeme koydular.

1346b1_2

Βυζάντιοι δὲ δεηθέντες χρημάτων τὰ τεμένη τὰ δημόσια ἀπέδοντο, τὰ μὲν κάρπιμα χρόνον τινά, τὰ δὲ ἄκαρπα ἀεννάως· τά τε θιασωτικὰ καὶ τὰ πατριωτικὰ ὡσαύτως, καὶ ὅσα ἐν χωρίοις ἰδιωτικοῖς ἦν· ὠνοῦντο γὰρ πολλοῦ ὧν ἦν καὶ τὸ ἄλλο κτῆμα. τοῖς δὲ θιασώταις ἕτερα χωρία, τὰ δημόσια, ὅσα ἦν περὶ τὸ γυμνάσιον ἢ τὴν ἀγορὰν ἢ τὸν λιμένα, τούς τε τόπους τοὺς ἀγοραίους, ἐν οἷς ἐπώλει τίς τι· καὶ τῆς θαλάττης τὴν ἁλιείαν, καὶ τὴν τῶν ἁλῶν ἁλ[ατ]οπωλίαν, τῶν τʼ ἐργαζομένων θαυματοποιῶν καὶ μάντεων καὶ φαρμακοπωλῶν καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιουτοτρόπων […] · τὸ τρίτον δὲ μέρος τοῦ ἐργαζομένου ἀποτελεῖν ἔταξαν. τῶν τε νομισμάτων τὴν καταλλαγὴν ἀπέδοντο μιᾷ τραπέζῃ, ἑτέρῳ δὲ οὐκ ἦν οὐθενὶ οὔτε ἀποδόσθαι ἑτέρῳ οὔτε πρίασθαι παρʼ ἑτέρου· εἰ δὲ μή, στέρησις ἦν. ὄντος δὲ νόμου αὐτοῖς μὴ εἶναι πολίτην ὃς ἂν μὴ ἐξ ἀστῶν ἀμφοτέρων ᾖ, χρημάτων δεηθέντες ἐψηφίσαντο τὸν ἐξ ἑνὸς ὄντα ἀστοῦ καταβαλόντα μνᾶς τριάκοντα εἶναι πολίτην. ἐν σιτοδείᾳ δὲ γενόμενοι καὶ ἀποροῦντες χρημάτων κατήγαγον τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τοῦ Πόντου· χρόνου δὲ γενομένου, τῶν ἐμπόρων ἀγανακτούντων, ἐτέλουν αὐτοῖς τόκους ἐπιδεκάτους, τοῖς δʼ ὠνουμένοις τι ἔταξαν χωρὶς τῆς τιμῆς διδόναι τὸ ἐπιδέκατον.

1347aŞehirde yerleşik bazı yabancılar (metoikos) mülk karşılığında borç para vermişlerdi, ama mülk edinme hakları yoktu. Bizanslılar, bunlardan isteyenin borcun üçte biri kadar parayı şehre ödeyerek mülke tam hakla sahip olmasına karar verdiler.

1347a

μετοίκων δέ τινων ἐπιδεδανεικότων ἐπὶ κτήμασιν, οὐκ οὔσης αὐτοῖς ἐγκτήσεως ἐψηφίσαντο τὸ τρίτον μέρος εἰσφέροντα τοῦ δανείου τὸν βουλόμενον κυρίως ἔχειν τὸ κτῆμα.

1347a1Atinalı Hippias, evlerin üst katlarından kamu yollarına taşan çıkıntıları, sokağa uzanan basamakları, parmaklıkları ve dışarı açılan kapıları sattı. Bunları evlerin sahipleri satın aldı ve böylece epey para toplandı.

Atinalıların elindeki parayı da geçersiz kıldı; bir fiyat belirleyip paraların kendisine getirilmesini emretti. İnsanlar yeni damgalı para basılsın diye toplandıklarında ise onlara aynı gümüşü geri verdi.

Triyerarkhlık, phylarkhlık, khoregia ya da bunun gibi başka bir kamu hizmeti için harcama yapacak olanlara ılımlı bir bedel biçti; isteyen bu bedeli öderse o hizmeti yerine getirmiş sayılanlar arasına yazılacaktı.

Ayrıca ölen her kişi için Akropolis'teki Athena'nın rahibesine bir khoiniks arpa, bir khoiniks buğday ve bir obol getirilmesini buyurdu; çocuğu doğan herkes de aynısını getirecekti.

1347a1

Ἱππίας [ὁ] Ἀθηναῖος τὰ ὑπερέχοντα τῶν ὑπερῴων εἰς τὰς δημοσίας ὁδοὺς καὶ τοὺς ἀναβαθμοὺς καὶ τὰ προφράγματα καὶ τὰς θύρας τὰς ἀνοιγομένας ἔξω ἐπώλησεν· ὠνοῦντο οὖν ὧν ἦν τὰ κτήματα, καὶ συνελέγη χρήματα οὕτω συχνά. τό τε νόμισμα τὸ ὂν Ἀθηναίοις ἀδόκιμον ἐποίησε, τάξας δὲ τιμὴν ἐκέλευσε πρὸς αὑτὸν ἀνακομίζειν· συνελθόντων δὲ ἐπὶ τῷ κόψαι ἕτερον χαρακτῆρα, ἐξέδωκε τὸ αὐτὸ ἀργύριον. ὅσοι τε τριηραρχεῖν ἢ φυλαρχεῖν ἢ χορηγεῖν ἤ τινα εἰς ἑτέραν λειτουργίαν τοιαύτην ἤμελλον δαπανᾶν, τίμημα τάξας μέτριον ἐκέλευσε τὸν βουλόμενον ἀποτίσαντα τοῦτο ἐγγράφεσθαι εἰς τοὺς λελειτουργηκότας. τῇ τε ἱερείᾳ τῇ τῆς Ἀθηνᾶς τῆς ἐν ἀκροπόλει ὑπὲρ τοῦ ἀποθανόντος φέρειν χοίνικα κριθῶν καὶ πυρῶν ἑτέραν καὶ ὀβολόν, καὶ ὅτῳ ἂν παιδάριον γένηται, τὸ αὐτὸ τοῦτο.

1347a1_2Potidaia'da oturan Atinalılar savaş için paraya ihtiyaç duyunca herkesin mal varlığını kaydettirmesini emrettiler. Ama herkes varlığının tamamını kendi demosunda toplu olarak değil, her mülkü bulunduğu yerde ayrı ayrı kaydettirecekti; böylece yoksullar mallarına daha düşük değer biçebilecekti. Hiç mülkü olmayan da kendi şahsına iki mina değer biçecekti. Herkes bu kayıtlar üzerinden, kendi adına yazılan miktarı şehre eksiksiz ödedi.

1347a1_2

Ἀθηναῖοι δὲ οἱ ἐν Ποτιδαίᾳ οἰκοῦντες δεόμενοι χρημάτων εἰς τὸν πόλεμον ἀπογράψασθαι ἅπασι συνέταξαν τὰς οὐσίας, μὴ ἁθρόας εἰς τὸν αὑτοῦ δῆμον ἕκαστον, ἀλλὰ κατὰ κτῆμα ἐν ᾧ τόπῳ ἕκαστον εἴη, ἵνα οἱ πένητες δύνωνται ὑποτιμᾶσθαι· ὅτῳ δὲ μὴ ἦν κτῆμα μηθέν, τὸ σῶμα διμναῖον τιμήσασθαι. ἀπὸ τούτων οὖν εἰσέφερον τὸ ἐπιγραφὲν ἕκαστος σῷον τῇ πόλει.

1347a20Antissalılar Dionysia bayramını görkemle kutlamaya alışkındı: bir yıl önceden hazırlanır, başka pek çok şeye ve pahalı kurbanlıklara para harcarlardı. Şehir paraya sıkıştığında ve bayram yaklaşmışken Antissalı Sosipolis onları şuna ikna etti: Dionysos'a, gelecek yıl iki katını sunacaklarına dair adak adayacaklar, bu yıl için toplanan hazırlıkları ise satacaklardı. Böylece ihtiyacı karşılayacak hayli para toplandı.

1347a20

⟨Σωσίπολις⟩ Ἀντισσαῖος [δέ], δεηθείσης τῆς πόλεως χρημάτων, εἰθισμένων [δὲ] αὐτῶν λαμπρῶς ἄγειν Διονύσια, ἐν οἷς ἄλλα τε πολλὰ ἀνήλισκον ἐξ ἐνιαυτοῦ παρασκευάζοντες καὶ ἱερεῖα πολυτελῆ, ὑπογύου δὲ οὔσης ταύτης τῆς ἑορτῆς, ἔπεισεν αὐτοὺς τῷ μὲν Διονύσῳ εὔξασθαι ἐς νέωτα ἀποδώσειν διπλάσια, ταῦτα δὲ συναγαγόντας ἀποδόσθαι. συνελέγη οὖν αὐτοῖς χρήματα οὐκ ὀλίγα πρὸς τὴν χρείαν.

1347a20_2Lampsakoslular, şehirlerine pek çok triyerin geleceğini bekledikleri bir sırada, bir medimnos arpa unu dört drahmi ederken çarşı esnafına bunu altı drahmiden satmalarını emrettiler; üç drahmi eden bir khous zeytinyağını dört buçuk drahmiden satacaklardı; şarap ve öteki mallar için de aynı şeyi yaptılar. Satıcı eski fiyatı aldı,

1347a20_2

Λαμψακηνοὶ δὲ προσδοκίμων οὐσῶν τριηρῶν πολλῶν πρὸς αὐτούς, ὄντος μεδίμνου τῶν ἀλφίτων τετραδράχμου, προσέταξαν τοῖς ἀγοραίοις πωλεῖν ἑξάδραχμον, καὶ τοῦ ἐλαίου τὸν χοᾶ ὄντα δραχμῶν ⟨τριῶν⟩, τεττάρων καὶ τριωβόλου, τοῦ τε οἴνου καὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως. τὴν μὲν οὖν ἀρχαίαν τιμὴν ἐλάμβανεν ὁ ἰδιώτης,

1347b fazlasını ise şehir aldı ve böylece şehir bol para buldu.

1347b

τὸ δὲ πλέον ἡ πόλις, καὶ εὐπόρησε χρημάτων.

1347b1Herakleialılar Bosporos'taki tiranlara karşı kırk gemi gönderirken yeterli paraları yoktu. Bunun üzerine tüccarlardan bütün tahılı, zeytinyağını, şarabı ve öteki erzakı, bedelini ileride ödemek üzere vadeyle satın aldılar. Tüccarların da işine geliyordu bu, çünkü malı perakende satmak yerine yükü toptan satmış oluyorlardı. Herakleialılar askerlere iki aylık ücretlerini verdiler, erzakı da yük gemileriyle orduyla birlikte götürdüler ve her gemiye bir hazinedar koydular. Düşman topraklarına varınca askerler her şeyi bu gemilerden satın aldı. Böylece komutanlar ücretleri bir daha ödemeden önce para yeniden toplanmış oluyordu; sonuçta askerler evlerine dönünceye kadar aynı gümüş dönüp dolaşıp yeniden onlara verildi.

1347b1

Ἡρακλεῶται πέμποντες ναῦς τετταράκοντα ἐπὶ τοὺς ἐν Βοσπόρῳ τυράννους, οὐκ εὐπορούμενοι χρημάτων παρὰ τῶν ἐμπόρων συνηγόρασαν τόν τε σῖτον πάντα καὶ τὸ ἔλαιον καὶ τὸν οἶνον καὶ τὴν ἄλλην ἀγοράν χρόνου διισταμένου ἐν ᾧ ἔμελλον ἀποδώσειν τὴν τιμήν. τοῖς δὲ δὴ ἐμπόροις καλῶς εἶχε μὴ κοτυλίζειν, ἀλλʼ ἁθρόα τὰ φορτία πεπρᾶσθαι, ἐκεῖνοί τε διδόντες ⟦διμήνου⟧ μισθὸν παρῆγον [ἀλλὰ] τὴν ἀγορὰν ἐν ὁλκάσι, ⟨καὶ⟩ ἄνδρα ταμίαν ἐπέστησαν ἐφʼ ἑκάστῃ τῶν νεῶν. ἀφικομένων δʼ εἰς τὴν πολεμίαν αὐτῶν ἠγόραζον οἱ στρατιῶται παρὰ τούτων ἅπαντα. πρότερον ⟨οὖν⟩ συνελέγη ἀργύριον ἤ ἐδίδοσαν οἱ στρατηγοὶ πάλιν τὸν μισθόν, ὥστε συνέβαινε ταὐτὸ [τὸ] ἀργύριον δίδοσθαι ἕως εἰς οἶκον ἀπῆλθον.

1347b1_2Samoslular yurtlarına dönebilmek için Lakedaimonlulardan para isteyince, Lakedaimonlular kendilerinin, kölelerinin ve yük hayvanlarının bir gün aç kalmasına, her birinin o gün harcayacağı kadarını da Samoslulara vermesine karar verdiler.

1347b1_2

Λακεδαιμόνιοι Σαμίων δεηθέντων χρήματα αὐτοῖς εἰς τὴν κάθοδον δοῦναι, ἐψηφίσαντο μίαν ἡμέραν καὶ αὐτοὺς καὶ τοὺς οἰκέτας καὶ τὰ ὑποζύγια νηστεῦσαι, ὅσον δὲ ἐδαπάνα ἕκαστος, τοσοῦτον δοῦναι τοῖς Σαμίοις.

1347b1_3Khalkedonlular şehirlerinde çok sayıda paralı asker barındırıyor, ama onlara borçlu oldukları ücreti ödeyemiyorlardı. Bunun üzerine, vatandaşlardan ya da yerleşik yabancılardan herhangi bir şehre veya kişiye karşı misilleme olarak el koyma hakkı bulunup bu hakkı kullanmak isteyenlerin kaydolmalarını ilan ettiler. Pek çok kişi kaydolunca, Karadeniz'e giden gemilere makul bir bahaneyle el koydular. Bu el koymaların hesabını vereceklerini söyleyip bir süre de belirlediler. Epey para toplanınca askerlerin ücretini ödeyip onları gönderdiler, el konan mallar hakkında da yargılama yaptılar. Haksız yere malına el konanlara şehir zararlarını kendi gelirlerinden ödedi.

1347b1_3

Χαλκηδόνιοι δέ, ξένων ἐν τῇ πόλει συχνῶν παρʼ αὐτοῖς γινομένων, ὀφείλοντες αὐτοῖς μισθὸν οὐκ ἠδύναντο διαλῦσαι. ἀνήγγειλαν οὖν, εἴ τις τῶν πολιτῶν ἢ μετοίκων σῦλον ἔχει κατὰ πόλεως ἢ ἰδιώτου καὶ βούλεται λαβεῖν, ἀπογράψασθαι. ἀπογραψαμένων δὲ συχνῶν, τὰ πλοῖα τὰ πλέοντα εἰς τὸν Πόντον ἐσύλων μετὰ προφάσεως εὐλόγου. ἔταξαν δὲ χρόνον ἐν ᾧ λόγον ὑπὲρ αὐτῶν ἔφασαν ποιήσασθαι. συλλεγέντων δὲ χρημάτων συχνῶν, τοὺς μὲν στρατιώτας ἀπήλλαξαν, ὑπὲρ δὲ τῶν σύλων διεδικάσαντο. τοῖς δὲ μὴ δικαίως συληθεῖσιν ἡ πόλις ἀπὸ τῶν προσόδων ἀπεδίδου.

1347b20Kyzikoslular arasında iç çatışma çıkmış, halk üstün gelmiş, zenginler tutuklanmıştı. Kyzikoslular askerlere para borçlu olduklarından, tutuklananları öldürmek yerine onlardan para alıp sürgüne göndermeye karar verdiler.

1347b20

Κυζικηνοὶ δὲ στασιάσαντες πρὸς ἀλλήλους, ἐπικρατήσαντος τοῦ δήμου, τῶν δὲ πλουσίων συνειλημμένων, ὀφείλοντες χρήματα στρατιώταις ἐψηφίσαντο μὴ θανατῶσαι τοὺς συνειλημμένους, ἀλλὰ χρήματα πραξαμένους φυγαδεῦσαι.

1347b20_2Khiosluların, borçların devlet kayıtlarına geçirilmesini buyuran bir kanunu vardı. Paraya sıkışınca

1347b20_2

Χῖοι δέ, νόμου ὄντος αὐτοῖς ἀπογράφεσθαι τὰ χρέα εἰς τὸ δημόσιον, δεηθέντες χρημάτων

1348a borçluların borçlarını şehre ödemesine, şehrin de ana parayı ödeyecek imkânı buluncaya kadar alacaklılara faizi kendi gelirlerinden ödemesine karar verdiler.

1348a

ἐψηφίσαντο τοὺς ὀφείλοντας μὲν ἀποδοῦναι τῇ πόλει τὰ δάνεια, τὴν δὲ πόλιν ἐκ τῶν προσόδων τοὺς τόκους τοῖς δεδανεικόσι καταφέρειν, ἕως ἂν καὶ τὸ ἀρχαῖον εὐπορήσωσιν.

1348a1Kral, Karia tiranı Mausolos'a haraçları ödemesi için haber gönderince Mausolos ülkenin en varlıklı kişilerini topladı ve kralın haraç istediğini, ama kendisinin parası olmadığını söyledi. Önceden ayarladığı adamlar hemen kalkıp her biri ne kadar vereceğini açıkladı. Onlar böyle yapınca daha varlıklı olanlar, kimi utancından kimi korkusundan, onlardan çok daha fazlasını vaat edip ödediler.

Mausolos bir başka sefer paraya sıkışınca Mylasalıları meclise topladı. Başkenti olan bu şehrin surları bulunmadığını, kralın ise üzerine yürüdüğünü söyledi. Herkesin getirebildiği kadar çok para getirmesini emretti; şimdi verecekleri parayla geri kalan mallarını kurtarmış olacaklardı. Çok para toplanınca parayı aldı, sur konusunda ise tanrının şimdilik inşaata izin vermediğini söyledi.

1348a1

Μαύσωλος ὁ Καρίας τύραννος, πέμποντος βασιλέως πρὸς αὐτὸν ἐπὶ τῷ τοὺς φόρους δοῦναι, συναγαγὼν τοὺς εὐπορωτάτους ἐν τῇ χώρᾳ ἔλεγεν ὅτι ὁ βασιλεὺς αἰτεῖ τοὺς φόρους, αὐτὸς δὲ οὐκ εὐπορεῖται. κατασκευαστοὶ δʼ ἄνδρες αὐτῷ εὐθέως ἐπηγγέλλοντο ὅσον εἰσοίσει ἕκαστος. τούτων δὲ τοῦτο πραξάντων, οἱ εὐπορώτεροι τὰ μὲν αἰσχυνόμενοι τὰ δὲ φοβούμενοι πολλῷ τούτων ⟨πλείω⟩ ἐπηγγέλλοντο καὶ εἰσέφερον. πάλιν δεηθεὶς χρημάτων ἐξεκκλησιάσας τοῖς Μυλασσεῦσιν ἔλεγεν ὅτι μητρόπολις οὖσα ἡ πόλις αὐτοῦ αὕτη ἀτείχιστός ἐστιν, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπʼ αὐτὸν στρατεύει. ἐκέλευσεν οὖν τοὺς Μυλασσεῖς φέρειν ἕκαστον ὅτι πλεῖστα χρήματα, φάσκων αὐτοὺς τοῖς νῦν εἰσενεχθεῖσι καὶ τὰ λοιπὰ σῴζειν. εἰσενεχθέντων δὲ πολλῶν τὰ μὲν χρήματα εἶχε, τὸ δὲ τεῖχος οὐκ ἔφη τὸν θεὸν ⟨ἐᾶν⟩ ἐν τῷ παρόντι οἰκοδομεῖν.

1348a1_2Mausolos'un valisi Kondalos ülkeyi dolaşırken biri ona koyun, domuz ya da buzağı sunarsa, vereni ve tarihi kaydeder, hayvanı alıp evine götürmesini ve kendisi dönünceye kadar beslemesini isterdi. Yeterince zaman geçtiğini düşündüğünde de hem beslenen hayvanı hem de getirisini hesaplayıp geri isterdi. Kral yollarına sarkan ya da düşen ağaçların ürününü de satardı.

Askerlerden biri ölünce cenaze için kapıdan geçiş vergisi olarak bir drahmi isterdi. Böylece hem para kazanır, hem de komutanlar bir askerin ne zaman öldüğü konusunda onu aldatamazdı.

Lykialıların saçlarını uzun taşımayı sevdiklerini görünce, kraldan mektup geldiğini söyledi: Kral takma saç yapımı için saç gönderilmesini istiyormuş, Mausolos da onların saçlarını kestirmesini emretmiş. Ama, dedi, kendisine belli bir baş vergisi öderlerse saçı Yunanistan'dan getirtecekti. Lykialılar istediğini seve seve verdiler ve bu kalabalık halktan çok para toplandı.

1348a1_2

Κόνδαλος Μαυσώλου ὕπαρχος, ὁπότε διαπορευομένῳ αὐτῷ διὰ τῆς χώρας προσενέγκοι τις πρόβατονἢ ὗν ἢ μόσχον, ἀπογραψάμενος τὸν δόντα καὶ τὸν χρόνον, ἀπαγαγόντα εἰς οἶκον ἐκέλευε τρέφειν ἕως ἂν ἐπανέλθοι· ὁπότε δὲ δοκοίη χρόνος ἱκανὸς εἶναι, αὐτό τε τὸ τραφὲν καὶ τὴν ἐπικαρπίαν λογισάμενος ἀπῄτει. τῶν τε δένδρων τὰ ὑπερέχοντα ἢ πίπτοντα εἰς τὰς ὁδοὺς τὰς βασιλικὰς ἐπώλει ὡς τὰς ἐπικαρπίας. τῶν δὲ στρατιωτῶν εἴ τις τελευτήσειε, διαπύλιον ἀπῄτει δραχμὴν τοῦ σώματος· ἅμα τε οὖν ἐντεῦθεν καὶ ἀργύριον ἐλάμβανεν, ἅμα τε οἱ ἡγεμόνες οὐ παρεκρούοντο αὐτόν, πότε τετελεύτηκεν ὁ στρατιώτης. τούς τε Λυκίους ὁρῶν ἀγαπῶντας τὸ τρίχωμα φορεῖν, ἔφησε γράμματα ἥκειν παρὰ βασιλέως, κόμας ἀποστεῖλαι εἰς προκόμια, προστετάχθαι οὖν αὐτῷ ὑπὸ Μαυσώλου ἀποκεῖραι αὐτούς. ἔφησεν οὖν, εἰ βούλονται ἐπικεφάλαιον τακτὸν αὐτῷ δοῦναι, μεταπέμψασθαι ἐκ τῆς Ἑλλάδος κόμην, οἱ δὲ ἀσμένως ἔδοσαν ὃ ᾔτει, καὶ συνελέγη χρήματα πολλὰ ἀπὸ ὄχλου πολλοῦ.

1348a20Phokaia'yı yöneten Rodoslu Aristoteles paraya sıkışmıştı. Phokaialılar arasında iki hizip olduğunu görünce hiziplerden biriyle gizlice görüştü.

1348a20

Ἀριστοτέλης Ῥόδιος ἄρχων Φωκαίας, ἀπορῶν χρημάτων, ὁρῶν στάσεις οὔσας δύο τῶν Φωκαίων, λόγους ἐποιήσατο πρὸς τὴν ἑτέραν στάσιν ἐν ἀπορρήτοις,

1348b Onlara, öbür hizbin işleri kendi lehine çevirmesi karşılığında ona para teklif ettiğini, ama kendisinin parayı daha çok onlardan almayı ve şehrin yönetimini onlara bırakmayı tercih ettiğini söyledi. Bunu duyanlar istediği parayı hemen bulup verdiler. O da bunlardan aldığını öbür hizbe gösterdi; onlar da en az o kadar vereceklerini söylediler. İki taraftan da parayı alınca onları barıştırdı.

Vatandaşlar arasında pek çok dava bulunduğunu, savaş yüzünden uzun zamandır büyük haksızlıkların biriktiğini görünce bir mahkeme kurdu ve belirlediği süre içinde dava açmayanların eski şikâyetleri için artık yargılama yapılmayacağını ilan etti. Sonra pek çok davanın teminat parasını ve temyiz davalarını cezalarıyla birlikte kendi önüne getirtti; aracılar vasıtasıyla iki taraftan da para alarak hayli para topladı.

1348b

φάσκων αὑτῷ διδόναι χρήματα τοὺς ἑτέρους ἐφʼ ᾧ αὐτοῖς τὰ πράγματα ἐγκλῖναι, αὐτὸς δὲ μᾶλλον βούλεσθαι παρὰ τούτων λαβεῖν καὶ τὰ περὶ τὴν πόλιν τούτοις διοικεῖν παραδοῦναι. ἀκούσαντες δὲ ταῦτα εὐθέως τὰ χρήματα οἱ παρόντες πορίσαντες ὅσα ἐκέλευσεν ἔδωκαν. ὁ δὲ τοῖς ἑτέροις πάλιν ἔδειξεν ἃ εἰληφὼς εἴη παρὰ τῶν ἑτέρων· οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ ἔφασαν οὐκ ἐλάττω δώσειν. λαβὼν δὲ παρʼ ἀμφοτέρων κατήλλαξεν αὐτοὺς πρὸς ἀλλήλους. τοῖς τε πολίταις κατιδὼν οὔσας δίκας πολλὰς, καὶ μεγάλας ἐκ πολλοῦ χρόνου ἀδικίας τουτοῖς διὰ πολέμου, δικαστήριον καθίσας προεῖπεν, ὅσοι ἂν μὴ δικάσωνται χρόνῷ ὃν ἐθηκε, μηκέτι εἶναι ὑπὲρ τῶν προτέρων ἐγκλημάτων κρίσεις. τότε δὴ παραβόλιον πολλῶν δικῶν καὶ τὰς ἐκκλήτους μετʼ ἐπιτιμίων ἐφʼ αὑτὸν ποιούμενος καὶ παρʼ ἑκατέρων ἀργύριον διʼ ἑτέρων λαμβάνων, συνήγαγεν οὐκ ὀλίγα χρήματα.

1348b1Klazomenaililer kıtlık çekiyor, para da bulamıyorlardı. Elinde zeytinyağı bulunan kişilerin bunu faizle şehre ödünç vermesine karar verdiler; bu ürün onların topraklarında bol yetişir. Yağ ödünç verilince gemiler kiraladılar ve bunları tahıl aldıkları ticaret merkezlerine gönderdiler; tahılın karşılığında yağın değeri rehin oldu.

Askerlere yirmi talant ücret borçluydular; ödeyemedikleri için komutanlara yılda dört talant faiz veriyorlardı. Ana paradan hiçbir şey düşmediği, hep boşuna para harcadıkları için yirmi talant gümüş değerinde demir para bastılar. Sonra bu parayı şehrin en varlıklılarına, her birine payına düşeni vererek dağıttılar ve onlardan aynı miktarda gümüş aldılar. Böylece hem bu kişilerin gündelik ihtiyaçları için harcayacak parası oldu, hem de şehir borçtan kurtuldu. Ardından onlara faizi şehrin gelirlerinden ödediler; ana parayı da her seferinde bölüştürüp her birine payına düşeni verdiler ve demir paraları geri topladılar.

1348b1

Κλαζομένιοι δʼ ἐν σιτοδείᾳ ὄντες χρημάτων τε ἀποροῦντες ἐψηφίσαντο, παρʼ οἷς ἔλαιόν ἐστι τῶν ἰδιωτῶν, δανεῖσαι τῇ πόλει ἐπὶ τόκῳ· γίνεται δὲ πολὺς οὗτος ὁ καρπὸς ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν. δανεισάντων δὲ μισθωσάμενοι πλοῖα ἀπέστειλαν εἰς τὰ ἐμπόρια, ὅθεν αὐτοῖς ἧκε σῖτος, ὑποθήκης γενομένης τῆς τοῦ ἐλαίου τιμῆς. ὀφείλοντές στρατιώταις μισθὸν εἴκοσι τάλαντα καὶ οὐ ⟨δοῦναι⟩ δυνάμενοι τόκον ἔφερον τοῖς ἡγεμόσι τέτταρα τάλαντα τοῦ ἐνιαυτοῦ· ἐπεὶ δὲ τοῦ μὲν ἀρχαίου ἀπέκοπτον οὐθέν, ἀεὶ δὲ μάτην ἐδαπάνων, νόμισμα ἔκοψαν σιδηροῦν εἰς ἀργυρίου λόγον εἴκοσι ταλάντων, εἶτα διδόντες τοῖς εὐπορωτάτοις ἐν τῇ πόλει κατὰ λόγον ἑκάστῳ ἀργύριον παρʼ ἐκείνων ἔλαβον ἴσον. οἵ τε οὖν ἰδιῶται εἶχον εἰς τὰς καθʼ ἡμέραν χρείας ἀναλίσκειν καὶ ἡ πόλις τοῦ χρέους ἀπηλλάγη. δεύτερον δὲ ἐκ τῶν προσόδων ἐκείνοις τόν τε τόκον κατέφερον ⟨καὶ⟩ ἀεὶ διαιροῦντες ἑκάστῳ πρὸς μέρος διεδίδοσαν, τοὺς δὲ σιδηροῦς ἐκομίζοντο.

1348b20Selymbrialılar paraya sıkışmıştı. Kıtlık zamanında tahıl ihracını yasaklayan bir kanunları vardı […]; ama ellerinde eski tahıl bulunuyordu. Kişilerin, her biri bir yıllık yiyeceğini ayırmak şartıyla, tahıllarını belirlenen fiyattan şehre teslim etmelerine karar verdiler.

1348b20

Σηλυβριανοὶ δὲ δεηθέντες χρημάτων, νόμου ὄντος αὐτοῖς σίτου μὴ ἐξάγειν […] ἐν λιμῷ γενομένοις, ἐκείνοις δὲ ὑπάρχοντος σίτου παλαιοῦ, ἐψηφίσαντο τῇ πόλει παραδοῦναι τοὺς ἰδιώτας τὸν σῖτον τῆς τεταγμένης τιμῆς,

1349a Sonra da uygun gördükleri bir fiyat koyarak isteyene ihraç izni verdiler.

1349a

ὑπολειπόμενον ἕκαστον ἐνιαυτοῦ τροφήν· εἶτα ἐξαγωγὴν ἔδωκαν τῷ βουλομένῳ, τάξαντες τιμὴν ἣν ἐδόκει καλῶς ἔχειν αὐτοῖς.

1349a1Abydosluların toprakları iç çekişme yüzünden işlenmeden kalmıştı; yerleşik yabancılar da alacaklarını hâlâ tahsil edemedikleri için onlara hiçbir şey ödünç vermiyordu. Bunun üzerine Abydoslular, isteyenin çiftçilere toprağı işleyebilsinler diye ödünç vermesine karar verdiler: Ürün kaldırılınca ilk önce bu alacaklılar alacak, öbür alacaklılar ise kalandan alacaktı.

1349a1

Ἀβυδηνοὶ δέ, διὰ στασιασμὸν τῆς χώρας ἀργοῦ γενομένης, καὶ τῶν μετοίκων οὐ προϊεμένων αὐτοῖς οὐδὲν διὰ τὸ καὶ ἔτι ὀφείλειν, ἐψηφίσαντο τὸν βουλόμενον τοῖς γεωργοῖς δανείζειν, ὡς ἐργάσωνται, ὡς πρώτοις αὐτοῖς ἐσομένης τῆς κομιδῆς ἐκ τοῦ καρποῦ, τοῖς δὲ ἄλλοις ἐκ τῶν λειπομένων.

1349a1_2Ephesoslular paraya sıkışınca kadınların altın takmasını yasaklayan bir kanun çıkardılar; kadınlar o sırada ellerinde ne kadar altın varsa onu şehre ödünç vereceklerdi.

Tapınaktaki sütunların bazılarına da ödenecek bir bedel biçtiler; bu bedeli ödeyenin adı, sütunu o adamış gibi üzerine yazılabilecekti.

1349a1_2

Ἐφέσιοι δεηθέντες χρημάτων νόμον ἔθεντο μὴ φορεῖν χρυσὸν τὰς γυναῖκας, ὅσον δὲ νῦν ἔχουσι δανεῖσαι τῇ πόλει. τῶν τε κιόνων ⟨τισὶ⟩ τῶν ἐν τῷ νεῷ τάξαντες ἀργύριον ὃ δεῖ καταβαλεῖν εἴων ἐπιγράφεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ δόντος τὸ ἀργύριον ὡς ἀνατεθεικότος.

1349a1_3Syrakusalı Dionysios para toplamak isteyince meclisi topladı ve Demeter'i gördüğünü, tanrıçanın kadınların süslerinin tapınağa getirilmesini emrettiğini söyledi. Kendisi kendi evindeki kadınların süslerini zaten getirmişti; tanrıçanın öfkesine uğramamak için başkalarından da bunu yapmalarını istedi. Yapmayanın tapınak soymakla suçlanacağını da söyledi. Hem tanrıçadan hem de ondan çekinen herkes elindekini getirince, tanrıçaya kurban sundu ve süsleri, tanrıçadan ödünç almış gibi alıp götürdü. Aradan zaman geçip kadınlar yine altın takmaya başlayınca da altın takmak isteyen her kadının tapınağa belli bir bedel adamasını emretti.

Triyer yaptırmaya hazırlanırken paraya ihtiyacı olacağını biliyordu. Meclisi toplayıp bir şehrin kendisine teslim edilmek üzere olduğunu, bunun için paraya ihtiyacı olduğunu söyledi ve vatandaşlardan kişi başı iki stater istedi; onlar da verdiler. İki üç gün sonra, iş suya düşmüş gibi yaparak onları övdü ve herkese verdiğini geri ödedi. Böylece vatandaşların gönlünü kazandı. Sonra yine para istedi; onlar da parayı geri alacaklarını sanarak verdiler. O ise parayı alıp gemi yapımı için alıkoydu.

Gümüşü yetmeyince kalaydan para bastırdı; meclisi toplayıp basılan para lehine uzun uzun konuştu. Vatandaşlar da, istemeseler bile, herkesin eline geçen parayı kalay değil, gümüş sayacağına dair karar aldılar.

1349a1_3

Διονύσιος Συρακούσιος βουλόμενος χρήματα συναγαγεῖν, ἐκκλησίαν ποιήσας ἔφησεν ἑωρακέναι τὴν Δήμητραν, καὶ κελεύειν τὸν τῶν γυναικῶν κόσμον εἰς τὸ ἱερὸν ἀποκομίζειν. αὐτὸς μὲν οὖν τῶν παρʼ αὑτῷ γυναικῶν τὸν κόσμον τοῦτο πεποιηκέναι· ἠξίου δὲ καὶ τοὺς ἄλλους, μή τι μήνιμα παρὰ τῆς θεοῦ γένηται· τὸν δὲ μὴ τοῦτο ποιήσαντα ἔνοχον ἔφησεν ἱεροσυλίας ἔσεσθαι. ἀνενεγκάντων δὲ πάντων ἃ εἶχον διά τε τὴν θεὸν καὶ διʼ ἐκεῖνον, θύσας τῇ θεῷ τὸν κόσμον ἀπηνέγκατο ὡς παρὰ τῆς θεοῦ δεδανεισμένος. προελθόντος δὲ χρόνου καὶ τῶν γυναικῶν πάλιν φορουσῶν, ἐκέλευσε τὴν βουλομένην χρυσοφορεῖν τάγμα τι ἀνατιθέναι ἐν τῷ ἱερῷ. τριηρεῖς τε ναυπηγεῖσθαι μέλλων ᾔδει ὅτι δεήσοιτο χρημάτων. ἐκκλησίαν οὖν συναγαγὼν ἔφη πόλιν αὑτῷ τινα προδίδοσθαι, εἰς ἣν δεῖσθαι χρημάτων, ἠξίου τε αὑτῷ τοὺς πολίτας εἰσενέγκαι δύο στατῆρας ἕκαστον· οἳ δʼ εἰσήνεγκαν. διαλιπὼν δὲ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ὡς διημαρτηκὼς τῆς πράξεως, ἐπαινέσας αὐτοὺς ἀπέδωκεν ἑκάστῳ ὃ εἰσήνεγκαν. ποιήσας δὲ τοῦτο ἀνεκτήσατο τοὺς πολίτας. εἶτα πάλιν […] οἰόμενοι ἀπολήψεσθαι εἰσήνεγκαν· ὃ δὲ λαβὼν εἶχεν εἰς τὴν ναυπηγίαν. οὐκ εὐπορῶν δὲ ἀργυρίου νόμισμα ἔκοψε καττιτέρου, καὶ συναγαγὼν ἐκκλησίαν πολλὰ τοῦ κεκομμένου νομίσματος ὑπερεῖπεν· οἳ δὲ ἐψηφίσαντο καὶ μὴ βουλόμενοι ἕκαστος ὃ ἂν εἵλετο ἔχειν ὡς ἀργυροῦν ἀλλὰ μὴ καττιτέρινον.

1349bBir başka sefer paraya sıkışınca vatandaşlardan katkı istedi; onlar ellerinde para olmadığını söylediler. O da sanki darda kaldığı için yapıyormuş gibi kendi evindeki eşyaları çıkarıp satışa koydu. Syrakusalılar satın aldıkça herkesin ne aldığını kaydettirdi; bedeller ödenince de herkesin aldığı eşyayı geri getirmesini emretti.

Vatandaşlar vergiler yüzünden hayvan beslemez olmuştu. Dionysios şimdilik elindekinin kendisine yettiğini, bu yüzden şimdi hayvan edinenlerin vergiden muaf tutulacağını söyledi. Pek çok kişi vergi ödemeyeceğini sanarak çabucak çok sayıda hayvan edindi. O ise vakti geldiğini düşününce hayvanlara değer biçilmesini emredip vergi koydu. Aldatıldıklarına öfkelenen vatandaşlar hayvanlarını kesip satmaya başladılar. Bunun üzerine her gün yalnız belli sayıda hayvan kesilmesine izin verdi. Onlar da bu kez hayvanları kurban olarak kesmeye başladılar; o da dişi hayvan kurban edilmesini yasakladı.

Bir başka sefer paraya sıkışınca yetimlere ait evlerin kendisine bildirilmesini emretti. Başkaları bu evleri bildirince, her yetim reşit oluncaya kadar onların parasını kullandı.

Rhegion'u ele geçirince meclisi topladı ve Rhegionlulara, onları köle olarak satmaya hakkı olduğunu, ama şimdi savaşa harcanan parayı ve kişi başı üç minayı alırsa onları serbest bırakacağını söyledi. Rhegionlular sakladıkları ne varsa ortaya çıkardılar; yoksullar da varlıklılardan ve yabancılardan borç alarak istediği parayı buldular. Dionysios parayı aldıktan sonra yine de hepsini köle olarak sattı; daha önce saklanmış, ama artık ortaya çıkmış olan bütün eşyalarını da aldı.

Vatandaşlardan geri ödemek üzere borç para almıştı. Geri istediklerinde herkesin elindeki bütün gümüşü kendisine getirmesini emretti; getirmeyenin cezası ölümdü. Gümüş getirilince sikkelerin üzerine yeni bir damga vurdu ve her drahmiyi iki drahmi değerinde piyasaya sürdü; böylece hem önceki borcunu hem de kendisine getirilen parayı ödemiş oldu.

Yüz gemiyle Tyrrhenia'ya gidip Leukothea tapınağından bol miktarda altın ve gümüşle birlikte hayli başka değerli eşya aldı. Denizcilerin de ellerine çok şey geçtiğini bildiğinden

1349b

πάλιν τε δεηθεὶς χρημάτων ἠξίου τοὺς πολίτας εἰσενεγκεῖν αὑτῷ· οἳ δʼ οὐκ ἔφασαν ἔχειν. ἐξενέγκας οὖν τὰ σκεύη τὰ παρʼ αὑτοῦ ἐπώλει, ὡς δὴ διʼ ἀπορίαν τοῦτο ποιῶν· ἀγοραζόντων δὲ Συρακουσίων ἀπεγράφετο τί ἕκαστος ἀγοράσειεν· ἐπεὶ δὲ τὴν τιμὴν κατέβαλον, ἐκέλευσε τὸ σκεῦος ἀναφέρειν ἕκαστον ὃ ἠγόρασεν. τῶν τε πολιτῶν διὰ τὰς εἰσφορὰς οὐ τρεφόντων βοσκήματα, εἶπεν ὅτι ἱκανὰ ἦν αὑτῷ πρὸς τοσοῦτον· τοὺς οὖν νῦν τι κτησαμένους ἀτελεῖς ἔσεσθαι. πολλῶν δὲ ταχὺ κτησαμένων πολλὰ βοσκήματα, ὡς ἀτελῆ ἑξόντων, ἐπεὶ καιρὸν ᾤετο εἶναι, τιμήσασθαι κελεύσας ἐπέβαλε τέλος. οἱ οὖν πολῖται ἀγανακτήσαντες ἐπὶ τῷ ἐξηπατῆσθαι, σφάζοντες ἐπώλουν. ὡς δὲ πρὸς τοῦτο ἔταξε σφάζεσθαι ὅσα δεῖ τῆς ἡμέρας, οἱ δὲ πάλιν ἱερόθυτα ἐποίουν· ὁ δὲ ἀπεῖπε θῆλυ μὴ θύειν. πάλιν τε δεηθεὶς χρημάτων ἐκέλευσεν ἀπογράψασθαι [χρημάτων] πρὸς αὑτὸν ὅσοι οἶκοί εἰσιν ὀρφανικοί. ἀπογραψαμένων δὲ ἄλλων τὰ τούτων χρήματα ἀπεχρᾶτο, ἕως ἕκαστος εἰς ἡλικίαν ἔλθοι. Ῥήγιόν τε καταλαβών, ἐκκλησίαν συναγαγὼν εἶπε διότι δικαίως μὲν ἂν ἐξανδραποδισθεῖεν ὑπʼ αὐτοῦ, νῦν μέντοι τὰ εἰς τὸν πόλεμον ἀνηλωμένα χρήματα κομισάμενος καὶ ὑπὲρ ἑκάστου σώματος τρεῖς μνᾶς ἀφήσειν αὐτούς. οἱ δὲ Ῥηγῖνοι ὅσα ποτʼ ἦν αὐτοῖς ἀποκεκρυμμένα ἐμφανῆ ἐποίουν καὶ οἱ ἄποροι παρὰ τῶν εὐπορωτέρων καὶ παρὰ τῶν ξένων δανειζόμενοι ἐπόρισαν ἃ ἐκέλευσε χρήματα. λαβὼν δὲ ταῦτα παρʼ αὐτῶν τά τε σώματα πάντα οὐδὲν ἧττον ἀπέδοτο τά τε σκεύη, ἃ τότε ἦν ἀποκεκρυμμένα, ἐμφανῆ ἅπαντα ἔλαβε. δανεισάμενός τε παρὰ τῶν πολιτῶν χρήματα ἐπʼ ἀποδόσει, ὡς ἀπῄτουν αὐτόν, ἐκέλευσεν ἀναφέρειν ὅσον ἔχει τις ἀργύριον πρὸς αὐτόν· εἰ δὲ μή, θάνατον ἔταξε τὸ ἐπιτίμιον. ἀνενεχθέντος δὲ τοῦ ἀργυρίου, ἐπικόψας χαρακτῆρα ἐξέδωκε τὴν δραχμὴν δύο δυναμένην δραχμὰς καὶ τό τε ὀφειλόμενον πρότερον […] ἀνήνεγκαν πρὸς αὐτόν. εἰς Τυρρηνίαν τε πλεύσας ναυσὶν ἑκατόν, ἔλαβεν ἐκ τοῦ τῆς Λευκοθέας ἱεροῦ χρυσίον τε καὶ ἀργύριον πολὺ καὶ τὸν ἄλλον κόσμον οὐκ ὀλίγον. εἰδὼς δὲ ὅτι καὶ οἱ ναῦται πολλὰ ἔχουσι,

1350a herkesin aldığının yarısını kendisine getirmesini, öbür yarısını ise alanın tutabileceğini ilan etti; getirmeyenin cezası ölümdü. Denizciler yarısını getirince kalanın kendilerinde kalacağını sanıp korkusuzca getirdiler. O ise bunları alınca kalanın da yarısını getirmelerini emretti.

1350a

κήρυγμα ἐποιήσατο τὰ ἡμίσεα ὧν ἔχει ἕκαστος ἀναφέρειν πρὸς αὑτόν, τὰ δʼ ἡμίσεα ἔχειν τὸν λαβόντα· τῷ δὲ μὴ ἀνενέγκαντι θάνατον ἔταξε τὸ ἐπιτίμιον. ὑπολαβόντες δὲ οἱ ναῦται ἀνενεγκόντες τὰ ἡμίσεα τὰ κατάλοιπα ἔχειν, ἀδεῶς ἀνήνεγκαν· ὃ δʼ ἐπείπερ ἐκεῖνα ἔλαβεν, ἐκέλευσε πάλιν τὰ ἡμίσεα ἀναφέρειν.

1350a1Mendaililer limanlardan ve öteki vergilerden gelen geliri şehrin idaresine harcıyor, toprak ve ev vergilerini ise tahsil etmeyip yalnızca bu mülklerin sahiplerini deftere yazıyorlardı. Paraya ihtiyaç duyduklarında borçlular borçlarını ödüyordu. Böylece aradaki süre boyunca bu parayı faizsiz kullanmış olmanın kazancını sağlıyorlardı.

Olynthoslularla savaşırken paraya sıkışınca, ellerinde köleler bulunduğundan, herkesin yanında bir kadın ve bir erkek köle bırakılıp geri kalanların şehre satılmasına karar verdiler. Böylece vatandaşlar şehre borç para vermiş oluyordu.

1350a1

Μενδαῖοι δὲ τὰ μὲν ἀπὸ λιμένων καὶ τῶν ἄλλων τελῶν αὐτοῖς προσπορευόμενα ἐχρῶντο εἰς διοίκησιν τῆς πόλεως, τὰ δὲ ἀπὸ τῆς γῆς καὶ οἰκιῶν τέλη οὐκ ἔπραττον, ἀλλʼ ἀνέγραφον τοὺς ἔχοντας· ὁπότε δὲ δεηθεῖεν χρημάτων, ἀπεδίδοσαν ⟨οι⟩ ὀφείλοντες· ἐκέρδαινον οὖν τὸν παρεληλυθότα χρόνον ἀτόκοις τοῖς χρήμασιν ἀποκεχρημένοι. πολεμοῦντες ⟨τὲ⟩ πρὸς Ὀλυνθίους καὶ δεόμενοι χρημάτων, ὄντων αὐτοῖς ἀνδραπόδων, ἐψηφίσαντο καταλειπομένων ἑνὶ ἑκάστῳ θήλεος καὶ ἄρρενος τὰ ἄλλα ἀποδόσθαι τῇ πόλει, ὡς ἐκδανεῖσαι τοὺς ἰδιώτας χρήματα.

1350a1_2Makedonya'da liman vergisinin tahsil hakkı çoğunlukla yirmi talanta satılırdı; Kallistratos bunun iki katını getirtti. Çünkü bu hakkı hep varlıklıların satın aldığını, sebebinin de yirmi talant için her biri birer talantlık kefiller göstermek zorunluluğu olduğunu görmüştü. Bunun üzerine, isteyen herkesin satın alabileceğini, kefil olarak da bedelin yalnız üçte birini karşılayacak kadar, ya da herkes kaç kişiyi ikna edebilirse o kadar kişi göstermesinin yeteceğini önceden ilan ettirdi.

1350a1_2

Καλλίστρατος ἐν Μακεδονίᾳ πωλουμένου τοῦ ἐλλιμενίου ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἴκοσι ταλάντων, ἐποίησεν εὑρεῖν τὸ διπλάσιον· κατιδὼν γὰρ ὠνουμένους τοὺς εὐπορωτέρους ἀεὶ διὰ τὸ δεῖν ταλαντιαίους καθιστάναι τοὺς ἐγγύους τῶν εἴκοσι ταλάντων,προεκήρυξεν ὠνεῖσθαι τὸν βουλόμενον καὶ τοὺς ἐγγύους καθιστάναι τοῦ τρίτου μέρους καὶ καθʼ ὁπόσον ἕκαστος δύνηται πείθειν.

1350a20Atinalı Timotheos Olynthoslularla savaşırken gümüşü tükenince tunçtan para bastırıp askerlere dağıttı. Askerler kızınca, tüccarların ve çarşı esnafının her şeyi onlara bu parayla da aynı şekilde satacağını söyledi. Tüccarlara ise, kimden tunç para alırlarsa onunla da memleketin ürünlerini ve yağmadan getirilen malları satın alabileceklerini, ellerinde artakalan tunç parayı da kendisine getirip karşılığında gümüş alacaklarını önceden bildirdi.

Kerkyra çevresinde savaşırken yine darda kalmıştı. Askerler ücretlerini istiyor, sözünü dinlemiyor, düşman tarafına geçeceklerini söylüyorlardı. Timotheos onları toplayıp şöyle dedi: fırtınalar yüzünden para kendisine ulaşamamıştı; ama elinde o kadar bol para vardı ki önceden verdiği üç aylık erzak parasını onlara bağışlıyordu.

1350a20

Τιμόθεος Ἀθηναῖος πολεμῶν πρὸς Ὀλυνθίους καὶ ἀπορούμενος ἀργυρίου, κόψας χαλκὸν διεδίδου τοῖς στρατιώταις. ἀγανακτούντων δὲ τῶν στρατιωτῶν ἔφη αὐτοῖς τοὺς ἐμπόρους τε καὶ ἀγοραίους ἅπαντα ὡσαύτως πωλήσειν. τοῖς δʼ ἐμπόροις προεῖπεν, ὃν ἄν τις λάβῃ χαλκόν, τούτου πάλιν ἀγοράζειν τά τʼ ἐκ τῆς χώρας ὤνια καὶ τὰ ἐκ τῶν λειῶν ἀγόμενα· ὃς δʼ ἂν περιλειφθῇ αὐτοῖς χαλκός, πρὸς αὐτὸν ἀναφέροντας ἀργύριον λαμβάνειν. περὶ Κέρκυραν δὲ πολεμῶν καὶ ἀπόρως διακείμενος καὶ τῶν στρατιωτῶν αἰτούντων τοὺς μισθοὺς καὶ ἀπειθούντων αὐτῷ καὶ πρὸς τοὺς ὑπεναντίους φασκόντων ἀποπορεύεσθαι, ἐκκλησίαν συναγαγὼν ἔφησεν οὐ δύνασθαι διὰ τοὺς χειμῶνας παραγενέσθαι αὑτῷ ἀργύριον, ἐπεὶ τοσαύτην εἶναι περὶ αὑτὸν εὐπορίαν, ὥστε τὴν προδεδομένην τριμήνου σιταρχίαν δωρεὰν αὐτοῖς διδόναι·

1350bAskerler, gerçekten para gelmesi beklenmeseydi Timotheos'un onlara bu kadar parayı asla gözden çıkarmayacağını düşündüler ve o istediği işleri yoluna koyana kadar ücret konusunda seslerini çıkarmadılar.

Samos'u kuşatırken, adanın ürünlerini ve tarlalardaki her şeyi bizzat Samosluların kendilerine sattı; böylece askerlerin ücretleri için bol para elde etti. Yeni gelenler yüzünden ordugâhta erzak kıtlaşınca, öğütülmüş tahılın ve bir medimnostan az tahılın satılmasını, sıvılardan da bir metretesten az hiçbir şeyin satılmasını yasakladı. Bunun üzerine taksiarkhlar ve lokhagoslar toptan satın alıp askerlere dağıtmaya başladılar; yeni gelenler ise erzaklarını yanlarında getiriyor, ayrılırken de artan bir şey olursa satıyorlardı. Böylece askerlerin erzakı bol oldu.

1350b

οἱ δὲ ὑπολαβόντες οὐκ ἄν ποτε προέσθαι τοσαῦτα χρήματα τὸν Τιμόθεον αὐτοῖς, εἰ μὴ τῇ ἀληθείᾳ προσδόκιμα ἦν τὰ χρήματα πρὸς αὐτόν, ἡσυχίαν εἶχον ὑπὲρ τῶν μισθῶν ἕως ἐκεῖνος διῳκήσατο ἃ ἐβούλετο. Σάμον δὲ πολιορκῶν τοὺς καρποὺς καὶ τὰ ἐπὶ τῶν ἀγρῶν ἀπεδίδοτο αὐτοῖς τοῖς Σαμίοις, ὥστε εὐπόρησε χρημάτων εἰς μισθοὺς τοῖς στρατιώταις. τῶν τε ἐπιτηδείων ἐπεὶ σπάνις ἦν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διὰ τοὺς ἀφικνουμένους, ἀπηγόρευσε μὴ πωλεῖν σῖτον ἀληλεσμένον μηδὲ μέτρον ἔλασσον ἢ μέδιμνον, μηδὲ τῶν ὑγρῶν μηθὲν ἔλαττον ἢ μετρητήν. οἱ μὲν οὖν ταξίαρχοί τε καὶ λοχαγοὶ ἀγοράζοντες ἀθρόα διεδίδοσαν τοῖς στρατιώταις, οἱ δὲ εἰσαφικνούμενοι ἦγον αὑτοῖς τὰ ἐπιτήδεια· ὁπότε δὲ ἀπαλλάττοιντο, εἴ τι περίλοιπον εἴη αὐτοῖς, ἐπώλουν. ὥστε συνέβαινεν εὐπορεῖσθαι τοὺς στρατιώτας τῶν ἐπιτηδείων.

1350b1Persli Didales'in askerleri vardı. Günlük ihtiyaçlarını düşman topraklarından sağlayabiliyordu, ama onlara verecek parası yoktu. Borcunu ödeme zamanı gelip ücretler istenince şöyle bir hileye başvurdu. Askerleri toplayıp parasız olmadığını, parasının bir yerde durduğunu söyledi ve yerini de bildirdi. Sonra ordugâhı kaldırıp oraya doğru yürüdü. Yere yaklaşınca öne geçip içeri girdi ve oradaki tapınaklarda ne kadar gümüş kap kacak varsa aldı. Ardından katırları gümüş para taşıyorlarmış gibi yükletip yükleri göze çarpacak şekilde yürüdü. Askerler bunu görünce taşınan her şeyin gümüş olduğunu sandılar ve ücretlerini alacaklarına güvendiler. Didales, bu gümüşün damgalanması için Amisos'a gitmek gerektiğini söyledi. Amisos'a giden yol hem günlerce sürüyordu hem de kışın geçiliyordu. Bütün bu süre boyunca orduya yalnızca erzak vererek idare etti.

Ordugâhtaki zanaatkârları ve alım satım yapan küçük esnafı da kendi elinde tuttu; bu işlerden hiçbirini başka birinin yapmasına izin yoktu.

1350b1

Διδάλης Πέρσης ἔχων στρατιώτας τὰ μὲν καθʼ ἡμέραν πορίζειν ἐδύνατο ἐκ τῆς πολεμίας αὐτοῖς, νόμισμα δὲ οὐκ ἔχων διδόναι, ἀπαιτούμενος δέ, χρόνου γενομένου οὗ ὤφειλε, τεχνάζει τοιόνδε.ἐκκλησίαν συναγαγὼν ἔφη οὐκ ἀπορεῖσθαι χρημάτων, ἀλλʼ εἶναι αὑτῷ ἐν χωρίῳ τινί, λέγων ἐν ᾧ εἴη. καὶ ἀναζεύξας ἐβάδιζεν ἐπʼ αὐτό· εἶτα, ὡς ἐγγὺς τοῦ χωρίου ἐγένετο, προελθὼν εἰς αὐτὸ ἔλαβεν ἐκ τῶν ἐνόντων ἱερῶν ὅσος ἐνῆν κοῖλος ἄργυρος· εἶτʼ ἐπισκευάσας τὰς ἡμιόνους ὡς ἀγούσας ἀργύριον παραφαινούσας τε ταῦτα ἐβάδιζεν. ἰδόντες δὲ οἱ στρατιῶται καὶ νομίσαντες ἅπαντα εἶναι ἄργυρον τὰ ἀγόμενα, ἐθάρρησαν ὡς κομιούμενοι τὸν μισθόν. ὁ δὲ ἔφη δεῖν εἰς Ἀμισὸν ἐλθόντας ἐπισημήνασθαι· ἦν δʼ εἰς τὴν Ἀμισὸν ὁδὸς πολλῶν τε ἡμερῶν καὶ χειμέριος· τὸν δὴ χρόνον τοῦτον ἀπεχρᾶτο τῷ στρατοπέδῳ τὰ ἐπιτήδεια μόνον διδούς. τούς ⟨τε⟩ τεχνίτας τοὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ αὐτὸς εἶχε καὶ τοὺς καπήλους τοὺς μεταβαλλομένους τι· ἄλλῳ δὲ οὐκ ἦν οὐθενὶ οὐθὲν τούτων ποιεῖν.

1350b20Atinalı Khabrias, Mısır kralı Taos sefere çıkacağı sırada paraya ihtiyaç duyunca ona şunu öğütledi: rahiplere, masraflar yüzünden bazı tapınakların kapatılması ve rahiplerin çoğunun görevden alınması gerektiğini söylemeliydi.

1350b20

Χαβρίας Ἀθηναῖος Ταῲ τῷ Αἰγυπτίων βασιλεῖ ἐκστρατεύοντι καὶ δεομένῳ χρημάτων συνεβούλευε τῶν τε ἱερῶν τινα καὶ τῶν ἱερέων τὸ πλῆθος φάναι πρὸς τοὺς ἱερεῖς δεῖν παραλυθῆναι διὰ τὴν δαπάνην.

1351aRahipler bunu duyunca, her biri kendi tapınağının yerinde kalmasını istediğinden, ayrı ayrı kendi paralarından ona para verdiler. Kral hepsinden parayı alınca, Khabrias ona, rahiplere tapınak ve kendileri için önceden yaptıkları harcamanın ancak onda birini yapmalarını, geri kalanını ise Pers kralıyla savaş bitene kadar kendisine ödünç vermelerini emretmesini söyledi.

Ayrıca her evin belirlenen bir miktarı ödemesini, kişi başına da aynı şekilde bir miktar alınmasını; tahıl satılırken satıcıyla alıcının fiyattan ayrı olarak her artabe başına bir obol vermesini; gemilerden, atölyelerden ve başka herhangi bir işle uğraşanlardan da kazancın onda birinin alınmasını emretmesini öğütledi.

Kral ülkeden sefere çıkmak üzereyken de, kimin elinde damgasız gümüş ya da altın varsa kendisine getirmesini emretmesini söyledi. İnsanların çoğu getirince, Khabrias krala bunu kullanmasını, borç verenleri de vergilerden ödeme yapsınlar diye nomarkhlara havale etmesini öğütledi.

1351a

ἀκούσαντες δὲ οἱ ἱερεῖς καὶ τὸ ἱερὸν παρʼ αὑτοῖς ἕκαστοι βουλόμενοι εἶναι, καὶ ἴδια αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς ἐδίδοσαν χρήματα. ἐπεὶ δὲ παρὰ πάντων εἰλήφει, προστάξαι αὐτοῖς ἐκέλευσεν εἰς μὲν τὸ ἱερὸν καὶ εἰς αὑτὸν τῆς δαπάνης ἧς πρότερον ἐποιοῦντο τὸ δέκατον μέρος ποιεῖσθαι, τὰ δὲ λοιπὰ αὑτῷ δανεῖσαι, ἕως ὁ πόλεμος ὁ πρὸς βασιλέα διαλυθῇ. ἀπʼ οἰκίας δὲ ἑκάστης κελεῦσαι ἅπαντας εἰσενέγκαι τάξαντα ὃ δεῖ, καὶ ἀπὸ τοῦ σώματος ὡσαύτως· τοῦ σίτου τε πωλουμένου χωρὶς τῆς τιμῆς διδόναι τὸν πωλοῦντα καὶ ὠνούμενον ἀπὸ τῆς ἀρτάβης τὸν ὀβολόν· ἀπό τῶν πλοίων τε καὶ ἐργαστηρίων καὶ τῶν ἄλλην τινὰ ἐργασίαν εχόντων τῆς ἐργασίας μέρος τὸ δέκατον κελεῦσαι ἀποτελεῖν. ἐκστρατεύειν δʼ αὐτῷ μέλλοντι ἐκ τῆς χώρας, εἴ τίς τι ἔχει ἄσημον ἀργύριον ἢ χρυσίον, κελεῦσαι ἐνέγκαι πρὸς αὑτόν· ἐνεγκάντων δὲ τῶν πλείστων, ἐκέλευσε τούτῳ μὲν ἐκεῖνον χρῆσθαι, τοὺς δὲ δανείσαντας συστῆσαι τοῖς νομάρχαις, ὥστʼ ἐκ τῶν φόρων αὐτοῖς ἀποδοῦναι.

1351a1Kotys asker topladığında, Atinalı İphikrates ona şu yolla para buldu. Yönettiği insanlara, kendisi için kişi başına üç medimnosluk toprak ekmelerini emretmesini söyledi. Bu yapılınca çok büyük miktarda tahıl toplandı. Kotys bunu ticaret limanlarına indirip sattı ve bol para elde etti.

1351a1

Ἰφικράτης Ἀθηναῖος, Κότυος συναγαγόντος στρατιώτας, ἐπόρισεν αὐτῷ χρήματα τρόπον τοιοῦτον.ἐκέλευσε τῶν ἀνθρώπων ὧν ἦρχε προστάξαι κατασπεῖραι αὐτῷ γῆν τριῶν μεδίμνων· τούτου δὲ πραχθέντος συνελέγη σίτου πολὺ πλῆθος. καταγαγὼν οὖν ἐπὶ τὰ ἐμπόρια ἀπέδοτο, καὶ εὐπόρησε χρημάτων.

1351a20Trakyalı Kotys asker toplamak için Perinthoslulardan borç para istedi, ama Perinthoslular vermediler. Bunun üzerine, hiç olmazsa bazı yerlerde nöbet tutmak üzere vatandaşlarından adamlar vermelerini istedi; böylece şimdi oralarda nöbet tutan askerleri başka işte kullanabilecekti. Perinthoslular, o yerlere kendilerinin hâkim olacağını düşünerek bunu hemen yaptılar. Kotys ise gönderilenleri hapse attı ve adamlarını geri almak istiyorlarsa, ödünç istediği parayı göndermelerini emretti.

1351a20

Κότυς Θρᾷξ παρὰ Περινθίων ἐδανείζετο χρήματα εἰς τοὺς στρατιώτας συναγαγεῖν· οἱ δὲ Περίνθιοι οὐκ ἐδίδοσαν αὐτῷ. ἠξίωσεν οὖν αὐτοὺς ἄνδρας γε τῶν πολιτῶν φρουροὺς δοῦναι εἰς χωρία τινά, ἵνα τοῖς ἐκεῖ στρατιώταις νῦν φρουροῦσι σχῇ ἀποχρήσασθαι. οἱ δὲ τοῦτο ταχέως ἐποίησαν, οἰόμενοι τῶν χωρίων κύριοι ἔσεσθαι. ὁ δὲ Κότυς τοὺς ἀποσταλέντας εἰς φυλακὴν ποιήσας τὰ χρήματα αὐτοὺς ἐκέλευσεν ἀποστείλαντας, ἃ ἐδανείζετο παρʼ αὐτῶν, κομίσασθαι.

1351a20_2Rodoslu Mentor, Hermeias'ı yakalayıp yerlerini ele geçirince, Hermeias'ın atadığı yöneticileri görevlerinde bıraktı. Hepsi kendini güvende hissedip sakladıkları ya da bir kenara koydukları ne varsa yanlarında taşımaya başlayınca, onları tutuklayıp sahip oldukları her şeyi ellerinden aldı.

1351a20_2

Μέντωρ Ῥόδιος Ἑρμείαν συλλαβὼν καὶ τὰ χωρία αὐτοῦ κατασχὼν τοὺς ἐπιμελητὰς εἴασε κατὰ χώραν τοὺς ὑπὸ τοῦ Ἑρμείου καθεστηκότας. ἐπεὶ δὲ ἐθάρρησάν τε ἅπαντες καί, εἴ τί ποτʼ ἦν αὐτοῖς ἀποκεκρυμμένον ἢ ὑπεκκείμενον, μεθʼ αὑτῶν εἶχον, συλλαβὼν αὐτοὺς πάντα παρείλετο ἃ εἶχον.

1351bRodoslu Memnon Lampsakos'a hâkim olunca paraya ihtiyaç duydu ve en zengin Lampsakoslulara belli miktarda gümüş ödeme yükledi; bu paranın onlara öteki vatandaşlardan geri ödeneceğini söyledi. Öteki vatandaşlar da paralarını getirince, bunu da kendisine ödünç vermelerini emretti ve ne zaman geri ödeyeceğini belirledi.

Yine paraya ihtiyaç duyunca, gelirlerden geri almak üzere para ödemelerini istedi. Onlar da paralarının yakında geri ödeneceğini düşünerek ödediler. Ama gelirlerin taksitleri gelince, bunlara da ihtiyacı olduğunu, onlara sonra faiziyle ödeyeceğini söyledi.

Yanında savaşan askerlerin yılda altı günlük erzak parasını ve ücretini kesiyordu. Bu günlere “hesap dışı günler” diyor, o günlerde onların ne nöbet tuttuğunu, ne yürüdüğünü, ne de masraf yaptığını ileri sürüyordu.

Daha önce askerlere erzak parasını ayın ikinci günü verirken, ilk ay üç gün, ertesi ay beş gün geciktirdi. Bu şekilde ödeme gününü ileri ite ite ayın otuzuna kadar getirdi.

1351b

Μέμνων Ῥόδιος κυριεύσας Λαμψάκου δεηθεὶς χρημάτων ἐπέγραψε τοῖς πλουσιωτάτοις αὐτῶν πλῆθός τι ἀργυρίου, τούτοις δὲ τὴν κομιδὴν ἔσεσθαι παρὰ τῶν ἄλλων πολιτῶν ἔφησεν· ἐπεὶ δὲ οἱ ἄλλοι πολῖται εἰσήνεγκαν, ἐκέλευσε καὶ ταῦτα αὑτῷ δανεῖσαι ἐν χρόνῳ διειπάμενος ἐν ᾧ πάλιν αὐτοῖς ἀποδώσει. πάλιν τε δεηθεὶς χρημάτων ἠξίωσεν αὐτοὺς εἰσενέγκαι, κομίσασθαι δὲ ἐκ τῶν προσόδων· οἳ δʼ εἰσήνεγκαν ὡς διὰ ταχέων αὐτοῖς ἐσομένης τῆς κομιδῆς· ἐπεὶ δὲ καὶ αἱ καταβολαὶ τῶν προσόδων παρῆσαν, ἔφησεν ἐπʼ αὐτῷ χρείαν εἶναι καὶ τούτων, ἐκείνοις δὲ ὕστερον ἀποδώσειν σὺν τόκῳ. τῶν τε στρατευομένων παρʼ αὐτῷ παρῃρεῖτο τὰς σιταρχίας καὶ τοὺς μισθοὺς ἓξ ἡμερῶν τὸν ἐνιαυτόν, φάσκων ταύταις ταῖς ἡμέραις οὔτε φυλακὴν αὐτοῖς οὐδεμίαν οὔτε πορείαν οὔτε δαπάνην ποιεῖσθαι, τὰς ἐξαιρεσίμους λέγων. τόν τε πρὸ τοῦ χρόνον διδοὺς τοῖς στρατιώταις τῇ δευτέρᾳ τῆς νουμηνίας τὴν σιταρχίαν, τῷ μὲν πρώτῳ μηνὶ παρέβη τρεῖς ἡμέρας, τῷ δʼ ἐχομένῳ πέντε. τοῦτον δὲ τὸν τρόπον προῆγεν, ἕως εἰς τὴν τριακάδα ἦλθεν.

1351b1Oreoslu Kharidemos Aiolis'te bazı yerlere hâkimdi. Artabazos üzerine yürüyünce askerleri için paraya ihtiyaç duydu. Halk önce ona para verdi, sonra artık parası kalmadığını söyledi. Kharidemos, en varlıklı olduğunu düşündüğü yerin halkına, ellerinde para ya da değerli bir eşya varsa bunları başka bir yere göndermelerini, kendisinin de onlara muhafız vereceğini söyledi; aynı sırada bunu kendisinin de yaptığını herkes görüyordu. İnsanlar ikna olunca onları şehrin biraz dışına çıkardı, yanlarındakileri arattı, ihtiyacı olan kadarını aldı ve onları yine yerlerine geri götürdü.

Yönettiği şehirlerde, kimsenin evinde hiçbir silah bulundurmamasını, bulunduranın da ilan ettiği miktarda gümüş ceza ödeyeceğini duyurdu. Sonra bu işi hiç umursamadı, üzerinde durmadı. İnsanlar bu duyurunun boş yere yapıldığını düşünerek ellerindeki silahları olduğu yerde tuttular. Kharidemos ise ansızın evleri arattı ve kimin evinde silah bulduysa ondan cezayı tahsil etti.

1351b1

Χαρίδημος Ὠρείτης ἔχων τῆς Αἰολίδος τινὰ χωρία, ἐπιστρατεύοντος ἐπʼ αὐτὸν Ἀρταβάζου χρημάτων ἐδεῖτο εἰς τοὺς στρατιώτας. τὸ μὲν οὖν πρῶτον εἰσέφερον αὐτῷ, εἶτα οὐκέτι ἔφασαν ἔχειν· ὁ δὲ Χαρίδημος, ὃ ᾤετο χωρίον εὐπορώτατον εἶναι, ἐκέλευσεν [καὶ] εἴ τι νόμισμα ἔχουσιν ἤ τι ἄλλο σκεῦος ἀξιόλογον, εἰς ἕτερον χωρίον ἀποστέλλειν, παραπομπὴν δὲ δώσειν· ἅμα δὲ καὶ αὐτὸς τοῦτο ποιῶν φανερὸς ἦν. πεισθέντων δὲ τῶν ἀνθρώπων, προαγαγὼν αὐτοὺς τῆς πόλεως μικρὸν καὶ ἐρευνήσας ἃ εἶχον, ἔλαβεν ὅσων ἐδεῖτο, ἐκείνους δὲ πάλιν εἰς τὸ χωρίον ἀπῆγεν. κήρυγμά τε ποιησάμενος ἐν ταῖς πόλεσιν, ὧν ἦρχε, μηδένα μηδὲν ὅπλον κεκτῆσθαι ἐν τῇ οἰκίᾳ, εἰ δὲ μή, ἀποτείσειν ἀργύριον ὃ ἐπεκήρυξεν, ἠμέλει καὶ οὐδεμίαν ἐπιστροφὴν ἐποιεῖτο. τῶν δὲ ἀνθρώπων οἰομένων τὸ κήρυγμα μάτην αὐτὸν πεποιῆσθαι, εἶχον ἃ ἔτυχον ἕκαστοι κεκτημένοι κατὰ χώραν. ὁ δʼ ἔρευναν ἐξαίφνης ποιησάμενος τῶν οἰκιῶν, παρʼ οἷς εὗρεν ὅπλον τι, ἐπράττετο τὸ ἐπιτίμιον.

1351b20Makedonyalı Philoksenos adında biri Karia satrabıyken paraya ihtiyaç duydu ve Dionysia şenliğini düzenleyeceğini söyledi.

1351b20

Φιλόξενός τις Μακεδὼν Καρίας σατραπεύων δεηθεὶς χρημάτων Διονύσια ἔφασκε μέλλειν ἄγειν,

1352aKarialıların en varlıklılarını önceden khoregos olarak deftere yazdı ve hazırlamaları gerekenleri emretti. Hoşnutsuz olduklarını görünce gizlice adamlar gönderip bu kamu hizmetinden kurtulmak için ne vermeye razı olduklarını sordurdu. Onlar da başlarını ağrıtmamak ve kendi işlerinden uzak kalmamak için harcayacaklarını düşündüklerinden çok daha fazlasını vereceklerini söylediler. Philoksenos bunlardan verdiklerini aldı, sonra başkalarını deftere yazdı; ta ki istediği parayı ve her birinin elinden ne geliyorsa onu alana kadar.

1352a

καὶ χοραγοὺς προέγραψε τῶν Καρῶν τοὺς εὐπορωτάτους καὶ προσέταττεν αὐτοῖς ἃ δεῖ παρασκευάζειν. ὁρῶν δʼ αὐτοὺς δυσχεραίνοντας, ὑποπέμπων τινὰς ἠρώτα, τί βούλονται δόντες ἀπαλλαγῆναι τῆς λειτουργίας. οἱ δὲ πολλῷ πλέον ἢ ὅσον ᾤοντο ἀναλώσειν ἔφασαν δώσειν τοῦ μὴ ὀχλεῖσθαι καὶ ἀπὸ τῶν ἰδίων ἀπεῖναι. ὁ δὲ παρὰ τούτων λαβὼν ὃ ἐδίδοσαν ἑτέρους κατέγραψεν, ἕως ἔλαβε παρὰ τούτων ἃ ἐβούλετο καὶ προσῆν παρʼ ἑκάστοις.

1352a1Suriyeli Euaises Mısır satrabıyken nomarkhların kendisine isyan etmek üzere olduğunu sezdi. Onları saraya çağırıp hepsini astırdı; yakınlarına ise hapiste olduklarını söyletti. Yakınlarından her biri kendi adamı için pazarlığa girişti ve tutuklananları parayla kurtarmaya çalıştılar. Euaises her biri için anlaşıp kararlaştırılan parayı aldı, sonra her birine ölüsünü teslim etti.

1352a1

Εὐαίσης Σύρος Αἰγύπτου σατραπεύων, ἀφίστασθαι μελλόντων τῶν νομαρχῶν ἀπʼ αὐτοῦ αἰσθόμενος, καλέσας αὐτοὺς εἰς τὰ βασίλεια ἐκρέμα ἅπαντας· πρὸς δὲ τοὺς οἰκείους ἐκέλευσε λέγειν ὅτι ἐν φυλακῇ εἰσιν. ἕκαστος οὖν τῶν οἰκείων ἔπραττον ὑπὲρ ἑκάστου, καὶ χρημάτων ἐξεωνοῦντο τοὺς συνειλημμένους. ὁ δὲ διομολογησάμενος ὑπὲρ ἑκάστου καὶ λαβὼν τὰ ὁμολογηθέντα ἀπέδωκεν ἑκάστοις τὸν νεκρόν.

1352a1_2İskenderiyeli Kleomenes Mısır satrabıyken bir kıtlık çıktı; başka yerlerde şiddetliydi, Mısır'da ise ılımlıydı. Kleomenes tahıl ihracını yasakladı. Nomarkhlar, tahıl ihraç edilemediği için vergilerini ödeyemeyeceklerini söyleyince, ihracata izin verdi ama tahıla ağır bir vergi koydu. Böylece hem az tahıl ihraç edilse de yüksek vergi alıyor, hem de nomarkhların bahanesini ortadan kaldırmış oluyordu.

Timsahın tanrı sayıldığı nomosu gemiyle geçerken uşaklarından birini bir timsah kaptı. Kleomenes rahipleri çağırıp, ilk haksızlığa uğrayan kendisi olduğu için timsahlardan öç alacağını söyledi ve onların avlanmasını emretti. Rahipler de tanrıları hor görülmesin diye toplayabildikleri kadar altın toplayıp ona verdiler; o da ancak böylece vazgeçti.

Kral İskender ona Pharos yakınında bir şehir kurmasını ve daha önce Kanobos'ta olan ticaret limanını oraya taşımasını emretmişti. Kleomenes gemiyle Kanobos'a inip oradaki rahiplere ve mülk sahiplerine, onları başka yere yerleştirmek için geldiğini söyledi. Rahipler ve yerleşik halk, ticaret limanı yerinde kalsın diye aralarında para toplayıp ona verdiler. O da parayı alıp o zaman çekip gitti. Sonra inşaat için her şey hazır olunca yeniden gemiyle indi

1352a1_2

Κλεομένης Ἀλεξανδρεὺς Αἰγύπτου σατραπεύων, λιμοῦ γενομένου ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις τόποις σφόδρα, ἐν Αἰγύπτῳ δὲ μετρίως, ἀπέκλεισε τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σίτου. τῶν δὲ νομαρχῶν φασκόντωνοὐ δυνήσεσθαι τοὺς φόρους ἀποδοῦναι τῷ μὴ ἐξάγεσθαι τὸν σῖτον, ἐξαγωγὴν μὲν ἐποίησε, τέλος δὲ πολὺ τῷ σίτῳ ἐπέβαλεν, ὥστε συνέβαινεν αὐτῷ, εἰ μὴ […] , ἐξαγομένου ὀλίγου πολὺ τέλος λαμβάνειν, αὐτούς τε τοὺς νομάρχας πεπαῦσθαι τῆς προφάσεως. διαπλέοντος δʼ αὐτοῦ τὸν νομόν, οὗ ἐστι θεὸς ὁ κροκόδειλος, ἡρπάσθη τις τῶν παίδων αὐτοῦ. καλέσας οὖν τοὺς ἱερεῖς ἔφη πρότερος ἀδικηθεὶς ἀμύνεσθαι τοὺς κροκοδείλους, καὶ προσέταξε θηρεύειν αὐτούς. οἱ δὲ ἱερεῖς, ἵνα μὴ ὁ θεὸς αὐτῶν καταφρονηθῇ, συναγαγόντες ὅσον ἠδύναντο χρυσίον ἔδοσαν αὐτῷ καὶ οὕτως ἐπαύσατο. Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως ἐντειλαμένου αὐτῷ οἰκίσαι πόλιν πρὸς τῇ Φάρῳ καὶ τὸ ἐμπόριον τὸ πρότερον ὂν ἐπὶ τοῦ Κανώβου ἐνταῦθα ποιῆσαι, καταπλεύσας εἰς τὸν Κάνωβον πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ τοὺς κτήματα ἔχοντας ἐκεῖ ἐπὶ τούτῳ ἥκειν ἔφη ὥστε μετοικίσαι αὐτούς. οἱ ⟨δὲ⟩ ἱερεῖς καὶ οἱ κάτοικοι εἰσενέγκαντες χρήματα ἔδωκαν, ἵνʼ ἐᾷ κατὰ χώραν αὐτοῖς τὸ ἐμπόριον. ὁ δὲ λαβὼν τότε μὲν ἀπηλλάγη, εἶτα δὲ καταπλεύσας, ἐπεὶ ἦν εὐτρεπῆ αὐτῷ τὰ πρὸς τὴν οἰκοδομίαν,

1352b ve onlardan son derece yüksek bir para istedi. Çünkü limanın orada değil de yeni yerde olmasının ona sağlayacağı fark bu kadardı. Onlar bu kadarını veremeyeceklerini söyleyince onları başka yere göçürdü.

Bir adamını mal almaya göndermişti. Adamın malları ucuza bulduğunu, ama kendisine yüksek fiyatlarla hesap vermeye hazırlandığını öğrendi. Bunun üzerine alıcının dostlarına, onun malları fahiş fiyata aldığını duyduğunu, bu yüzden hesabını kabul etmeyeceğini söyledi; bir yandan da yapmacık bir öfkeyle adamın beceriksizliğine söylendi. Dostları bunu duyunca, adam gelip kendisi hesap verene kadar onun aleyhinde konuşanlara inanmaması gerektiğini söylediler. Alıcı dönünce ona Kleomenes'in sözlerini ilettiler. O da hem dostlarına hem de Kleomenes'e kendini aklamak isteyerek, malları gerçekte kaça aldıysa o fiyatları bildirdi.

Memlekette tahıl on drahmiye satılırken çiftçileri çağırıp, tahılı kendisine kaça vermek istediklerini sordu. Onlar da tüccarlara sattıklarından daha ucuza vereceklerini söylediler. Kleomenes ise tahılı başkalarına hangi fiyata satıyorlarsa kendisine de o fiyata teslim etmelerini emretti. Sonra tahılın fiyatını kendisi otuz iki drahmi olarak belirleyip o fiyattan sattı.

Rahipleri de çağırıp memlekette tapınaklara yapılan harcamaların çok ve düzensiz olduğunu, bu yüzden bazı tapınakların kapatılması ve rahiplerin çoğunun görevden alınması gerektiğini söyledi. Rahipler, onun bunu gerçekten yapacağını düşünerek, hem her biri kendi adına hem de hep birlikte tapınak hazinelerinden ona para verdiler; çünkü her biri kendi tapınağının yerinde kalmasını ve kendisinin rahip olarak kalmasını istiyordu.

1352b

ᾔτει αὐτοὺς χρήματα ὑπερβαλὼν τῷ πλήθει· τοῦτο γὰρ αὑτῷ τὸ διάφορον εἶναι, τὸ αὐτοῦ εἶναι τὸ ἐμπόριον καὶ μὴ ἐκεῖ. ἐπεὶ δʼ οὐκ ἂν ἔφασαν δύνασθαι δοῦναι, μετῴκισεν αὐτούς. ἀποστείλας τέ τινα ἐπʼ ἀγοράσμά τε καὶ αἰσθόμενος ὅτι εὐώνων ἐπιτετύχηκεν, αὐτῷ δὲ μέλλει ἐκτετιμημένα λογίζεσθαι, πρὸς τοὺς συνήθεις τοῦ ἀγοραστοῦ ἔλεγεν ὅτι ἀκηκοὼς εἴη τὰ ἀγοράσματα αὐτὸν ὑπερτίμια ἠγορακέναι· αὐτὸς οὖν οὐ προσέξειν· καὶ ἅμα τὴν ἀβελτερίαν αὐτοῦ ἐλοιδόρει μετʼ ὀργῆς προσποιητοῦ. οἱ δὲ ταῦτα ἀκούοντες οὐκ ἔφασαν δεῖν πιστεύειν αὐτὸν τοῖς λέγουσί τι κατʼ ἐκείνου, ἕως αὐτὸς παραγενόμενος τὸν λόγον αὐτῷ δῷ. ἀφικομένου δὲ τοῦ ἀγοραστοῦ ἀπήγγειλαν αὐτῷ τὰ παρὰ τοῦ Κλεομένους· ὁ δʼ ἐκείνοις τε βουλόμενος ἐνδείξασθαι καὶ τῷ Κλεομένει, ἀνήνεγκε τὰς τιμὰς ὧνπερ ἦν ἠγορακώς. τοῦ τε σίτου πωλουμένου ἐν τῇ χώρᾳ δεκαδράχμου, καλέσας τοὺς ἐργαζομένους ἠρώτα, πόσου βούλονται αὑτῷ ἐργάζεσθαι· οἱ δʼ ἔφασαν ἐλάσσονος ἢ ὅσου ἂν τοῖς ἐμπόροις ἐπώλουν. ὁ δʼ ἐκείνους μὲν ἐκέλευσεν αὑτῷ παραδιδόναι ὅσουπερ ἐπώλουν τοῖς ἄλλοις· αὐτὸς δὲ τάξας τριάκοντα καὶδύο δραχμὰς τοῦ σίτου τιμὴν οὕτως ἐπώλει. τούς τε ἱερεῖς καλέσας ἔφησε πολὺ τὸ ἀνώμαλον ἀνάλωμα ἐν τῇ χώρᾳ γίνεσθαι εἰς τὰ ἱερά· δεῖν οὖν καὶ τῶν ἱερῶν τινα καὶ τῶν ἱερέων τὸ πλῆθος καταλυθῆναι. οἱ δὲ ἱερεῖς καὶ ἰδίᾳ ἕκαστος καὶ κοινῇ τὰ ἱερὰ χρήματα ἐδίδοσαν, οἰόμενοί τε αὐτὸν τῇ ἀληθείᾳ μέλλειν τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἕκαστος βουλόμενος τό τε ἱερὸν τὸ αὑτοῦ μείναι κατὰ χώραν καὐτὸς ἱερεύς.

1352b20Rodoslu Antimenes, Babil yöresinde İskender'in yol görevlisi olunca şu yolla para buldu. Babil ülkesinde, ülkeye getirilen mallardan onda bir vergi alınmasını öngören eski bir kanun vardı, ama artık kimse onu uygulamıyordu. Antimenes bütün satrapların gelmesinin beklendiği bir zamanı kolladı: askerler, epeyce elçi, çağrılmış zanaatkârlar, yanlarında başkalarını getirenler ve kendi işiyle yolculuk edenler gelecek, bol miktarda hediye taşınacaktı. İşte o zaman yürürlükteki kanuna dayanarak onda bir vergiyi tahsil etti.

Yine para bulmak için ordugâhtaki köleler hakkında şu emri verdi: isteyen kölesini dilediği değer üzerinden kaydettirebilecek, köle başına yılda sekiz drahmi ödeyecek, köle kaçarsa kaydettirdiği bedeli geri alacaktı.

1352b20

Ἀντιμένης Ῥόδιος ἡμιόδιος ⟦?⟧ γενόμενος Ἀλεξάνδρου περὶ Βαβυλῶνα ἐπόρισε χρήματα ὧδε. νόμου ὄντος ἐν Βαβυλωνίᾳ παλαιοῦ δεκάτην εἶναι τῶν εἰσαγομένων, χρωμένου δὲ αὐτῷ οὐθενός, τηρήσας τούς τε σατράπας ἅπαντας προσδοκίμους ὄντας καὶ στρατιώτας, οὐκ ὀλίγους τε πρέσβεις καὶ τεχνίτας κλητοὺς ἄλλους τοὺς ἄγοντας καὶ ἰδίᾳ ἀποδημοῦντας, καὶ δῶρα πολλὰ ἀναγόμενα, τὴν δεκάτην ἔπρασσε κατὰ τὸν νόμον τὸν κείμενον. πάλιν τε πορίζων τἀνδράποδα τὰ ἐπὶ στρατοπέδῳ ὄντα ἐκέλευσε τὸν βουλόμενον ἀπογράφεσθαι ὁπόσου θέλοι, μέλλειν δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀκτὼ δραχμάς ἀποτίσαι, ἂν δὲ ἀποδρᾷ τὸ ἀνδράποδον, κομίζεσθαι τὴν τιμὴν ἧς ἀνεγράψατο.

1353aPek çok köle kaydettirildi ve böylece hatırı sayılır miktarda gümüş toplandı. Bir köle kaçarsa, ordugâhın bulunduğu [eyaletin] satrabına ya köleyi yakalayıp geri getirmesini ya da bedelini sahibine ödemesini emrediyordu.

1353a

ἀπογραφέντων οὖν πολλῶν ἀνδραπόδων οὐκ ὀλίγον συνετελεῖ ἀργύριον. εἰ δέ τι ἀποδρῴη ἀνδράποδον, ἐκέλευε τὸν σατράπην τῆς […] ἐν ᾗ ἐστι τὸ στρατόπεδον, ἀνασῴζειν ⟨ἢ⟩ τὴν τιμὴν τῷ κυρίῳ ἀποδοῦναι.

1353a1Olynthoslu Ophelas, Athribis nomosuna bir yönetici atamıştı. Bu bölgenin nomarkhları ona gelip kendilerinin çok daha fazla vergi ödemeye razı olduklarını söylediler ve şimdiki yöneticiyi görevden almasını istediler. Ophelas onlara söz verdikleri miktarı gerçekten ödeyip ödeyemeyeceklerini sordu. Ödeyebileceklerini söyleyince, yöneticiyi görevinde bıraktı, vergilerin de nomarkhların kendi biçtikleri miktar üzerinden tahsil edilmesini emretti. Böylece ne atadığı adamı küçük düşürmüş görünüyordu, ne de nomarkhlara kendi belirlediklerinden fazla vergi yüklemiş oluyordu; üstelik kendisi kat kat fazla para alıyordu.

1353a1

Ὀφέλας Ὀλύνθιος καταστήσας ἐπιμελητὴν εἰς τὸν νομὸν τὸν Ἀθριβίτην, ἐπεὶ προσελθόντες αὐτῷ οἱ νομάρχαι οἱ ἐκ τοῦ τόπου τούτου ἔφασαν βούλεσθαι πλείω αὐτοὶ πολὺ φέρειν, τὸν δʼ ἐπιμελητὴν τὸν νῦν καθεστηκότα ἀπαλλάξαι αὐτὸν ἠξίουν, ἐπερωτήσας αὐτοὺς εἰ δυνήσονται συντελεῖν ἅπερ ἐπαγγέλλονται, φησάντων αὐτῶν, τὸν μὲν ἐπιμελητὴν κατὰ χώραν εἴα, τοὺς δὲ φόρους πράσσεσθαι ἐκέλευεν ὅσους αὐτοὶ ὑπετιμήσαντο. οὔτε οὖν ὃν κατέστησεν ἀτιμάσαι ἐδόκει οὔτʼ ἐκείνοις πλείους φόρους ἐπιβαλεῖν ἢ αὐτοὶ ἔταξαν, χρήματα δὲ πολλαπλάσια αὐτὸς ἐλάμβανεν.

1353a1_2Atinalı Pythokles, Atinalılara şunu öğütledi: şehir Laureion'dan çıkan kurşunu özel şahıslardan, onların sattığı fiyat olan iki drahmiden satın almalı, sonra fiyatını kendisi altı drahmi olarak belirleyip bu fiyattan satmalıydı.

1353a1_2

Πυθοκλῆς Ἀθηναῖος Ἀθηναίοις συνεβούλευσε τὸν μόλυβδον τὸν ἐκ τῶν Λαυρίων παραλαμβάνειν παρὰ τῶν ἰδιωτῶν τὴν πόλιν, ὥσπερ ἐπώλουν, δίδραχμον, εἶτα τάξαντας αὐτοὺς τιμὴν ἑξαδράχμου οὕτω πωλεῖν.

1353a1_3Khabrias yüz yirmi gemiye yetecek tayfa kaydetmişti, ama Taos'un yalnız altmış gemiye ihtiyacı vardı. Bunun üzerine geride kalacak altmış geminin tayfalarına, sefere çıkanların iki aylık yiyeceğini karşılamalarını, yoksa kendilerinin de sefere çıkmalarını emretti. Onlar da kendi işlerinin başında kalmak isteyerek istenen parayı verdiler.

1353a1_3

Χαβρίας πληρωμάτων τε κατειλεγμένων εἰς ἑκατὸν καὶ εἴκοσι ναῦς, τῷ δὲ Ταῲ ἑξήκοντα μόνον οὔσης χρείας, προσέταξε τοῖς ἐκ τῶν ἑξήκοντα νεῶν αὐτοῦ τῶν ὑπομενουσῶν τοὺς πλέοντας εἰς δίμηνον σιτηρεσιάσαι, ἢ αὐτοὺς πλέειν. οἱ δὲ βουλόμενοι ἐπὶ τῶν ἰδίων μεῖναι ἔδωκαν ἃ προσέταξεν.

1353a20Antimenes, satraplara memleketin kanunu gereğince kral yolları boyunca bulunan ambarları doldurmalarını emrediyordu. Kral olmaksızın bir ordu ya da başka bir kalabalık oradan geçtiğinde ise kendi adamlarından birini gönderip ambarlardaki malları onlara satıyordu.

1353a20

Ἀντιμένης τούς τε θησαυροὺς τοὺς παρὰ τὰς ὁδοὺς τὰς βασιλικὰς ἀναπληροῦν ἐκέλευε τοὺς σατράπας κατὰ τὸν νόμον τὸν τῆς χώρας· ὁπότε δὲ διαπορεύοιτο στρατόπεδον ἢ ἕτερος ὄχλος ἄνευ τοῦ βασιλέως, πέμψας τινὰ παρʼ αὑτοῦ ἐπώλει τὰ ἐκ τῶν θησαυρῶν.

1353bKleomenes, ayın ilk günü yaklaşıp askerlere erzak parası vermek gerektiğinde bile bile gemiyle aşağı iniyordu. Ay ilerleyince geri dönüp erzak parasını dağıtıyor, ertesi ay ise bir sonraki ayın ilk gününe kadar ödeme yapmıyordu. Askerler erzak parasını daha yeni aldıkları için seslerini çıkarmıyorlardı; o ise her yıl bir ayı atlayarak her defasında bir aylık ücreti cebine koyuyordu.

1353b

Κλεομένης προσπορευομένης τε τῆς νουμηνίας καὶ δέον τοῖς στρατιώταις σιταρχίαν δοῦναι, κατέπλευσεν ἐξεπίτηδες· προπορευομένου δὲ τοῦ μηνὸς ἀναπλεύσας διέδωκε τὴν σιταρχίαν, εἶτα τοῦ εἰσιόντος μηνὸς διέλιπεν ἕως τῆς νουμηνίας. οἱ μὲν οὖν στρατιῶται διὰ τὸ νεωστὶ εἰληφέναι τὴν σιταρχίαν ἡσυχίαν εἶχον, ἐκεῖνος δὲ παραλλάξας ἕνα μῆνα παρὰ τὸν ἐνιαυτὸν ἀφῄρει μισθὸν ἀεὶ μηνός.

1353b1Mysialı Stabelbios [askerlere ücret borçlu olduğu için komutanları] toplayıp onlara şunu söyledi: Sıradan askere hiç ihtiyacı yoktu, ihtiyacı olan komutanlardı. Asker gerektiğinde komutanların her birine para verip paralı asker toplamaya gönderecekti; askerlere ödemesi gereken ücretleri de komutanlara vermeyi tercih ederdi. Bu yüzden her birinin kendi askerlerini memleketten göndermesini emretti. Komutanlar bundan kendilerine kazanç çıkacağını sanarak askerleri onun emrettiği gibi gönderdiler. Stabelbios kısa bir süre bekledikten sonra onları toplayıp, korosuz bir aulos çalgıcısının da, askersiz komutanların da hiçbir işe yaramadığını söyledi ve memleketten çıkıp gitmelerini emretti.

1353b1

Σταβέλβιος ὁ Μυσῶν […] στρατιώταις μισθὸν συγκαλέσας […] ἔφησεν αὑτῷ τῶν μὲν ἰδιωτῶν οὐδεμίαν χρείαν εἶναι, τῶν δὲ ἡγεμόνων, ὅταν ⟨δὲ⟩ δέηται στρατιωτῶν, ἐκείνων ἑκάστῳ δοὺς ἀργύριον ἀποστέλλειν ἐπὶ ξενολογίαν, τούς τε μισθοὺς οὓς δεῖ ἐκείνοις δοῦναι, τοῖς ἡγεμόσιν ἂν ἥδιον διδόναι· ἐκέλευεν οὖν αὐτοὺς ἀποστέλλειν ἕκαστον τοὺς αὑτῶν καταλόγους ἐκ τῆς χώρας. τῶν δὲ ἡγεμόνων ὑπολαβόντων χρηματισμὸν αὑτοῖς ἔσεσθαι, ἀπέστειλαν τοὺς στρατιώτας, καθάπερ ἐκεῖνος προσέταξε. διαλιπὼν δὲ ὀλίγον χρόνον καὶ συναγαγὼν αὐτοὺς οὔτε αὐλητὴν ἄνευ χοροῦ οὔτε ἡγεμόνας ἄνευ ἰδιωτῶν οὐδὲν ἔφη χρησίμους εἶναι· ἐκέλευεν οὖν αὐτοὺς ἀπαλλάττεσθαι ἐκ τῆς χώρας.

1353b1_2Dionysios tapınakları dolaşırken, altın ya da gümüş bir sunu masası görürse, sofra sonunda âdet olduğu gibi İyi Daimōn adına şarap dökülmesini emreder, ardından masayı kaldırtırdı. Elinde uzattığı bir sunu kâsesi tutan heykellerden de “kabul ediyorum” deyip kâseyi aldırırdı. Heykellerin üzerindeki altın giysileri ve [altın] çelenkleri de, onlara kendisinin daha hafif ve daha güzel kokulu olanlarını vereceğini söyleyerek çıkarttırırdı. Sonra heykellere beyaz giysiler giydirip ak menekşeden çelenkler takardı.

1353b1_2

Διονύσιος τά ἱερὰ περιπορευόμενος, εἰ μὲν τράπεζαν ἴδοι παρακειμένην χρυσῆν ἢ ἀργυρᾶν, ἀγαθοῦ δαίμονος κελεύσας ἐγχέαι ἐκέλευεν ἀφαιρεῖν, ὅσα δὲ τῶν ἀγαλμάτων φιάλην εἶχε προτετακότα, εἴπας ἂν ὅτι δέχομαι, ἐξαιρεῖν ἐκέλευε. τά θʼ ἱμάτια τά τε χρυσᾶ καὶ τοὺς στεφάνους ⟨τοὺς⟩ […] περιῄρει τῶν ἀγαλμάτων φάσκων αὐτὸς καὶ κουφότερα καὶ εὐωδέστερα δοῦναι· εἶτα ἱμάτια μὲν λευκά, στεφάνους δὲ λευκοΐνους περιετίθει.

II. Kitap burada biter. Ekonomika'nın III. Kitabı yalnız Latince çevirisiyle günümüze ulaşmıştır; Yunancası olmadığı için bu çeviriye alınmamıştır.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…