Kavram
Daimonion (δαιμόνιον)
- Yunanca
- δαιμόνιον (daimonion)
- Latince
- daemonium, signum divinum
- Almanca
- das Daimonion, die göttliche Stimme
- Fransızca
- le démon (de Socrate), le signe divin
- İngilizce
- daimonion, divine sign
- Türkçe
- daimonion (çevrilmez)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde daimonion sıfattır: "tanrısal, tuhaf, insan ölçüsünü aşan" (örn. "daimonie" = "tuhaf adam"). Sokrates'te belirli bir deneyimin adı olur: herhangi bir şey yapmak üzereyken onu durduran bir ses/işaret. Felsefi önemi iki yönlüdür: (1) Sokrates'in kendi bilgisizliğini ilan ettiği bir sistemde tek "bilgi-dışı" rehberi budur; (2) Atina'nın asebeia davasında "kentin tanımadığı yeni tanrısal şeyler" suçlamasının odağıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5.–4. yy | Sokrates (Platon'un aktarımıyla) | Yalnızca engelleyen tanrısal işaret; Euthyphron'a göre Meletos'un davasının gerçek nedeni | Platon - Euthyphron 3b, Platon - Sokrates'in Savunması 31d, Platon - Sokrates'in Savunması 40a |
| MÖ 4. yy | Ksenophon | Hem engelleyen hem yönlendiren bir kehanet aracı; Sokrates'i geleneksel dindarlığa yaklaştırır | Ksenophon - Memorabilia I.1 |
| MS 2. yy | Apuleius, Plutarkhos | Kişileştirilmiş koruyucu daemon; Orta Platonculuğun aracı-varlıklar öğretisine bağlanır | Apuleius - De deo Socratis, Plutarkhos - Sokrates'in Daimonion'u Üzerine |
| MS | Hristiyan yazarlar | Daemonium = kötü ruh; Sokrates ya "Hristiyanlık öncesi aziz" ya da "cin tutmuş" olarak okunur | Augustinus - De civitate Dei VIII |
| 19. yy | Hegel, Kierkegaard | Öznelliğin ve ironinin tarihsel doğuşunun işareti | Kierkegaard - İroni Kavramı |
Dönüşüm: Bir sıfattan (tanrısal) özel bir deneyimin adına; oradan kişileştirilmiş bir aracı varlığa; Hristiyanlıkta işaret değiştirerek "cin"e; modern felsefede ise öznel vicdanın doğuşuna. Terimin her katmanı bir öncekini yeniden yorumlar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δαιμόνιον (daimonion); τὸ δαιμόνιον σημεῖον | Daimōn (tanrısal güç, kader dağıtan varlık) kökünden nötr sıfat/isim: "tanrısal (bir şey)". Sokrates'te "to daimonion" (Euthyphron 3b) ya da "to daimonion sēmeion" (Savunma 40a–c): ona zaman zaman gelen, yalnızca engelleyen, hiç teşvik etmeyen bir "işaret". Meletos'un suçlamasındaki "kaina daimonia" (yeni tanrısal şeyler) bu terimle oynar. |
| Latince | daemonium; Apuleius: De deo Socratis | Apuleius terimi bir aracı varlık (daemon) olarak kişileştirir; Hristiyan Latincesinde daemonium "cin, kötü ruh" anlamına kayar ve terimin değer işareti tersine döner. |
| Almanca / Fransızca | das Daimonion / le démon de Socrate | Fransızcada "démon" kalıplaşmıştır ama okurun zihninde "şeytan"la çakışır; Almanca çeviriler çoğunlukla transliterasyonu korur. |
| İngilizce | daimonion, divine sign |
Türkçe karşılığı
daimonion (çevrilmez). iç ses / vicdanın sesi: modernleştirici; Sokrates onu içsel değil tanrısal saymaktadır. cin / şeytan: Latince-Hristiyan katmanın ters işaretini taşır. tanrısal işaret: "sēmeion" geçen yerlerde uygun ama Euthyphron 3b'de yalnızca "to daimonion" geçer. Bu yüzden daimonion olarak bıraktım; anlam yükünü bu not taşıyor.
"İç ses" dersen Sokrates'i modern bir vicdan psikolojisine taşımış olursun ve Meletos'un "yeni tanrılar" suçlamasının neden ciddiye alındığı anlaşılmaz. "Cin/şeytan" dersen Hristiyan katmanın olumsuz işaretini MÖ 5. yüzyıla yansıtırsın. Transliterasyon, bu iki yanlış okumayı da askıya alır; ama okurdan bir açıklama notu ister.
Atıf ve kaynak notu
Platon'un Sokrates'i hiçbir zaman "daimōn" (bir varlık) demez, hep nötr "daimonion" (tanrısal bir şey/işaret) der. Kişileştirme (Sokrates'in "cini", koruyucu ruhu) Ksenophon'dan başlayıp Orta Platonculukta tamamlanan bir yansıtmadır. Metni çevirirken bu farkı korumak gerekir: "to daimonion" bir "kim" değil, bir "ne"dir.
İlgili kavramlar
- Sokrates'in Dindarlığı Problemi
- Asebeia Davası
- Bilgi ve Kehanet
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: daimonion, daimonik, ilahî bir güçte, daimonca, daimonundan
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Ksenophon, Sokrates'ten Hatıralar1.1.2
- Ksenophon, Sokrates'in Savunması4
- Platon, Euthyphron3b
- Platon, Sokrates'in Savunması24b
- Platon, Theaitetos151a
- Platon, Phaidros242b
- Platon, Alkibiades I103a
- Platon, Theages128d
- Platon, Euthydemos272e
- Platon, Devlet496c
- Aristoteles, Uyku ve Uyanıklık Üzerine1
- Aristoteles, Uykuda Kehanet Üzerine2
- Aristoteles, Hayvanlar Tarihi10.3
- Plutarkhos, Sokrates'in Daimonion'u Üzerine1
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri161