Aristoteles · Hayvanlar Tarihi
X. Kitap
10.11. Bölüm
Yaş ilerledikçe, birlikte olan erkekle kadının birbirinden çocuk sahibi olamamasının sebebi bazen ikisinde birden, bazen yalnız birindedir. Önce kadında rahmin ne durumda olduğuna bakmak gerekir; sebep rahimdeyse rahim tedavi edilsin, değilse sebeplerden bir başkasıyla ilgilenilsin. Başka her organda olduğu gibi rahimde de sağlığın belirtisi şudur: kendi işini yeterince görür, acı vermez ve işinden sonra yorulmaz. Mesela göz çapak yapmıyorsa, görüyorsa ve gördükten sonra bulanıp yeniden görmekten aciz kalmıyorsa sağlıklıdır. Rahim de böyledir: ağrı vermiyor, kendine düşen işi yeterince görüyor ve işinden sonra aciz kalmayıp yorulmuyorsa sağlıklıdır. Rahim iyi durumda olmasa bile, işi bundan kötü etkilenmiyorsa, işi bakımından iyi ve ağrısız olabileceği de söylenir; nitekim gözün bütün kısımları iyi durumda olmasa, hatta gözde bir ur bulunsa bile, keskin görmesine hiçbir engel yoktur. Rahim de böyledir: asıl önemli yeri iyi durumdaysa bu bakımdan hiçbir zarar görmez. İyi durumdaki rahim önce yeri bakımından bir oraya bir buraya gitmemeli, hep aynı konumda durmalıdır; yalnız, bir hâl ya da acı olmaksızın biraz uzaklaşabilir; dokunulduğunda hissi de azalmamalıdır. Bunu ayırt etmek zor değildir. Rahmin böyle olması gerektiği şuradan bellidir: yakına gelmezse çekici olamaz, çünkü tohumu alması gereken yer ona uzak kalır; yakında durmaz ve yeniden geri gelebilecek gibi olmayıp daha uzağa çekilirse hissi körleşir. Dokunmaya her zaman duyarlı olmalı, ama çabucak açılmamalı; bunu iyi yapmalı ve kolay uyarılabilmelidir. Bunların bulunması gerekir; bulunmayan kadınların bir tedaviye ihtiyacı vardır. Aybaşının da düzgün gelmesi gerekir, yani beden sağlıklıyken eşit aralarla ve şaşmadan. Böyle gelmesi, rahmin, beden verdiğinde bedenden gelen sıvıyı almak için iyi açıldığını gösterir. Bedenin geri kalanı buna sebep olmadığı, sağlıklı olduğu hâlde rahim aybaşını daha sık, daha seyrek ya da şaşkın aralarla bırakıyorsa, bunun rahim yüzünden olması zorunludur. Rahim duyarsızlığı yüzünden zamanında açılmaz ve az alır; ya da kendisindeki bir iltihap yüzünden sıvıyı daha çok çeker; böylece tedaviye ihtiyacı olduğunu gösterir, tıpkı gözler, mesane, mide ve öteki organlar gibi. Çünkü iltihaplanan her yer, tabiatça o yere salgılanan türden bir sıvı çeker, ama ne aynı nitelikte ne aynı miktarda. Rahim de verdiği benzer ama daha fazla ise, iltihaplı bir hâli gösterir. Benzer değil de sağlıklı kadınlarda çıkanlardan daha bozuk akıntılar veriyorsa, bu artık açık bir rahatsızlıktır; çünkü gerektiği gibi olmayan bir rahmin bazı ağrılarla da kendini belli etmesi zorunludur. Sağlıklı kadınlarda da beyaz ve bozuk akıntılar gelir; kiminde aybaşı başlarken, çoğunda biterken. Sağlıklı kadınlardakinden daha bozuk ya da düzensiz, daha çok ya da daha az akıntısı olanların tedaviye daha çok ihtiyacı vardır, çünkü bunlar çocuk sahibi olmaya engeldir. Yalnız zamanları düzensiz olup eşit aralarla gelmeyenlerde bu hâl daha az engel olur; yine de rahmin durumunun oynak olduğunu, hep aynı kalmadığını gösterir. Bu hâl, gebe kalmaya yatkın kadınlara zarar verebilecek türdendir; ama bir hastalık değildir, kadın ayrıca bir hata işlemezse tedavisiz de düzelen bir hâldir. Aybaşı düzen ya da miktar bakımından değişiyorsa ve bedenin geri kalanı aynı durumda kalmayıp kimi zaman daha nemli, kimi zaman daha kuru oluyorsa, rahmin bunda hiçbir kabahati yoktur; rahim bedenin durumunu izlemeli, ona orantılı olarak alıp vermelidir. Beden sağlıklı ama değişken iken rahim bunu yapıyorsa, rahmin hiçbir tedaviye ihtiyacı yoktur. Beden hastaysa, ya artık başka bir yerde harcandığı için rahim daha az verir ya da beden zorlanır. Beden artığını buraya boşalttığı için rahim daha çok bırakıyorsa, bu da rahmin değil bedenin tedaviye ihtiyacı olduğunu gösterir. Nitekim aybaşı bedenin durumlarıyla birlikte değişen kadınlar sağlıklı kalmaya devam ettiğine göre, onların rahminde hiçbir kusur olmadığı bellidir. Bu kadınlar kendi içlerinde kimi zaman daha zayıf, kimi zaman daha güçlü, kimi zaman daha nemli, kimi zaman daha kuru olur. Beden kendine göre daha doluyken aybaşı daha çok, daha azken daha az gelir; beden nemliyse daha sulu, kuruysa daha kanlı olur. Aybaşı beyaz, süte benzer, kokusuz akıntılarla başlar; sonra kırmızılaşır, biterken yine beyazlaşır; en son gelen karışım budur. Bu beyaz akıntıların kokusu çürük kokusu değildir, daha keskin ve daha ağırdır, irin kokusu da değildir. İşaretler bu şekilde olduğunda akıntı bir erime olmaksızın, ama bir sıcaklıkla gelir. Kimde böyle oluyorsa, rahmi çocuk sahibi olmak bakımından gerektiği gibidir.
Κ.
Προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας ἀνδρὶ καὶ γυναικί, τοῦ μὴ γεννᾶν ἀλλήλοις συνόντας τὸ αἴτιον ὁτὲ μὲν ἐν ἀμφοῖν ἐστίν, ὁτὲ δ’ ἐν θατέρῳ μόνον. Πρῶτον μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ θήλεος δεῖ θεωρεῖν τὰ περὶ τὰς ὑστέρας ὅπως ἔχει, ἵν’ εἰ μὲν ἐν ταύταις τὸ αἴτιον, αὗται τυγχάνωσι θεραπείας, εἰ δὲ μὴ ἐν ταύταις, περὶ ἕτερόν τι τῶν αἰτίων ποιῶνται τὴν ἐπιμέλειαν. Ἔστι δ’, ὥσπερ καὶ περὶ ἄλλο μέρος, φανερὸν εἰ ὑγιαίνει, ὅταν τὸ ἔργον τὸ αὑτοῦ ἱκανῶς ἀποτελῇ καὶ ἄλυπόν τε ᾖ καὶ μετὰ τὰς ἐργασίας ἄκοπον, οἷον ὀφθαλμὸς ὅταν λήμην τε μηδεμίαν ποιῇ καὶ ὁρᾷ καὶ μετὰ τὴν ὅρασιν μὴ ταράττηται μηδ’ ἀδυνατῇ ὁρᾶν πάλιν. Οὕτω καὶ ὑστέρα ἡ πόνον τε μὴ παρέχουσα, καὶ ὃ ἐκείνης ἐστί, τοῦθ’ ἱκανῶς ἀπεργαζομένη, καὶ μετὰ τὰ ἔργα μὴ ἀδύνατος ἀλλ’ ἄκοπος. Λέγεται δὲ καὶ μὴ καλῶς ἔχουσαν τὴν ὑστέραν ὅμως πρὸς τὸ ἔργον τὸ αὑτῆς ἔχειν καλῶς καὶ ἀλύπως, ἂν μὴ ταύτης χεῖρον τὸ ἔργον ἐστὶν αὐτῆς ἔχειν, ὥσπερ ὄμμα οὐδὲν κωλύει αὐτὸ ὁρᾶν ἀκριβῶς, μὴ ἔχοντος τοῦ ὀφθαλμοῦ καλῶς πάντα τὰ μόρια, ἢ εἰ φῦμά τι ὄν. Ὁμοίως δὲ καὶ ὑστέρα, εἰ εὖ ἔχει τοῦ ἐπικαίρου τόπου, οὐθὲν ἂν πρὸς τοῦτο βλάπτοι. Δεῖ δὴ τὴν ἔχουσαν καλῶς ὑστέραν πρῶτον μὲν τῷ τόπῳ μὴ ἐν ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ εἶναι, ἀλλ’ ὁμοίως τῇ θέσει· πλὴν γίγνεσθαι τὸ πορρώτερον ἄνευ πάθους καὶ λύπης, καὶ μηδὲν ἀναισθητοτέρας εἶναι θιγγανομένας. Τοῦτο δὲ κρίνειν οὐ χαλεπόν. Ὅτι δὲ δεῖ τοιαύτας εἶναι, ἐκ τῶνδε φανερόν. Εἴτε γὰρ μὴ πλησίον προσίασιν, οὐκ ἔσονται ἅμα σπαστικαί· πόρρω γὰρ αὐταῖς ἔσται ὁ τόπος ὅθεν δεῖ ἀναλαβεῖν. Εἰ δὲ μὴ πλησίον μένουσι καὶ μὴ οἷαι ἐπανιέναι πορρωτέρω, κωφότεραι ἔσονται. Διαθιγγάνεσθαι δ’ ἀεί, ὥστε μὴ ταχὺ ἀνοίγεσθαι, δεῖ τοῦτο σφόδρα ποιεῖν καὶ εὐηκόους εἶναι. Ταῦτά τε οὖν χρὴ ὑπάρχειν, ὅσαις τε μὴ ὑπάρχει, αὗται θεραπείας δέονται τινός· καὶ τὰ καταμήνια γίνεσθαι καλῶς, τοῦτο δ’ ἐστὶ δι’ ἴσων χρόνων καὶ μὴ πεπλανημένως, ὑγιαίνοντος τοῦ σώματος. Σημαίνει γὰρ οὕτω γινόμενα καλῶς ἔχειν ἀνοίγεσθαι καὶ δέχεσθαι τὴν ἐκ τοῦ σώματος ὑγρότητα, ὅταν τὸ σῶμα διδῷ. Ὅταν δὲ πλεονάκις ἢ ἐλαττονάκις ἢ πεπλανημένως ἀφιῶσι, τοῦ ἄλλου σώματος μὴ συναιτίου ὄντος ἀλλ’ ὑγιαίνοντος, ἀνάγκη τοῦτο συμβαίνειν δι’ αὐτάς. Καὶ διὰ κωφότητα οὐκ ἀνοίγονται δ’ ἐν τοῖς καιροῖς, ὥστ’ ὀλίγα δέχονται, ἢ μᾶλλον ἐπισπῶνται τὸ ὑγρὸν διά τινα φλεγμασίαν αὐτῶν, ὥστε θεραπείας σημαίνουσι δεόμεναι, ὥσπερ καὶ ὀφθαλμοὶ καὶ κύστις καὶ κοιλία καὶ τἆλλα· πάντες γὰρ οἱ τόποι φλεγμαίνοντες ἕλκουσιν ὑγρότητα τοιαύτην, ἣ πέφυκεν ἐκκρίνεσθαι εἰς ἕκαστον τόπον, ἀλλ’ οὐ τοιαύτη ἢ τοσαύτη. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ὑστέρα πλείω ἀποδιδοῦσα σημαίνει φλεγματικόν τι πάθος, ἐὰν ὅμοια μὲν πλείω δ’ ἀποδιδῷ. Ἐὰν δ’ ἀνόμοια καὶ σεσημμένα μᾶλλον, οἷα ταῖς ὑγιαινούσαις προέρχεται, τοῦτο μὲν ἤδη πάθος καὶ ἐπίδηλον γίνεται· ἀνάγκη γὰρ καὶ πόνους τινὰς ἐπισημαίνειν ἐχούσης ὡς οὐ δεῖ. Ταῖς δ’ ὑγιαινούσαις τὰ λευκὰ καὶ σεσημμένα προέρχεται, ταῖς μὲν καὶ ἀρχομένων, ταῖς δὲ πλείσταις ληγόντων τῶν καταμηνίων. Ὅσαις μὲν οὖν σεσημμένα μᾶλλον γίνεται ἢ ταῖς ὑγιαινούσαις, ἢ ἄτακτα, πλείω ἢ ἐλάττω, μᾶλλον δέονται θεραπείας ὡς ἐμποδιζόντων πρὸς τὴν τέκνωσιν. Ὅσαις δὲ τοῖς χρόνοις μόνον ἀνωμάλοις καὶ μὴ δι’ ἴσου, ἧττον μὲν διακωλυτικὸν τὸ πάθος, διασημαίνει μέντοι τῆς ὑστέρας τὴν ἕξιν κινουμένην καὶ οὐκ ἀεὶ ὁμοίως μένουσαν. Ἔστι δὲ τοῦτο τὸ πάθος οἷον μὲν βλάψαι τὰς εὐφυεῖς πρὸς τὴν σύλληψιν, οὐ μέντοι νόσος, ἀλλὰ τοιοῦτόν τι πάθος οἷον καθίστασθαι καὶ ἄνευ θεραπείας, ἂν μή τι προσεξαμαρτάνῃ αὐτή. Ἔαν δὲ μεταβάλλωσι τῇ τάξει ἢ τῷ πλήθει, τοῦ ἄλλου σώματος μὴ ὁμοίως ἔχοντος ἀλλ’ ὁτὲ μὲν ὑγροτέρου ὁτὲ δὲ ξηροτέρου, οὐθὲν αἴτιαι αἱ ὑστέραι, ἀλλὰ δεῖ καὶ ἀκολουθεῖν αὐτὰς τῇ τοῦ σώματος ἕξει, δεχομένας καὶ ἀφιείσας κατὰ λόγον. Ἐὰν μὲν οὖν ὑγιαίνοντος τοῦ σώματος μεταβάλλοντος δὲ τοῦτο ποιῶσιν, οὐθὲν αὐταὶ δέονται θεραπείας· ἐὰν δὲ νοσοῦντος, ἢ ἐλάττω ἀποδίδωσι διὰ τὸ ἄλλοθί που ἀναλίσκεσθαι τὸ περίττωμα, ἢ κάμνει τὸ σῶμα. Ἐὰν δὲ πλείω ἀφιῶσι διὰ τὸ δεῦρο ἐξερεύγεσθαι τὸ σῶμα, οὐδὲ τοῦτο σημαίνει αὐτάς γε τὰς ὑστέρας δεῖσθαι θεραπείας, ἀλλὰ τὸ σῶμα. Ὡς ὅσαις συμμεταβάλλει ταῖς ἕξεσι τοῦ σώματος τὰ γυναικεῖα, δηλοῖ ὅτι οὐθὲν αἴτιον ἐν ταῖς ὑστέραις ἐστίν, ὅτι ὑγιαίνουσαι διατελοῦσιν. Αὐταὶ δ’ αὑτῶν ὁτὲ μὲν ἀρρωστότεραι, ὁτὲ δὲ ἰσχύουσι μᾶλλον, καὶ ὁτὲ μὲν ὑγρότεραι, ὁτὲ δὲ ξηρότεραι. Καὶ φοιτᾷ αὐταῖς, ὅταν μὲν πλεῖον τὸ σῶμα αὑτοῦ, πλείω, ὅταν δ’ ἔλαττον, ἐλάττω, καὶ ἐὰν μὲν ὑγρόν, ὑδαρέστερα, ἐὰν δὲ ξηρόν, ἐναιμότερα. Καὶ ἄρχονται μὲν ἐκ λευκῶν γαλακτοειδῶν, ἀνόσμων μενουσῶν· τὰ δὲ φοινικᾶ μέν, ἀπολήγοντα δὲ λευκότερα, ἐσχάτης καταμίξεως. Ὀσμὴν δ’ ἔχει τὰ λευκὰ ταῦτα οὐ σηπεδόνος, ἀλλὰ δριμυτέραν καὶ βαρυτέραν, οὔτε πύου· καὶ ἄνευ μὲν τήξεως, μετὰ μέντοι θερμασίας, ὅταν οὗτος ᾖ ὁ τρόπος τῶν σημείων. Ὅσαις μὲν οὖν οὕτω συμβαίνει, ταύταις ἔχουσιν ὡς δεῖ τὰ περὶ τὰς ὑστέρας πρὸς τὴν τέκνωσιν.
10.22. Bölüm
Önce bunların iyi olup olmadığına bakmak gerekir, sonra rahim ağzının ne durumda olduğuna. Rahim ağzı dik durmalıdır; yoksa tohumu kendine çekemez. Çünkü kadın da tohumunu rahmin önüne bırakır. Bu, tam bir rüya boşalması yaşadıklarında bellidir: o zaman bu yer ıslanır ve erkekle birlikte olmuşlar gibi temizlenmeleri gerekir; demek ki erkekten gelen tohum da oraya, aynı yere bırakılır, içeriye, rahme değil. Tohum oraya bırakılınca rahim onu, burunların yaptığı gibi, oradan nefesle çeker. Bu yüzden kadınlar her duruşta birleşip gebe kalabilirler; çünkü rahim tamamen öne açıldığında hem kadının hem erkeğin tohumu oraya bırakılır. Tohum rahmin içine bırakılsaydı, her duruşta birleşerek gebe kalamazlardı. Rahim dik bakmayıp kalçalara, bele ya da kasığa doğru dönükse, söylenen sebepten ötürü gebe kalmak imkânsızdır, çünkü rahim tohumu alamaz. Rahim tabiatından ya da bir hastalık yüzünden güçlü bir biçimde böyleyse, bu hâl tedavi edilemez; tabiattan ya da iltihapla büzüşen bir hastalık yüzünden bir kopma varsa, hâl bir yana doğru olur. Gebe kalacak kadınlarda, söylendiği gibi, rahim ağzı dik olmalı, ayrıca iyi açılmalıdır. İyi açılmaktan şunu kastediyorum: aybaşı başlarken rahim ağzı dokunulduğunda öncekinden daha yumuşak olmalı, ama açıkça açılmış olmamalıdır. Ağız bu durumdayken ilk beyaz işaretler gelsin. İşaretler renkçe daha ete benzediğinde ağız, dokunulsun dokunulmasın, ağrısızca açıkça açılmış olmalı; ne bir duyarsızlık olmalı ne de ağız kendi olağan hâlinden farklı olmalı. Aybaşı bitince ağız bir buçuk gün ya da iki gün iyice açık ve kuru, ama sert olmayan bir hâlde kalsın. Bunların böyle olması, rahmin iyi durumda olduğunu ve kendi işini gördüğünü gösterir. Ağzın hemen açılmayıp önce yumuşaması, bedenin geri kalanı gevşerken rahmin de onunla birlikte gevşediğini, engel olmadığını, önce ağzın kendisinden geleni bıraktığını, beden daha çoğunu bıraktığında da açıldığını gösterir; sağlıklı bir ağız böyle olur. İşaretler kesildikten sonra hemen kapanmaması da, rahmin, tohum alamazsa, boş, kuru ve susamış olduğunu, geçit yolunda da hiçbir kalıntı bulunmadığını gösterir. Böylece çekici olması, bu durumdayken ağrısız ve acı hissetmeden olması, erkek yaklaştığında gebe kalmaya elverişli olduğunu gösterir. Bedenin başka türlü bir hâle girmemesi de iyidir; çünkü bu da gerektiğinde rahmin kapanmasına engel olan hiçbir şey olmadığını gösterir.
Καὶ πρῶτον ταῦτα σκεπτέον, εἰ καλῶς ἔχει, μετὰ δὲ ταῦτα πῶς ἔχει τὸ στόμα τῶν ὑστερῶν. Δεῖ γὰρ εἰς ὀρθὸν ἔχειν· εἰ δὲ μή, οὐχ ἕλξουσιν εἰς αὑτὰς τὸ σπέρμα. Εἰς τὸ πρόσθεν γὰρ αὐτῶν καὶ ἡ γυνὴ προΐεται, ὡς δῆλον, ὅταν ἐξονειρώττωσιν αὗται τελέως· τότε γὰρ οὗτος ὁ τόπος θεραπείας δεῖται αὐταῖς ὑγρανθείς, ὥσπερ εἰ ἀνδρὶ συνεγίνετο, ὡς προϊεμένων ἐνταῦθα καὶ τὸ παρὰ τοῦ ἀνδρός, εἰς τὸν αὐτὸν τόπον καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ὑστέρας εἴσω. Ἀλλ’ ὅταν ἐνταῦθα προϊῶνται, ἐντεῦθεν σπῶσι τῷ πνεύματι, οἷον αἱ ῥῖνες, καὶ αἱ ὑστέραι τὸ σπέρμα. Διὸ καὶ παντὶ σχήματι συνοῦσαι κυΐσκονται, ὅτι εἰς τὸ πρόσθεν παντελῶς ἐχούσης γίγνεται καὶ αὐταῖς καὶ τοῖς ἀνδράσιν ἡ πρόεσις τοῦ σπέρματος· εἰ δ’ εἰς αὐτήν, οὐκ ἂν πάντως συγγινόμεναι συνελάμβανον. Ἐὰν δὲ μὴ εἰς ὀρθὸν βλέπωσιν αἱ ὑστέραι ἀλλ’ ἢ πρὸς τὰ ἰσχία ἢ πρὸς τὴν ὀσφὺν ἢ πρὸς τὸ ὑπογάστριον, ἀδύνατον συλλαβεῖν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν, ὅτι ἀνελέσθαι οὐκ ἂν δύναιντο τὸ σπέρμα. Ἐὰν μὲν οὖν ἰσχυρῶς τῇ φύσει οὕτως ἔχωσιν ἢ ὑπὸ νόσου, ἀνίατον τὸ πάθος· ἐὰν δ’ ᾖ ῥῆγμα ἢ φύσει ἢ ὑπὸ τῆς νόσου διὰ φλεγμασίαν συσπασάσης, ἐπὶ θάτερα αὐτῇ τὸ πάθος. Ταῖς δὲ μελλούσαις ἐγκύοις ἔσεσθαι δεῖ, καθάπερ εἴρηται, τὸ στόμα εἰς ὀρθὸν εἶναι, καὶ πρὸς τούτοις ἀνοίγεσθαι καλῶς. Λέγω δὲ τὸ καλῶς τοιοῦτον, ὅπως ὅταν ἄρχηται τὰ γυναικεῖα, θιγγανόμενον ἔσται τὸ στόμα μαλακώτερον ἢ πρότερον, καὶ μὴ διεστομωμένον φανερῶς. Ἀλλ’ εἰ οὕτως ἔχοντος, τὰ πρῶτα σημεῖα τὰ λευκὰ φοιτάτω. Ὅταν δὲ σαρκικώτερα ᾖ τὴν χρόαν τὰ σημεῖα, φανερῶς ἔσται ἀνεστομωμένη ἄνευ ἀλγήματος, κἂν θιγγάνῃ κἂν μὴ θιγγάνῃ, καὶ μήτε κωφότητα μήτε στόμα ἀλλοιότερον αὐτὸ αὑτοῦ. Ληξάντων δὲ τῶν γυναικείων διεστομωμένον ἔστω σφόδρα καὶ ξηρόν, ἀλλὰ μὴ σκληρόν, ἡμέραν ὅλην καὶ ἡμίσειαν ἢ καὶ δύο ἡμέρας. Ταῦτα γὰρ σημαίνει οὕτω γιγνόμενα ὅτι καλῶς ἔχουσιν αἱ ὑστέραι καὶ ποιοῦσι τὸ αὑτῶν ἔργον, τῷ μὲν μὴ εὐθὺς ἀνεστομῶσθαι ἀλλὰ μαλακὸν τὸ στόμα γίνεσθαι, ὅτι ἅμα τῷ ἄλλῳ σώματι λυομένῳ λύονται, καὶ οὐκ ἐμποδίζουσι, καὶ ἀφιᾶσι πρῶτον τὰ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ στόματος, ὅταν δὲ πλείω τὸ σῶμα προΐηται, ἀναστομοῦνται· ὅπερ ἐστὶ στόματος ὑγιεινῶς ἔχοντος. Παυσαμένων δὲ τῶν σημείων τοῦ μὴ εὐθὺς συμπίπτειν, σημαίνουσιν ὅτι, ἂν ἀπορήσῃ, κεναὶ καὶ ξηραὶ γίνονται καὶ διψηραί, καὶ οὐκ ἔχουσι λείψανα περὶ τὴν δίοδον. Προσσπαστικαὶ οὖν οὖσαι σημαίνουσι καλῶς ἔχειν πρὸς τὸ συλλαβεῖν πλησιάσαντος, ὅταν οὕτως ἔχωσιν ἄνευ ἄλγους καὶ μετὰ ἀναισθησίας. Τό τε μὴ ἀλλοιότερον ἔχειν τὸ σῶμα ἀγαθόν· καὶ γὰρ τοῦτο σημαίνει ὅτι οὐδέν ἐστιν ὃ κωλύει μὴ συμμύειν αὐτὰς ὅταν δέῃ.
10.33. Bölüm
Rahim ağzının gerektiği gibi olup olmadığı bu belirtilerle incelenir. Rahmin kendisinde ise temizlenmeden sonra şunlar olmalıdır. Önce uykuda, erkekle birlikteymiş, sanki erkek ona yaklaşmış gibi kolayca boşalmalıdır; bunu sık yaşadığı görülürse daha iyidir. Uyandığında kimi zaman erkekle birlikte olduktan sonra gereken temizliğe, kimi zaman kurulanmaya ihtiyaç duymalıdır; ama bu kuruluk sürmemeli, uyandıktan sonra kimi zaman daha çabuk, kimi zaman daha geç, kısa bir günün yarısı geçinceye kadar yeniden ıslanmalıdır. Islaklık da erkeğe yaklaştığındaki gibi olmalıdır. Bunların hepsi rahmin kendisine verileni kabul edebildiğini, rahim çanaklarının çekici olduğunu, aldıklarını tuttuklarını ve ancak istemeden bıraktıklarını gösterir. Ayrıca mideye olduğu gibi rahme de bir rahatsızlık olmaksızın yeller girip çıkmalı, rahim hastalık olmaksızın büyüyüp küçülmelidir; çünkü bu da rahmin gerekenden sıkı olmadığını, ne tabiatından ne bir hastalıktan ötürü duyarsız olduğunu, aldığı şey büyüdükçe ona yer açabildiğini gösterir. Rahmin gerilme gücü de vardır. Bu olmuyorsa rahim, tabiatından ya da bir hastalıktan ötürü, ya daha sıkı ya daha duyarsızdır. Bu yüzden ceninleri besleyemez, hatta düşürür: çok böyleyse daha küçükken, daha az böyleyse daha büyükken; pek hafif böyleyse yavruları kötü bir kapta beslenmiş gibi daha cılız büyütür. Ayrıca dokunulduğunda rahmin sağ ve sol yanı düzgün olmalı, geri kalanı da buna benzer olmalıdır. Erkekle birleşme sırasında da arada ıslanmalı, ama sık sık ve çok değil. Bu hâl o yerin bir tür terlemesidir; tıpkı ağzın birçok durumda tükürük salgılaması gibi: yemek yerken, konuşurken ve kendimiz çalışırken tükürük daha çok gelir. Gözlerimiz de daha parlak şeylere bakarken, soğuktan ve şiddetli sıcaktan yaşarır; bu organlar daha nemli bir durumdayken sıcak onlara baskın gelir. Rahim de daha nemli bir durumdayken çalışırken böyle ıslanır. Bu hâli en iyi yaratılışlı rahimler de yaşar. Bu yüzden, ağzın tükürmeye ihtiyaç duyması gibi, kadınlar da her zaman, daha çok ya da daha az, temizlenmeye ihtiyaç duyar. Ama bazılarında o kadar çok ıslaklık olur ki kadından gelen ıslaklıkla karıştığı için rahim erkeğin tohumunu saf olarak çekemez. Bu hâllerin yanında şuna da dikkat etmek gerekir: kadın uykuda erkeğe yaklaştığını sandığında nasıl uyanıyor? Mesela daha halsiz mi uyanıyor, bu her zaman mı oluyor, yoksa bazen oluyor bazen olmuyor mu; ya da bazen daha güçlü mü uyanıyor; önce daha kuru olup sonra mı ıslanıyor? Doğurgan kadında bunların olması gerekir. Halsizleşmesi, bedenin her zaman tohum bırakmaya yatkın olduğunu gösterir ve tohum bırakan kadını halsiz kılar; akıntılar koyu olduğunda kadın daha da halsizleşir. Bunu hastalıksız yaşaması, bu boşalmanın tabiata uygun ve gerektiği gibi olduğunun işaretidir; yoksa halsizlik hastalıklı olurdu. Bazen daha güçlü olması, rahmin önce kuru olup sonra ıslanması da, tohumu yalnız rahmin değil bütün bedenin alıp yok ettiğinin ve bedenin güçlü olduğunun işaretidir. Çünkü rahim, daha önce söylendiği gibi, dışarıdan kendisine geleni nefesle çeker; tohum rahmin içine değil, erkeğin tohumunun bırakıldığı yere bırakılır. Nefesle yapılan her şey güçle yapılır. Demek ki beden de böyle bir şeyi çekebilecek güçtedir.
Bazı kadınlar da yel gebeliği denen bir hâl yaşar; bunu da yaşamamak gerekir. Bu hâl şudur: erkekle birlikte olduklarında ne tohum bıraktıkları açıkça görülür ne de gebe kalırlar; bu yüzden buna yel gebeliği denir. Bu hâlin sebebi, rahmin fazla kuru olmasıdır: sıvıyı kendine çekip dışarı bırakır; geri kalan kuruyup kemikleşir, ondan küçük bir şey oluşur ve düşer; küçüklüğünden ötürü çıktığı fark edilmez. Rahim bunu şiddetle yaşar ve aşırı kurursa onu çabuk atar ve kadının gebe olmadığı çabucak anlaşılır. Bunu pek çabuk yapmazsa, aradaki sürede, rahim içindekini atana kadar kadın gebe sanılır. Bu kadınlara da kısa sürede gerçekten gebe olanlarınkine benzer hâller gelir; uzun süre geçerse rahim kabarır, öyle ki kadın, içindeki düşene kadar açıkça gebe görünür; sonra yeniden eskisi gibi olur. Bu hâli tanrısal bir güce (daimonion) bağlarlar; hâlbuki rahim tabiatça bu rahatsızlığı şiddetle yaşayan türden değilse tedavi edilebilir. Rahmin böyle olmadığının işareti, kadının erkekten tohum aldığında tohum bırakmamış görünmesi ve gebe de kalmamasıdır.
Περὶ μὲν οὖν τὸ στόμα τῶν ὑστερῶν ἐκ τούτων ἡ σκέψις ἐστίν, εἰ ἔχει ὡς δεῖ ἢ μή. Περὶ αὐτὴν δὲ τὴν ὑστέραν δεῖ συμβαίνειν τοιαῦτα μετὰ τὴν κάθαρσιν, πρῶτον μὲν ἐν τοῖς ὕπνοις ὡς συγγινομένην τῷ ἀνδρὶ καὶ προϊεμένην, ὡς ἂν εἰ παρεπλησίαζε, ῥᾳδίως· ἂν τοῦτο φαίνηται πλεονάκις πάσχουσα, ἄμεινον. Καὶ ἀνισταμένην ὁτὲ μὲν δεῖσθαι θεραπείας οἵας ὅταν πλησιάσῃ ἀνδρί, ὁτὲ δὲ ξηρασίας· τὴν δὲ ξηρότητα ταύτην μὴ συνεχῆ, ἀλλ’ ὕστερον μετὰ τὴν ἔγερσιν ἐξυγραίνεσθαι ὁτὲ μὲν θᾶττον ὁτὲ δ’ ὀψιαίτερον καὶ ὅσον εἰς ἥμισυ τῆς ἡμέρας βραχείας προελθούσης. Ἡ δ’ ὑγρότης ἔστω τοιαύτη οἵα ὅταν πλησιάσῃ τῷ ἀνδρί. Πάντα γὰρ ταῦτα σημαίνει δεκτικὴν τὴν ὑστέραν εἶναι τοῦ διδομένου, καὶ προσσπαστικὰς τὰς κοτυληδόνας, καὶ καθεκτικὰς ὧν λαμβάνουσι, καὶ ἀκούσας ἀφιείσας. Ἔτι φύσας ἐγγίγνεσθαι ἄνευ πάθους, ὥσπερ ἡ κοιλία, καὶ ἀφιέναι, καὶ μεγάλας γινομένας καὶ ἐλάττους αὐτῶν, ἄνευ νόσου· καὶ γὰρ ταῦτ’ ἀποδηλοῖ αὐτάς, ὅτι οὐδὲν στερεώτεραι τοῦ δέοντός εἰσιν, οὔτε κωφαὶ οὔτε φύσει οὔτε νόσῳ, ἀλλὰ δύνανται, ὡς ἂν δέξωνται, αὐξανομένῳ παρέχειν χώραν. Ἔχουσι δὲ καὶ διάτασιν. Ὅταν δὲ τοῦτο μὴ γίγνηται, ἢ πυκνότεραί εἰσιν ἢ ἀναισθητότεραι ἢ φύσει ἢ νόσῳ. Διὸ καὶ οὐ δύνανται τρέφειν, ἀλλὰ καὶ διαφθείρουσι τὰ ἔμβρυα, ἐὰν μὲν σφόδρα τοιαῦται ὦσιν, ἔτι μικρὰ ὄντα, ἐὰν δ’ ἧττον, μείζω· ἐὰν δὲ πάνυ ἠρέμα, φαυλότερα ἐκτρέφουσι τὰ ἔκγονα καὶ οἷον ἐν ἀγγείῳ φαύλῳ τραφέντα. Ἔτι δὲ θιγγανομένης τὰ ἐπὶ δεξιὰ καὶ τὰ ἐπ’ ἀριστερὰ ὁμαλὰ αὐτῆς εἶναι, καὶ τἆλλα τούτοις ὁμοίως. Καὶ ἐν τῇ πρὸς τὸν ἄνδρα συνουσίᾳ μεταξὺ ὑγραίνεσθαι, μὴ πολλάκις δὲ μηδὲ σφόδρα. Ἔστι δὲ τοῦτο τὸ πάθος οἷον ἵδρωμα τοῦ τόπου, ὥσπερ καὶ τῷ στόματι σιάλου πολλαχοῦ μὲν καὶ πρὸς τὴν φορὰν τῶν σιτίων, καὶ ὅταν λαλῶμεν καὶ ἐργαζώμεθα αὐτοὶ πλέον· καὶ τοῖς ὄμμασι δακρύομεν πρὸς τὰ λαμπρότερα ὁρῶντες, καὶ ὑπὸ ψύχους καὶ θερμότητος ἰσχυροτέρας, ἧς κρατεῖ τὰ μόρια ταῦτα, ὅταν τύχῃ ὑγροτέρως ἔχοντα. Οὕτω καὶ αἱ ὑστέραι ὑγραίνονται ἐργαζόμεναι, ὅταν τύχωσιν ὑγροτέρας διαθέσεως. Πάσχουσι δὲ τοῦτο τὸ πάθος καὶ αἱ μάλιστα καλῶς πεφυκυῖαι. Διὸ θεραπείας ἀεὶ δέονται αἱ γυναῖκες ἢ πλείονος ἢ ἐλάττονος, ὥσπερ καὶ τὸ στόμα πτύσεως. Ἀλλ’ ἐνίαις τοσαύτη ὑγρασία γίνεται, ὥστε μὴ δύνασθαι καθαρὸν τὸ τοῦ ἀνδρὸς ἀνασπάσαι διὰ τὴν σύμμιξιν τῆς γιγνομένης ἀπὸ τῆς γυναικὸς ὑγρότητος. Πρὸς δὲ τούτοις τοῖς πάθεσι καὶ τοσόνδε δεῖ κατανοεῖν, εἰ συμβαίνει, ὅταν δόξῃ ἐν τῷ ὕπνῳ πλησιάσαι τῷ ἀνδρί, πῶς ἔχουσα ἐξανίσταται, οἷον εἰ ἀσθενεστέρα, καὶ εἰ ἀεί, μὴ ὁτὲ μὲν ὁτὲ δ’ οὔ, ἢ ἐνίοτε καὶ ἰσχυροτέρα· εἰ δὲ μὴ ξηροτέρα τὸ πρῶτον, εἶτα ἐφυγραίνεται. Δεῖ γὰρ ταῦτα συμβαίνειν τῇ γονίμῳ γυναικί. Τὸ μὲν γὰρ ἐκλύεσθαι σημαίνει προετικὸν εἶναι τὸ σῶμα σπέρματος ἀεί, τήν τε ποιοῦσαν ποιεῖ· καὶ σωματωδῶν δ’ οὐσῶν ἀθενεστέρα. Τὸ δ’ ἀνόσως τοῦτο πάσχειν σημεῖον ὅτι κατὰ φύσιν καὶ ὃν δεῖ τρόπον ἡ ἄφοδος τούτου γίνεται· εἰ γὰρ μή, νοσώδης ἦν ἡ ἀρρωστία. Τὸ δέ ποτε καὶ ἰσχύειν μᾶλλον, καὶ ξηρὰν εἶναι τὴν ὑστέραν, εἶτ’ ἐφυγραίνεσθαι, σημεῖον ὅτι πᾶν τὸ σῶμα λαμβάνει καὶ ἀφανίζει, καὶ οὐ μόνον ἡ ὑστέρα καὶ τὸ σῶμα ἰσχύει. Πνεύματί τε γὰρ ἕλκει ἡ ὑστέρα τὸ προσελθὸν ἔξωθεν αὐτῇ, ὥσπερ πρότερον εἴρηται. Οὐ γὰρ εἰς αὐτὴν προΐεται, ἀλλ’ οὗ καὶ ὁ ἀνήρ. Ὅσα δὲ πνεύματι, πάντα ἰσχύϊ ἐργάζεται. Ὥστε δῆλον ὅτι καὶ τὸ σῶμα προσσπαστικὸν τῆς τοιαύτης.
Εἰσὶ δέ τινες αἳ πάσχουσί τι τοιοῦτον ὃ καλοῦσιν ἐξανεμοῦσθαι· δεῖ δὴ καὶ τοῦτο μὴ πάσχειν. Ἔστι δὲ τὸ τοιοῦτον πάθος· ὅταν συγγένωνται τῷ ἀνδρί, οὔτε προϊέμεναι δῆλαι τὸ σπέρμα οὔτε κυΐσκονται, διὸ καὶ καλεῖται ἐξανεμοῦσθαι. Αἴτιον δὲ τοῦ πάθους ἡ ὑστέρα, ὅταν ᾖ λίαν ξηρά· ἑλκύσασα γὰρ πρὸς αὑτὴν τὸ ὑγρὸν ἀφίησιν ἔξω· τὸ δὲ κατασκελετεύεται, καὶ μικρόν τι γινόμενον ἐξ αὐτοῦ ἀπέπεσέ τε καὶ ἔλαθε διὰ μικρότητα ἐξιόν. Καὶ ὅταν μὲν τοῦτο σφόδρα πάθῃ ἡ ὑστέρα καὶ γένηται ὑπέρξηρος, ταχύ τε ἀπέβαλε καὶ ταχὺ δῆλον γίνεται ὅτι οὐ κύει· ἐὰν δὲ μὴ σφόδρα ταχέως ταῦτα ποιῇ, ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ δοκεῖ κύειν, ὃ ἂν ἔχῃ αὐτὴ πρὸς αὑτήν, ἕως ἂν ἀποβάλῃ. Καὶ ὅμοια συμβαίνει ταχὺ ταύταις πάθη οἷα ταῖς ὀρθῶς κυούσαις, καὶ ἐὰν γίγνηται πολὺς χρόνος, αἴρεται ἡ ὑστέρα, ὥστε φανερῶς δοκεῖ κύειν, ἕως ἂν ἀποπέσῃ· τότε δ’ ὁμοία ἐγένετο οἵα πρὸ τοῦ ἦν. Ἀναφέρουσι δὲ τοῦτο τὸ πάθος εἰς τὸ δαιμόνιον· ὅ ἐστι θεραπευτόν, ἐὰν μὴ φύσει τοιαύτη ᾖ σφόδρα πάσχουσα τὸ πάσχον. Σημεῖον δὲ τοῦ μὴ τοιαύτας εἶναι, ἐὰν φαίνωνται μὴ προϊέμεναι, ὅταν λάβωσι παρὰ τοῦ ἀνδρὸς καὶ μὴ συλλάβωσιν.
10.44. Bölüm
Rahimde bir çekilme varsa da gebelik engellenir. Rahimde çekilmeler ya rahim bir iltihapla gerildiğinde ya da doğumda birdenbire büyük bir dolgunluk bastırıp ağız açılmadığında olur; o zaman gerilmeden ötürü çekilme olur. Çekilme olmadığının işareti, rahmin kendi işlerini görürken iltihaplanmamasıdır; çekilmesi olsaydı bazen iltihaplanırdı. Ayrıca rahim ağzı çok yaralanınca ağızda bir ur oluşursa bu da gebe kalmaya engel olur. Bunların da olmadığının işareti, aybaşında ve erkekle birleşmelerde rahmin iyi açılıp kapandığının görülmesidir. Ayrıca bazı kadınlarda rahim ağzı bir biçimde kapanıp yapışır; kiminde doğuştan, kiminde hastalıktan. Bu hâl kimi zaman tedavi edilebilir, kimi zaman edilemez. Varsa bunu anlamak zor değildir; çünkü rahim ne gerekeni alabilir ne de bırakabilir. Rahmin hem erkekten tohum aldığı hem bıraktığı görülürse, bunun böyle bir hâlin olmadığını kanıtlayacağı açıktır. Bunlardan hiçbiri engel değilse, kadınlar söylenen durumdaysa, çocuksuzluğun sebebi erkek olmadıkça ya da ikisi de çocuk sahibi olabildiği hâlde aynı anda boşalmak bakımından birbirlerine uymayıp aralarında büyük bir uyumsuzluk bulunmadıkça çocukları olur.
Κωλύονται δὲ καὶ ἐὰν σπάσμα ἔχωσιν αἱ ὑστέραι. Γίνονται δὲ σπάσματα ἐν ταῖς ὑστέραις ἢ φλεγμασίᾳ διατεινομένης τῆς ὑστέρας, ἢ ἐν τῷ τόκῳ πληρώματος πολλοῦ ἐξαπίνης ἐπιπεσόντος καὶ μὴ ἀνοιγομένου τοῦ στόματος· τότε ὑπὸ τῆς διατάσεως γίνεται σπάσμα. Σημεῖον δὲ τοῦ μὴ ἔχειν σπάσμα, ἐὰν μὴ φαίνηται εἰς φλεγμασίαν ἀφικνουμένη ἐν τοῖς αὑτῆς ἔργοις ἡ ὑστέρα· ἔχουσα γὰρ σπάσμα φλεγμαίνοι ἄν ποτε. Ἔτι δὲ ἐὰν φῦμα ἐπὶ τοῦ στόματος ᾖ, πολλὰ ἑλκωθέντος, ἐμποδίζει πρὸς τὰς συλλήψεις. Σημεῖον δὲ καὶ τοῦ ταῦτα μὴ ἔχειν, ἐὰν φαίνηται ἀνοιγομένη καλῶς ἡ ὑστέρα καὶ συμμύουσα, ὅταν γένηται αὐταῖς τὰ γυναικεῖα καὶ αἱ πρὸς τὸν ἄνδρα χρήσεις. Ἔτι ἔστιν αἷς πως τὸ στόμα συμφύεται, ταῖς μὲν ἐκ γενετῆς ταῖς δὲ διὰ νόσον. Γίνεται δὲ τοῦτο καὶ ἰατὸν καὶ ἀνίατον. Οὐ χαλεπὸν δὲ τοῦτο γνῶναι, ἐὰν ᾖ· οὐ γὰρ οἷόν τε οὔτε λαμβάνειν οὐθὲν ὧν δεῖ οὔτε προΐεσθαι. Ἐὰν οὖν φαίνηται καὶ δεχομένη παρὰ τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀφιεῖσα, δῆλον ὅτι κἂν ἔλεγχος εἴη τῷ πάθει. Ὅσαις δὲ τούτων μηδὲν ἐμπόδιον ᾖ, ἀλλ’ ἔχουσιν ὃν τρόπον δὴ εἴρηται ἔχειν, ἂν μὴ ὁ ἀνὴρ αἴτιος ᾖ τῆς ἀτεκνίας, ἢ ἀμφότεροι μὲν δύνωνται τεκνοῦσθαι, πρὸς ἀλλήλους δὲ μὴ ὦσι σύμμετροι τῷ ἅμα προΐεσθαι ἀλλὰ πολὺ διαφωνῶσιν, [οὐκ] ἔσονται τέκνα τούτοις.
10.55. Bölüm
Sebebin erkekte olduğunu gösteren başka işaretler de bulunabilir; ama en kolay görüleni, erkeğin başka kadınlarla birleşip çocuk sahibi olmasıdır. Birbirlerine uyumsuz olmalarına gelince: söylenenlerin hepsi mevcutken çocukları olmuyorsa, bu, tek sebebin bu olduğunu gösterir. Çünkü kadın da tohuma ve oluşa katkıda bulunuyorsa, ikisinden gelenin aynı hızla gelmesi gerektiği açıktır. Erkek çabuk bitirip kadın güç bitirirse (kadınlar çoğunlukla daha yavaştır), bu engel olur. Bu yüzden birbirleriyle çocuk sahibi olamayanlar, birleşmede kendileriyle aynı hızda olan biriyle karşılaştıklarında çocuk sahibi olurlar. Kadın istekli, hazır ve uygun düşünceler içindeyken erkek önceden kederlenmiş ve soğumuşsa, ikisinin o zaman aynı hızda gitmesi imkânsızdır. Ayrıca kadınlar rüyada boşaldıktan, erkekler de cinsel birleşmeden sonra bazen daha dinç olur; güç bakımından değil, sağlık bakımından. Bu, boşaldıkları yerde çok tohum birikmiş olduğunda olur. O zaman tohum çıkarsa hiç zayıflamazlar; çünkü geride kalan yeterliyse, tohum çıktı diye her zaman halsizleşmezler; hele çıkan işe yaramaz bir şeyse, tokluktan kurtulmuş gibi daha da rahatlarlar; bu yüzden güçten değil hafiflikten daha dinç olurlar. Ama bedenin ihtiyaç duyduğu şeyler çıkarsa, o zaman insanı zayıflatır. Beden başka bakımdan sağlıklıysa ve kişi çabuk tohum üreten bir yaştaysa bu zayıflık çabuk geçer; çünkü büyüme çağındakilerde ve büyüyebilenlerde bu çabuk olur. Kadınlar en çok o zaman gebe kaldıklarını fark etmez. Çünkü bir şey hissetmedikçe gebe kaldıklarını sanmazlar. Aslında tohum bırakmışlardır, ama gebe kalmak için tohumun ikisinden, hem kadından hem erkekten aynı anda gelmesi gerektiğini sanırlar. Bu en çok, rahim kuruyup verilen tohum açıkça kaybolmadıkça gebe kalmanın imkânsız olduğunu sanan kadınlarda fark edilmez. Bazen hem kadın hem erkek, rahmin yok edebileceğinden ve yetecek olandan fazlasını bırakır. Rahim yetecek kadarını çekip geride çok şey kalınca kadınlar gebe kaldıklarını fark etmez. Böyle bir şeyin olabileceğini ve yavrunun tohumun hepsinden oluşmadığını, tek bir aşımdan çok yavru doğuran hayvanlar ve tek bir birleşmeden olan ikiz doğumu gösterir; çünkü yavrunun tohumun hepsinden olmadığı, onun bir kısmını yerin aldığı, geri kalanın ise kat kat fazla olup arta kaldığı açıktır. Ayrıca domuzlarda ve bazen ikizlerde görüldüğü gibi tek bir aşımdan çok yavru oluyorsa, tohumun bedenin bütününden gelmediği, her yavru için bölündüğü açıktır. Çünkü tohumun bütünden ayrılması da, bütünün çok parçaya bölünmesi de mümkündür; ama ikisinin aynı anda, hem bütün olarak hem parça parça olması imkânsızdır. Ayrıca kadın tohumunu, erkeğin de yaklaştığında bıraktığı yere, rahim ağzının önüne bırakır. Rahim onu oradan, ağızla ya da burunla çeker gibi nefesle çeker. Çünkü aletlerle getirilmeyen her şey ya oyuk olduğundan yukarıdan içeri üflenerek girer ya da o yerden nefesle çekilir. Bu yüzden kadınlar, bu olmadan önceki gibi, o yerin kuru kalmasına özen gösterir. Kadınlarda tohumun geçtiği yol şöyle yaratılmıştır: erkeklerin cinsel organı gibi onların da bir sapı vardır; ama ağızda bu sapın içinden, kadınların idrar yaptığı yerin biraz yukarısındaki küçük bir delikten nefes verirler. Bu yüzden cinsel birleşme isteği duyduklarında bu yer, istek duymadan önceki gibi değildir. Akıntı bu saptan gelir; rahmin önüne düşen akıntı, öbür yere düşenden çok daha fazladır. Bu bakımdan bu sap burunlara benzer: burunların da içeriye, gırtlağa giden bir yolu, bir de dışarıdaki havaya açılan yolu vardır; bu sapın da dışarıya giden, yalnız nefese çıkış verecek kadar pek küçük ve dar bir yolu, rahmin önüne giden ise geniş ve rahat akan bir yolu vardır; tıpkı burunların havaya açılan yolunun ağza ve gırtlağa gidenden geniş olması gibi. Kadınlarda da rahmin önüne giden yol daha büyüktür, dışarıya açılan kısım da daha geniştir. Kadının da döl verici bir tohum bıraktığını gösteren şey, aynı hâllerin onda da görülmesidir. Sebepler ikisinde de aynıdır. Nitekim bir hastalığın ya da bir ölümün sebebinin başka bir şey olduğu sanıldığında da, görülmesi gereken şeyi, yani sondakini, başlangıçlarına kadar geri izlerler. Kiminde ilk sebepler bunlardır, kiminde hiçbiri değildir, kiminde de bir kısmı öyledir, bir kısmı değil. Sonuçları da buna orantılı olarak açıklarlar: kimi aynı hâllerin hepsinden geçer; kimi, sebepleri çok olduğu için çoğundan; kimi azından; kiminin de hiç sebebi olmadığı için hiçbirinden geçmez.
Τοῦ μὲν οὖν εἶναι τὰ τοῦ ἀνδρὸς αἴτια ἔστι μὲν καὶ ἄλλα σημεῖα λαβεῖν· ἃ δὲ ῥᾴω μάλιστ’ ἂν φαίνοιτο, πρὸς ἄλλας πλησιάζων καὶ γεννῶν. Τὸ δὲ πρὸς ἀλλήλους μὴ συνδρόμως ἔχειν, πάντων τῶν εἰρημένων ὑπαρξάντων οὐ γεννῶσιν. Δηλοῖ γὰρ ὅτι τοῦτο αἴτιον μόνον. Εἴπερ γὰρ καὶ ἡ γυνὴ συμβάλλεται εἰς τὸ σπέρμα καὶ τὴν γένεσιν, δῆλον ὅτι δεῖ ἰσοδρομῆσαι παρ’ ἀμφοῖν. Ἐὰν οὖν ὁ μὲν ταχὺ ἐκποιήσῃ ἡ δὲ μόλις (τὰ γὰρ πολλὰ αἱ γυναῖκες βραδύτεραι), τοῦτο κωλύει· διὸ καὶ συζευγνύμενοι γεννῶσι μετ’ ἀλλήλων· οὐ γεννῶντες δέ, ὅταν ἐντύχωσιν ἰσοδρομοῦσι πρὸς τὴν συνουσίαν. Εἰ γὰρ ἡ μὲν ὀργῶσα καὶ παρεσκευασμένη εἴη καὶ ἐννοίας ἔχουσα ἐπιτηδείας, ὁ δὲ προλελυπημένος καὶ κατεψυγμένος, ἀνάγκη τότε ἰσοδρομῆσαι αὐτοὺς ἀλλήλοις. Ἔτι δ’ ἐνίοτε γυναιξὶ καὶ ἐξονειρωξάσαις καὶ ἀνδράσιν ἀφροδισιάσασι συμβαίνει εὐρωστοτέροις εἶναι, μὴ ἰσχύϊ ἀλλ’ ὑγιείᾳ. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν πολὺ τὸ σπέρμα ᾖ ἠθροισμένον ἐπὶ τὸν τόπον ὅθεν προΐενται. Ἐὰν οὖν τότε ἀπέλθῃ, οὐδὲν ἀσθενέστεραι γίνονται· οὐ γὰρ ἀεὶ ἐκλύονται ἀπελθόντων, ὅταν ἱκανὰ ᾖ τὰ λειπόμενα· οὐδ’ ἂν εἰ ἐκεῖνα ἄχρηστα ᾖ ἅμα καὶ ῥᾴω, οἷον πλησμονῆς ἀπαλλαγέντα· διὸ οὐκ ἰσχύϊ εὐρωστότεραι ἀλλὰ κουφότητι γίνονται. Ἀλλ’ ὅταν ἀπὸ τοσούτων ἐπίῃ ὧν τὸ σῶμα δεῖται, τότε ἀσθενεστέρας ποιεῖ. Παύεται δὲ ταχύ, ἂν ἄλλως τις ὑγιάνῃ τὸ σῶμα καὶ ἐν ἡλικίᾳ ᾖ, ἣ ταχὺ σπερμοποιεῖ· τῶν γὰρ αὐξανομένων τοῦτ’ ἐστὶ ταχὺ καὶ τῶν αὐξητῶν. Καὶ λανθάνουσι τότε μάλιστα κυϊσκόμεναι. Οὐ γὰρ οἴονται συνειληφέναι, ἐὰν μὴ αἴσθωνται. Προϊέμεναι δὲ τυγχάνουσιν ὑπολαμβάνουσαι ὡς δεῖ ἀπ’ ἀμφοῖν συμπεσεῖν ἅμα, καὶ ἀπὸ τῆς γυναικὸς καὶ ἀπὸ τοῦ ἀνδρός. Μάλιστα δὲ λανθάνει, ὅσαι οἴονται ἀδύνατον εἶναι συλλαβεῖν, ἐὰν μὴ ξηρανθῶσι καὶ ἐπιδήλως ἀφανισθῇ τὸ δοθέν. Συμβαίνει δ’ ἐνίοτε πλέον προΐεσθαι καὶ αὐτὴν καὶ τὸν ἄνδρα οὗ ἂν δύνηται ἀφανίσαι καὶ τοῦ ἱκανοῦ. Ὅταν οὖν σπάσῃ μὲν ἱκανόν, λειφθῇ δὲ πολύ, τότε λανθάνουσι κυϊσκόμεναι. Ὅτι δὲ τοιοῦτον ἐνδέχεται γίνεσθαι καὶ οὐκ ἐξ ἅπαντος γίνεται τὸ πάθος, δηλοῖ ὅσα τῶν ζῴων ἀπὸ μιᾶς ὀχείας πολλὰ τίκτει, καὶ ἡ τῶν διδύμων γένεσις, ὅταν ἀπὸ μιᾶς γένηται· δῆλον γὰρ ὅτι ἐξ οὐχ ἅπαντος ἐγένετο, ἀλλὰ μέρος τι αὐτοῦ ἔλαβε τόπος, τὸ δὲ περιελείπετο πολλαπλάσιον. Ἔτι εἰ πολλὰ ἀπὸ μιᾶς ὀχείας γίνεται, ὅπερ φαίνεται ἐπὶ τῶν ὑῶν καὶ τῶν διδύμων ἐνίοτε γιγνόμενον, δῆλον ὅτι οὐκ ἀπὸ παντὸς ἔρχεται τὸ σπέρμα τοῦ σώματος, ἀλλ’ ἐφ’ ἑκάστου εἴδους ἐμερίζετο. Ἀπὸ παντὸς μὲν γὰρ ἐνδέχεται ἀποχωρισθῆναι, καὶ τὸ πᾶν εἰς πολλά. Ὥστε ἅμα καὶ κατὰ μέρος ἀδύνατον. Ἔτι ἡ γυνὴ προΐεται εἰς τὸ πρόσθεν τοῦ στόματος τῶν ὑστερῶν, οὗ καὶ ὁ ἀνήρ, ὅταν πλησιάσῃ. Ἐντεῦθεν γὰρ σπᾷ τῷ πνεύματι, ὥσπερ τοῖς στόμασιν ἢ τοῖς μυκτῆρσιν. Πάντα γὰρ ὅσα μὴ ὀργάνοις προσάγεται, ἢ εἴσφυσιν ἔχει ἄνωθεν κοῖλα ὄντα, ἢ πνεύματι ἕλκονται ἐκ τούτου τοῦ τόπου. Διὸ ἐπιμελοῦνται ὅπως γένηται ξηρὸς οὕτως, ὥσπερ πρὶν τοῦτο συμβαίνειν. Πέφυκε δ’ οὕτως ἡ ὁδός, δι’ ἧς ἔρχεται, ταῖς γυναιξίν. Ἔχουσι καυλόν, ὥσπερ καὶ οἱ ἄνδρες τὸ αἰδοῖον. Ἀλλ’ ἐν τῷ στόματι ἀποπνέουσι διὰ τοῦτο μικρῷ τε πόρῳ ἀνωτέρω, ᾗ οὐροῦσιν αἱ γυναῖκες. Διὸ καὶ ὅταν ὀργῶσιν ἀφροδισιασθῆναι, οὗτος ὁ τόπος οὐκ ἔχει ὁμοίως καὶ πρὶν ὀργᾶν. Ἀπὸ δὴ τούτου τοῦ καυλοῦ γίνεται ἔκπτωσις, καὶ τὸ ἔμπροσθεν τῆς ὑστέρας πολλῷ μεῖζον ἢ καθ’ ἣν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον ἐκπίπτει. Ὅμοιον δ’ ἐστὶ τοῦτο κατὰ τοῦτο ταῖς ῥισίν· καὶ γὰρ αἱ ῥῖνες ἔχουσιν εἴσω εἰς τὸν φάρυγγα πόρον τινὰ καὶ εἰς τὸν ἔξω ἀέρα· οὕτω κἀκεῖνος καὶ ἔξω ἔχει πόρον μικρόν τε πάνυ καὶ στενόν, ὅσον πνεύματι ἔξοδον, τὸν δ’ εἰς τὸ πρόσθεν τῆς ὑστέρας εὐρύχωρον, εὔρουν, ὥσπερ αἱ ῥῖνες τὸν εἰς τὸν ἀέρα μείζω τοῦ εἰς τὸ στόμα καὶ φάρυγγα. Ὁμοίως δὲ καὶ αἱ γυναῖκες μείζω τὸν εἰς τὸ ἔμπροσθεν τῶν ὑστερῶν πόρον ἔχουσι, καὶ εὐρυχωρότερον τὸ ἔξω. Ὅ τι συμβάλλεται, εἰς τοῦτο ποιεῖ τῶν αὐτῶν παθημάτων, ὅτι καὶ ἡ γυνὴ γόνιμον προΐεται. Τὰ δ’ αὐτὰ αἴτια ταῦτα συμβαίνει. Καὶ γὰρ οἷς ἢ νόσου ἢ θανάτου δοκεῖ ἑτέρου τὸ αἴτιον, θεωροῦσι τὸ τελευταῖον ἐπὶ τὰς ἀρχάς, ὃ δεῖ ὁρᾶν. Ταῖς μὲν γὰρ ταῦτα αἴτια τὰ πρῶτα, τοῖς δ’ οὐδέν, τῶν δὲ τὰ μὲν τὰ δ’ οὔ. Ἀποδίδωσιν οὖν κατὰ λόγον καὶ τὰ ἀποβαίνοντα· καὶ τοῖς μὲν διὰ πάντων συμβαίνει διελθεῖν τῶν αὐτῶν παθημάτων, τοῖς δὲ διὰ πολλῶν, οἷς πολλά, τοῖς δὲ δι’ ὀλίγων, τοῖς δὲ δι’ οὐθενός, ὅσοις μηδέν.
10.66. Bölüm
Hayvanların aşılmaya ihtiyaç duydukları belli olur: erkekleri kovalarlar; mesela tavuklar, horoz istekli değilse onu kovalar ve kendileri altına çömelir. Başka hayvanlar da bunu yapar. Birleşmeyle ilgili hâller bütün hayvanlarda aynı görünüyorsa, sebeplerin de aynı olduğu açıktır. Tavuk yalnız almayı değil, bırakmayı da arzular. Bunun işareti şudur: horoz yoksa kendi kendine çöker, gebe kalır ve yel yumurtası yumurtlar; çünkü o zaman bırakmayı da arzular ve horozla birleştiğinde olduğu gibi bırakır. Başka hayvanlar da bunu yapar; nitekim biri öten çekirgeleri daha körpeyken alıp beslemeyi denemiş, çekirgeler de kendiliğinden gebe kalmış. Bundan, bir cinste bile böyle olduğu görüldüğüne göre, her dişinin tohuma katkıda bulunduğu açıktır. Yel yumurtası da canlı bir yavru doğurmamasından başka hiçbir bakımdan bundan farklı değildir. Canlı yavru ise ikisinden birden gelir. Bu yüzden erkekten gelenlerin de hepsi döl verici görünmez; ikisinden gelen gerektiği gibi uyuşmadığında bazıları dölsüz kalır. Ayrıca kadınlar rüyada boşalır ve rüya boşalmasından sonra, erkekle birlikte olduklarında olduğu gibi aynı hâlleri yaşarlar: gevşeme ve halsizlik. Rüya boşalmasında tohum bıraktıkları görülüyorsa, o zaman da katkıda bulundukları açıktır; çünkü rüya boşalmalarından sonra aynı yer ıslanır ve erkekle birlikte olduklarındaki gibi kendi kendilerine aynı temizliğe ihtiyaç duyarlar. Demek ki döl verici olacaksa tohum ikisinden birden gelir. Rahimler tohumu kendi içlerine değil, erkeğin de bıraktığı yere, dışarıya bırakır; sonra oradan kendi içlerine çeker. Dişilerin kimi bundan kendi başına bir şey doğurur, tavuğun yel yumurtası gibi; kimi hiçbir şey doğurmaz, kısraklar ve koyunlar gibi. Belki de sebep şudur: tavuk tohumunu rahmine bırakır, bırakacağı dışarıda bir yer yoktur, horozun da yoktur; bu yüzden horoz aşacak tavuk bulamazsa tohumunu yere döker. Dört ayaklılarda ise dışarıda başka bir yer vardır; dişi de erkek de tohumunu oraya bırakır. Öteki hayvanlarda bu, öteki sıvılarla karışır ve içeri girmediği için rahimde bir şey oluşturmaz; tavuklarda ise rahim onu alıp olgunlaştırır ve geri kalan bakımdan benzer, ama canlı olmayan bir cisim yapar. Bu yüzden canlının ikisinden birden olması gerekir.
Φανερὰ δὲ τὰ ζῷά ἐστιν, ὅταν ὀχευθῆναι δέηται. Διώκει γὰρ τὰ ἄρρενα, οἷον αἱ ἀλεκτορίδες διώκουσι καὶ ὑφιζάνουσιν αὐταί, ἐὰν μὴ ὀργᾷ ὁ ἄρρην. Τοῦτο δὲ ποιεῖ καὶ ἄλλα ζῷα. Εἰ δὴ ταὐτὰ πάθη πᾶσι τοῖς ζῴοις φαίνεται ὄντα περὶ τὴν συνουσίαν, δῆλον ὅτι καὶ τὰ αἴτια συμβαίνοντα. Ἀλλὰ μὴν ἥ γε ὄρνις οὐ μόνον τοῦ λαβεῖν ἐπιθυμίαν ἔχει, ἀλλὰ καὶ τοῦ προέσθαι. Σημεῖον δὲ τούτου· ἐὰν γὰρ μὴ παρῇ ὁ ἄρρην, πίπτει ὑπ’ αὐτὴν καὶ ἔγκυος γίγνεται καὶ τίκτει ὑπηνέμια, ὡς ἐπιθυμοῦσα καὶ τοῦ ἀφεῖναι τότε, καὶ ἀφεῖσα, ὅταν καὶ τῷ ἄρρενι ἀνὴρ συνῇ. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ τἆλλα, ἐπειδὴ καὶ τῶν ᾀδουσῶν ἀκρίδων ἤδη τις ἐπειράθη τρέφουσα, ἔτι ἁπαλὰς λαβοῦσα· καὶ ἐγένοντο αὐτόματοι ἔγκυοι. Ἐκ δὴ τούτων δῆλον ὅτι συμβάλλεται εἰς τὸ σπέρμα πᾶν τὸ θῆλυ, εἴ γε καὶ ἐφ’ ἑνὸς γένους φαίνεται τοῦτο γιγνόμενον. Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τὸ ζῷον τὸ ὑπηνέμιον τούτου, ἀλλὰ τῷ μὴ γεννᾶν ζῷον. Τοῦτο δ’ ὅτι καὶ παρ’ ἀμφοῖν ἦλθεν. Διὸ οὐδὲ τὰ ἀπὸ τοῦ ἄρρενος ἅπαντα γόνιμα φαίνεται, ἀλλ’ ἔνια ἄγονα, ὅταν μὴ ἐξ ἀμφοῖν ὡς δεῖ συναρμοσθῇ. Ἔτι γυναῖκες ἐξονειρώττουσι, καὶ ταύταις γίνεται, ὡς ὅταν συγγένωνται ἀνδρί, ταὐτὰ παθήματα μετὰ τὸν ὀνειρωγμόν, διάλυσις καὶ ἀδυναμία. Δῆλον τοίνυν, εἰ ἐν τῷ ἐξονειρωγμῷ φαίνονται προϊέμεναι, καὶ τότε συμβάλλονται, ὅτι μετὰ τοὺς ἐξονειρωγμοὺς ὁ αὐτὸς τόπος ἀφυγραίνεται, καὶ θεραπείας δέονται τῆς αὐτῆς αὐταὶ ὑφ’ αὑτῶν, ὥσπερ ὅταν συγγένωνται ἀνδρί. Ὥστε φανερὸν ὅτι παρ’ ἀμφοῖν γίνεται πρόεσις τοῦ σπέρματος, εἰ μέλλει γόνιμον ἔσεσθαι. Προΐενται δ’ οὐκ εἰς αὑτὰς αἱ ὑστέραι, ἀλλ’ ἔξω, οὗ καὶ ὁ ἀνήρ· εἶτ’ ἐκεῖθεν ἕλκει εἰς αὐτάς· ὧν τὰ μὲν γεννᾷ ἀφ’ αὑτῶν τὰ θήλεα, οἷον ὄρνις τὰ ὑπηνέμια, τὰ δ’ οὐθέν, οἷον ἵπποι καὶ πρόβατα. Ἢ ὅτι ἡ μὲν ὄρνις εἰς τὴν ὑστέραν προΐεται, καὶ οὐκ ἔστιν ἔξω τόπος εἰς ὃν ἀφίησιν, οὐδὲ ὁ ἄρρην· διὸ ἐὰν μὴ τύχῃ ὀχεύων, εἰς τὴν γῆν ἐκχεῖ· τοῖς δὲ τετράποσιν ἔστιν ἔξω τόπος ἄλλος, εἰς ὃν καὶ τὸ θῆλυ προΐεται καὶ τὸ ἄρρεν· ὅπερ τοῖς μὲν ἄλλοις μετὰ τῶν ἄλλων ὑγρῶν συγχεῖται, καὶ οὐ συνίσταται ἐν τῇ ὑστέρᾳ διὰ τὸ μὴ εἰσιέναι, ταῖς δ’ ὄρνισι λαβοῦσα ἡ ὑστέρα συμπέττει καὶ σῶμά τι ὄμοιον τἆλλα, πλὴν οὐ ζῷον· διὸ δεῖ ἐξ ἀμφοῖν τὸ ζῷον εἶναι.
10.77. Bölüm
Kadınların, rüyada boşaldıklarında kuru uyandıklarını söylerken doğru söyleyip söylemedikleri sorgulanabilir. Rahmin tohumu yukarıdan çektiği açıktır; dişiler, erkeğinkini karışmış olarak da çektiğine göre, neden kendi başlarına doğurmasınlar? Rahim dışarıya doğru uzanan kendi tohumunu neden çekmesin? Bu hâl, yıllarca gebe kalan kadınlarda olur. Bunlar mylē denen şeyi doğurur; bir kadının başına geldiği gibi. Bu kadın erkekle birleşip gebe kaldığını sanmış; rahminin şişkinliği büyümüş ve başta geri kalan her şey de olağan biçimde gitmiş. Doğum zamanı gelince ne doğurmuş ne şişkinlik küçülmüş; üç dört yıl böyle geçmiş, sonunda dizanteriye yakalanıp ölümün eşiğine geldiğinde mylē denen iri bir et parçası doğurmuş. Bazılarında bu hâl kadınla birlikte yaşlanır, onunla birlikte ölür. Bu hâl, rahim sıcak ve kuru olup bu yüzden kendine doğru çekici olduğunda, tohumu alıp kendinde saklayabilecek durumdayken, sıcaklıktan mı oluşur? Böyle durumdaki kadınlarda, ikisinden gelen karışmamışsa ve rahim yel yumurtasında olduğu gibi yalnız birinden gelen tohumu almışsa, mylē denen şey oluşur: ikisinden gelmediği için canlı değildir, ama canlı bir şey alınmış olduğu için cansız da değildir, tıpkı yel yumurtaları gibi. Uzun süre içeride kalır; hem rahmin durumu yüzünden, hem de şundan: tavuk kendi içine çok yumurta yumurtlar, rahmi bunlarla dolunca onları ileri iter ve dışarı yumurtlar; rahim bir kez açılınca sonuncusu da çıkar. Çünkü onu tutan bir şey yoktur; tavuk bedence bırakmaya yatkın hâle geldiği için, rahim dolduğunda artık rahmi karşı yönde çeker kılmaz. Canlı doğuran hayvanlarda ise, büyüyen yavrunun kuvvesi değiştiği ve zaman zaman başka türlü besine ihtiyaç duyduğu için, rahim biraz iltihaplanarak doğumu aynı şekilde yapar. Et parçası ise canlı olmadığı için hep düzgün kalır. Çünkü rahmi ağırlaştıran şeyin iltihaplanması gerekmez. Nitekim bazılarında bu hâl, dizanteriye yakalanan kadında olduğu gibi şans eseri bir hastalık araya girmezse, kadınla birlikte ölür. Yoksa bu hâl, söylendiği gibi sıcaklıktan değil de daha çok nemden mi olur, çünkü içerideki dolgunluk sanki kapanmış gibidir; ya da rahim onu bırakacak kadar soğuk, olgunlaştıracak kadar da sıcak olmadığında mı olur? Bu yüzden bu hâl uzun sürer, tıpkı kaynarken uzun süre öyle kalan şeyler gibi. Kaynatılan şeylerin ise bir sonu ve belli bir hızı vardır. Böyle rahimler aşırı bir durumda oldukları için süreyi uzatır. Ayrıca canlı olmadığından hareket etmemesi doğum sancısına yol açmaz; çünkü sancı bağların hareketidir ve cenin canlı olduğu için onu dışarı iter. O şeyin sertleşmesi de bir engellenmenin eseridir. O kadar sertleşir ki baltayla kesilemez. Pişmiş ve olgunlaşmış her şey yumuşar; olgunlaşmadan çözülmüş olanlar ise ham ve sert kalır.
Birçok hekim, bilgisizliklerinden ötürü, benzerliğe aldanarak, bu hâl uzun sürünce, karnın su toplamadan şiştiğini ve aybaşının kesildiğini görür görmez bunun mylē olduğunu söyler. Oysa öyle değildir; gerçek mylē pek seyrek görülür. Kadının tabiatı ya da durumu böyleyse, karın bölgesine kimi zaman soğuk, nemli ve sulu artıklar, kimi zaman da daha koyu artıklar birikir. Bunlar soğuk oldukları için ne ağrı verir ne ateş. Büyüyünce kimi daha çok kimi daha az yer kaplar, ama yanlarına başka bir hastalık çekmez, bir sakatlık gibi sakin dururlar. Aybaşının kesilmesi, artıkların burada harcanması yüzündendir; emziren kadınlarda olduğu gibi, çünkü onlarda da aybaşı ya hiç olmaz ya az olur. Kimi zaman da etten süzülüp rahimle karın arasındaki yere toplanan şey mylē sanılır, ama değildir. Mylēnin rahme ait olup olmadığını anlamak zor değildir. Rahim toplu ve büyümemişse, hâlin onda olmadığı açıktır. İçinde çocuk varkenki gibiyse mylē vardır; sıvılar içe döndüğü için rahim hem sıcak hem soğuk hem kuru olur, ağzı da gebelikteki gibi olur. Şişkinlik başka bir şeyse rahim dokunulduğunda soğuk olur, kuru olmaz ve ağzı hep aynı kalır.
Ἔστι δ’ ἐνστῆναι εἰ ἀληθῆ λέγουσι φάσκουσαι, ὅταν ἐξονειρώττωσι, ξηραὶ ἀνίστασθαι. Δῆλον γὰρ ὅτι ἕλκει ἡ ὑστέρα ἄνωθεν, ὥστε διὰ τί οὐ γεννᾷ αὐτὰ καθ’ αὐτὰ τὰ θήλεα, ἐπείπερ καὶ μιχθὲν ἕλκει τὸ τοῦ ἄρρενος; Διὰ τί οὐχὶ καὶ αἱ αἶγες τὸ αὑτῆς ἕλκει, ὅπερ εἰς τὸ ἔξω διατείνει; αἷς γίνεται τοῦτο τὸ πάθος κυούσαις ἔτη πολλά. Τίκτουσι γὰρ ὃ καλοῦσι μύλην, οἷον συνέβη τινὶ γυναικί. Συγγενομένης τῷ ἀνδρὶ καὶ δοξάσης συλλαβεῖν ὅ τ’ ὄγκος ηὐξάνετο τῆς ὑστέρας καὶ τἆλλα ἐγίγνετο τὸ πρῶτον κατὰ λόγον. Ἐπεὶ δ’ ὁ χρόνος ἦν τοῦ τόκου, οὔτε ἔτικτεν οὔτε ὁ ὄγκος ἐλάττων ἐγίγνετο, ἀλλ’ ἔτη τρία ἢ τέτταρα οὕτω διετέλεσεν, ἕως δυσεντερίας γενομένης καὶ κινδυνευσάσης αὐτῆς ἔτεκε σάρκα εὐμεγέθη, ἣν καλοῦσι μύλην. Ἐνίαις δὲ καὶ συγκαταγηράσκει τὸ πάθος καὶ συναποθνήσκει. Πότερον δὲ διὰ θερμότητα γίνεται τὸ πάθος τοῦτο, ὅταν τύχῃ ἡ ὑστέρα θερμὴ καὶ ξηρὰ οὖσα καὶ διὰ ταῦτα σπαστικὴ πρὸς αὑτήν, καὶ οὕτως ὥστ’ ἔστιν ἀνελέσθαι καὶ φυλάξαι πρὸς αὑτήν; Οὕτω γὰρ ἐχούσαις, ἐὰν μὴ μεμιγμένον ἐστὶ τὸ ἀπ’ ἀμφοῖν, ἀλλ’ ὥσπερ τὸ ὑπηνέμιον ἐνδέξαιτο ἀπὸ θατέρου, τότε γίνεται ἡ καλουμένη μύλη, οὔτε ζῷον, διὰ τὸ μὴ παρ’ ἀμφοῖν, οὔτε ἄψυχον, διὰ τὸ ἔμψυχον ληφθὲν εἶναι, ὥσπερ τὰ ὑπηνέμια. Πολὺν δὲ χρόνον ἐμμένει διά τε τὴν τῆς ὑστέρας διάθεσιν, καὶ διότι ἡ μὲν ὄρνις πολλὰ εἰς αὑτὴν τίκτουσα, ὑπὸ τούτων γινομένης τῆς ὑστέρας, προσάγει καὶ τίκτει· καὶ ὅταν ἅπαξ οἰχθῇ, καὶ τὸ τελευταῖον ἐξέρχεται. Οὐ γάρ ἐστι τὸ εἶργον, ἀλλὰ κατὰ σῶμα προετικὸν γενόμενον, ὅτε ἐπληροῦτο οὐκέτι τὴν ὑστέραν ποιεῖ ἀντισπαστικήν. Ὅσα δὲ ζῳοφορεῖ, διὰ τὸ μεταβάλλειν τὴν δύναμιν αὐξανομένου καὶ ἄλλοτε ἀλλοίας δεῖσθαι τροφῆς, ἐπιφλεγμαίνουσά τι ἡ ὑστέρα ποιεῖ ταὐτὸν τόκον. Ἡ δὲ σάρξ, διὰ τὸ μὴ ζῷον εἶναι, ἀεὶ τῶν ὁμαλῶν. Δεῖ γὰρ ὃ βαρύνει τὴν ὑστέραν οὐδὲν οἴει φλεγμαίνειν. Ὡς ἐνίαις γε καὶ συναποθνήσκει τὸ πάθος, ἐὰν μὴ δι’ εὐτύχημα ἀσθενήματος συμβῇ, οἷον τῇ ληφθείσῃ ὑπὸ τῆς δυσεντερίας. Πότερον δ’ ὥσπερ εἴρηται, διὰ θερμότητα γίνεται τὸ πάθος ἢ μᾶλλον δι’ ὑγρότητα, ὅτι καὶ ἔστι τὸ πλήρωμα οἷον μύει, ἢ ὅταν μὴ οὕτως ᾖ ψυχρὰ ἡ ὑστέρα ὥστε ἀφεῖναι, μηδ’ οὕτω θερμὴ ὥστε πέψαι; Διὸ καὶ χρόνιον τὸ πάθος, ὥσπερ καὶ τὰ ἐν ἑψήσει πολὺν χρόνον διαμένει. Τὰ δ’ ἑψόμενα πέρας ἔχει καὶ ταχυτῆτα. Αἱ δὲ τοιαῦται ὑστέραι ἀκρόταται οὖσαι τὸν χρόνον ποιοῦσι πολύν. Ἔτι δὲ τὸ μὴ ζῷον εἶναι μὴ κινούμενον οὐ ποιεῖ τὴν ὠδῖνα· ἡ γὰρ κίνησις τῶν συνδέσμων ὠδίς ἐστιν, ἣν διὰ τὸ ζῆν προΐεσθαι τὸ ἔμβρυον. Καὶ ἡ σκληρότης δ’ ἡ γιγνομένη τοῦ πράγματος κωλύσεως ἔργον ἐστίν. Οὕτω γὰρ γίνεται σκληρὸν ὥστε πελέκει οὐ δύνανται διακόπτειν. Τὰ μὲν οὖν ἑφθὰ καὶ πάντα τὰ πεπεμμένα μαλακὰ γίγνεται, τὰ δ’ ἀπολελυμένα ἄπεπτα καὶ σκληρά.
Ὅτι πολλοὶ ἰατροὶ ἀγνοοῦντες δι’ ὁμοιότητα μύλας εἶναι τὸ πάθος λέγουσιν, ἂν μόνον ἴδωσι τάς τε κοιλίας ἐπαιρομένας ἄνευ ὕδρωπος καὶ τῶν ἐπιμηνίων σχέσιν, ὅταν χρονίζῃ τοῦτο τὸ πάθος. Τὸ δ’ οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ὀλιγάκις γίνονται αἱ γιγνόμεναι μύλαι. Ἄλλοτε μὲν σύρρους γίνεται ψυχρῶν καὶ ὑγρῶν περιττωμάτων καὶ ὑδαρῶν, ἄλλοτε δὲ παχυτέρων, εἰς τὸν περὶ τὴν κοιλίαν τόπον, ἐὰν τὴν φύσιν τοιαῦτα ᾖ ἢ τὴν ἕξιν. Ταῦτα γὰρ οὔτε ὀδυνηρὰν παρέχει οὔτε θερμότητα διὰ ψυχρότητα. Αὔξησιν δὲ λαβόντα τὰ μὲν μείζω τὰ δ’ ἐλάττω, οὐδεμίαν ἄλλην ἐπισπῶνται νόσον παρ’ ἑαυτά, ἀλλ’ ὥσπερ πήρωμά τι ἡσυχάζει. Ἡ δ’ ἀπόλειψις τῶν καταμηνίων γίνεται διὰ τὸ δεῦρο καταναλίσκεσθαι τὰ περιττώματα, ὥσπερ καὶ ὅταν θηλάζωνται· καὶ γὰρ ταύταις ἢ οὐ γίνεται ἢ ὀλίγα. Ἔστι δ’ ὅτε καὶ εἰς τὸν μεταξὺ τόπον τῆς ὑστέρας καὶ τῆς κοιλίας συρρέον ἐκ τῆς σαρκὸς δοκεῖ μύλη εἶναι, οὐκ οὖσα. Ἔστι δ’ οὐ χαλεπὸν γνῶναι, ἂν μύλη θιγγάνουσα ᾖ τῆς ὑστέρας. Ἐὰν γὰρ ᾖ εὐσταλὴς καὶ μὴ ἔχουσα αὔξησιν, δῆλον ὅτι οὐκ ἐν ἐκείνῃ τὸ πάθος. Ἐὰν δὲ τοιαύτη ᾖ οἷον ὅτε παιδίον ἔχει μύλην, θερμή τε καὶ ψυχρὰ καὶ ξηρὰ ἔσται διὰ τὸ εἴσω τετράφθαι τὰ ὑγρά, καὶ τὸ στόμα τοιαύτη οἷον ὅταν κύωσιν. Ἐὰν δέ τι ἄλλο ᾖ ὁ ὄγκος, ἔσται ψυχρὰ θιγγανομένη καὶ οὐ ξηρά, καὶ ἀεὶ τὸ στόμα ὅμοιον.