İçeriğe geç
Ksenophon

Ksenophon

Sokrates'in Savunması

Ἀπολογία Σωκράτους

1Sokrates'in, davaya çağrıldığında savunması ve hayatının sonu hakkında nasıl karar verdiğini de anmaya değer buluyorum. Bu konuda başkaları da yazdı ve hepsi onun yüksekten konuşmasını aktarmayı başardı; bundan da Sokrates'in gerçekten böyle konuştuğu belli oluyor. Ama onun artık ölümü kendisi için hayattan daha tercihe değer saydığını açıkça göstermediler; bu yüzden yüksekten konuşması pek akılsızca görünüyor.

1

Σωκράτους δὲ ἄξιόν μοι δοκεῖ εἶναι μεμνῆσθαι καὶ ὡς ἐπειδὴ ἐκλήθη εἰς τὴν δίκην ἐβουλεύσατο περί τε τῆς ἀπολογίας καὶ τῆς τελευτῆς τοῦ βίου. γεγράφασι μὲν οὖν περὶ τούτου καὶ ἄλλοι καὶ πάντες ἔτυχον τῆς μεγαληγορίας αὐτοῦ· ᾧ καὶ δῆλον ὅτι τῷ ὄντι οὕτως ἐρρήθη ὑπὸ Σωκράτους. ἀλλʼ ὅτι ἤδη ἑαυτῷ ἡγεῖτο αἱρετώτερον εἶναι τοῦ βίου θάνατον, τοῦτο οὐ διεσαφήνισαν· ὥστε ἀφρονεστέρα αὐτοῦ φαίνεται εἶναι ἡ μεγαληγορία.

2Oysa Hipponikos oğlu Hermogenes onun arkadaşıydı ve onun hakkında öyle şeyler anlattı ki yüksekten konuşmasının düşüncesine yaraşır olduğu ortaya çıkıyor. Anlattığına göre Sokrates'in davadan başka her şeyi konuştuğunu görünce ona şöyle demiş:

2

Ἑρμογένης μέντοι ὁ Ἱππονίκου ἑταῖρός τε ἦν αὐτῷ καὶ ἐξήγγειλε περὶ αὐτοῦ τοιαῦτα ὥστε πρέπουσαν φαίνεσθαι τὴν μεγαληγορίαν αὐτοῦ τῇ διανοίᾳ. ἐκεῖνος γὰρ ἔφη ὁρῶν αὐτὸν περὶ πάντων μᾶλλον διαλεγόμενον ἢ περὶ τῆς δίκης εἰπεῖν·

3"Sokrates, nasıl savunma yapacağını da düşünmen gerekmez mi?" Sokrates önce şöyle cevap vermiş: "Sence ben bütün hayatım boyunca savunmama hazırlanmadım mı?" Hermogenes "Nasıl?" diye sorunca da, "Hayatım boyunca hiçbir adaletsizlik yapmadım," demiş; "savunmaya en güzel hazırlığın da bu olduğunu düşünüyorum."

3

οὐκ ἐχρῆν μέντοι σκοπεῖν, ὦ Σώκρατες, καὶ ὅ τι ἀπολογήσῃ; τὸν δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἀποκρίνασθαι· οὐ γὰρ δοκῶ σοι ἀπολογεῖσθαι μελετῶν διαβεβιωκέναι; ἐπεὶ δʼ αὐτὸν ἐρέσθαι· πῶς; ὅτι οὐδὲν ἄδικον διαγεγένημαι ποιῶν· ἥνπερ νομίζω μελέτην εἶναι καλλίστην ἀπολογίας.

4Hermogenes yine, "Atinalıların mahkemelerinin, söze kapılıp hiçbir haksızlık etmemiş insanları çok kez öldürdüğünü, haksızlık etmiş olanları da ya sözlerine acıyarak ya da hoşa giden şeyler söyledikleri için çok kez beraat ettirdiğini görmüyor musun?" deyince, Sokrates, "Evet, Zeus hakkı için," demiş, "iki kez savunmamı düşünmeye giriştim, ikisinde de daimonion karşı çıkıyor."

4

ἐπεὶ δὲ αὐτὸν πάλιν λέγειν· οὐχ ὁρᾷς τὰ Ἀθηναίων δικαστήρια ὡς πολλάκις μὲν οὐδὲν ἀδικοῦντας λόγῳ παραχθέντες ἀπέκτειναν, πολλάκις δὲ ἀδικοῦντας ἢ ἐκ τοῦ λόγου οἰκτίσαντες ἢ ἐπιχαρίτως εἰπόντας ἀπέλυσαν; ἀλλὰ ναὶ μὰ Δία, φάναι αὐτόν, καὶ δὶς ἤδη ἐπιχειρήσαντός μου σκοπεῖν περὶ τῆς ἀπολογίας ἐναντιοῦταί μοι τὸ δαιμόνιον.

5Hermogenes, "Şaşılacak şeyler söylüyorsun," deyince yine şöyle cevap vermiş: "Tanrı da benim artık ölmemi daha iyi buluyorsa buna şaşılacak bir şey mi diyorsun? Bugüne kadar hiçbir insanın benden daha iyi yaşadığını kabul etmeyeceğimi bilmiyor musun? Çünkü en hoş şeyi, bütün hayatımı dine ve adalete uygun yaşadığımı biliyordum; böylece kendime derin bir hayranlık duyuyor, benimle birlikte olanların da benim hakkımda aynı kanaatte olduklarını görüyordum.

5

ὡς δὲ αὐτὸν εἰπεῖν· θαυμαστὰ λέγεις, τὸν δʼ αὖ ἀποκρίνασθαι· ἦ θαυμαστὸν νομίζεις εἰ καὶ τῷ θεῷ δοκεῖ ἐμὲ βέλτιον εἶναι ἤδη τελευτᾶν; οὐκ οἶσθα ὅτι μέχρι μὲν τοῦδε οὐδενὶ ἀνθρώπων ὑφείμην ⟨ἂν⟩ βέλτιον ἐμοῦ βεβιωκέναι; ὅπερ γὰρ ἥδιστόν ἐστιν, ᾔδειν ὁσίως μοι καὶ δικαίως ἅπαντα τὸν βίον βεβιωμένον· ὥστε ἰσχυρῶς ἀγάμενος ἐμαυτὸν ταὐτὰ ηὕρισκον καὶ τοὺς ἐμοὶ συγγιγνομένους γιγνώσκοντας περὶ ἐμοῦ.

6Şimdi yaşım daha da ilerlerse biliyorum ki yaşlılığın gereklerini ödemek zorunda kalacağım: daha kötü göreceğim, daha az işiteceğim, daha zor öğreneceğim ve öğrendiklerimi daha çok unutacağım. Kötüleştiğimi hissedip kendimi kınarsam," demiş, "artık nasıl hoş yaşayabilirim?

6

νῦν δὲ εἰ ἔτι προβήσεται ἡ ἡλικία, οἶδʼ ὅτι ἀνάγκη ἔσται τὰ τοῦ γήρως ἐπιτελεῖσθαι καὶ ὁρᾶν τε χεῖρον καὶ ἀκούειν ἧττον καὶ δυσμαθέστερον εἶναι καὶ ὧν ἔμαθον ἐπιλησμονέστερον. ἂν δὲ αἰσθάνωμαι χείρων γιγνόμενος καὶ καταμέμφωμαι ἐμαυτόν, πῶς ἄν, εἰπεῖν, ἐγὼ ἔτι ἂν ἡδέως βιοτεύοιμι;

7Belki de," demiş, "tanrı iyi niyetinden ötürü bana yalnız hayatımı yaşın uygun bir anında bitirmeyi değil, en kolay biçimde bitirmeyi de sağlıyor. Çünkü şimdi mahkûm edilirsem, bu işle uğraşanların en kolay saydığı, dostlara en az zahmet veren ve ölenlere en çok özlem duyuran ölümü yaşayabileceğim apaçık. Biri orada bulunanların aklında hiçbir yakışıksız ve tatsız iz bırakmadan, bedeni sağlıklıyken ve psykhēsi hâlâ sevgi göstermeye güç yetirirken sönüp giderse onun özlenmesi nasıl kaçınılmaz olmaz?

7

ἴσως δέ τοι, φάναι αὐτόν, καὶ ὁ θεὸς διʼ εὐμένειαν προξενεῖ μοι οὐ μόνον τὸ ἐν καιρῷ τῆς ἡλικίας καταλῦσαι τὸν βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ ᾗ ῥᾷστα. ἂν γὰρ νῦν κατακριθῇ μου, δῆλον ὅτι ἐξέσται μοι τῇ τελευτῇ χρῆσθαι ἣ ῥᾴστη μὲν ὑπὸ τῶν τούτου ἐπιμεληθέντων κέκριται, ἀπραγμονεστάτη δὲ τοῖς φίλοις, πλεῖστον δὲ πόθον ἐμποιοῦσα τῶν τελευτώντων. ὅταν γὰρ ἄσχημον μὲν μηδὲν μηδὲ δυσχερὲς ἐν ταῖς γνώμαις τῶν παρόντων καταλείπηταί ⟨τις⟩, ὑγιὲς δὲ τὸ σῶμα ἔχων καὶ τὴν ψυχὴν δυναμένην φιλοφρονεῖσθαι ἀπομαραίνηται, πῶς οὐκ ἀνάγκη τοῦτον ποθεινὸν εἶναι;

8Tanrılar," demiş, "her yoldan beni kurtaracak sözler aramamız gerektiğini sandığımız zaman söyleyeceğim sözleri düşünmeme haklı olarak karşı çıktılar. Çünkü bunu başarsaydım, hayatımı şimdi bitirmek yerine ya hastalıkların acısını çekerek ya da bütün sıkıntıların bir araya aktığı, sevinçlerden ise iyice yoksun olan yaşlılıktan ölmeyi hazırlamış olurdum, bu apaçık.

8

ὀρθῶς δὲ οἱ θεοὶ τότε μου ἠναντιοῦντο, φάναι αὐτόν, τῇ τοῦ λόγου ἐπισκέψει ὅτε ἐδόκει ἡμῖν ζητητέα εἶναι ἐκ παντὸς τρόπου τὰ ἀποφευκτικά. εἰ γὰρ τοῦτο διεπραξάμην, δῆλον ὅτι ἡτοιμασάμην ἂν ἀντὶ τοῦ ἤδη λῆξαι τοῦ βίου ἢ νόσοις ἀλγυνόμενος τελευτῆσαι ἢ γήρᾳ, εἰς ὃ πάντα τὰ χαλεπὰ συρρεῖ καὶ μάλα ἔρημα τῶν εὐφροσυνῶν.

9Zeus hakkı için Hermogenes," demiş, "ben buna heves bile etmeyeceğim. Tanrılardan ve insanlardan ne kadar güzel şey gördüğümü düşünüyorsam ve kendim hakkında hangi kanaati taşıyorsam onu açıkça ortaya koyacağım; bu yargıçları rahatsız ederse, çok daha kötü bir hayatı ölüme karşılık köle gibi dilenerek kazanmaktansa ölmeyi tercih edeceğim."

9

μὰ Δίʼ, εἰπεῖν αὐτόν, ὦ Ἑρμόγενες, ἐγὼ ταῦτα οὐδὲ προθυμήσομαι, ἀλλʼ ὅσων νομίζω τετυχηκέναι καλῶν καὶ παρὰ θεῶν καὶ παρʼ ἀνθρώπων, καὶ ἣν ἐγὼ δόξαν ἔχω περὶ ἐμαυτοῦ, ταύτην ἀναφαίνων εἰ βαρυνῶ τοὺς δικαστάς, αἱρήσομαι τελευτᾶν μᾶλλον ἢ ἀνελευθέρως τὸ ζῆν ἔτι προσαιτῶν κερδᾶναι τὸν πολὺ χείρω βίον ἀντὶ θανάτου.

10Hermogenes'in anlattığına göre, böyle karar vermiş olarak, hasımları onu şehrin tanıdığı tanrıları tanımamakla, başka yeni daimonlar getirmekle ve gençleri baştan çıkarmakla suçladıktan sonra öne çıkıp şöyle demiş:

10

οὕτως δὲ γνόντα αὐτὸν ἔφη [εἰπεῖν], ἐπειδὴ κατηγόρησαν αὐτοῦ οἱ ἀντίδικοι ὡς οὓς μὲν ἡ πόλις νομίζει θεοὺς οὐ νομίζοι, ἕτερα δὲ καινὰ δαιμόνια εἰσφέροι καὶ τοὺς νέους διαφθείροι, παρελθόντα εἰπεῖν·

11"Atinalılar, önce Meletos'un neye dayanarak benim şehrin tanıdığı tanrıları tanımadığımı söylediğine şaşıyorum. Çünkü ortak bayramlarda ve kamu sunaklarında kurban keserken beni hem tesadüfen orada bulunan başkaları gördü, hem de isteseydi Meletos'un kendisi görebilirdi.

11

ἀλλʼ ἐγώ, ὦ ἄνδρες, τοῦτο μὲν πρῶτον θαυμάζω Μελήτου, ὅτῳ ποτὲ γνοὺς λέγει ὡς ἐγὼ οὓς ἡ πόλις νομίζει θεοὺς οὐ νομίζω· ἐπεὶ θύοντά γέ με ἐν ταῖς κοιναῖς ἑορταῖς καὶ ἐπὶ τῶν δημοσίων βωμῶν καὶ οἱ ἄλλοι οἱ παρατυγχάνοντες ἑώρων καὶ αὐτὸς Μέλητος, εἰ ἐβούλετο.

12Tanrının bir sesinin bana görünüp ne yapmam gerektiğini işaret ettiğini söylemekle yeni daimonlar nasıl getirmiş olurum? Kuş seslerinden ve insanların ağzından çıkan kehanet sözlerinden yararlananlar da elbette seslerden hüküm çıkarırlar. Gök gürültüsünün ses olmadığını ya da en büyük kehanet işareti olmadığını kim tartışabilir? Pytho'da üç ayak üstündeki rahibe de tanrının bildirdiklerini sesle iletmiyor mu?

12

καινά γε μὴν δαιμόνια πῶς ἂν ἐγὼ εἰσφέροιμι λέγων ὅτι θεοῦ μοι φωνὴ φαίνεται σημαίνουσα ὅ τι χρὴ ποιεῖν; καὶ γὰρ οἱ φθόγγοις οἰωνῶν καὶ οἱ φήμαις ἀνθρώπων χρώμενοι φωναῖς δήπου τεκμαίρονται. βροντὰς δὲ ἀμφιλέξει τις ἢ μὴ φωνεῖν ἢ μὴ μέγιστον οἰωνιστήριον εἶναι; ἡ δὲ Πυθοῖ ἐν τῷ τρίποδι ἱέρεια οὐ καὶ αὐτὴ φωνῇ τὰ παρὰ τοῦ θεοῦ διαγγέλλει;

13Tanrının geleceği önceden bildiğini ve dilediğine önceden işaret verdiğini de, benim söylediğim gibi herkes söyler ve kabul eder. Yalnız onlar önceden işaret verenlere kuşlar, kehanet sözleri, rastlantı işaretleri ve kâhinler adını verirler; ben ise buna daimonion diyorum ve böyle adlandırmakla, tanrıların gücünü kuşlara yükleyenlerden daha doğru ve daha dindarca konuştuğumu düşünüyorum. Tanrı hakkında yalan söylemediğime de şu kanıtım var: birçok dostuma tanrının öğütlerini bildirdim ve hiçbir zaman yanıldığım görülmedi."

13

ἀλλὰ μέντοι καὶ τὸ προειδέναι γε τὸν θεὸν τὸ μέλλον καὶ τὸ προσημαίνειν ᾧ βούλεται, καὶ τοῦτο, ὥσπερ ἐγώ φημι, οὕτω πάντες καὶ λέγουσι καὶ νομίζουσιν. ἀλλʼ οἱ μὲν οἰωνούς τε καὶ φήμας καὶ συμβόλους τε καὶ μάντεις ὀνομάζουσι τοὺς προσημαίνοντας εἶναι, ἐγὼ δὲ τοῦτο δαιμόνιον καλῶ καὶ οἶμαι οὕτως ὀνομάζων καὶ ἀληθέστερα καὶ ὁσιώτερα λέγειν τῶν τοῖς ὄρνισιν ἀνατιθέντων τὴν τῶν θεῶν δύναμιν. ὥς γε μὴν οὐ ψεύδομαι κατὰ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦτʼ ἔχω τεκμήριον· καὶ γὰρ τῶν φίλων πολλοῖς δὴ ἐξαγγείλας τὰ τοῦ θεοῦ συμβουλεύματα οὐδεπώποτε ψευσάμενος ἐφάνην.

14Yargıçlar bunları duyunca gürültü koparmışlar; kimi söylenenlere inanmıyor, kimi de onun tanrılardan kendilerinin gördüğünden daha büyük şeyler görmesini kıskanıyormuş. Sokrates yine şöyle demiş: "Haydi, başka şeyler de dinleyin de içinizden isteyenler tanrıların beni onurlandırdığına daha da az inansın. Bir keresinde Khairephon Delphoi'de, birçok kişinin önünde benim hakkımda soru sorunca Apollon hiçbir insanın benden daha özgür, daha adil ve daha itidalli olmadığını bildirdi."

14

ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἀκούοντες οἱ δικασταὶ ἐθορύβουν, οἱ μὲν ἀπιστοῦντες τοῖς λεγομένοις, οἱ δὲ καὶ φθονοῦντες, εἰ καὶ παρὰ θεῶν μειζόνων ἢ αὐτοὶ τυγχάνοι, πάλιν εἰπεῖν τὸν Σωκράτην· ἄγε δὴ ἀκούσατε καὶ ἄλλα, ἵνα ἔτι μᾶλλον οἱ βουλόμενοι ὑμῶν ἀπιστῶσι τῷ ἐμὲ τετιμῆσθαι ὑπὸ δαιμόνων. Χαιρεφῶντος γάρ ποτε ἐπερωτῶντος ἐν Δελφοῖς περὶ ἐμοῦ πολλῶν παρόντων ἀνεῖλεν ὁ Ἀπόλλων μηδένα εἶναι ἀνθρώπων ἐμοῦ μήτε ἐλευθεριώτερον μήτε δικαιότερον μήτε σωφρονέστερον.

15Yargıçlar bunu duyunca doğal olarak daha da çok gürültü koparınca Sokrates yine şöyle demiş: "Ama Atinalılar, tanrı kehanetlerinde Lakedaimonlulara kanun koyan Lykurgos hakkında benim hakkımda söylediğinden daha büyük şeyler söyledi. Rivayete göre Lykurgos tapınağa girerken ona şöyle seslenmiş: 'Sana tanrı mı desem, insan mı, düşünüyorum.' Beni ise bir tanrıya benzetmedi, yalnız insanlardan çok üstün saydı. Yine de siz bu konuda bile tanrıya gelişigüzel inanmayın; tanrının söylediklerini tek tek inceleyin.

15

ὡς δʼ αὖ ταῦτʼ ἀκούσαντες οἱ δικασταὶ ἔτι μᾶλλον εἰκότως ἐθορύβουν, αὖθις εἰπεῖν τὸν Σωκράτην· ἀλλὰ μείζω μέν, ὦ ἄνδρες, εἶπεν ὁ θεὸς ἐν χρησμοῖς περὶ Λυκούργου τοῦ Λακεδαιμονίοις νομοθετήσαντος ἢ περὶ ἐμοῦ. λέγεται γὰρ εἰς τὸν ναὸν εἰσιόντα προσειπεῖν αὐτόν· φροντίζω πότερα θεόν σε εἴπω ἢ ἄνθρωπον. ἐμὲ δὲ θεῷ μὲν οὐκ εἴκασεν, ἀνθρώπων δὲ πολλῷ προέκρινεν ὑπερφέρειν. ὅμως δὲ ὑμεῖς μηδὲ ταῦτʼ εἰκῇ πιστεύσητε τῷ θεῷ, ἀλλὰ καθʼ ἓν ἕκαστον ἐπισκοπεῖτε ὧν εἶπεν ὁ θεός.

16Bedenin arzularına benden daha az kul olan birini tanıyor musunuz? Kimseden ne armağan ne ücret kabul eden benden daha özgür bir insan tanıyor musunuz? Elindekiyle yetinmeye öylesine alışmış ki başkasının hiçbir şeyine ihtiyaç duymayan birinden daha adil kimi haklı olarak sayabilirsiniz? Söylenenleri anlamaya başladığım andan beri elimden geldiğince iyi olanı aramaktan ve öğrenmekten hiç vazgeçmemiş bir adama haklı olarak nasıl bilge denmez?

16

τίνα μὲν γὰρ ἐπίστασθε ἧττον ἐμοῦ δουλεύοντα ταῖς τοῦ σώματος ἐπιθυμίαις; τίνα δὲ ἀνθρώπων ἐλευθεριώτερον, ὃς παρʼ οὐδενὸς οὔτε δῶρα οὔτε μισθὸν δέχομαι; δικαιότερον δὲ τίνα ἂν εἰκότως νομίσαιτε τοῦ πρὸς τὰ παρόντα συνηρμοσμένου, ὡς τῶν ἀλλοτρίων μηδενὸς προσδεῖσθαι; σοφὸν δὲ πῶς οὐκ ἄν τις εἰκότως ἄνδρα φήσειεν εἶναι ὃς ἐξ ὅτουπερ ξυνιέναι τὰ λεγόμενα ἠρξάμην οὐπώποτε διέλειπον καὶ ζητῶν καὶ μανθάνων ὅ τι ἐδυνάμην ἀγαθόν;

17Boşuna emek vermediğime şunlar da size kanıt gibi görünmüyor mu: aretēye heves eden birçok vatandaş ve birçok yabancı, herkesin arasından benimle birlikte olmayı seçiyor. Herkes karşılığında para veremeyeceğimi bildiği hâlde birçoklarının bana bir şey armağan etmek istemesinin sebebi nedir diyeceğiz? Kimse benden bir iyiliğin karşılığını istemezken birçoklarının bana minnet borçlu olduğunu kabul etmesine ne diyeceğiz?

17

ὡς δὲ οὐ μάτην ἐπόνουν οὐ δοκεῖ ὑμῖν καὶ τάδε τεκμήρια εἶναι, τὸ πολλοὺς μὲν πολίτας τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων, πολλοὺς δὲ ξένων, ἐκ πάντων προαιρεῖσθαι ἐμοὶ ξυνεῖναι; ἐκείνου δὲ τί φήσομεν αἴτιον εἶναι, τοῦ πάντας εἰδέναι ὅτι ἐγὼ ἥκιστʼ ἂν ἔχοιμι χρήματα ἀντιδιδόναι, ὅμως πολλοὺς ἐπιθυμεῖν ἐμοί τι δωρεῖσθαι; τὸ δʼ ἐμὲ μὲν μηδʼ ὑφʼ ἑνὸς ἀπαιτεῖσθαι εὐεργεσίας, ἐμοὶ δὲ πολλοὺς ὁμολογεῖν χάριτας ὀφείλειν;

18Ya kuşatma sırasında başkaları hâllerine acırken benim, şehrin en mesut olduğu zamanlardan hiç daha sıkıntılı yaşamamama? Ya başkaları pahalı keyiflerini agoradan sağlarken benim, para harcamadan, psykhēmden onlarınkinden daha hoş keyifler üretmeme? Kendim hakkında söylediklerimin hiçbirinde kimse yalan söylediğimi ispat edemiyorsa, artık hem tanrılardan hem insanlardan haklı olarak övgü görmem nasıl olmaz?

18

τὸ δʼ ἐν τῇ πολιορκίᾳ τοὺς μὲν ἄλλους οἰκτίρειν ἑαυτούς, ἐμὲ δὲ μηδὲν ἀπορώτερον διάγειν ἢ ὅτε τὰ μάλιστα ἡ πόλις ηὐδαιμόνει; τὸ δὲ τοὺς ἄλλους μὲν τὰς εὐπαθείας ἐκ τῆς ἀγορᾶς πολυτελεῖς πορίζεσθαι, ἐμὲ δὲ ἐκ τῆς ψυχῆς ἄνευ δαπάνης ἡδίους ἐκείνων μηχανᾶσθαι; εἴ γε μὴν ὅσα εἴρηκα περὶ ἐμαυτοῦ μηδεὶς δύναιτʼ ἂν ἐξελέγξαι με ὡς ψεύδομαι, πῶς οὐκ ἂν ἤδη δικαίως καὶ ὑπὸ θεῶν καὶ ὑπʼ ἀνθρώπων ἐπαινοίμην;

19Yine de sen Meletos, böyle bir hayat sürdüğüm hâlde gençleri baştan çıkardığımı mı söylüyorsun? Oysa gençleri baştan çıkaran şeylerin neler olduğunu elbette biliyoruz. Söyle bakalım, benim yüzümden dindarken dinsiz, itidalliyken küstah, ölçülü yaşarken savurgan, az içerken ayyaş, çalışkanken gevşek olan ya da başka kötü bir hazza yenik düşen birini biliyor musun?"

19

ἀλλʼ ὅμως σύ με φῄς, ὦ Μέλητε, τοιαῦτα ἐπιτηδεύοντα τοὺς νέους διαφθείρειν; καίτοι ἐπιστάμεθα μὲν δήπου τίνες εἰσὶ νέων διαφθοραί· σὺ δὲ εἰπὲ εἴ τινα οἶσθα ὑπʼ ἐμοῦ γεγενημένον ἢ ἐξ εὐσεβοῦς ἀνόσιον ἢ ἐκ σώφρονος ὑβριστὴν ἢ ἐξ εὐδιαίτου πολυδάπανον ἢ [ὡς] ἐκ μετριοπότου οἰνόφλυγα ἢ ἐκ φιλοπόνου μαλακὸν ἢ ἄλλης πονηρᾶς ἡδονῆς ἡττημένον.

20"Evet, Zeus hakkı için," demiş Meletos, "sana anababalarından çok itaat etmeye ikna ettiğin kişileri biliyorum." "Terbiye konusunda kabul ediyorum," demiş Sokrates, "çünkü bu konuya önem verdiğimi biliyorlar. Ama sağlık konusunda insanlar anababalarından çok hekimlere itaat ederler; meclislerde de bütün Atinalılar elbette akrabalarından çok en akıllıca konuşanlara uyarlar. Siz de generalleri, babalarınızdan, kardeşlerinizden, hatta Zeus hakkı için kendinizden önce, savaş işlerinde en akıllı saydığınız kişilerden seçmiyor musunuz?" "Öyle Sokrates," demiş Meletos, "çünkü hem işe yarar hem de âdet böyledir."

20

ἀλλὰ ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Μέλητος, ἐκείνους οἶδα οὓς σὺ πέπεικας σοὶ πείθεσθαι μᾶλλον ἢ τοῖς γειναμένοις. ὁμολογῶ, φάναι τὸν Σωκράτην, περί γε παιδείας· τοῦτο γὰρ ἴσασιν ἐμοὶ μεμεληκός. περὶ δὲ ὑγιείας τοῖς ἰατροῖς μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι πείθονται ἢ τοῖς γονεῦσι· καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γε πάντες δήπου οἱ Ἀθηναῖοι τοῖς φρονιμώτατα λέγουσι πείθονται μᾶλλον ἢ τοῖς προσήκουσιν. οὐ γὰρ δὴ καὶ στρατηγοὺς αἱρεῖσθε καὶ πρὸ πατέρων καὶ πρὸ ἀδελφῶν, καὶ ναὶ μὰ Δία γε ὑμεῖς πρὸ ὑμῶν αὐτῶν, οὓς ἂν ἡγῆσθε περὶ τῶν πολεμικῶν φρονιμωτάτους εἶναι; οὕτω γάρ, φάναι τὸν Μέλητον, ὦ Σώκρατες, καὶ συμφέρει καὶ νομίζεται.

21"Peki," demiş Sokrates, "şu da sana şaşılacak bir şey gibi görünmüyor mu: başka işlerde en yetkin olanlar yalnız eşit pay almakla kalmayıp başkalarından önce onurlandırılırken ben, insanlar için en büyük iyilik olan terbiye konusunda bazıları tarafından en iyi kişi sayıldığım için, sen beni bu yüzden ölümle cezalandırılmam için kovuşturuyorsun?"

21

οὐκοῦν, εἰπεῖν τὸν Σωκράτην, θαυμαστὸν καὶ τοῦτό σοι δοκεῖ εἶναι, τὸ ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις πράξεσι μὴ μόνον ἰσομοιρίας τυγχάνειν τοὺς κρατίστους, ἀλλὰ καὶ προτετιμῆσθαι, ἐμὲ δέ, ⟨ὅτι⟩ περὶ τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ ἀνθρώποις περὶ παιδείας, βέλτιστος εἶναι ὑπό τινων προκρίνομαι, τούτου ἕνεκα θανάτου ὑπὸ σοῦ διώκεσθαι;

22Elbette hem kendisi hem de onu destekleyen dostları bunlardan daha fazlasını söylediler. Ama ben davada söylenenlerin hepsini anlatmaya çalışmadım; Sokrates'in tanrılara karşı dinsizlik etmemeye ve insanlara karşı adaletsiz görünmemeye her şeyden çok önem verdiğini, ama ölmemek için yalvarıp yakarmak gerektiğini düşünmediğini, hatta ölme vaktinin geldiğine inandığını göstermek bana yetti.

22

ἐρρήθη μὲν δῆλον ὅτι τούτων πλείω ὑπό τε αὐτοῦ καὶ τῶν συναγορευόντων φίλων αὐτῷ. ἀλλʼ ἐγὼ οὐ τὰ πάντα εἰπεῖν τὰ ἐκ τῆς δίκης ἐσπούδασα, ἀλλʼ ἤρκεσέ μοι δηλῶσαι ὅτι Σωκράτης τὸ μὲν μήτε περὶ θεοὺς ἀσεβῆσαι μήτε περὶ ἀνθρώπους ἄδικος φανῆναι περὶ παντὸς ἐποιεῖτο·

23Böyle düşündüğü, aleyhine karar verildikten sonra daha da açık biçimde ortaya çıktı. Önce kendisine karşı bir ceza önermesi istenince ne kendisi önerdi ne de dostlarının önermesine izin verdi; hatta ceza önermenin haksızlık ettiğini kabul etmek demek olduğunu söyledi. Sonra arkadaşları onu kaçırmak isteyince onlara uymadı; hatta Attika dışında ölümün yaklaşamayacağı bir yer bilip bilmediklerini sorarak onlarla alay eder gibiydi.

23

τὸ δὲ μὴ ἀποθανεῖν οὐκ ᾤετο λιπαρητέον εἶναι, ἀλλὰ καὶ καιρὸν ἤδη ἐνόμιζεν ἑαυτῷ τελευτᾶν. ὅτι δὲ οὕτως ἐγίγνωσκε καταδηλότερον ἐγένετο, ἐπειδὴ καὶ ἡ δίκη κατεψηφίσθη. πρῶτον μὲν γὰρ κελευόμενος ὑποτιμᾶσθαι οὔτε αὐτὸς ὑπετιμήσατο οὔτε τοὺς φίλους εἴασεν, ἀλλὰ καὶ ἔλεγεν ὅτι τὸ ὑποτιμᾶσθαι ὁμολογοῦντος εἴη ἀδικεῖν. ἔπειτα τῶν ἑταίρων ἐκκλέψαι βουλομένων αὐτὸν οὐκ ἐφείπετο, ἀλλὰ καὶ ἐπισκῶψαι ἐδόκει ἐρόμενος εἴ που εἰδεῖέν τι χωρίον ἔξω τῆς Ἀττικῆς ἔνθα οὐ προσβατὸν θανάτῳ.

24Dava bitince şöyle demiş: "Atinalılar, tanıklara yalan yere yemin edip aleyhime yalancı tanıklık etmelerini öğretenler de, onlara uyanlar da büyük bir dinsizlik ve adaletsizlik işlediklerinin farkında olmak zorundadır. Bana gelince, beni suçladıkları şeylerden hiçbirini yaptığım ispat edilmediğine göre neden mahkûm edilmeden öncekinden daha düşük bir kanaat taşıyayım kendim hakkında? Çünkü Zeus'un, Hera'nın ve onlarla birlikte olan tanrıların yerine yeni daimonlara kurban kestiğim, onlar adına yemin ettiğim ya da başka tanrılar tanıdığım hiç görülmedi.

24

ὡς δὲ τέλος εἶχεν ἡ δίκη, εἰπεῖν αὐτόν· ἀλλʼ, ὦ ἄνδρες, τοὺς μὲν διδάσκοντας τοὺς μάρτυρας ὡς χρὴ ἐπιορκοῦντας καταψευδομαρτυρεῖν ἐμοῦ καὶ τοὺς πειθομένους τούτοις ἀνάγκη ἐστὶ πολλὴν ἑαυτοῖς συνειδέναι ἀσέβειαν καὶ ἀδικίαν· ἐμοὶ δὲ τί προσήκει νῦν μεῖον φρονεῖν ἢ πρὶν κατακριθῆναι, μηδὲν ἐλεγχθέντι ὡς πεποίηκά τι ὧν ἐγράψαντό με; οὐδὲ γὰρ ἔγωγε ἀντὶ Διὸς καὶ Ἥρας καὶ τῶν σὺν τούτοις θεῶν οὔτε θύων τισὶ καινοῖς δαίμοσιν οὔτε ὀμνὺς οὔτε νομίζων ἄλλους θεοὺς ἀναπέφηνα.

25Gençleri dayanıklılığa ve sade yaşamaya alıştırarak nasıl baştan çıkarabilirim? Cezası ölüm olan suçlara, yani tapınak soymaya, ev soymaya, insan kaçırıp köle diye satmaya, şehre ihanet etmeye gelince, hasımlarımın kendileri bile bunlardan birini yaptığımı söylemiyorlar. Bu yüzden ölüme layık bir iş yapmış olduğum size nasıl görünebildi, buna şaşıyorum.

25

τούς γε μὴν νέους πῶς ἂν διαφθείροιμι καρτερίαν καὶ εὐτέλειαν προσεθίζων; ἐφʼ οἷς γε μὴν ἔργοις κεῖται θάνατος ἡ ζημία, ἱεροσυλίᾳ, τοιχωρυχίᾳ, ἀνδραποδίσει, πόλεως προδοσίᾳ, οὐδʼ αὐτοὶ οἱ ἀντίδικοι τούτων πρᾶξαί τι κατʼ ἐμοῦ φασιν. ὥστε θαυμαστὸν ἔμοιγε δοκεῖ εἶναι ὅπως ποτὲ ἐφάνη ὑμῖν τοῦ θανάτου ἔργον ἄξιον ἐμοὶ εἰργασμένον.

26Ama adaletsiz biçimde ölüyorum diye kendim hakkında daha düşük bir kanaat taşımamam gerekir; çünkü bu benim için değil, beni mahkûm edenler için utanç vericidir. Benim gibi ölen Palamedes de beni teselli ediyor; çünkü o bugün bile, onu haksız yere öldüren Odysseus'tan çok daha güzel ilahilere konu oluyor. Biliyorum ki gelecek ve geçmiş zaman benim için de şuna tanıklık edecek: hiçbir zaman kimseye haksızlık etmedim, kimseyi daha kötü yapmadım; benimle konuşanlara elimden geldiğince iyi olanı karşılıksız öğreterek iyilik ettim."

26

ἀλλʼ οὐδὲ μέντοι ὅτι ἀδίκως ἀποθνῄσκω, διὰ τοῦτο μεῖον φρονητέον· οὐ γὰρ ἐμοὶ ἀλλὰ τοῖς καταγνοῦσι τοῦτο αἰσχρόν [γάρ] ἐστι. παραμυθεῖται δʼ ἔτι με καὶ Παλαμήδης ὁ παραπλησίως ἐμοὶ τελευτήσας· ἔτι γὰρ καὶ νῦν πολὺ καλλίους ὕμνους παρέχεται Ὀδυσσέως τοῦ ἀδίκως ἀποκτείναντος αὐτόν· οἶδʼ ὅτι καὶ ἐμοὶ μαρτυρήσεται ὑπό τε τοῦ ἐπιόντος καὶ ὑπὸ τοῦ παρεληλυθότος χρόνου ὅτι ἠδίκησα μὲν οὐδένα πώποτε οὐδὲ πονηρότερον ἐποίησα, εὐηργέτουν δὲ τοὺς ἐμοὶ διαλεγομένους προῖκα διδάσκων ὅ τι ἐδυνάμην ἀγαθόν.

27Bunları söyledikten sonra, söylediklerine tam yakışır biçimde, bakışından, duruşundan ve yürüyüşünden neşe saçarak oradan ayrılmış. Peşinden gelenlerin ağladığını fark edince de, "Bu da ne?" demiş. "Şimdi mi ağlıyorsunuz? Doğduğum andan beri tabiatın ölümüme karar vermiş olduğunu çoktandır bilmiyor muydunuz? İyi şeyler akıp gelirken vaktinden önce ölüyorsam, belli ki hem benim hem de beni sevenlerin üzülmesi gerekir. Ama zor günler beklenirken hayatımı bitiriyorsam, bence işlerim iyi gittiği için hepinizin sevinmesi gerekir."

27

εἰπὼν δὲ ταῦτα μάλα ὁμολογουμένως δὴ τοῖς εἰρημένοις ἀπῄει καὶ ὄμμασι καὶ σχήματι καὶ βαδίσματι φαιδρός. ὡς δὲ ᾔσθετο ἄρα τοὺς παρεπομένους δακρύοντας, τί τοῦτο; εἰπεῖν αὐτόν, ἦ ἄρτι δακρύετε; οὐ γὰρ πάλαι ἴστε ὅτι ἐξ ὅτουπερ ἐγενόμην κατεψηφισμένος ἦν μου ὑπὸ τῆς φύσεως ὁ θάνατος; ἀλλὰ μέντοι εἰ μὲν ἀγαθῶν ἐπιρρεόντων προαπόλλυμαι, δῆλον ὅτι ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς εὔνοις λυπητέον· εἰ δὲ χαλεπῶν προσδοκωμένων καταλύω τὸν βίον, ἐγὼ μὲν οἶμαι ὡς εὐπραγοῦντος ἐμοῦ πᾶσιν ὑμῖν εὐθυμητέον εἶναι.

28Orada Apollodoros adında biri vardı; ona çok bağlıydı, ama başka bakımlardan saf biriydi. "Ama Sokrates," demiş, "ben en çok senin haksız yere öldüğünü görmekten acı duyuyorum." Rivayete göre Sokrates onun başını okşayıp, "Sevgili Apollodoros," demiş, "beni haklı olarak ölürken görmeyi mi tercih ederdin, haksız yere mi?" Bunu söylerken de gülümsemiş.

28

παρὼν δέ τις Ἀπολλόδωρος, ἐπιθυμητὴς μὲν ὢν ἰσχυρῶς αὐτοῦ, ἄλλως δʼ εὐήθης, εἶπεν ἄρα· ἀλλὰ τοῦτο ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, χαλεπώτατα φέρω ὅτι ὁρῶ σε ἀδίκως ἀποθνῄσκοντα. τὸν δὲ λέγεται καταψήσαντα αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν εἰπεῖν· σὺ δέ, ὦ φίλτατε Ἀπολλόδωρε, μᾶλλον ἐβούλου με ὁρᾶν δικαίως ἢ ἀδίκως ἀποθνῄσκοντα; καὶ ἅμα ἐπιγελάσαι.

29Anlatıldığına göre yanından geçen Anytos'u görünce de şöyle demiş: "Şu adam, şehrin onu en büyük görevlere layık gördüğünü görünce oğlunu deri işinde yetiştirmemesi gerektiğini söyledim diye beni öldürdüyse, büyük ve güzel bir iş başarmış gibi gururlanıyor. Ne zavallı adam," demiş, "anlaşılan ikimizden hangisi bütün zamanlar için daha yararlı ve daha güzel şeyler yaptıysa kazananın o olduğunu bilmiyor.

29

λέγεται δὲ καὶ Ἄνυτον παριόντα ἰδὼν εἰπεῖν· ἀλλʼ ὁ μὲν ἀνὴρ ὅδε κυδρός, ὡς μέγα τι καὶ καλὸν διαπεπραγμένος, εἰ ἀπέκτονέ με, ὅτι αὐτὸν τῶν μεγίστων ὑπὸ τῆς πόλεως ὁρῶν ἀξιούμενον οὐκ ἔφην χρῆναι τὸν υἱὸν περὶ βύρσας παιδεύειν. ὡς μοχθηρὸς οὗτος, ἔφη, ὃς οὐκ ἔοικεν εἰδέναι ὅτι ὁπότερος ἡμῶν καὶ συμφορώτερα καὶ καλλίω εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον διαπέπρακται, οὗτός ἐστι καὶ ὁ νικῶν.

30Homeros da," demiş, "hayatlarının sonuna gelen bazı kişilere geleceği önceden bilme yetisini yakıştırır; ben de bir kehanette bulunmak istiyorum. Bir keresinde Anytos'un oğluyla kısa bir süre birlikte oldum; psykhēsi hiç de çelimsiz görünmedi bana. Bu yüzden söylüyorum ki babasının ona hazırladığı köleye yakışır uğraşta kalmayacak; ama değerli bir gözeticisi olmadığı için utanç verici bir tutkuya kapılacak ve kötülükte çok ileri gidecek."

30

ἀλλὰ μέντοι, φάναι αὐτόν, ἀνέθηκε μὲν καὶ Ὅμηρος ἔστιν οἷς τῶν ἐν καταλύσει τοῦ βίου προγιγνώσκειν τὰ μέλλοντα, βούλομαι δὲ καὶ ἐγὼ χρησμῳδῆσαί τι. συνεγενόμην γάρ ποτε βραχέα τῷ Ἀνύτου υἱῷ, καὶ ἔδοξέ μοι οὐκ ἄρρωστος τὴν ψυχὴν εἶναι· ὥστε φημὶ αὐτὸν ἐπὶ τῇ δουλοπρεπεῖ διατριβῇ ἣν ὁ πατὴρ αὐτῷ παρεσκεύακεν οὐ διαμενεῖν· διὰ δὲ τὸ μηδένα ἔχειν σπουδαῖον ἐπιμελητὴν προσπεσεῖσθαί τινι αἰσχρᾷ ἐπιθυμίᾳ, καὶ προβήσεσθαι μέντοι πόρρω μοχθηρίας.

31Bunu söylerken yanılmadı: delikanlı şaraba düşkün oldu, gece gündüz içmekten vazgeçmedi ve sonunda ne kendi şehri, ne dostları, ne de kendisi için hiçbir değeri olmayan biri oldu. Anytos ise oğlunu kötü yetiştirdiği ve kendi anlayışsızlığı yüzünden ölmüş olduğu hâlde bile kötü bir ün taşıyor.

31

ταῦτα δʼ εἰπὼν οὐκ ἐψεύσατο, ἀλλʼ ὁ νεανίσκος ἡσθεὶς οἴνῳ οὔτε νυκτὸς οὔτε ἡμέρας ἐπαύετο πίνων, καὶ τέλος οὔτε τῇ ἑαυτοῦ πόλει οὔτε τοῖς φίλοις οὔτε αὑτῷ ἄξιος οὐδενὸς ἐγένετο. Ἄνυτος μὲν δὴ διὰ τὴν τοῦ υἱοῦ πονηρὰν παιδείαν καὶ διὰ τὴν αὑτοῦ ἀγνωμοσύνην ἔτι καὶ τετελευτηκὼς τυγχάνει κακοδοξίας.

32Sokrates ise mahkemede kendini yücelterek kıskançlık uyandırdığı için yargıçları kendi aleyhine oy vermeye daha da yöneltti. Bana kalırsa tanrıların sevdiği bir kadere erdi; çünkü hayatın en zor kısmından kurtuldu ve ölümlerin en kolayına kavuştu.

32

Σωκράτης δὲ διὰ τὸ μεγαλύνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ δικαστηρίῳ φθόνον ἐπαγόμενος μᾶλλον καταψηφίσασθαι ἑαυτοῦ ἐποίησε τοὺς δικαστάς. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι· τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον ἀπέλιπε, τῶν δὲ θανάτων τοῦ ῥᾴστου ἔτυχεν.

33Psykhēsinin gücünü de gösterdi. Ölmenin yaşamaya devam etmekten kendisi için daha iyi olduğunu anlayınca, başka iyi şeylere karşı nasıl direnmediyse ölüme karşı da yumuşamadı; onu neşeyle karşıladı ve sonuna kadar götürdü.

33

ἐπεδείξατο δὲ τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην· ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι αὐτῷ κρεῖττον εἶναι, ὥσπερ οὐδὲ πρὸς τἆλλα τἀγαθὰ προσάντης ἦν, οὐδὲ πρὸς τὸν θάνατον ἐμαλακίσατο, ἀλλʼ ἱλαρῶς καὶ προσεδέχετο αὐτὸν καὶ ἐπετελέσατο.

34Ben bu adamın bilgeliğini ve soyluluğunu düşündükçe ne onu anmadan durabiliyorum, ne de anıp da övmeden. Aretēye heves edenlerden biri Sokrates'ten daha faydalı biriyle birlikte olduysa, o adamı en mesut sayılmaya layık insan sayarım.

34

ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν τοῦ ἀνδρὸς τήν τε σοφίαν καὶ τὴν γενναιότητα οὔτε μὴ μεμνῆσθαι δύναμαι αὐτοῦ οὔτε μεμνημένος μὴ οὐκ ἐπαινεῖν. εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖνον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…