İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Sokrates'in Daimonion'u Üzerine

Περὶ τοῦ Σωκράτους δαιμονίου

1Plutarkhos'un bu diyaloğu, MÖ 379'da sürgündeki Thebailıların Sparta destekli tiranları devirip şehri kurtarmasını anlatır. Kaphisias, Atina'da Arkhidamos ve dostlarına olayları aktarırken, darbenin arifesinde Simmias'ın evinde kehanet, Sokrates'in daimonionu ve psykhē üzerine yapılan konuşmaları da nakleder. Metinde kimi kayıplar vardır; bunlar [...] ile gösterilmiştir.

Arkhidamos: Bir ressamın, Kaphisias, resim seyredenler hakkında bir benzetmeyle söylediği hiç de fena olmayan bir sözü hatırlıyorum. Sanattan anlamayan sıradan seyircilerin bir kalabalığı toptan selamlayanlara, ince zevkli ve sanatsever olanların ise rastladıkları herkese tek tek ve adıyla selam verenlere benzediğini söylemişti. Çünkü birinciler yapıtları tam olarak değil, ancak kabaca görürler; işi muhakemeleriyle parça parça kavrayanların ise gözünden ve sözünden, güzel olsun kötü olsun, hiçbir ayrıntı kaçmaz. Sanırım gerçek olaylarda da durum böyledir. Zihni tembel olana, bilgi edinmek için işin özünü ve sonunu öğrenmek yeter. Oysa aretēnin büyük bir sanat eseri gibi ortaya koyduğu işlerin hırslı ve güzellik seven seyircisi ayrıntılardan daha çok zevk alır. Çünkü sonuçta talihin payı büyüktür; sebeplerde ve ayrıntılarda ise aretēnin denk gelen zorluklarla mücadelesi ile tehlike karşısında aklıselimli bir cesaret görülür, hesap da burada fırsata ve duyguya karışmıştır. Bizi de bu tür seyircilerden say ve olayı en baştan, olduğu gibi, orada bulunduğun sırada yapılan konuşmalarla birlikte anlat. Bunun için Thebai'ye gitmekten bile çekinmezdim, Atinalılara şimdi bile aşırı Boiotia yanlısı görünmesem.

Kaphisias: Bu olayları dostluk yüzünden böylesine hevesle öğrenmek istediğine göre, Arkhidamos, Pindaros'un dediği gibi işimi gücümü bir yana bırakıp sırf anlatmak için buraya gelmem gerekirdi. Hele elçilik için gelmiş, halkın cevabını alana dek boş kalmışken, iyi niyetli ve dost canlısı bir insana direnmek ve kabalık etmek, Boiotialıların söz düşmanı olduğu yolunda sizin Sokrates'inizle zaten sönmeye yüz tutmuş eski ayıplamayı yeniden uyandırmak olur; hem de biz kutsal Lysis'in yanında bu kadar emek vermişken. Ama yanındakilere bak: bu kadar olayı ve konuşmayı dinlemek için vakitleri uygun mu? Çünkü konuşmaları da eklememi istediğine göre anlatım hiç kısa olmayacak.

Arkhidamos: Bu adamları tanımıyorsun, Kaphisias; oysa tanımaya değer, çünkü iyi babaların oğullarıdır ve size yakınlıkları vardır. Şu, Thrasybulos'un yeğeni Lysitheides; şu, Konon'un oğlu Timotheos; şunlar Arkhinos'un oğulları; ötekiler de hep bizim arkadaşlarımız. Yani seni iyi niyetli ve yakın bir seyirci dinleyecek.

Kaphisias: Güzel. Peki bildiğiniz olaylara göre anlatıma nereden başlamak uygun olur?

Arkhidamos: Kaphisias, sürgünlerin dönüşünden önce Thebai'nin ne halde olduğunu aşağı yukarı biliyoruz. Arkhias ve Leontidas'ın adamlarının antlaşma yürürlükteyken Kadmeia'yı ele geçirmesi için Phoibidas'ı ikna ettiklerini, vatandaşların kimini sürgüne gönderip kimini korkuyla baskı altında tutarak kanunsuzca ve zorbalıkla yönettiklerini burada öğrendik; bildiğin gibi Melon ve Pelopidas'ın özel konuk dostlarıydık ve sürgün süresince hep birlikteydik. Spartalıların Kadmeia'yı aldığı için Phoibidas'ı cezalandırıp Olynthos seferinin komutanlığından aldığını, yerine Lysanoridas'ı iki kişiyle birlikte göndererek kaleyi daha sıkı tuttuklarını da duyduk. Ismenias'ın, hakkındaki davadan hemen sonra hiç de iyi olmayan bir ölümle öldüğünü de biliyoruz, çünkü Gorgidas her şeyi sürgünlere buraya mektupla bildiriyordu. Demek ki sana yalnız dostların dönüşünü ve tiranların yakalanışını anlatmak kalıyor.

1

Απχιδαμος. ζωγράφου τινός, ὦ Καφεισία, μέμνημαί περὶ τῶν θεωμένων τοὺς γεγραμμένους πίνακας λόγον οὐ φαῦλον ἀκούσας ἐν εἰκόνι λελεγμένον. ἔφη γὰρ ἐοικέναι τοὺς μὲν ἰδιώτας καὶ ἀτέχνους θεατὰς ὄχλον ὁμσῦ πολὺν ἀσπαζομένοις, τοὺς δὲ κομψοὺς καὶ φιλοτέχνους καθʼ ἕκαστον ἰδίᾳ τῶν ἐντυγχανόντων προσαγορεύουσι. τοῖς μὲν γὰρ οὐκ ἀκριβὴς ἀλλὰ τύπῳ τινὶ γίγνεται μόνον ἡ τῶν ἀποτελεσμάτων σύνοψις, τοὺς δὲ τῇ κρίσει κατὰ μέρος τὸ ἔργον διαλαμβάνοντας οὐδὲν ἀθέατον οὐδʼ ἀπροσφώνητον ἐκφεύγει τῶν καλῶς ἢ τοὐναντίον γεγονότων. οἶμαι δὴ καὶ περὶ τὰς ἀληθινὰς πράξεις ὁμοίως τῷ μὲν ἀργοτέρῳ τὴν διάνοιαν ἐξαρκεῖν πρὸς ἱστορίαν, εἰ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ καὶ τὸ πέρας πύθοιτο τοῦ πράγματος· τὸν δὲ φιλότιμον καὶ φιλόκαλον τῶν ὑπὲρ ἀρετῆς ὥσπερ τέχνης μεγάλης ἀπειργασμένων θεατὴν τὰ καθʼ ἕκαστα μᾶλλον εὐφραίνειν τῷ μὲν τοῦ τέλους πολλὰ κοινὰ πρὸς τὴν τύχην ἔχοντος, τὸν δʼ ἐν ταῖς αἰτίαις καὶ τοῖς ἐπὶ μέρους ἀγῶνας ἀρετῆς πρὸς τὰ συντυγχάνοντα καὶ τόλμας ἔμφρονας παρὰ τὰ δεινὰ καθορῶντα καιρῷ καὶ πάθει μεμιγμένου λογισμοῦ. τοὺτου δὴ τοῦ γένους τῶν θεατῶν καὶ ἡμᾶς ὑπολαμβάνων εἶναι δίελθέ τε τὴν πρᾶξιν ἡμῖν ἀπʼ ἀρχῆς ὡς ἐπράχθη καὶ τοὺς λόγους οὓς εἰκὸς γενέσθαι σοῦ παρόντος, ὡς ἐμοῦ μηδʼ ἂν εἰς Θήβας ἐπὶ τούτῳ κατοκνήσαντος ἐλθεῖν, εἰ μὴ καὶ νῦν Ἀθηναίοις πέρα τοῦ δέοντος ἐδόκουν βοιωτιάζειν. ΚΑΦΕΙΣΙΑΣ. ἀλλʼ ἔδει μέν, ὦ Ἀρχίδαμε, σοῦ διʼ εὔνοιαν οὕτω προθύμως τὰ πεπραγμένα μαθεῖν σπουδάζοντος, ἐμὲ καὶ ἀσχολίας ὑπέρτερον θέσθαι κατὰ Πίνδαρον τὸ δεῦρʼ ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν διήγησιν τὸ δὲ πρεσβείας ἀφιγμένους ἕνεκα καὶ σχολὴν ἄγοντας, ἄχρι οὗ τὰς ἀποκρίσεις τοῦ δήμου λάβωμεν, ἀντιτείνειν καὶ ἀγροικίζεσθαι πρὸς εὐγνώμονα καὶ φιλέταιρον, δόξειεν ἂν ἐγείρειν τὸ κατὰ Βοιωτῶν ἀρχαῖον εἰς μισολογίαν ὄνειδος ἤδη μαραινόμενον παρὰ Σωκράτη τὸν ὑμέτερον· ἡμεῖς δὲ παρὰ Λῦσιν τὸν ἱερὸν σπουδάζοντες οὕτω διεφάνημεν. ἀλλʼ ὅρα τοὺς παρόντας, εἰ πρὸς ἀκρόασιν ἅμα πράξεων καὶ λόγων τοσούτων εὐκαίρως ἔχουσιν· οὐ γὰρ βραχὺ μῆκός ἐστι τῆς διηγήσεως, ἐπεὶ σὺ καὶ τοὺς λόγους προσπεριβαλέσθαι κελεύεις. ΑΡΧΙΔ. ἀγνοεῖς, ὦ Καφεισία, τοὺς ἄνδρας. ἦ μὴν ἄξιον εἰδέναι, πατέρων ὄντας ἀγαθῶν καὶ πρὸς ὑμᾶς οἰκείως ἐχόντων. ὁδὶ μέν ἐστιν ἀδελφιδοῦς Θρασυβούλου, Λυσιθείδης ὁδὶ δὲ Τιμόθεος, Κόνωνος υἱός· οὗτοι δʼ Ἀρχίνου παῖδες· οἱ δʼ ἄλλοι τῆς ἑταιρίας τῆς ἡμετέρας πάντες· ὥστε σοι θέατρον εὔνουν καὶ οἰκεῖον ἔχειν τὴν διήγησιν. ΚΑΦ. εὖ λέγεις, ἀλλὰ τίς ἂν ὑμῖν μέτριος ἀρχὴ γένοιτο τῆς διηγήσεως πρὸς ἃς ἴστε πράξεις; ΑΡΧΙΔ. ἡμεῖς, ὦ Καφεισία, σχεδὸν ὡς εἶχον αἱ Θῆβαι πρὸ τῆς καθόδου τῶν φυγάδων ἐπιστάμεθα. καὶ γάρ, ὡς οἱ περὶ Ἀρχίαν καὶ Λεοντίδην Φοιβίδαν πείσαντες ἐν σπονδαῖς καταλαβεῖν τὴν Καδμείαν τοὺς μὲν ἐξέβαλον τῶν πολιτῶν τοὺς δὲ φόβῳ κατεῖργον ἄρχοντες αὐτοὶ παρανόμως καὶ βιαίως, ἔγνωμεν ἐνταῦθα τῶν περὶ Μέλωνα καὶ Πελοπίδαν, ὡς οἶσθα, ἰδιόξενοι γενόμενοι καὶ παρʼ ὃν χρόνον ἔφευγον ἀεὶ συνδιατρίβοντες αὐτοῖς· καὶ πάλιν ὡς Λακεδαιμόνιοι Φοιβίδαν μὲν ἐζημίωσαν ἐπὶ τῷ τὴν Καδμείαν καταλαβεῖν καὶ τῆς εἰς Ὄλυνθον στρατηγίας ἀπέστησαν, Λυσανορίδαν δὲ τρίτον αὐτὸν ἀντʼ ἐκείνου πέμψαντες ἐγκρατέστερον ἐφρούρουν τὴν ἄκραν, ἠκούσαμεν ἔγνωμεν δὲ καὶ τὸν Ἰσμηνίαν οὐ τοῦ βελτίστου θανάτου τυχόντʼ εὐθὺς ἀπὸ τῆς δίκης τῆς περὶ αὐτοῦ γενομένης, Γοργίδου πάντα τοῖς φυγάσι δεῦρο διὰ γραμμάτων ἐξαγγείλαντος ὥστε σοι λείπεται τὰ περὶ τὴν κάθοδον αὐτὴν τῶν φίλων καὶ τὴν ἅλωσιν τῶν τυράννων διηγεῖσθαι.

2Kaphisias: Dinle öyleyse, Arkhidamos. O günlerde işe karışan bizler, bacağındaki bir yaradan ötürü dinlenmekte olan Simmias'ın evinde toplanmayı âdet edinmiştik. Gerektiğinde birbirimizle görüşüyor, görünürde ise sohbet ve felsefeyle vakit geçiriyorduk. Kuşku uyandırmamak için çoğu kez Arkhias'la Leontidas'ı da davet ediyorduk, zaten bu tür meşguliyetlere büsbütün yabancı değillerdi. Simmias uzun süre yabancı ülkelerde dolaşıp ecnebi halklar arasında yaşamış, kısa süre önce Thebai'ye bin türlü mit ve barbar öğretisiyle dolu olarak dönmüştü. Arkhias da boş kaldığında gençlerle birlikte oturup onu zevkle dinler, onların ne yaptığıyla ilgilenmemiz yerine sohbetle meşgul olmamızı isterdi. Sürgünlerin hava karardığında gizlice surlara gelecekleri o gün, Pherenikos'un gönderdiği, bizden yalnız Kharon'un tanıdığı bir adam buradan [Atina'dan] geldi. Sürgünlerin en genç on ikisinin köpeklerle Kithairon çevresinde avlandıklarını ve akşama doğru geleceklerini bildirdi. Kendisinin bunu önceden haber vermek ve onların içeri girince saklanacakları evi kimin sağlayacağını öğrenmek için gönderildiğini, böylece bilerek doğruca oraya gideceklerini söyledi. Biz şaşırıp düşünürken Kharon evini kendisinin vereceğini söyledi. Adam da sürgünlerin yanına tekrar acele etmeye karar verdi.

2

ΚΑΦ. καὶ μὴν ἐκείναις γε ταῖς ἡμέραις, ὦ Ἀρχίδαμε, πάντες οἱ τῶν πραττομένων μετέχοντες εἰώθειμεν εἰς τὴν Σιμμίου συνιόντες οἰκίαν, ἔκ τινος πληγῆς περὶ τὸ σκέλος ἀναλαμβάνοντος αὑτόν, ἐντυγχάνειν μὲν ἀλλήλοις ἔκ του δεήσειε, φανερῶς δὲ διατρίβειν ἐπὶ λόγοις καὶ φιλοσοφίᾳ, πολλάκις ἐφελκόμενοι τὸν Ἀρχίαν καὶ τὸν Λεοντίδην εἰς τὸ ἀνύποπτον, οὐκ ὄντας ἀλλοτρίους παντάπασι τῆς τοιαύτης διατριβῆς. καὶ γὰρ ὁ Σιμμίας πολὺν χρόνον ἐπὶ τῆς ξένης γεγονὼς καὶ πεπλανημένος ἐν ἀλλοδαποῖς ἀνθρώποις, ὀλίγῳ πρόσθεν εἰς Θήβας ἀφῖκτο μύθων τε παντοδαπῶν καὶ λόγων βαρβαρικῶν ὑπόπλεως· ὧν, ὁπότε τυγχάνοι σχολὴν ἄγων ὁ Ἀρχίας, ἡδέως ἠκροᾶτο συγκαθεσθεὶς μετὰ τῶν νέων καὶ βουλόμενος ἡμᾶς ἐν λόγοις διάγειν μᾶλλον ἢ προσέχειν τὸν νοῦν οἷς ἔπραττον ἐκεῖνοι. τῆς δʼ ἡμέρας ἐκείνης, ἐν σκότους ἔδει γενομένου τοὺς φυγάδας ἥκειν κρύφα πρὸς τὸ τεῖχος, ἀφικνεῖταί τις ἐνθένδε, Φερενίκου πέμψαντος, ἄνθρωπος οὐδενὶ ἢ Χάρωνι τῶν παρʼ ἡμῖν γνώριμος· ἐδήλου δὲ τῶν φυγάδων ὄντας δώδεκα τοὺς νεωτάτους μετὰ κυνῶν περὶ τὸν Κιθαιρῶνα θηρεῦσαι ὡς πρὸς ἑσπέραν ἀφιξομένους· αὐτὸς δὲ πεμφθῆναι ταῦτά τε προερῶν, καὶ τὴν οἰκίαν, ἐν κρυβήσονται παρελθόντες, ὃς παρέξει γνωσόμενος, ὡς ἂν εἰδότες εὐθὺς ἐκεῖ βαδίζοιεν. ἀπορουμένων δʼ ἡμῶν καὶ σκοπούντων, αὐτὸς ὡμολόγησεν ὁ Χάρων παρέξειν. ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος ἔγνω πάλιν ἀπελθεῖν σπουδῇ πρὸς τοὺς φυγάδας.

3Kâhin Theokritos elimi sıkıca kavradı ve önümüzden yürüyen Kharon'a bakarak şöyle dedi: "Kaphisias, bu adam filozof değil, kardeşin Epameinondas gibi seçkin ve üstün bir terbiye de almış değil. Ama görüyorsun, tabiatı onu kanunların yönlendirmesiyle güzel olana sürüklüyor ve vatanı için en büyük tehlikeyi isteyerek göze alıyor. Epameinondas ise aretēye yönelik terbiyesiyle bütün Boiotialılardan üstün olmak isterken isteksiz ve hevessiz; [...] tabiatı ve hazırlığı onu buna bu kadar uygun kılmışken bundan daha güzel bir fırsatı ne zaman değerlendirecek?" Ben de ona, "Ey gayretli Theokritos, biz kararlaştırılanları yapıyoruz. Epameinondas ise bunları yapmamak gerektiğine bizi ikna edemeyince, doğal olarak, tabiatına uymayan ve onaylamadığı şeylere çağrılmaya direniyor. Bir hekim hastalığı demir ve ateş kullanmadan iyileştireceğini söylediğinde, onu kesmeye ya da dağlamaya zorlamak, sanırım, makul olmaz. [...] Kendisi de, muhakemesiz hiçbir vatandaşı [...] diyor; şehri kardeş kanından ve boğazlamadan kurtaranlarla seve seve birlikte mücadele edeceğini söylüyor. Halkı ikna edemediği için, biz de bu yola girdiğimizden, cinayetten temiz ve suçsuz kalıp fırsatları gözlemesine izin vermemizi istiyor; adaletle birlikte yararlı olana katılacakmış. Çünkü ona göre bu işin bir sınırı olmayacak: Pherenikos ve Pelopidas belki asıl suçlulara ve kötülere yönelecekler, ama Eumolpidas'la Samidas gibi öfkeden ateş alan ve thymosu güçlü adamlar geceleyin fırsatı ele geçirince, bütün şehri kana bulamadan ve kişisel düşmanlarının çoğunu yok etmeden kılıçlarını indirmeyeceklermiş."

3

ἐμοῦ δʼ ὁ μάντις Θεόκριτος τὴν χεῖρα πιέσας σφόδρα καὶ πρὸς τὸν Χάρωνα βλέψας προερχόμενον οὗτος εἶπεν ὦ Καφεισία, φιλόσοφος οὐκ ἔστιν οὐδὲ μετείληφε παιδείας διαφόρου καὶ περιττῆς, ὥσπερ Ἐπαμεινώνδας ὁ σὸς ἀδελφός ἀλλʼ ὁρᾷς, ὅτι φύσει πρὸς τὸ καλὸν ὑπὸ τῶν νόμων ἀγόμενος τὸν μέγιστον ὑποδύεται κίνδυνον ἑκουσίως ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἐπαμεινώνδας δὲ Βοιωτῶν ἁπάντων τῷ πεπαιδεῦσθαι πρὸς ἀρετὴν ἀξιῶν διαφέρειν, ἀμβλὺς ἐστι καὶ ἀπρόθυμος, […] τοῦτον ἤ τινα βελτίονα καιρὸν αὑτῷ πεφυκότι καὶ παρεσκευασμένῳ καλῶς οὕτω χρησόμενος. κἀγὼ πρὸς αὐτὸν ὦ προθυμότατε εἶπον Θεόκριτε, τὰ δεδογμένα πράττομεν ἡμεῖς Ἐπαμεινώνδας δὲ μὴ πείθων, ὡς οἴεται βέλτιον εἶναι, ταῦτα μὴ πράσσειν, εἰκότως ἀντιτείνει πρὸς ἃ μὴ πέφυκε μηδὲ δοκιμάζει παρακαλούμενος. οὐδὲ γὰρ ἰατρόν, ἄνευ σιδήρου καὶ πυρὸς ὑπισχνούμενον τὸ νόσημα παύσειν, εὐγνωμονοίης ἄν, οἶμαι, τέμνειν ἢ ἀποκάειν βιαζόμενος […] οῦκ οὖν καὶ οὗτος […] δήπου μηδένα τῶν πολιτῶν […] ἄκριτον, ἀλλὰ καὶ αἳματος ἐμφυλίου καὶ σφαγῆς τὴν πόλιν ἐλευθεροῦσι συναγωνιεῖσθαι προθύμως. ἐπεὶ δʼ οὐ πείθει τοὺς πολλούς, ἀλλὰ ταύτην ὡρμήκαμεν τὴν ὁδόν, ἐᾶν αὑτὸν κελεύει φόνου καθαρὸν ὄντα καὶ ἀναίτιον ἐφεστάναι τοῖς καιροῖς, μετὰ τοῦ δικαίου καὶ τῷ συμφέροντι προσοισόμενον. οὐδὲ γὰρ ὅρον ἕξειν τὸ ἔργον, ἀλλὰ Φερένικον μὲν ἴσως καὶ Πελοπίδαν ἐπὶ τοὺς αἰτίους μάλιστα τρέψεσθαι καὶ πονηρούς· Εὐμολπίδαν δὲ καὶ Σαμίδαν, ἀνθρώπους διαπύρους πρὸς ὀργὴν καὶ θυμοειδεῖς, ἐν νυκτὶ λαβόντας ἐξουσίαν οὐκ ἀποθήσεσθαι τὰ ξίφη, πρὶν ἐμπλῆσαι τὴν πόλιν ὅλην φόνων καὶ διαφθεῖραι πολλοὺς τῶν ἰδίᾳ διαφόρων ὄντων.

4Ben Theokritos'la böyle konuşurken Galaxidoros Theokritos'u dürttü, çünkü Arkhias'la Spartalı Lysanoridas'ın Kadmeia'dan bize doğru hızla geldiğini görmüştü. Durduk. Arkhias Theokritos'u çağırdı, onu Lysanoridas'ın yanına götürdü ve yoldan biraz ayrılarak Amphion'un eteğinde onunla uzun uzun baş başa konuştu. Bu yüzden, ellerine bir şüphe ya da ihbar geçmiş olduğundan ve Theokritos'u bu konuda sorguladıklarından kaygılandık. O sırada, Arkhidamos, tanıdığın Phyllidas geldi; o zaman polemarkhos olan Arkhias'ın adamlarına kâtiplik ediyor ve işe karışmış bulunuyordu. Her zamanki gibi elimi tuttu ve herkesin önünde gymnasiumlar ve güreş üzerine şakalaştı. Sonra beni ötekilerden uzağa çekip sürgünlerin o günü bekleyip beklemediklerini sordu. "Evet" deyince, "Öyleyse," dedi, "ziyafeti bugün için doğru hazırlamışım: Arkhias'ı ağırlayacağım ve şarapla sarhoş edip adamların eline kolay bir av olarak teslim edeceğim." "Çok iyi, Phyllidas," dedim, "düşmanların hepsini ya da olabildiğince çoğunu bir araya toplamaya çalış." "Kolay değil," dedi, "daha doğrusu imkânsız. Arkhias o saatte yüksek mevkiden bir kadının yanına geleceğini umuyor, bu yüzden Leontidas'ın orada bulunmasını istemiyor. Bu yüzden onları ayırıp evlere dağılmalıyız. Arkhias ile Leontidas önce yakalanırsa, sanırım ötekiler kaçıp ortadan kaybolacak ya da kendilerine can güvenliği tanınırsa buna sevinip sessizce kalacaklar." "Öyle yaparız," dedim, "ama bunların Theokritos'la ne işi var, neyi konuşuyorlar?" Phyllidas, "Tam bilmiyorum, kesin bir şey söyleyemem," dedi, "ama Sparta'ya tatsız ve ağır işaretler ve kehanetler bildirildiğini duydum." [...] Haliartoslu Pheidolaos karşılaştı ve "Simmias burada biraz beklemenizi rica ediyor," dedi. "Amphitheos için Leontidas'la baş başa görüşüyor ve ölüm yerine sürgün cezası verilmesini sağlamaya çalışıyor."

4

ταῦτά μου διαλεγομένου πρὸς τὸν Θεόκριτον, Θεόκριτον ὁ Γαλαξίδωρος, ἐγγὺς γὰρ Ἀρχίαν ἑώρα καὶ Λυσανορίδαν τὸν Σπαρτιάτην ἀπὸ τῆς Καδμείας ὥσπερ εἰς· ταὐτὸν ἡμῖν σπεύδοντας. ἡμεῖς μὲν οὖν ἐπέσχομεν· ὁ δʼ Ἀρχίας καλέσας τὸν Θεόκριτον καὶ τῷ Λυσανορίδᾳ προσαγαγὼν ἰδίᾳ λαλεῖ πολὺν χρόνον ἐκνεύσας τῆς ὁδοῦ μικρὸν ὑπὸ τὸ Ἄμφιον· ὥσθʼ ἡμᾶς ἀγωνιᾶν, μή τις ὑπόνοια προσπέπτωκεν ἢ μήνυσις αὐτοῖς, περὶ ἧς ἀνακρίνουσι τὸν Θεόκριτον. ἐν τούτῳ δὲ Φυλλίδας, ὃν οἶσθʼ, ὦ Ἀρχίδαμε, τότε τοῖς περὶ τὸν Ἀρχίαν πολεμαρχοῦσι γραμματεύων ἥξειν καὶ τῆς πράξεως μετέχων, λαβόμενός μου τῆς χειρὸς ὥσπερ εἰώθει φανερῶς ἔσκωπτεν εἰς τὰ γυμνάσια καὶ τὴν πάλην. εἶτα πόρρω τῶν ἄλλων ἀπαγαγὼν ἐπυνθάνετο περὶ τῶν φυγάδων, εἰ τὴν ἡμέραν φυλάττουσιν. ἐμοῦ δὲ φήσαντος, οὐκοῦν εἶπεν ὀρθῶς ἐγὼ τὴν ὑποδοχὴν παρεσκεύακα σήμερον, ὡς δεξόμενος Ἀρχίαν καὶ παρέξων ἐν οἴνῳ καὶ μέθῃ τοῖς ἀνδράσιν εὐχείρωτον ἄριστα μὲν οὖν εἶπον ὦ Φυλλίδα, καὶ πειράθητι πάντας ἢ ὅτι πλείστους εἰς ταὐτὸ τῶν ἐχθρῶν συναγαγεῖν ἀλλʼ οὐ ῥᾴδιον ἔφη μᾶλλον δʼ ἀδύνατον· ὁ γὰρ Ἀρχίας ἐλπίζων τινὰ τῶν ἐν ἀξιώματι γυναικῶν ἀφίξεσθαι τηνικαῦτα πρὸς αὐτόν, οὐ βούλεται παρεῖναι τὸν Λεοντίδην· ὥσθʼ ἡμῖν δίχα διαιρετέον αὐτοὺς ἐπὶ τὰς οἰκίας· Ἀρχίου γὰρ ἅμα καὶ Λεοντίδου προκαταληφθέντων, οἶμαι τοὺς ἄλλους ἐκποδὼν ἔσεσθαι φεύγοντας ἢ μενεῖν μεθʼ ἡσυχίας ἀγαπῶντας ἄν τις διδῷ τὴν ἀσφάλειαν οὕτως ἔφην ποιήσομεν. ἀλλὰ τί πρᾶγμα τούτοις πρὸς Θεόκριτόν ἐστιν, ὑπὲρ οὗ διαλέγονται; καὶ ὁ Φυλλίδασοὐ σαφῶς εἶπεν οὐδʼ ὡς ἐπιστάμενος· ἢκουον δὲ σημεῖα καὶ μαντεύματα δυσχερῆ καὶ χαλεπὰ προστίθεσθαι τῇ Σπάρτῃ. […] Φειδόλαος ὁ Ἁλιάρτιος ἀπαντήσας μικρόν εἶπεν ὑμᾶς ἐνταῦθα περιμεῖναι Σιμμίας. ἐντυγχάνει γὰρ ἰδίᾳ Λεοντίδῃ περὶ Ἀμφιθέου παραιτούμενος μεῖναι τὸ διαπράξασθαι φυγὴν ἀντὶ θανάτου τῷ ἀνθρώπῳ.

5Theokritos, "Tam zamanında ve sanki bile bile geldin," dedi. "Sizde Alkmene'nin mezarı açıldığında neler bulunduğunu ve mezarın neye benzediğini öğrenmek istiyordum. Agesilaos adam gönderip kalıntıları Sparta'ya götürdüğünde sen de orada mıydın?" Pheidolaos, "Hayır, orada değildim," dedi. "Vatandaşlara çok kızıp öfkelendim, ama beni yalnız bıraktılar. Mezarda [cesetten bir iz] bulunmadı; bir taş, küçük bir bronz bilezik ve içinde zamanla taşlaşıp katılaşmış toprak bulunan iki pişmiş toprak amfora vardı. [...] mezarın önünde üzerinde çok sayıda harika yazı bulunan bir bronz levha da çıktı. Bu yazılar bronz yıkanıp ortaya çıktığı halde çok eski olduklarından hiçbir şey anlaşılmıyordu; kendine özgü, barbar bir biçimleri vardı ve Mısır harflerine çok benziyordu. Bu yüzden Agesilaos, dediklerine göre, kopyalarını krala göndermiş ve rahiplere gösterip anlayıp anlamayacaklarını sormasını rica etmiş. Bu konuda belki Simmias da bize bir şeyler söyleyebilir, çünkü o sıralar felsefe için Mısır'da rahiplerle çok vakit geçiriyordu. Haliartoslular büyük kıtlığın ve gölün taşmasının kendiliğinden olmadığını, mezarın kazılmasına göz yumdukları için üzerlerine gelen bir tanrısal öfke olduğunu düşünüyorlar."

Theokritos biraz durdu, sonra "Görünüşe göre tanrısal güç Spartalılara da öfkesiz değil," dedi, "Lysanoridas'ın az önce bize açtığı işaretlerin gösterdiği gibi. Şimdi Haliartos'a, bir kehanete uyarak mezarı yeniden örtmeye ve Alkmene ile Aleos'a sunu yapmaya gidiyor; ama Aleos'un kim olduğunu bilmiyor. Oradan dönünce de, hipparkhluk yapmış olanlar dışında Thebailıların bilmediği Dirke'nin mezarını arayacak. Çünkü görevi bırakan, yerine geçene yalnız olarak geceleyin götürüp gösterir; orada ateşsiz bir ayin yapar, izlerini karıştırıp yok eder ve karanlıkta ayrılırlar. Ben ise, Pheidolaos, [...] onu kolayca bulacaklarını sanmıyorum. Çünkü hipparkhluk yapmış olanların çoğu, daha doğrusu Gorgidas ile Platon dışında hepsi kanun gereği sürgündedir; onlardan da korktukları için bilgi almaya kalkışmazlar. Şimdi görevde olanlar ise mızrağı ve mührü Kadmeia'da teslim alıyorlar, ne bir şey biliyor ne de [...]"

5

καὶ ὁ Θεόκριτος εἰς καιρόν ἔφη καὶ· ὥσπερ ἐπίτηδες· καὶ γὰρ ἐβουλόμην πυθέσθαι, τίνʼ ἦν τὰ εὑρεθέντα καὶ τίς ὅλως ἡ ὄψις τοῦ Ἀλκμήνης τάφου παρʼ ὑμῖν ἀνοιχθέντος· εἰ δὴ παρεγένου καὶ αὐτός, ὅτε πέμψας Ἀγησίλαος· εἰς Σπάρτην τὰ λείψανα μετεκόμιζε καὶ ὁ Φειδόλαος οὐ γάρ ἔφη παρέτυχον, καὶ πολλὰ δυσανασχετῶν καὶ ἀγανακτῶν πρὸς τοὺς πολίτας ἐγκατελείφθην ὑπʼ αὐτῶν. εὑρέθη δʼ οὖν σώματος, ψέλλιον δὲ χαλκοῦν οὐ μέγα καὶ δύʼ ἀμφορεῖς κεραμεοῖ γῆν ἔχοντες ἐντὸς ὑπὸ χρόνου λελιθωμένην ἤδη καὶ συμπεπηγυῖαν […] τοῦ μνήματος […] πίναξ χαλκοῦς ἔχων γράμματα πολλὰ θαυμαστὰ ὡς παμπάλαια γνῶναι γὰρ ἐξ αὑτῶν οὐδὲν παρεῖχε καίπερ ἐκφανέντα τοῦ χαλκοῦ καταπλυθέντος τος, ἀλλʼ ἴδιός τις ὁ τύπος καὶ βαρβαρικὸς τῶν χαρακτήρων ἐμφερέστατος Αἰγυπτίοις διὸ καὶ Ἀγησίλαος, ὡς ἔφασαν, ἐξέπεμψεν ἀντίγραφα τῷ βασιλεῖ δεόμενος δεῖξαι τοῖς ἱερεῦσιν, εἰ ξυνήσουσιν. ἀλλὰ περὶ τούτων μὲν ἴσως ἂν ἔχοι τι καὶ Σιμμίας ἡμῖν ἀπαγγεῖλαι, κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐν Αἰγύπτῳ πολλὰ τοῖς ἱερεῦσι διὰ φιλοσοφίαν συγγενόμενος Ἁλιάρτιοι δὲ τὴν μεγάλην ἀφορίαν καὶ τὴν ἐπίβασιν τῆς λίμνης οὐκ ἀπὸ· ταὐτομάτου γενέσθαι νομίζουσιν, ἀλλὰ μήνιμα τοῦ τάφου τοῦτο περιελθεῖν ἀνασχομένους ὀρυττόμενον·. καὶ ὁ Θεόκριτος μικρὸν διαλιπών ἀλλʼ οὐδʼ αὐτοῖς ἔφη Λακεδαιμονίοις ἀμήνιτον ἔοικεν εἶναι τὸ δαιμόνιον, ὡς προδείκνυσι τὰ σημεῖα περὶ ὧν ἄρτι Λυσανορίδας ἡμῖν ἐκοινοῦτο· καὶ νῦν μὲν ἄπεισιν εἰς Ἁλίαρτον ἐπιχώσων αὖθις τὸ σῆμα καὶ χοὰς ποιησόμενος Ἀλκμήνῃ καὶ Ἀλέῳ κατὰ δή τινα χρησμόν, ἀγνοῶν τὸν Ἄλεον ὅστις ἦν· ἐπανελθὼν δʼ ἐκεῖθεν οἷός ἐστι τὸν Δίρκης ἀναζητεῖν τάφον, ἄγνωστον ὄντα τοῖς Θηβαίοις πλὴν τῶν ἱππαρχηκότων. ὁ γὰρ ἀπαλλαττόμενος τὸν παραλαμβάνοντα τὴν ἀρχὴν μόνος ἄγων μόνον ἔδειξε νύκτωρ, καί τινας ἐπʼ αὐτῷ δράσαντες ἀπύρους ἱερουργίας, ὧν τὰ σημεῖα συγχέουσι καὶ ἀφανίζουσιν, ὑπὸ σκότους ἀπέρχονται χωρισθέντες. ἐγὼ δὲ τ […] μέν, ὦ Φειδόλαε, […] καλῶς ἐξευρήσειν αὐτοὺς νομίζω. φεύγουσι γὰρ οἱ πλεῖστοι τῶν ἱππαρχηκότων νομίμως, μᾶλλον δὲ πάντες πλὴν Γοργίδου καὶ Πλάτωνος, ὧν οὐδʼ ἂν ἐπιχειρήσειαν ἐκπυνθάνεσθαι δεδιότες τοὺς ἄνδρας· οἱ δὲ νῦν ἄρχοντες ἐν τῇ Καδμείᾳ τὸ δόρυ καὶ τὴν σφραγῖδα παραλαμβάνουσιν οὔτʼείδότες οὐδὲν οὔτε […]

6Theokritos bunları söylerken Leontidas dostlarıyla birlikte çıktı. İçeri girip yatağında oturan Simmias'ı selamladık; sanırım ricası kabul görmemişti, çünkü dalgın ve kederliydi. Hepimize baktı ve "Ey Herakles," dedi, "ne vahşi, ne barbar huylar! Bilge Thales gurbetten döndüğünde, dostlarının 'Gördüğün en yeni şey nedir?' sorusuna 'Yaşlı bir tiran' demesi ne kadar yerindeymiş! Kişisel olarak hiçbir haksızlığa uğramamış biri bile, ilişkilerindeki ağırlıktan ve sertlikten rahatsız olarak, kanunsuz ve hesap vermeyen iktidarların düşmanı olur. Ama bunu belki tanrı düşünür. Sizin yanınıza gelmiş olan yabancının kim olduğunu biliyor musun, Kaphisias?" "Kimi kastettiğini bilmiyorum," dedim. "Oysa Leontidas diyor ki," dedi, "bir adam gece vakti Lysis'in mezarı başından kalkarken görülmüş; maiyeti kalabalık ve ağırlığı gösterişliymiş. Orada yere serilmiş yaprakların üstünde konaklamış, çünkü ayıt ve ılgın ağacından yataklar, ayrıca yakılmış kurban kalıntıları ve dökülmüş süt sunuları varmış. Sabah da karşılaştığı kişilere Polymnis'in oğullarını şehirde bulup bulamayacağını sormuş." "Bu yabancı kim olabilir?" dedim. "Anlattıklarına göre üstün bir insana benziyor, sıradan biri değil."

6

ταῦτα τοῦ Θεοκρίτου λέγοντος, ὁ Λεοντίδης ἐξῄει μετὰ τῶν φίλων· ἡμεῖς δʼ εἰσελθόντες ἠσπαζόμεθα τὸν Σιμμίαν ἐπὶ τῆς κλίνης καθεζόμενον, οὐ κατατετευχότα τῆς δεήσεως, οἶμαι, μάλα σύννουν καὶ διαλελυπημένον· ἀποβλέψας δὲ πρὸς ἅπαντας ἡμᾶς ὦ Ἡράκλεις εἶπεν ἀγρίων καὶ βαρβάρων ἠθῶν εἶτʼ οὐχ ὑπέρευ Θαλῆς ὁ παλαιὸς ἀπὸ ξένης ἐλθὼν διὰ χρόνου, τῶν φίλων ἐρωτώντων ὅ τι καινότατον ἱστορήκοι, τύραννον ἔφη γέροντα. καὶ γὰρ ᾧ μηδὲν ἰδίᾳ συμβέβηκεν ἀδικεῖσθαι, τὸ βάρος αὐτὸ καὶ τὴν σκληρότητα τῆς ὁμιλίας δυσχεραίνων ἐχθρός ἐστι τῶν ἀνόμων καὶ ἀνυπευθύνων δυναστειῶν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἴσως θεῷ μελήσει τὸν δὲ ξένον ἴστε τὸν ἀφιγμένον, ὦ Καφισία, πρὸς ὑμᾶς ὅστις ἐστίν; οὐκ οἶδʼ ἔφην ἐγώ τίνα λέγεις. καὶ μήν ἔφη Λεοντίδης φησὶν ἄνθρωπον ὦφθαι παρὰ τὸ Λύσιδος μνημεῖον ἐκ νυκτῶν ἀνιστάμενον, ἀκολουθίας πλήθει καὶ κατασκευῇ σοβαρόν, αὐτόθι κατηυλισμένον ἐπὶ στιβάδων φαίνεσθαι γὰρ ἄγνου καὶ μυρίκης χαμεύνας ἔτι δʼ ἐμπύρων λείψανα καὶ χοὰς γάλακτος ἕωθεν δὲ πυνθάνεσθαι τῶν ἀπαντώντων, εἰ τοὺς Πολύμνιος παῖδας ἐνδημοῦντας εὑρήσει. καὶ τίς ἄν εἶπον ὁ ξένος εἴη; περιττῷ γὰρ ἀφʼ ὧν λέγεις τινὶ καὶ οὐκ ἰδιώτῃ προσέοικεν.

7"Öyle görünüyor," dedi Pheidolaos, "ama o yanımıza geldiğinde onu karşılarız. Şimdi, Simmias, az önce anlam veremediğimiz yazılar hakkında biliyorsan bize bir şey anlat. Çünkü Mısırlı rahiplerin, Agesilaos'un Alkmene'nin mezarını açınca bizden aldığı levhanın yazılarını çözdüğü söyleniyor." Simmias hemen hatırlayarak, "Bu levhayı bilmiyorum, Pheidolaos," dedi. "Ama Spartalı Agetoridas, Agesilaos'tan birçok mektup getirerek Memphis'e, peygamber Khonuphis'in yanına geldi; ben, Platon ve Peparethoslu Ellopion o sıralar onunla birlikte felsefe yapıyorduk. Kral onu göndermiş ve Khonuphis'e, yazılardan bir şey anlarsa hemen çevirip kendisine göndermesini buyurmuştu. Khonuphis üç gün boyunca eski kitaplardaki her türlü harfi inceledi, sonra krala cevap yazdı ve bize de şunu söyledi: yazılar Müzler onuruna bir yarışma düzenlenmesini buyuruyormuş; harflerin biçimi kral Proteus döneminin yazısıymış ve Amphitryon'un oğlu Herakles bu yazıyı öğrenmiş. Tanrı bu yazılarla Yunanlılara, boş vakit ve barış içinde yaşamalarını, her zaman felsefe yoluyla yarışmalarını, silahları bırakıp adalet konusundaki ihtilaflarını Müzler ve söz yoluyla çözmelerini öğütlüyormuş. Biz o zaman da Khonuphis'in güzel söylediğini düşündük; hele Mısır'dan dönerken Karia yakınlarında bazı Deloslular bizi karşılayıp, tanrının kendilerine sunduğu tuhaf bir kehaneti, geometrici olarak Platon'un çözmesini rica ettiklerinde daha da çok öyle düşündük. Kehanet şuydu: Deloslular ve öteki Yunanlılar, Delos'taki sunağı iki katına çıkarırlarsa içinde bulundukları kötülüklerden kurtulacaklardı. Onlar sözün anlamını kavrayamadılar ve sunağı yaparken gülünç duruma düştüler. Dört kenarın her birini iki katına çıkarınca, uzunlukla iki katını veren orantıyı bilmedikleri için hacmi sekiz katına çıkarmış oldular. Bunun üzerine Platon'dan yardım istediler. Platon Mısırlıyı hatırladı ve tanrının, terbiyeye önem vermeyen Yunanlılarla alay ettiğini, sanki cehaletimize laf atıp geometriye üstünkörü değil ciddiyetle eğilmemizi buyurduğunu söyledi. Çünkü iki orta orantılı bulmak, sıradan ve kör bir zihnin değil, çizgileri çok iyi bilen bir zihnin işidir; küp biçiminde bir cisim, her boyutu eşit biçimde artırılarak ancak bu yolla iki katına çıkarılabilir. Platon bunu onlara Knidoslu Eudoksos'un ya da Kyzikoslu Helikon'un yapacağını, ama tanrının asıl bunu istediğini düşünmemek gerektiğini söyledi: tanrı bütün Yunanlılara savaşı ve kötülükleri bırakıp Müzlerle ilgilenmelerini, söz ve bilgilerle tutkularını yatıştırarak birbirleriyle zararsız ve yararlı biçimde anlaşmalarını buyuruyordu."

7

οὐ γὰρ οὖν εἶπεν ὁ Φειδόλαος· ἀλλὰ τοῦτον μέν, ὅταν ἥκῃ πρὸς ἡμᾶς, δεξόμεθα· νυνὶ δʼ ὑπὲρ ὧν ἀρτίως ἠποροῦμεν, ὦ Σιμμία, γραμμάτων, εἴ τι γιγνώσκεις πλεῖον ἐξάγγειλον ἡμῖν· λέγονται γὰρ οἱ κατʼ Αἴγυπτον ἱερεῖς τὰ γράμματα συμβαλεῖν τοῦ πίνακος, ἃ παρʼ ἡμῶν ἔλαβεν Ἀγησίλαος; τὸν Ἀλκμήνης τάφον ἀνασκευασάμενος. καὶ ὁ Σιμμίας εὐθὺς ἀναμνησθεὶς οὐκ οἶδʼ ἔφη τὸν πίνακα τοῦτον, ὦ Φειδόλαε· γράμματα δὲ πολλὰ παρʼ Ἀγησιλάου κομίζων Ἀγητορίδας ὁ Σπαρτιάτης ἧκεν εἰς Μέμφιν ὡς Χόνουφιν τὸν προφήτην, […] ποτὲ συμφιλοσοφοῦντες διετρίβομεν ἐγὼ καὶ Πλάτων καὶ Ἐλλοπίων ὁ Πεπαρήθιος. ἧκε δέ, πέμψαντος βασιλέως καὶ κελεύσαντος τὸν Χόνουφιν, εἴ τι συμβάλλοι τῶν γεγραμμένων, ἑρμηνεύσαντα ταχέως ἀποστεῖλαι πρὸς ἑαυτὸν δὲ τρεῖς ἡμέρας ἀναλεξάμενος βιβλίων τῶν παλαιῶν παντοδαποὺς χαρακτῆρας, ἀντέγραψε τῷ βασιλεῖ καὶ· πρὸς ἡμᾶς ἔφρασεν, ὡς Μούσαις ἀγῶνα συντελεῖσθαι κελεύει τὰ γράμματα τοὺς δὲ τύπους εἶναι τῆς ἐπὶ Πρωτεῖ βασιλεύοντι γραμματικῆς, ἣν Ἡρακλέα τὸν Ἀμφιτρύωνος ἐκμαθεῖν ὑφηγεῖσθαι μέντοι καὶ παραινεῖν τοῖς Ἕλλησι διὰ τῶν γραμμάτων τὸν θεὸν ἄγειν σχολὴν καὶ εἰρήνην, διὰ φιλοσοφίας ἀγωνιζομένους ἀεί, Μούσαις καὶ λόγῳ διακρινομένους περὶ τῶν δικαίων, τὰ ὅπλα καταθέντας. ἡμεῖς δὲ καὶ τότε λέγειν καλῶς ἡγούμεθα τὸν Χόνουφιν, καὶ μᾶλλον ὁπηνίκα κομιζομένοις ἡμῖν ἀπʼ Αἰγύπτου περὶ Καρίαν Δηλίων τινὲς ἀπήντησαν, δεόμενοι Πλάτωνος ὡς γεωμετρικοῦ λῦσαι χρησμὸν αὐτοῖς; ἄτοπον ὑπὸ τοῦ θεοῦ προβεβλημένον. ἦν δὲ χρησμὸς, Δηλίοις καὶ τοῖς ἄλλοις Ἕλλησι παῦλαν τῶν παρόντων κακῶν ἔσεσθαι διπλασιάσασι τὸν ἐν Δήλῳ βωμόν. οὔτε δὲ τὴν διάνοιαν ἐκεῖνοι συμβάλλειν δυνάμενοι καὶ περὶ τὴν τοῦ βωμοῦ κατασκευὴν γελοῖα πάσχοντες ʽἑκάστης γὰρ τῶν τεσσάρων πλευρῶν διπλασιαζομένης, ἔλαθον τῇ αὐξήσει τόπον στερεὸν ὀκταπλάσιον ἀπεργασάμενοι, διʼ ἀπειρίαν ἀναλογίας ἣ τῷ μήκει διπλάσιον παρέχεταἰ, Πλάτωνα τῆς ἀπορίας ἐπεκαλοῦντο βοηθόν. ὁ δὲ τοῦ Αἰγυπτίου μνησθεὶς προσπαίζειν ἔφη τὸν θεὸν Ἕλλησιν ὀλιγωροῦσι παιδείας, οἷον ἐφυβρίζοντα τὴν ἀμαθίαν ἡμῶν καὶ κελεύοντα γεωμετρίας ἅπτεσθαι μὴ παρέργως· οὐ γάρ τοι φαύλης οὐδʼ ἀμβλὺ διανοίας ὁρώσης ἄκρως δὲ τὰς γραμμὰς ἠσκημένης ἔργον εἶναι δυεῖν μέσων ἀνάλογον λῆψιν· μόνῃ διπλασιάζεται σχῆμα κυβικοῦ σώματος ἐκ πάσης ὁμοίως αὐξόμενον διαστάσεως. τοῦτο μὲν οὖν Εὔδοξον αὐτοῖς τὸν Κνίδιον ἢ τὸν Κυζικηνὸν Ἑλίκωνα συντελέσειν· μὴ τοῦτο δʼ οἴεσθαι χρῆναι ποθεῖν τὸν θεὸν ἀλλὰ προστάσσειν Ἕλλησι πᾶσι πολέμου καὶ κακῶν μεθεμένους Μούσαις ὁμιλεῖν, καὶ διὰ λόγων καὶ μαθημάτων τὰ πάθη καταπραΰνοντας ἀβλαβῶς καὶ ὠφελίμως ἀλλήλοις συμφέρεσθαι.

8Simmias böyle konuşurken babamız Polymnis içeri girdi, Simmias'ın yanına oturup şöyle dedi: "Epameinondas, başka önemli bir işiniz yoksa senin ve bunların hepsinin burada beklemesini rica ediyor; yabancıyı size tanıtmak istiyor. Kendisi soylu bir adam ve soylu ve güzel bir prohairesisle gelmiş [...] İtalya'daki Pythagorasçılardan. Söylediğine göre bazı düşler ve açık görüntüler üzerine, yaşlı Lysis'in mezarına sunu dökmeye gelmiş. Yanında hayli altın getirmiş ve Lysis'in yaşlılığında bakılmasının karşılığını Epameinondas'a ödemek gerektiğini düşünüyor; biz ne istiyoruz ne de ihtiyaç duyuyoruz, ama yoksulluğumuza yardım etmek için son derece gayretli." Simmias sevinçle, "Çok şaşırtıcı ve felsefeye layık bir adamdan söz ediyorsun," dedi. "Peki neden hemen yanımıza gelmiyor?" "Sanırım geceyi Lysis'in mezarı başında geçirdiği için Epameinondas onu yıkanması için İsmenos'a götürdü," dedi, "sonra buraya gelecekler. Bizimle görüşmeden önce mezarın başında konakladı, çünkü gece bir daimōn ona karşı çıkmazsa cesedin kalıntılarını alıp İtalya'ya götürmeyi düşünüyordu." Babam bunları söyledikten sonra sustu.

8

μεταξὺ δὲ τοῦ Σιμμίου λέγοντος, ὁ πατὴρ ἡμῶν Πολύμνις ἐπεισῆλθε, καὶ καθίσας παρὰ τὸν Σιμμίαν Ἐπαμεινώνδας ἔφη καὶ σὲ καὶ τούτους παρακαλεῖ πάντας, εἰ μή τις ἀσχολία μείζων, ἐνταῦθα περιμεῖναι βουλόμενος ὑμῖν γνωρίσαι τὸν ξένον, ἄνδρα γενναῖον μὲν αὐτὸν ὄντα μετὰ γενναίας δὲ καὶ καλῆς ἀφιγμένον τῆς προαιρέσεως […] ἐξ Ἰταλίας τῶν Πυθαγορικῶν ἀφῖκται δὲ Λύσιδι τῷ γέροντι χοὰς χέασθαι περὶ τὸν τάφον ἔκ τινων ἐνυπνίων ὥς φησι καὶ φασμάτων ἐναργῶν. συχνὸν δὲ κομίζων χρυσίον οἴεται δεῖν Ἐπαμεινώνδᾳ τὰς Λύσιδος γηροτροφίας ἀποτίνειν, καὶ προθυμότατός ἐστιν οὐ δεομένων οὐδὲ βουλομένων ἡμῶν τῇ πενίᾳ βοηθεῖν. καὶ ὁ Σιμμίας ἡσθεὶς πάνυ θαυμαστόν γε λέγεις εἶπεν ἄνδρα καὶ φιλοσοφίας ἄξιον· ἀλλὰ τίς ἡ αἰτία, διʼ ἣν οὐκ εὐθὺς ἣκει πρὸς ἡμᾶς; ἐκεῖνον ἔφη νυκτερεύσαντα περὶ τὸν τάφον ἐμοὶ δοκεῖ τὸν Λύσιδος ἦγεν Ἐπαμεινώνδας πρὸς τὸν Ἰσμηνὸν ἀπολουσόμενον, εἶτʼ ἀφίξονται δεῦρο πρὸς ἡμᾶς· πρὶν δʼ ἐντυχεῖν ἡμῖν ἐνηυλίσατο τῷ τάφῳ, διανοούμενος ἀνελέσθαι τὰ λείψανα τοῦ σώματος καὶ κομίζειν εἰς Ἰταλίαν, εἰ μή τι νύκτωρ ὑπεναντιωθείη δαιμόνιον. ὁ μὲν οὖν πατὴρ ταῦτʼ εἰπὼν ἐσιώπησεν.

9Galaxidoros, "Ey Herakles," dedi, "gösterişten ve batıl inançtan arınmış bir adam bulmak ne zormuş! Kimileri deneyimsizlik ya da zayıflık yüzünden istemeden bu hâllere yakalanır. Kimileri de tanrıların sevgilisi ve olağanüstü insanlar sayılmak için işlerini tanrılara bağlar, akıllarına gelenlerin önüne düşleri, hayaletleri ve bu türden başka gösterişleri koyar. Bu, devlet adamları için, küstah ve dizginsiz bir kalabalıkla yaşamak zorunda olanlar için belki yararsız değildir; batıl inanç yoluyla, gem vurur gibi, çoğunluğu yararlı olana çekip yön verebilirler. Ama felsefeye bu tür bir tavır yakışmaz; üstelik vaadine de aykırıdır. Çünkü felsefe, iyiyi ve yararlı olanı logosla öğreteceğini vaat ederken, logosu hor görürcesine eylemlerin ilkesini tanrılara bırakır ve kendini üstün kılan ispatı küçümseyip kehanetlere ve düş görülerine yönelirse, en kötü adam bile doğru tahminde sıkça en iyisinden geri kalmayacaktır. Bu yüzden sizin Sokrates'iniz, Simmias, bence terbiye ve söz konusunda daha felsefi bir üslubu benimsemiştir. Bu yalın ve yapmacıksız üslubu özgür insana yakıştığı ve gerçeğe en çok dost olduğu için seçmiş, felsefenin dumanı gibi olan gösterişi ise sofistlere savurmuştur." Theokritos söze girdi: "Nasıl yani, Galaxidoros? Meletos seni de Sokrates'in tanrısal şeyleri küçümsediğine mi inandırdı? Çünkü onu Atinalıların önünde bununla suçlamıştı." "Hiç de değil," dedi Galaxidoros, "tanrısal şeyleri küçümsemedi. Ama Pythagoras'tan ve Empedokles'ten hayaletler, mitler ve batıl inançla dolu, iyice coşmuş bir felsefe aldı ve onu sanki işlerin gerçeğine ayık bir aklı yöneltmeye, gerçeği uyanık bir logosla aramaya alıştırdı."

9

ὁ δὲ Γαλαξίδωρος ὦ Ἡράκλεις εἶπεν ὡσἔργον ἐστὶν εὑρεῖν ἄνδρα καθαρεύοντα τύφου καὶ δεισιδαιμονίας. οἱ μὲν γὰρ ἄκοντες ὑπὸ τῶν παθῶν τούτων ἁλίσκονται διʼ ἀπειρίαν ἢ διʼ ἀσθένειαν· οἱ δέ, ὡς θεοφιλεῖς καὶ περιττοί τινες εἶναι δοκοῖεν, ἐπιθειάζουσι τὰς πράξεις, ὀνείρατα καὶ φάσματα καὶ τοιοῦτον ἄλλον ὄγκον προϊστάμενοι τῶν ἐπὶ νοῦν ἰόντων. ὃ πολιτικοῖς μὲν ἀνδράσι καὶ πρὸς αὐθάδη καὶ ἀκόλαστον ὄχλον ἠναγκασμένοις ζῆν οὐκ ἄχρηστον ἴσως ἐστὶν ὥσπερ ἐκ χαλινοῦ τῆς δεισιδαιμονίας πρὸς τὸ συμφέρον ἀντισπάσαι καὶ μεταστῆσαι τοὺς πολλούς· φιλοσοφίᾳδʼ οὐ μόνον ἔοικεν ἀσχήμων ὁ τοιοῦτος εἶναι σχηματισμός, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἐπαγγελίαν ἐναντίος, εἰ πᾶν ἐπαγγειλαμένη λόγῳ τἀγαθὸν καὶ τὸ συμφέρον διδάσκειν, εἰς θεοὺς ἐπαναχωρεῖ τῆς τῶν πράξεων ἀρχῆς ὡς τοῦ λόγου καταφρονοῦσα, καὶ τὴν ἀπόδειξιν δοκεῖ διαφέρειν ἀτιμάσασα πρὸς μαντεύματα τρέπεται καὶ ὀνειράτων ὄψεις, ἐν οἷς ὁ φαυλότατος οὐχ ἧττον τῷ κατατυγχάνειν πολλάκις φέρεται τοῦ κρατίστου. διὸ καὶ Σωκράτης ὁ ὑμέτερος, ὦ Σιμμία, δοκεῖ μοι φιλοσοφώτερον χαρακτῆρα παιδείας καὶ λόγου περιβάλλεσθαι, τὸ ἀφελὲς τοῦτο καὶ ἄπλαστον ὡς ἐλευθέριον καὶ μάλιστα φίλον ἀληθείας ἑλόμενος τὸν δὲ τῦφον ὥσπερ τινὰ καπνὸν φιλοσοφίας εἰς τοὺς σοφιστὰς ἀποσκεδάσας. ὑπολαβὼν δʼ ὁ Θεόκριτος τί γάρ εἶπεν ὦ Γαλαξίδωρε; καὶ σὲ Μέλητος πέπεικεν, ὅτι Σωκράτης· ὑπερεώρα τὰ θεῖα; τοῦτο γὰρ αὐτοῦ καὶ πρὸς Ἀθηναίους κατηγόρησεν οὐδαμῶς ἔφη τὰ γε θεῖα· φασμάτων δὲ καὶ μύθων καὶ δεισιδαιμο νίας ἀνάπλεων φιλοσοφίαν ἀπὸ Πυθαγόρου […] Ἐμπεδοκλέους δεξάμενος εὖ μάλα βεβακχευμένην εἴθισεν ὥσπερ πρὸς τὰ πράγματα πεπνῦσθαι καὶ λόγῳ νήφοντι μετιέναι τὴν ἀλήθειαν.

10Theokritos, "Peki," dedi, "ya Sokrates'in daimonion'u için ne diyeceğiz, azizim? O da mı yalan? Bana kalırsa Pythagoras hakkında kehanet konusunda anlatılan şeylerin hiçbiri bu kadar büyük ve tanrısal değildir. Homeros Athena'yı Odysseus'un 'bütün zahmetlerinde yanında duran' tanrıça olarak nasıl yazmışsa, daimonion da yaşamının başından itibaren Sokrates'e böyle bir yol gösterici verilmiş gibi görünüyor. 'Tek başına önünden yürüyerek' insan phronēsisinin hesaplayamayacağı karanlık işlerde ona ışık tutuyordu; bu işlerde daimonion çoğu kez onunla birlikte konuşur, seçimlerine tanrısal bir yön verirdi. Daha fazlasını ve önemli olanlarını Simmias'tan ve Sokrates'in öteki yoldaşlarından öğrenmek gerekir. Ama ben de kâhin Euthyphron'un yanına geldikleri sırada oradaydım. Hatırlarsın, Simmias, Sokrates Symbolon'a ve Andokides'in evine doğru yukarı yürürken Euthyphron'a bir şeyler soruyor ve şakayla onu sıkıştırıyordu. Birden durdu, derin düşüncelere daldı, uzun süre kendi içine çekildi. Sonra geri döndü, sandıkçılar sokağından gitmeye başladı ve ilerlemiş olan yoldaşlarını da, daimonion'un kendisine geldiğini söyleyerek geri çağırdı. Çoğu onunla döndü, ben de Euthyphron'un yanından ayrılmadım. Ama bazı gençler, sözde Sokrates'in daimonion'unu sınamak için dosdoğru yollarına devam ettiler ve benimle birlikte Atina'ya Kebes'in yanına gelmiş olan flütçü Kharillos'u da yanlarına çektiler. Heykeltıraşlar arasından mahkemelerin yanından geçerken karşılarına çamura bulanmış, kalabalıktan birbirini iten bir domuz sürüsü çıktı. Yoldan çekilecek yer olmadığı için domuzlar kimini devirdi, kimini çamura buladı. Kharillos da bacakları ve giysileri çamur içinde eve döndü. Bundan sonra Sokrates'in daimonion'unu hep gülerek andılar [...] tanrısal olanın adamın yanından ayrılmadığına ve ona önem verdiğine şaşırdılar."

10

εἶεν εἶπεν ὁ Θεόκριτος, τὸ δὲ δαιμόνιον, ὦ βέλτιστε, τὸ Σωκράτους ψεῦδος ἢ τί φαμεν; ἐμοὶ γὰρ οὐδὲν οὕτω μέγα τῶν περὶ Πυθαγόρου λεγομένων εἰς μαντικὴν ἔδοξε καὶ θεῖον· ἀτεχνῶς γὰρ οἷον Ὅμηρος Ὀδυσσεῖ πεποίηκε τὴν Ἀθηνᾶν ἐν πάντεσσι πόνοισι παρισταμένην, τοιαύτην, ἔοικε Σωκράτει τοῦ βίου προποδηγὸν ἀρχῆς τινα συνάψαι τὸ δαιμόνιον ὄψιν, ἥ μόνη τοι πρόσθεν ἰοῦσα τίθει, φάος ἐν πράγμασιν ἀδήλοις καὶ πρὸς ἀνθρωπίνην ἀσυλλογίστοις φρόνησιν, ἐν οἷς αὐτῷ συνεφθέγγετο πολλάκις τὸ δαιμόνιον ἐπιθειάζον ταῖς αὐτοῦ προαιρέσεσι. τὰ μὲν οὖν πλείονα καὶ μείζονα Σιμμίου χρὴ καὶ τῶν ἄλλων ἐκπυνθάνεσθαι Σωκράτους ἑταίρων· ἐμοῦ δὲ παρόντος, ὅτε πρὸς Εὐθύφρονα τὸν μάντιν ἧκον; ἔτυχε μέν, ὦ Σιμμία, μέμνησαι γάρ, ἄνω πρὸς τὸ Σύμβολον Σωκράτης καὶ τὴν οἰκίαν τὴν Ἀνδοκίδου βαδίζων ἅμα τι διερωτῶν καὶ διασείων τὸν Εὐθύφρονα μετὰ παιδιᾶς. ἄφνω δʼ ἐπιστὰς καὶ σιμπείσας προσέσχεν αὑτῷ συχνὸν χρόνον· εἶτʼ ἀναστρέψας ἐπορεύετο τὴν διὰ τῶν κιβωτοποιῶν, καὶ τοὺς προκεχωρηκότας ἤδη τῶν ἑταίρων ἀνεκαλεῖτο φάσκων αὑτῷ γεγονέναι τὸ δαιμόνιον. οἱ μὲν οὖν πολλοὶ συνανέστρεφον, ἐν οἷς κἀγὼ τοῦ Εὐθύφρονος ἐχόμενος· νεανίσκοι δέ τινες τὴν εὐθεῖαν βαδίζοντες ὡς δὴ τὸ Σωκράτους ἐλέγξοντες δαιμόνιον, ἐπεσπάσαντο Χάριλλον τὸν αὐλητὴν ἥκοντα καὶ αὐτὸν μετʼ ἐμοῦ εἰς Ἀθήνας πρὸς Κέβητα· πορευομένοις δʼ αὐτοῖς διὰ τῶν ἑρμογλύφων παρὰ τὰ δικαστήρια σύες ἀπαντῶσιν ἀθρόαι βορβόρου περίπλεοι καὶ κατʼ ἀλλήλων ὠθούμεναι διὰ πλῆθος· ἐκτροπῆς δὲ μὴ παρούσης, τοὺς μὲν ἀνέτρεψαν ἐμβαλοῦσαι τοὺς δʼ ἀνεμόλυναν. ἧκεν οὖν καὶ ὁ Χάριλλος οἴκαδε τά τε σκέλη καὶ τὰ ἱμάτια βορβόρου μεστός, ὥστʼ ἀεὶ τοῦ Σωκράτους δαιμονίου μεμνῆσθαι μετὰ γέλωτος […] θαυμάζοντας, εἰ μηδαμοῦ προλείπει τὸν ἄνδρα μηδʼ ἀμελεῖ τὸ θεῖον αὐτοῦ.

11Galaxidoros, "Peki, Theokritos," dedi, "Sokrates'in daimonion'unun özel ve olağanüstü bir gücü olduğunu mu düşünüyorsun? Adam, sıradan kehanetin bir parçasını deneyimle doğrulayarak, belirsiz ve akla kapalı işlerde hesaba bir ağırlık eklemiş olamaz mı? Bir dirhem tek başına teraziyi oynatmaz, ama dengede duran ağırlığa eklenince bütünü kendi yanına çeker. Bunun gibi hapşırık, rastgele bir söz ya da benzer bir işaret, kendisi hafif olsa da ağır başlı bir zihni eyleme çekebilir. İki zıt düşünceden birine eklenince dengeyi bozar, aporiayı çözer ve hareket ve dürtü doğurur." Babam söze girdi: "Ben de Megaralı birinden duymuştum, Galaxidoros, o da Terpsion'dan duymuş: Sokrates'in daimonion'u hapşırıkmış, kendisinin ve başkalarının hapşırığı. Biri sağdan, arkadan ya da önden hapşırırsa işe koyulur, soldan hapşırırsa vazgeçermiş. Kendi hapşırıklarından biri, henüz karar vermemişken kararını pekiştirir, öteki ise yapmakta olduğu işte hevesini durdurup engellermiş. Ama şunu şaşırtıcı buluyorum: hapşırıktan yararlanıyorsa, dostlarına kendisini engelleyen ya da teşvik edenin hapşırık değil daimonion olduğunu niye söylesin? Dostum, bu boş bir gösteriş ve böbürlenme olurdu; adamı gerçekten büyük ve çoğunluktan üstün kıldığına inandığımız doğruluk ve yalınlığa yakışmazdı. Dışarıdan gelen bir ses ya da hapşırıkla, bir denk geliş yüzünden paniğe kapılıp işlerinden dönmesi ve kararını bırakması ona yakışmaz. Sokrates'in dürtüleri ise her şeyde sağlam ve güçlü görünüyor, çünkü doğru ve sağlam bir muhakemeden ve ilkeden geliyordu. Verenlerin de minnettarlığıyla sahip olabileceği halde ömür boyu isteyerek yoksul kalmak, bunca engele karşın felsefeden vazgeçmemek, sonunda dostları onu kurtarmak ve kaçırmak için uğraşıp ustaca bir hazırlık yaptıklarında yalvarmalarına boyun eğmemek, yaklaşan ölüm karşısında geri çekilmemek, tehlike karşısında sarsılmaz bir hesap kullanmak: bunlar, kanaati rastgele sözlerle ya da hapşırıklarla değişen bir adamın değil, daha büyük bir gözetim ve ilkeyle güzel olana yönelen bir adamın işidir. Atinalıların Sicilya'daki ordusunun yıkımını da bazı dostlarına önceden söylediğini duyuyorum. Bundan daha önce de, Antiphon'un oğlu Pyrilampes, Delion yakınındaki takipte bizim tarafımızdan mızrakla yaralanıp yakalanmıştı. Atina'dan ateşkes için gelenlerden Sokrates'in Alkibiades ve Lakhes'le birlikte Rhegiste'ye inip eve döndüğünü duyunca, onu çok andı; Sokrates'in daimonion'unu dinlemeyip savaştan onun gösterdiği yoldan başka bir yola saptıkları için yanındaki birkaç dostunun ve lokhagosunun Parnes yakınlarında bizim süvarilerimizce öldürüldüğünü de andı. Sanırım Simmias bunları da duymuştur." Simmias, "Hem çok kez, hem birçok kişiden," dedi. "Sokrates'in daimonion'unun Atina'daki ünü bu yüzden hiç de az yayılmadı."

11

καὶ ὁ Γαλαξίδωρος οἴει γάρ ἔφη Θεόκριτε, τὸ Σωκράτους δαιμόνιον ἰδίαν καὶ περιττὴν ἐσχηκέναι δύναμιν; οὐχὶ τῆς κοινῆς μόριόν τι μαντικῆς τὸν ἄνδρα πείρᾳ βεβαιωσάμενον, ἐν τοῖς ἀδήλοις καὶ ἀτεκμάρτοις τῷ λογισμῷ ῥοπὴν ἐπάγειν; ὡς γὰρ ὁλκὴ μία καθʼ αὑτὴν οὐκ ἄγει τὸν ζυγόν, ἰσορροποῦντι δὲ βάρει προστιθεμένη κλίνει τὸ σύμπαν ἐφʼ, ἑαυτήν οὕτω πταρμὸς ἢ κληδὼν ἤ τι τοιοῦτον σύμβολον […] καὶ κοῦφον, ἐμβριθῆ διάνοιαν ἐπισπάσασθαι πρὸς πρᾶξιν· δυεῖν δʼ ἐναντίων λογισμῶν θατέρῳ προσελθὸν ἔλυσε τὴν ἀπορίαν, τῆς ἰσότητος ἀναιρεθείσης, ὥστε κίνησιν γίγνεσθαι καὶ ὁρμήν. ὑπολαβὼν δʼ ὁ πατήρ ἀλλὰ μήν ἔφη καὶ αὐτός, ὦ Γαλαξίδωρε, Μεγαρικοῦ τινος ἤκουσα, Τερψίωνος δὲ ἐκεῖνος, ὅτι τὸ Σωκράτους δαιμόνιον πταρμὸς ἦν, ὅ τε παρʼ αὐτοῦ καὶ ὁ παρʼ ἄλλων· ἑτέρου μὲν πταρόντος ἐκ δεξιᾶς εἴτʼ ὄπισθεν εἴτʼ ἔμπροσθεν, ὁρμᾶν αὐτὸν ἐπὶ τὴν πρᾶξιν· εἰ δʼ ἐξ ἀριστερᾶς, ἀποτρέπεσθαι τῶν δʼ αὐτοῦ πταρμῶν τὸν μὲν ἔτι μέλλοντος βεβαιοῦν τὸν δʼ ἤδη πράσσοντος ἐπέχειν καὶ κωλύειν τὴν ὁρμήν. ἀλλʼ ἐκεῖνό μοι δοκεῖ θαυμαστόν, εἰ πταρμῷ χρώμενος οὐ τοῦτο τοῖς ἑταίροις ἀλλὰ δαιμόνιον εἶναι τὸ κωλῦον ἢ κελεῦον ἔλεγε· τύφου γὰρ ἂν ἦν τινος, ὦ φίλε, κενοῦ καὶ κόμπου τὸ τοιοῦτον, οὐκ ἀληθείας καὶ ἁπλότητος οἷς τὸν ἄνδρα μέγαν ὡς ἀληθῶς καὶ διαφέροντα τῶν πολλῶν γεγονέναι δοκοῦμεν, ὑπὸ φωνῆς ἔξωθεν ἢ πταρμοῦ τινος ὁπηνίκα τύχοι θορυβούμενον ἐκ τῶν πράξεων ἀνατρέπεσθαι καὶ προΐεσθαι τὸ δεδογμένον. αἱ δὲ Σωκράτους αὖ ὁρμαὶ τὸ βέβαιον ἔχουσαι καὶ σφοδρότητα φαίνονται πρὸς ἅπαν, ὡς ἂν ἐξ ὀρθῆς καὶ ἰσχυρᾶς ἀφειμέναι κρίσεως καὶ ἀρχῆς. πενίᾳ γὰρ ἐμμεῖναι παρὰ πάντα τὸν βίον ἑκουσίως, σὺν παὶ χάριτι τῶν διδόντων ἔχειν δυνάμενον, καὶ φιλοσοφίας μὴ ἐκστῆναι πρὸς τοσαῦτα κωλύματα καὶ τέλος εἰς σωτηρίαν καὶ φυγὴν αὐτῷ σπουδῆς ἑταίρων καὶ παρασκευῆς εὐμηχάνου γενομένης, μήτε καμφθῆναι λιπαροῦσι μήθʼ ὑποχωρῆσαι τῷ θανάτῳ πελάζοντι, χρῆσθαι δʼ ἀτρέπτῳ τῷ λογισμῷ πρὸς τὸ δεινόν, οὐκ ἔστιν ἀνδρὸς ἐκ κληδόνων ἢ πταρμῶν μεταβαλλομένην ὅτε τύχοι γνώμην ἔχοντος ἀλλʼ ὑπὸ μείζονος ἐπιστασίας καὶ ἀρχῆς ἀγομένου πρὸς τὸ καλόν. ἀκούω δὲ καὶ τὴν ἐν Σικελίᾳ τῆς Ἀθηναίων δυνάμεως φθορὰν προειπεῖν αὐτὸν ἐνίοις τῶν φίλων. καὶ πρότερον ἔτι τούτων Πυριλάμπης ὁ Ἀντιφῶντος ἁλοὺς ἐν τῇ διώξει περὶ Δήλιον ὑφʼ ἡμῶν δορατίῳ τετρωμένος, ὡς ἤκουσε τῶν ἐπὶ τὰς σπονδὰς ἀφικομένων Ἀθήνηθεν, ὅτι Σωκράτης μετʼ Ἀλκιβιάδου καὶ Λάχητος ἐπὶ Ῥηγίστης καταβὰς ἀπονενοστήκοι, πολλὰ μὲν τοῦτον ἀνεκαλέσατο, πολλὰ δὲ φίλους τινὰς καὶ λοχίτας οἷς συνέβη μετʼ αὐτοῦ παρὰ τὴν Πάρνηθα φεύγουσιν ὑπὸ τῶν ἡμετέρων ἱππέων ἀποθανεῖν, ὡς τοῦ Σωκράτους δαιμονίου παρακούσαντας, ἑτέραν ὁδὸν οὐχ ἣν ἐκεῖνος ἦγε τρεπομένους ἀπὸ τῆς μάχης. ταῦτα δʼ οἶμαι καὶ Σιμμίαν ἀκηκοέναι πολλάκις ὁ Σιμμίας ἔφη καὶ πολλῶν διεβοήθη γὰρ οὐκ ἠρέμα τὸ Σωκράτους Ἀθήνησιν ἐκ τούτων δαιμόνιον.

12Pheidolaos, "Peki, Simmias," dedi, "Galaxidoros'un, kehanetin bu denli büyük işini, sıradan insanların küçük işlerde şakayla başvurdukları hapşırıklara ve sözlere indirmesine göz mü yumacağız? Daha ağır ve büyük tehlikeler işleri kuşattığında Euripides'in şu sözü doğru çıkar: 'Demirin yanında kimse böyle saçmalamaz.'" Galaxidoros, "Pheidolaos," dedi, "bu konuda Simmias kendi kulağıyla Sokrates'ten bir şey duyduysa, sizinle birlikte dinlemeye ve inanmaya hazırım. Ama senin ve Polymnis'in söylediklerini çürütmek zor değil. Tıpta bir nabız ya da küçük bir kabarcık önemsizdir ama önemli bir şeyin işaretidir; açık denizde kaptan için bir kuşun sesi ya da ince bir bulut parçasının kayışı, rüzgârın ve denizin sertleşeceğinin işaretidir. Bunun gibi kehanete yatkın bir psykhē için de hapşırık ya da rastgele bir söz kendi başına büyük değildir ama büyük bir olayın işaretidir. Hiçbir sanat, küçük şeylerle büyük şeyleri, az şeyle çok şeyi önceden bildirmesi yüzünden küçümsenmez. Harflerin gücünü bilmeyen biri, sayıca az ve görünüşçe önemsiz şeyler görüp bilgili bir adamın bunlardan eskilerin başına gelen büyük savaşları, şehirlerin kuruluşlarını, kralların işlerini ve acılarını okuyabildiğine inanmayıp, sonra da bunları ona bir sesin ya da benzer bir şeyin bildirdiğini söylese, dostum, adamın cehaletine güler geçerdin. Bunun gibi, biz de kehanet işaretlerinin her birinin geleceği ne şekilde gösterdiğini bilmeden, aklı başında bir adamın bunlardan bilinmeyen şeylere dair bir şey söylemesine, üstelik eylemlerine kılavuzluk edenin hapşırık ya da ses değil daimonion olduğunu söylemesine saçma bir şekilde kızmayalım. Şimdi sana geliyorum, Polymnis: gösterişten uzaklığı ve yalınlığıyla felsefeyi insanileştiren Sokrates'in, işarete hapşırık ya da söz değil de çok tragedyavari bir biçimde daimonion demesine şaşırıyorsun. Bense tersine, kelimelerde usta olan Sokrates gibi bir adam, kendisine işaret verenin daimonion değil hapşırık olduğunu söyleseydi şaşardım. Bu, birinin okla değil ok tarafından yaralandığını, atan kişi tarafından değil, ya da ağırlığın terazi tarafından ölçüldüğünü, teraziyi tutan tarafından değil demesine benzerdi. İş araca değil, işi aracı kullanarak yapana aittir; işaret de işaret edenin kullandığı bir araçtır. Ama dediğim gibi, Simmias'ın söyleyecek bir şeyi varsa, daha iyi bildiği için onu dinlemeliyiz."

12

τί οὖν ὁ Φειδόλαος εἶπεν· ὦ Σιμμία, Γαλαξίδωρον ἐάσωμεν παίζοντα καταβάλλειν τοσοῦτο μαντείας ἔργον εἰς πταρμοὺς καὶ κληδόνας, οἷς καὶ οἱ πολλοὶ καὶ ἰδιῶται περὶ μικρὰ προσχρῶνται καὶ παίζοντες· ὅταν δὲ κίνδυνοι βαρύτεροι καὶ μείζονες καταλάβωσι πράξεις, ἐκεῖνο γίγνεται τὸ Εὐριπίδειον οὐδεὶς σιδήρου ταῦτα μωραίνει πέλας; καὶ ὁ Γαλαξίδωρος Σιμμίου μέν ἔφη Φειδόλαε, περὶ τούτων, εἴ τι Σωκράτους αὐτὸς λέγοντος ἤκουσεν, ἕτοιμος ἀκροᾶσθαι καὶ πείθεσθαι μεθʼ ὑμῶν· τὰ δʼ ὑπὸ σοῦ λελεγμένα καὶ Πολύμνιος οὐ χαλεπὸν ἀνελεῖν. ὡς γὰρ ἐν ἰατρικῇ σφυγμὸς ἢ φλύκταινα μικρὸν οὐ μικροῦ δὲ σημεῖόν ἐστι, καὶ κυβερνήτῃ πελάγους φθόγγος ὄρνιθος ἢ διαδρομὴ κνηκίδος ἀραιᾶς πνεῦμα σημαίνει καὶ κίνησιν τραχυτέραν θαλάσσης· οὕτω μαντικῇ ψυχῇ πταρμὸς ἢ κληδὼν οὐ μέγα καθʼ αὑτὸ σύμβολον δὲ μεγάλου συμπτώματος· οὐδεμιᾶς γὰρ τέχνης καταφρονεῖται τὸ μικροῖς μεγάλα καὶ διʼ ὀλίγων, πολλὰ προμηνύειν. ἀλλʼ ὥσπερ εἴ τις ἄπειρος γραμμάτων δυνάμεως ὁρῶν ὀλίγα πλήθει καὶ φαῦλα τὴν μορφὴν ἀπιστοίη ἄνδρα γραμματικὸν ἐκ τούτων ἀναλέγεσθαι πολέμους μεγάλους, οἳ τοῖς πάλαι συνέτυχον, καὶ κτίσεις πόλεων πράξεις τε καὶ παθήματα βασιλέων, εἶτα φαίη φωνὴν ἢ ὅμοιόν τι μηνύειν καὶ καταλέγειν ἐκείνῳ τῶν ἱστορικῶν τούτων ἕκαστον, ἡδὺς ἄν, ὦ φίλε, γέλως σοι τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἀπειρίας ἐπέλθοι οὕτω σκόπει, μὴ καὶ ἡμεῖς τῶν μαντικῶν ἑκάστου τὴν δύναμιν ἀγνοοῦντες, ᾗ συμβάλλει πρὸς τὸ μέλλον, εὐήθως ἀγανακτῶμεν, εἰ νοῦν ἔχων ἄνθρωπος ἐκ τούτων ἀποφαίνεταί τι περὶ τῶν ἀδήλων, καὶ ταῦτα φάσκων αὐτὸς οὐ πταρμὸν οὐδὲ φωνὴν ἀλλὰ δαιμόνιον αὐτῷ τῶν πράξεων ὑφηγεῖσθαι. μέτειμι γὰρ ἤδη πρὸς σέ, ὦ Πολύμνι, θαυμάζοντα Σωκράτους ἀνδρὸς ἀτυφίᾳ καὶ ἀφελείᾳ μάλιστα δὴ φιλοσοφίαν ἐξανθρωπίσαντος, εἰ μὴ πταρμὸν μηδὲ κληδόνα τὸ σημεῖον ἀλλὰ τραγικῶς πάνυ τὸ δαιμόνιον ὠνόμαζεν. ἐγὼ γὰρ ἂν τοὐναντίον ἐθαύμαζον ἀνδρὸς ἄκρου διαλέγεσθαι καὶ κρατεῖν ὀνομάτων, ὥσπερ Σωκράτης, εἰ μὴ τὸ δαιμόνιον ἀλλὰ τὸν πταρμὸν αὑτῷ σημαίνειν ἔλεγεν· ὥσπερ εἴ τις ὑπὸ τοῦ βέλους φαίη τετρῶσθαι μὴ τῷ βέλει ὑπὸ τοῦ βαλόντος, μεμετρῆσθαι δʼ αὖ τὸ βάρος ὑπὸ τοῦ ζυγοῦ μὴ τῷ ζυγῷ ὑπὸ τοῦ ἱστάντος. οὐ γὰρ τοῦ ὀργάνου τὸ ἔργον, ἀλλʼ οὗ καὶ τὸ ὄργανον ᾧ χρῆται πρὸς τὸ ἔργον· ὄργανον δέ τι καὶ τὸ σημεῖον ᾧ χρῆται τὸ σημαῖνον· ἀλλʼ ὅπερ εἶπον, εἴ τι Σιμμίας ἔχοι λέγειν, ἀκουστέον, ὡς εἰδότος ἀκριβέστερον.

13Theokritos, "Önce gelenlerin kim olduğuna bakalım," dedi, "daha doğrusu Epameinondas'ın getirir göründüğü yabancıya." Kapıya baktık; önde Epameinondas, yanında dostları İsmenodoros, Bakkhylidas ve flütçü Melissos, arkada yabancıyı gördük. Görünüşü soylu, huyu yumuşak ve nazik, giyimi ağırbaşlıydı. Yabancı Simmias'ın, kardeşim benim yanıma oturdu, ötekiler de buldukları yere yerleşti. Sessizlik olunca Simmias kardeşimize seslendi: "Epameinondas, yabancıya nasıl ve nereli diye hitap edelim? Bir görüşmenin ve tanışmanın olağan başlangıcı budur." Epameinondas, "Adı Theanor, Simmias," dedi, "Krotonlu, oradaki filozoflardan ve Pythagoras'ın büyük şanını lekelemiyor. Şimdi de güzel öğretileri güzel işlerle pekiştirmek için İtalya'dan uzun yol gelip buraya geldi." Yabancı söze girdi: "Ama sen, Epameinondas, işlerin en güzelini engelliyorsun. Dostlara iyilik etmek güzelse, dostlardan iyilik görmek de çirkin değildir. Çünkü iyilik, alana da veren kadar ihtiyaç duyar ve ikisiyle tamamlanarak güzel olur. Kabul etmeyen, iyi atılmış bir topu yarım bırakıp yere düşürerek lekeler. Hangi hedefi vurmak böylesine tatlı, ıskalamak böylesine acıdır: iyilik görmeye layık bir adamı iyilikle hedeflemek kadar? Orada hedef yerinde durduğundan ıskalayan kendi hatasıyla yanılır; burada ise reddeden ve kaçan, iyiliğe yöneldiği yere ulaşmasını engelleyerek haksızlık eder. Sana buraya neden geldiğimi anlatmıştım; şimdi bunlara da anlatıp seninle aramda hakem yapmak istiyorum. Pythagorasçılar iç kavgalarda yenilince şehirlerdeki toplulukları dağıldı. Metapontion'da hâlâ birlikte olanlar bir evde toplanmışken, Kylon'un adamları evi ateşe verip hepsini yaktı; yalnız Philolaos ve Lysis gençlikleri, güçleri ve çeviklikleriyle ateşi yarıp kurtuldu. Philolaos Lukanialıların ülkesine kaçtı, oradan yeniden toplanıp Kylon'un adamlarına üstün gelen öteki dostların yanına döndü. Lysis'in ise nerede olduğu uzun süre bilinmedi. Sonunda Leontinili Gorgias Yunanistan'dan Sicilya'ya dönerken Arkesos'un çevresine Lysis'in Thebai'de yaşadığını, onunla bizzat görüştüğünü sağlam bir biçimde haber verdi. Arkesos adamı özlemle, olduğu gibi denize açılmak istedi; ama yaşlılık ve hastalık yüzünden buna gücü yetmeyince, Lysis'i sağsa İtalya'ya getirmelerini, ölmüşse kalıntılarını getirmelerini vasiyet etti. Aradaki savaşlar, ayaklanmalar ve tiranlıklar dostlarının bu görevi onun sağlığında yerine getirmesine engel oldu. Ölmüş olan Lysis'in daimōnu bize ölümünü açıkça bildirdi; Polymnis, sizin yanınızda gördüğü bakımı ve yaşamını iyi bilenler de, onun yoksul bir evde zengin bir yaşlılık bakımı gördüğünü, senin oğullarının babası sayılarak mutlu öldüğünü haber verdiler. Bu yüzden ben genç ve tek başıma, birçok yaşlı dost tarafından gönderildim: elinde parası olanlar olmayanlara verip karşılığında büyük minnet ve dostluk alıyorlardı. Lysis sizin elinizde güzelce gömüldü; güzel bir mezardan daha iyi olan şey, dostların ve yakınların dostlara ödediği minnet borcudur."

13

καὶ ὁ Θεόκριτος πρότερόν γʼ ἔφη τοὺς εἰσιόντας οἵτινές εἰσιν ἀποσκεψαμένοις, μᾶλλον δὲ τὸν ξένον ὃν ἔοικεν ἡμῖν Ἐπαμεινώνδας ὁδὶ κομίζειν., ἀποβλέψαντες οὖν πρὸς τὰς θύρας, ἑωρῶμεν ἡγούμενον μὲν τὸν Ἐπαμεινώνδαν καὶ συνεστώτων φίλων Ἰσμηνόδωρον καὶ Βακχυλίδαν καὶ Μέλισσον τὸν αὐλητήν, ἑπόμενον δὲ τὸν ξένον, οὐκ ἀγεννῆ τὸ εἶδος ἀλλὰ πραότητα καὶ φιλοφροσύνην τοῦ ἤθους ὑποφαίνοντα καὶ σεμνῶς ἀμπεχόμενον τὸ σῶμα καθίσαντος οὖν ἐκείνου μὲν αὐτοῦ παρὰ τὸν Σιμμίαν τοῦ δʼ ἀδελφοῦ παρʼ ἐμὲ τῶν δʼ ἄλλων ὡς ἕκαστος ἔτυχε καὶ γενομένης σιωπῆς, ὁ Σιμμίας τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καλέσας εἶεν εἶπεν ὦ Ἐπαμεινώνδα, τίνα χρὴ τὸν ξένον καὶ πῶς καὶ πόθεν προσαγορεύειν; ἀρχὴ γάρ τις ἐντυχίας καὶ γνώσεως αὕτη συνήθης. καὶ ὁ Ἐπαμεινώνδας Θεάνωρ εἶπεν ὦ Σιμμία, ὄνομα μὲν τἀνδρί, γένος δὲ Κροτωνιάτης τῶν ἐκεῖ φιλοσόφων οὐ καταισχύνων τὸ μέγα Πυθαγόρου κλέος· ἀλλὰ καὶ νῦν ἥκει δεῦρο μακρὰν ὁδὸν ἐξ Ἰταλίας ἔργοις καλοῖς καλὰ δόγματα βεβαιῶν. ὑπολαβὼν δʼ ὁ ξένος οὐκοῦν ἔφη σὺ κωλύεις, ὦ Ἐπαμεινώνδα, τῶν ἔργων τὸ κάλλιστον. εἰ γὰρ εὖ ποιεῖν φίλους καλόν, οὐκ αἰσχρὸν εὖ πάσχειν ὑπὸ φίλων· ἡ γὰρ χάρις οὐχ ἧττον δεομένη τοῦ λαμβάνοντος ἢ τοῦ διδόντος ἐξ ἀμφοῖν τελειοῦται πρὸς τὸ καλόν· ὁ δὲ μὴ δεξάμενος ὥσπερ σφαῖραν εὖ φερομένην κατῄσχυνεν ἀτελῆ πεσοῦσαν. ποίου γὰρ οὕτω σκοποῦ βάλλοντα καὶ τυχεῖν ἡδὺ καὶ διαμαρτάνειν ἀνιαρὸν ὡς ἀνδρὸς εὖ παθεῖν ἀξίου διὰ χάριτος ἐφιέμενον; ἀλλʼ ἐπεῖ μὲν ὁ τοῦ σκοποῦ μένοντος ἀτυχήσας σφάλλεται διʼ αὑτόν, ἐνταυθοῖ δ’ ὁ παραιτούμενος καὶ ὑποφεύγων ἀδικεῖ τὴν χάριν εἰς ὃ ἔσπευκε μὴ περαίνουσαν. σοὶ μὲν οὖν τὰς αἰτίας ἤδη διῆλθον, ὑφʼ ὧν ἔπλευσα δεῦρο· βούλομαι δὲ καὶ τούτοις διελθὼν χρήσασθαι πρός σε δικασταῖς. ἐπεὶ γὰρ ἐξέπεσον αἱ κατὰ πόλεις ἑταιρεῖαι τῶν Πυθαγορικῶν στάσει κρατηθέντων, τοῖς δʼ ἔτι συνεστῶσιν ἐν Μεταποντίῳ συνεδρεύουσιν ἐν οἰκίᾳ πῦρ οἱ Κυλώνειοι περιένησαν καὶ διέφθειραν ἐν ταὐτῷ πάντας πλὴν Φιλολάου καὶ Λύσιδος, νέων ὄντων ἔτι ῥώμῃ καὶ κουφότητι διωσαμένων τὸ πῦρ, Φιλόλαος μὲν εἰς Λευκανοὺς φυγὼν ἐκεῖθεν ἀνεσώθη πρὸς τοὺς ἄλλους φίλους ἤδη πάλιν ἀθροιζομένους καὶ κρατοῦντας τῶν Κυλωνείων Λῦσις δʼ ὅπου γέγονεν ἠγνοεῖτο πολὺν χρόνον· πλήν γε δὴ Γοργίας ὁ Λεοντῖνος ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἀναπλέων εἰς Σικελίαν ἀπήγγελλε τοῖς περὶ Ἄρκεσον βεβαίως Λύσιδι συγγεγονέναι διατρίβοντι περὶ Θήβας. ὥρμησε δʼ ὁ Ἄρκεσος πόθῳ τἀνδρὸς αὐτὸς ὡς εἶχε πλεῦσαι, κομιδῇ δὲ διὰ γῆρας καὶ ἀσθένειαν ἐλλείπων ἐπέσκηψε μάλιστα μὲν ζῶντα κομίσαι τὸν Λῦσιν εἰς Ἰταλίαν ἢ τὰ λείψανα τεθνηκότος. οἱ δʼ ἐν μέσῳ πόλεμοι καὶ στάσεις καὶ τυραννίδες ἐκώλυσαν αὐτῷ ζῶντι συντελέσαι τοὺς φίλους τὸν ἆθλον. ἐπεὶ δʼ ἡμῖν τὸ Λύσιδος δαιμόνιον ἤδη τεθνηκότος ἐναργῶς προϋπέφαινε τὴν τελευτήν, καὶ τὰς παρʼ ὑμῖν, ὦ Πολύμνι, θεραπείας καὶ διαίτας τἀνδρὸς οἱ σαφῶς εἰδότες ἀπήγγελλον, ὅτι πλουσίας ἐν οἴκῳ πένητι γηροκομίας τυχὼν καὶ πατὴρ τῶν σῶν υἱέων ἐπιγραφεὶς οἴχοιτο μακαριστός, ἀπεστάλην ἐγὼ νέος καὶ εἷς ὑπὸ πολλῶν καὶ πρεσβυτέρων, ἐχόντων οὐκ ἔχουσι χρήματα διδόντων, πολλὴν χάριν καὶ φιλίαν ἀντιλαμβανόντων. Λῦσις δὲ καὶ κεῖται καλῶς ὑφʼ ὑμῶν, καὶ τάφου καλοῦ κρείττων αὐτῷ χάρις ἐκτινομένη φίλοις ὑπὸ φίλων καὶ οἰκείων.

14Yabancı bunları söyleyince babam Lysis'in anısıyla uzun süre gözyaşı döktü; kardeşim ise her zamanki gibi bana gülümseyerek, "Ne yapalım, Kaphisias?" dedi. "Yoksulluğu paraya teslim edip susalım mı?" "Hiç de değil," dedim, "o dost ve iyi çocuk bakıcısını koru; söz senindir." O da, "Baba," dedi, "evimizin paraya yenik düşeceğinden yalnız şu noktada korkardım: Kaphisias'ın bedeni yüzünden. Onca âşığına karşı süslenmek için güzel giysilere, gymnasiumlara ve güreş sahalarındaki yarışmalara dayanmak için bol ve çok yiyeceğe ihtiyacı var. Ama madem o yoksulluğu satmıyor, babadan kalma yoksulluğu bir boya gibi bırakmıyor, henüz gençken sadelikle süsleniyor ve elindekiyle yetiniyor, bu parayı nereye harcayıp kullanacağız? Silahlarımızı altın mı kaplatalım, Atinalı Nikias gibi kalkanımızı altınla karışık erguvanla mı süsleyelim? Sana, baba, Milet işi bir pelerin, anneme mor kenarlı bir tunik mi alalım? Karnımız için de harcayamayız herhalde, zenginliği ağır bir misafir gibi ağırlayıp daha pahalı sofralar kurmayacağız ya." "Bırak, oğlum," dedi babam, "hayatımızın böyle değiştiğini asla görmek istemem." "Ama evde oturup zenginliği boşuna bekleyecek de değiliz," dedi, "o zaman iyilik minnetsiz, mal da değersiz olurdu." "Öyleyse?" dedi babam. Epameinondas, "Yakın zamanda Thessalya'nın tagosu Iason buraya bize çok altın gönderip kabul etmemizi rica ettiğinde, ona kaba davranıp 'haksızlık sen başlatıyorsun' demiştim, çünkü monarşi sevdalısı biri olarak özgür ve özerk bir şehirden halktan bir adamı parayla deniyordu. Senin hevesini ise, yabancı, güzel ve filozofça olduğu için kabul ediyor ve çok seviyorum; ama hasta olmayan dostlara ilaç getiriyorsun. Savaş halinde olduğumuzu duyup yardım için silah ve mermilerle denize açılsaydın, sonra dostluk ve barış bulsaydın, bunları ihtiyacı olmayanlara verip bırakman gerektiğini düşünmezdin. Bunun gibi sen de yoksulluğa karşı müttefik olarak geldin, sanki ondan rahatsızmışız gibi; oysa o bizim için en kolay taşınan şey ve dost bir ev arkadaşıdır. Bize hiç rahatsızlık vermediğine göre, ona karşı ne paraya ne silaha gerek var. Oradaki tanıdıklara söyle ki, onlar zenginliği en güzel şekilde kullanıyor, burada da yoksulluğu güzel kullanan dostları var; Lysis'in beslenmesini ve gömülmesini bize Lysis'in kendisi ödedi, hem başka şeyleri hem de yoksulluğa kızmamayı öğreterek."

14

ταῦτα τοῦ ξένου λέγοντος, ὁ μὲν πατὴρ ἐπεδάκρυσε τῇ μνήμῃ τοῦ Λύσιδος πολὺν χρόνον, ὁ δʼ ἀδελφὸς ὑπομειδιῶν, ὥσπερ εἰώθει πρὸς ἐμέ πῶς ἔφη ποιοῦμεν, ὦ Καφεισία; προϊέμεθα τὴν πενίαν τοῖς χρήμασι καὶ σιωπῶμεν; ἥκιστʼ ἔφην ἐγώ τὴν φίλην καὶ ἀγαθὴν κουροτρόφον · ἀλλʼ ἄμυνε σὸς γὰρ ὁ λόγος. καὶ μὴν ἐγώ εἶπεν ὦ πάτερ, ταύτῃ μόνον τὴν οἰκίαν ἐδεδίειν ἁλώσιμον ὑπὸ χρημάτων εἶναι, κατὰ τὸ Καφισίου σῶμα, καλῆς μὲν ἐσθῆτος δεόμενον ἵνα τοῖς ἐρασταῖς ἐγκαλλωπίσηται τοσούτοις οὖσιν, ἀφθόνου δὲ καὶ πολλῆς; τροφῆς ἵνʼ ἀντέχῃ πρὸς τὰ γυμνάσια καὶ πρὸς τοὺς ἐν ταῖς παλαίστραις ἀγῶνας· ὁπηνίκα δʼ οὗτος οὐ προδίδωσι τὴν πενίαν οὐδʼ ὡς βαφὴν ἀνίησι τὴν πάτριον πενίαν, ἀλλὰ καίπερ ὢν μειράκιον, εὐτελείᾳ καλλωπίζεται καὶ στέργει τὰ παρόντα, τίς ἂν ἡμῖν γένοιτο τῶν χρημάτων διάθεσις καὶ χρῆσις; ἦπου καταχρυσώσομεν τὰ ὅπλα, καὶ τὴν ἀσπίδα πορφύρᾳ συμμεμιγμένῃ πρὸς χρυσίον, ὥσπερ Νικίας ὁ Ἀθηναῖος, διαποικιλοῦμεν; σοὶ δʼ, ὦ πάτερ, Μιλησίαν χλανίδα τῇ δὲ μητρὶ παραλουργὸν ὠνησόμεθα χιτώνιον; οὐ γὰρ εἰς γαστέρα δήπου καταχρησόμεθα τὴν δωρεάν, εὐωχοῦντες αὑτοὺς πολυτελέστερον, ὥσπερ ξένον ὑποδεδεγμένοι βαρύτερον τὸν πλοῦτον ἄπαγʼ · εἶπεν ὁ πατήρ ὦ παῖ· μηδέποτε τοιαύτην ἐπίδοιμι μετακόσμησιν. τοῦ βίου ἡμῶν καὶ μὴν οὐδʼ ἀργόν ἔφη καθισόμεθα φρουροῦντες οἴκοι τὸν πλοῦτον· ἄχαρις γὰρ ἂν οὕτως ἡ χάρις καὶ ἄτιμος ἡ κτῆσις εἴη. τί μήν; εἶπεν ὁ πατήρ. οὐκοῦν ἔφη ὁ Ἐπαμεινώνδας Ἰάσωνι μὲν τῷ Θετταλῶν ταγῷ πέμψαντι δεῦρο πολὺ χρυσίον ἔναγχος πρὸς ἡμᾶς καὶ δεομένῳ λαβεῖν ἀγροικότερος ἐφάνην ἀποκρινόμενος ἀδίκων χειρῶν αὐτὸν κατάρχειν, ὅτι μοναρχίας ὢν ἐραστὴς ἄνδρα δημότην ἐλευθέρας καὶ αὐτονόμου πόλεως ἐπείρα διὰ χρημάτων. σοῦ δʼ, ὦ ξένε, τὴν μὲν προθυμίαν ʽ καλὴ γὰρ καὶ φιλόσοφοσʼ δέχομαι καὶ ἀγαπῶ διαφερόντως· ἥκεις δὲ φάρμακα φίλοις μὴ νοσοῦσι κομίζων. ὥσπερ οὖν εἰ πολεμεῖσθαι πυθόμενος ἡμᾶς ἔπλευσας ὅπλοις καὶ βέλεσιν ἡμᾶς ὠφελήσων, εἶτα φιλίαν καὶ εἰρήνην εὗρες, οὐκ ἂν ᾤου δεῖν ἐκεῖνα διδόναι καὶ ἀπολείπειν μὴ δεομένοις· οὕτω σύμμαχος μὲν ἀφῖξαι πρὸς πενίαν ὡς ἐνοχλουμένοις ὑπʼ αὐτῆς, ἡ δʼ ἐστὶ ῥᾴστη φέρειν ἡμῖν καὶ φίλη σύνοικος. οὔκουν δεῖ χρημάτων οὐδʼ ὅπλων ἐπʼ αὐτὴν μηδὲν ἀνιῶσαν ἀλλʼ ἀπάγγελλε τοῖς ἐκεῖ γνωρίμοις, ὅτι κάλλιστα μὲν αὐτοὶ πλούτῳ χρῶνται καλῶς δὲ πενίᾳ χρωμένους αὐτόθι φίλους ἔχουσι, τὰς δὲ Λύσιδος ἡμῖν τροφὰς καὶ ταφὰς αὐτὸς ὑπὲρ αὑτοῦ Λῦσις ἀπέδωκε, τὰ τʼ ἄλλα καὶ πενίαν διδάξας μὴ δυσχεραίνειν.

15Theanor söze girdi: "Peki, yoksulluğa kızmak soysuzca da, zenginlikten korkup kaçmak tuhaf değil mi?" "Tuhaftır," dedi Epameinondas, "ama biri onu logosla değil de poz keserek, görgüsüzlükten ya da gösterişten itiyorsa." "Hangi logos, Epameinondas, güzel ve adil yollarla mal edinmeyi yasaklayabilir?" dedi Theanor. "Daha doğrusu, bana Thessalyalıya davrandığından daha yumuşak davran ve şunu söyle: paranın doğru bir verilişi olup doğru bir alınışı olmadığını mı, yoksa hem verenlerin hem alanların mutlaka hata ettiğini mi düşünüyorsun?" "Hiç de değil," dedi Epameinondas, "başka her şey gibi zenginliğin de iyiliğinin ve edinilmesinin bir çirkin, bir de güzel biçimi olduğunu düşünüyorum." "Peki borcunu isteyerek ve seve seve ödeyen güzel bir biçimde vermiş olmaz mı?" dedi Theanor. Kabul etti. "Güzelce verileni alan da güzelce almış olmaz mı? Adil biçimde verenden daha adil bir alış olabilir mi?" "Olamaz," dedi. "Öyleyse, Epameinondas, iki dosttan biri vermeliyse öteki de almalıdır. Savaşta düşmandan iyi nişan alan kişiden kaçınmak gerekir, ama iyilikte güzelce veren dosttan kaçmak ya da onu itmek adil değildir. Çünkü yoksulluk kötü değilse, zenginlik de bu kadar değersiz ve atılacak bir şey değildir." "Elbette değil," dedi Epameinondas, "ama güzelce verileni almamak kimi kişi için daha değerli ve daha güzeldir. Şöyle bir bakalım. Çok arzular vardır ve çok şeye yöneliktir. Kimine doğuştan denir ve bedende zorunlu hazlar için filizlenir; kimileri ise dışarıdan gelir, boş kanaatlerden doğar, kötü bir yetiştirilme içinde zamanla ve alışkanlıkla güç ve şiddet kazanarak psykhēyi çoğu kez zorunlu arzulardan daha kuvvetle sürükler ve alçaltır. Âdet ve talim, doğuştan gelen hâllerden de epeyce bir kısmını logosun kesip atmasını sağlamıştır. Ama dostum, antrenmanın bütün gücünü dışarıdan ve fazladan gelen arzulara yöneltip onları çalışarak, dizginleyerek ve logosla cezalandırarak köklerinden kesmek gerekir. Hesap, yiyecek ve içeceğe direnerek açlığı ve susuzluğu bile zorlarsa, zenginlik sevgisini ve şan sevgisini arzuladıkları şeylerden uzak durarak ve onları dizginleyerek kırmak, sonunda yok etmek çok daha kolaydır. Sana da öyle gelmiyor mu?" Yabancı kabul etti. "Antrenmanla antrenmanın amaçladığı iş arasındaki farkı görüyor musun? Sporcunun işi taç için rakiple yarışmak, antrenmanı ise bunun için bedeni gymnasiumda hazırlamaktır. Aretēnin de böyle bir işi ve bir antrenmanı olduğunu kabul ediyor musun?" Yabancı kabul edince, "Peki," dedi, "önce itidal için çirkin ve kanunsuz hazlardan uzak durmak antrenman mıdır, yoksa daha çok antrenmanın işi ve ispatı mı?" "İş ve ispat," dedi yabancı. "İtidalin antrenmanı ve talimi, sizin hepinizin hâlâ uyguladığı şey değil mi? Gymnasiumda çalışıp hayvanlar gibi iştahınızı açtıktan sonra göz kamaştırıcı sofraların ve türlü yiyeceklerin başında uzun süre durursunuz, sonra bunları ziyafet çekmeleri için kölelerinize bırakır, siz basit ve sade şeyler yersiniz, arzularınız artık terbiye edilmiş olarak. Çünkü serbest olan hazlardan uzak durmak, psykhē için yasaklanmış olanlara karşı bir antrenmandır." "Elbette," dedi. "Dostum, adalet için de zenginlik ve para sevgisine karşı bir antrenman vardır. Bu, geceleyin gidip komşunun malını çalmamak ya da yolcu soymamak değildir. Parayla vatanını ve dostlarını satmayan da para hırsına karşı antrenman yapmış olmaz; çünkü orada belki kanun ve korku hırsı engeller. Antrenman yapan kişi, adil ve kanunun izin verdiği kazançlardan da çoğu kez kendi isteğiyle uzak duran kişidir; bu yolla her türlü adaletsiz ve kanunsuz kazançtan uzak durmaya alışır. Büyük ama tuhaf ve zararlı hazlar karşısında, zihin tadını çıkarma imkânı varken bunları sık sık hor görmemişse sakin kalamaz. Kötü kazançlar ve büyük hırslar erişilebilir hale geldiğinde de bunları geçmek, kazanç sevgisi uzaktan bağlanıp cezalandırılmamış kişi için kolay değildir; serbestçe kazanmaya alışmış bir ruh haksızlığa kabarır ve hırstan güçlükle uzak durur. Ama kendini ne dostlarının iyiliklerine ne kralların armağanlarına bırakmış, talihin hediyesini de reddetmiş, bulduğu hazineye atılan zenginlik sevgisini uzaklaştırmış adamda bu sevgi haksızlığa kalkmaz, zihnini bulandırmaz. O kendisini güzel olan için kolayca kullanır, büyük düşünür ve psykhēsinde en güzel şeyleri taşır. Ben ve Kaphisias, bu tür insanların âşığı olarak, sevgili Simmias, yabancıdan bizi o aretē için yoksullukta yeterince talim etmeye bırakmasını rica ediyoruz."

15

ὑπολαβὼν δʼ ὁ Θεάνωρ ἆρʼ οὖν ἔφη τὸ πενίαν δυσχεραίνειν ἀγεννές ἐστι τὸ δὲ πλοῦτον δεδιέναι καὶ φεύγειν οὐκ ἄτοπον; ἄτοπον, εἰ μὴ λόγῳ τις αὐτὸν ἀλλὰ σχηματιζόμενος ἢ διʼ ἀπειροκαλίαν ἢ τῦφόν τινα διωθεῖται. καὶ τίς ἄν ἔφη λόγος ἀπείργοι τὴν ἐκ καλῶν καὶ δικαίων κτῆσιν, ὦ Ἐπαμεινώνδα; μᾶλλον δὲ ʽπραότερον γὰρ ἡμῖν ἢ τῷ Θετταλῷ πρὸς τὰς ἀποκρίσεις ἐνδίδου σαυτὸν ὑπὲρ τούτωνʼ εἰπέ μοι, πότερον ἡγῇ δόσιν μὲν εἶναί τινα χρημάτων ὀρθὴν λῆψιν δὲ μηδεμίαν ἢ καὶ τοὺς διδόντας ἁμαρτάνειν πάντως καὶ τοὺς λαμβάνοντας; οὐδαμῶς εἶπεν ὁ Ἐπαμεινώνδας, ἀλλʼ ὥσπερ ἄλλου τινὸς ἐγὼ καὶ πλούτου χάριν τε καὶ κτῆσιν εἶναι νομίζω, τὴν μὲν αἰσχρὰν τὴν δʼ ἀστείαν. ἆρʼ οὖν ἔφη ὁ Θεάνωρ ὁ ἃ ὀφείλει διδοὺς ἑκουσίως καὶ προθύμως οὐ καλῶς δίδωσιν; ὡμολόγησεν. ὁ δʼ ἅ τις καλῶς δίδωσι δεξάμενος οὐ καλῶς εἴληφεν; ἢ γένοιτʼ ἂν δικαιοτέρα χρημάτων λῆψις τῆς παρὰ τοῦ δικαίως διδόντος; οὐκ ἄν ἔφη γένοιτο. δυεῖν ἄρα φίλων̓ εἶπεν ὦ Ἐπαμεινώνδα, εἰ θατέρῳ δοτέον, θατέρῳ δήπου ληπτέον· ἐν μὲν γὰρ ταῖς μάχαις τὸν εὖ βάλλοντα τῶν πολεμίων ἐκκλιτέον, ἐν δὲ ταῖς χάρισι τὸν καλῶς διδόντα τῶν φίλων οὔτε φεύγειν οὔτ ἀπωθεῖσθαι δίκαιον· εἰ γὰρ ἡ πενία μὴ δυσχερὲς οὐδʼ αὖ πάλιν ὁ πλοῦτος οὕτως ἄτιμος καὶ ἀπόβλητος. οὐ γὰρ οὖν εἶπεν ὁ Ἐπαμεινώνδας ἀλλʼ ἔστιν ὅτῳ μὴ λαβόντι τὸ καλῶς διδόμενον τιμιώτερον ὑπάρχει καὶ κάλλιον· οὑτωσὶ δʼ ἐπίσκεψαι μεθʼ ἡμῶν. εἰσὶ δήπουθεν ἐπιθυμίαι πολλαὶ καὶ πολλῶν, ἔνιαι μὲν ἔμφυτοι λεγόμεναι καὶ περὶ τὸ σῶμα βλαστάνουσαι, πρὸς τὰς ἀναγκαίας ἡδονάς αἱ δʼ ἐπήλυδες, αἳ ἕνεκα κενῶν δοξῶν, ἰσχὺν δὲ καὶ βίαν ὑπὸ χρόνου καὶ συνηθείας ἐν τροφῇ μοχθηρᾷ λαβοῦσαι, πολλάκις ἕλκουσι καὶ ταπεινοῦσι τὴν ψυχὴν ἐρρωμενέστερον τῶν ἀναγκαίων· ἔθει δὲ καὶ μελέτῃ πολὺ μέν τις ἤδη καὶ τῶν ἐμφύτων ἀπαρύσαι παθῶν τῷ λόγῳ παρέσχε· τὸ δὲ πᾶν τῆς ἀσκήσεως κράτος, ὦ φίλε, ταῖς ἐπεισοδίοις καὶ περιτταῖς προσαγαγόντας ἐπιθυμίαις ἐκπονεῖν χρὴ καὶ ἀποκόπτειν αὐτὰς ἀνείρξεσι καὶ κατοχαῖς ὑπὸ τοῦ λόγου κολαζομένας. εἰ γὰρ δίψαν ἐκβιάζεται καὶ πεῖναν ἡ πρὸς τροφὴν καὶ ποτὸν ἀντίβασις τοῦ λογισμοῦ, μακρῷ δήπου ῥᾷόν ἐστι φιλοπλουτίαν κολοῦσαι καὶ φιλοδοξίαν ἀποχαῖς ὧν ἐφίενται καὶ ἀνείρξεσιν εἰς τέλος καταλυθείσας ἢ οὐ δοκεῖ σοι; ὡμολόγησεν ὁ ξένος. ἆρʼ οὖν ἔφη διαφορὰν ὁρᾷς ἀσκήσεως καὶ τοῦ πρὸς ὃ ἡ ἄσκησις ἔργου, καὶ καθάπερ ἀθλητικῆς ἔργον μὲν ἂν εἴποις τὴν ὑπὲρ τοῦ στεφάνου πρὸς τὸν ἀντίπαλον ἅμιλλαν, ἄσκησιν δὲ τὴν ἐπὶ τοῦτο διὰ τῶν γυμνασίων παρασκευὴν τοῦ σώματος· οὕτω καὶ ἀρετῆς ὁμολογεῖς τὸ μὲν ἔργον εἶναι τὸ δʼ ἄσκησιν; ὁμολογήσαντος δὲ τοῦ ξένου, φέρε τοίνυν πρῶτον εἶπε τῆς ἐγκρατείας τὸ τῶν αἰσχρῶν καὶ παρανόμων ἡδονῶν ἀπέχεσθαι πότερον ἄσκησιν ἢ μᾶλλον ἔργον καὶ ἀπόδειξιν ἀσκήσεως εἶναι νομίζεις; ἔργον εἶπεν ἐγὼ καὶ ἀπόδειξιν ἄσκησιν δὲ καὶ μελέτην ἐγκρατείας, οὐχ ᾗπερ ἔτι νῦν ἐφείλκυσθε πάντες ὑμεῖς, ὅταν γυμναζόμενοι καὶ κινήσαντες ὥσπερ ζῷα τὰς ὀρέξεις, ἐπιστῆτε λαμπραῖς τραπέζαις καὶ ποικίλοις ἐδέσμασι πολὺν χρόνον, εἶτα ταῦτα τοῖς οἰκέταις ὑμῶν εὐωχεῖσθαι παραδόντες, αὐτοὶ τὰ λιτὰ καὶ ἁπλᾶ προσφέρησθε κεκολασμέναις ἤδη ταῖς ἐπιθυμίαις; ἡ γὰρ ἐν οἷς ἔξεστιν ἀποχὴ τῶν ἡδονῶν ἄσκησίς ἐστι τῇ ψυχῇ πρὸς ἃ κεκώλυται πάνυ μὲν οὖν εἶπεν. ἔστιν οὖν τις, ὦ φίλε, καὶ δικαιοσύνῃ πρὸς φιλοπλουτίαν καὶ φιλαργυρίαν ἄσκησις, οὐ τὸ μὴ κλέπτειν ἐπιόντα νύκτωρ τὰ τῶν πέλας μηδὲ λωποδυτεῖν· οὐδʼ εἰ μὴ προδίδωσί τις πατρίδα καὶ φίλους διʼ ἀργύριον, οὗτος ἀσκεῖ πρὸς φιλαργυρίαν ʽκαὶ γὰρ ὁ νόμος ἴσως ἐνταῦθα καὶ ὁ φόβος ἀπείργει τὴν πλεονεξίαν τοῦ ἀδικεῖν̓, ἀλλʼ ὁ τῶν δικαίων καὶ συγκεχωρημένων ὑπὸ τοῦ νόμου κερδῶν πολλάκις ἀφιστὰς ἑαυτὸν ἑκουσίως, ἀσκεῖ καὶ προσεθίζεται μακρὰν εἶναι παντὸς ἀδίκου καὶ παρανόμου λήμματος. οὔτε γὰρ ἐν ἡδοναῖς μεγάλαις μὲν ἀτόποις δὲ καὶ βλαβεραῖς οἷόν τε τὴν διάνοιαν ἠρεμεῖν μὴ πολλάκις ἐν ἐξουσίᾳ τοῦ ἀπολαύειν καταφρονήσασαν, οὔτε λήμματα μοχθηρὰ καὶ πλεονεξίας μεγάλας εἰς ἐφικτὸν ἡκούσας ὑπερβῆναι ῥᾴδιον ᾧτινι μὴ πόρρωθεν ἐνδέδεταικαὶ κεκόλασται τὸ φιλοκερδές, ἀλλʼ οἷς ἔξεστιν ἀνέδην εἰς τὸ κερδαίνειν ἀνατεθραμμένον σπαργᾷ πρὸς τὰς ἀδικίας μάλα μόλις καὶ χαλεπῶς τοῦ πλεονεκτεῖν ἀπεχόμενον. ἀνδρὶ δὲ μὴ φίλων προϊεμένῳ χάρισι μὴ βασιλέων δωρεαῖς αὑτόν, ἀλλὰ καὶ τύχης κλῆρον ἀπειπαμένῳ καὶ θησαυροῦ φανέντος ἐπιπηδῶσαν ἀποστήσαντι τὴν φιλοπλουτίαν, οὐκ ἐπανίσταται πρὸς τὰς ἀδικίας οὐδὲ θορυβεῖ τὴν διάνοιαν ἀλλʼ εὐκόλως χρῆται πρὸς τὸ καλὸν αὑτῷ μέγα φρονῶν καὶ τὰ κάλλιστα τῇ ψυχῇ συνειδώς. τούτων ἐγὼ καὶ Καφεισίας ἐρασταὶ τῶν ἀνθρώπων ὄντες, ὦ φίλε Σιμμία, παραιτούμεθα τὸν ξένον ἐᾶν ἡμᾶς ἱκανῶς ἐγγυμνάσασθαι τῇ πενίᾳ πρὸς τὴν ἀρετὴν ἐκείνην.

16Kardeşim bunları anlatınca Simmias iki üç kez başını salladı ve "Büyük adam," dedi, "Epameinondas büyük bir adam! Bunun sebebi de şu Polymnis, çünkü oğullarına en baştan felsefede en iyi yetiştirilmeyi sağladı. Ama bunu kendi aranızda halledin, yabancı. Bize söyle, caizse: Lysis'i mezarından çıkarıp İtalya'ya mı götüreceksin, yoksa biz oraya gidene dek iyi niyetli dostlar ve komşular olarak burada yanımızda kalmasına izin verecek misin?" Theanor gülümseyerek, "Lysis, Simmias, buraya bağlanmış gibi görünüyor," dedi, "Epameinondas sayesinde hiçbir güzel şeyden yoksun kalmadı. Pythagorasçıların gömülmesinde özel bir tören vardır ve bunu almazsak mesut ve bize yakışan gayeye ulaşmış sayılmayız. Lysis'in öldüğünü düşlerden öğrendiğimizde (uykuda görünen bir işaretle bunun bir ölünün mü yoksa sağın mı hayali olduğunu ayırt ederiz) birçoğumuz, Lysis'in gurbette başka türlü gömüldüğünü, oraya taşınıp âdetlere uygun tören görmesi gerektiğini düşündü. Bu düşünceyle geldim. Yerli halkın gösterdiği yoldan hemen mezara gittim ve akşam olurken Lysis'in psykhēsini inmeye ve ne yapılması gerektiğini bildirmeye çağırarak sunu döktüm. Gece ilerlerken hiçbir şey görmedim, ama bir ses duyar gibi oldum: oynatılmayanı oynatma! Lysis'in bedeni dostlarınca usulüne uygun gömülmüş, psykhēsi de artık yargılanmış ve başka bir daimōnla eşleşerek başka bir doğuma salıverilmiş. Sabah Epameinondas'la buluşup Lysis'i nasıl gömdüğünü duyunca, onun bu adamdan gizli öğretilere kadar iyi eğitim gördüğünü, yaşamı için aynı daimōnu yanında bulduğunu anladım; kaptanı yolculuğundan tanıyamaz biri değilimdir. Yaşamların yolları geniştir, ama daimōnların insanları götürdüğü yollar azdır." Theanor bunları söyleyip Epameinondas'a baktı, sanki onun tabiatını ve yüzünü yeniden süzüyordu.

16

ταῦτα τἀδελφοῦ διελθόντος, ὁ Σιμμίας δὶς ἢ τρὶς ἐπινεύσας τῇ κεφαλῇ μέγας ἔφη μέγας ἀνήρ ἐστιν Ἐπαμεινώνδας τούτου δʼ αἴτιος οὑτοσὶ Πολύμνις, ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀρίστην τροφὴν ἐν φιλοσοφίᾳ τοῖς παισὶ παρασκευασάμενος. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων αὐτοὶ διαλύεσθε πρὸς αὑτούς, ὦ ξένε· τὸν δὲ Λῦσιν ἡμῖν, εἰ θέμις ἀκοῦσαι, πότερον ἄρα κινεῖς ἐκ τοῦ τάφου καὶ μετοικίζεις εἰς Ἰταλίαν ἢ καταμένειν ἐνταῦθα παρʼ ἡμῖν ἐάσεις εὐμενέσι καὶ φίλοις, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, συνοίκοις χρησόμενον; καὶ ὁ Θεάνωρ ἐπιμειδιάσας ἔοικεν ἔφη Λῦσις, ὦ Σιμμία, φιλοχωρεῖν, οὐδενὸς τῶν καλῶν ἐνδεὴς γεγονὼς διʼ Ἐπαμεινώνδαν. ἔστι γάρ τι γιγνόμενον ἰδίᾳ περὶ τὰς ταφὰς τῶν Πυθαγορικῶν ὅσιον, οὗ μὴ τυχόντες οὐ δοκοῦμεν ἀπέχειν τὸ μακαριστὸν καὶ οἰκεῖον τέλος. ὡς οὖν ἔγνωμεν ἐκ τῶν ὀνείρων τὴν Λύσιδος τελευτὴν ʽ διαγιγνώσκομεν δὲ σημείῳ τινὶ φαινομένῳ κατὰ τοὺς ὕπνους, εἴτε τεθνηκότος εἴτε ζῶντος εἴδωλὸν ἐστιν̓, ἔννοια πολλοῖς ἐπεισῆλθεν, ὡς ἐπὶ ξένης ὁ Λῦσις ἄλλως κεκήδευται καὶ κινητέος ἐστὶν ἡμῖν ὅπως ἐκεῖ μεταλάχῃ τῶν νομιζομένων. τοιαύτῃ δὲ διανοίᾳ παραγενόμενος καὶ πρὸς τὸν τάφον εὐθὺς ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων ὁδηγηθείς, ἑσπέρας ἤδη χοὰς ἐχεόμην ἀνακαλούμενος τὴν Λύσιδος ψυχὴν κατελθεῖν ἀποθεσπίσουσαν ὡς χρὴ ταῦτα πράσσειν. προϊούσης δὲ τῆς νυκτός, εἶδον μὲν οὐδὲν ἀκοῦσαι δὲ φωνῆς ἔδοξα τὰ ἀκίνητα μὴ κινεῖν· ὁσίως γὰρ ὑπὸ τῶν φίλων κεκηδεῦσθαι τὸ Λύσιδος σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν ἤδη κεκριμένην ἀφεῖσθαι πρὸς ἄλλην γένεσιν, ἄλλῳ δαίμονι συλλαχοῦσαν. καὶ μέντοι καὶ συμβαλὼν ἕωθεν Ἐπαμεινώνδᾳ καὶ τὸν τρόπον ἀκούσας ᾧ θάψειε Λῦσιν, ἐπέγνων ὅτι καλῶς ἄχρι τῶν ἀπορρήτων πεπαιδευμένος ὑπʼ ἐκείνου τἀνδρὸς εἴη καὶ χρῷτο ταὐτῷ δαίμονι πρὸς τὸν βίον, εἰ μὴ κακὸς ἐγὼ τεκμήρασθαι τῷ πλῷ τὸν κυβερνήτην. εὐρεῖαι μὲν γὰρ ἀτραποὶ βίων, ὀλίγαι δʼ ἃς δαίμονες ἀνθρώπους ἄγουσιν ὁ μὲν οὖν Θεάνωρ ταῦτʼ εἰπὼν τῷ Ἐπαμεινώνδᾳ προσέβλεψεν, οἷον ἐξ ὑπαρχῆς ἀναθεώμενος αὐτοῦ τὴν φύσιν καὶ τὸ εἶδος.

17Bu sırada hekim gelip Simmias'ın sargısını çözdü, bacağını tedavi edecekti. Phyllidas, Hipposthenidas'la birlikte içeri girdi ve beni, Kharon'u ve Theokritos'u kalkmaya çağırıp revakın bir köşesine götürdü. Yüzünden çok telaşlı olduğu belliydi. "Yeni bir şey mi oldu, Phyllidas?" dedim. "Bana göre yeni bir şey yok, Kaphisias," dedi. "Çünkü Hipposthenidas'ın yumuşaklığını biliyordum ve size söylemiştim; işi ona açmamanızı ve işe katmamanızı rica etmiştim." Sözüne şaşırınca Hipposthenidas, "Tanrılar aşkına, Phyllidas, böyle söyleme," dedi. "Düşüncesizliği cesaret sanarak bizi de şehri de yıkma; kaderde varsa adamların güvenle dönmesine izin ver." Phyllidas kızarak, "Söyle bana, Hipposthenidas," dedi, "bu iş için kaç kişinin gizli sırlara ortak olduğunu sanıyorsun?" "Otuzdan az olmadığını biliyorum," dedi. "Peki bu kadar kişi varken, herkesin kararını tek başına bozup engelleyerek adamlara, yola çıkmış oldukları halde süvari gönderdin. Dönüşlerini kolaylaştıran şeylerin çoğu kendiliğinden hazırlanmışken bugün gelmemelerini, geri dönmelerini söyledin." Phyllidas bunu söyleyince hepimiz şaşkına döndük. Kharon, Hipposthenidas'a sert sert bakarak, "Ey kötü adam," dedi, "bize ne yaptın!" "Korkunç bir şey yapmadım," dedi Hipposthenidas, "yeter ki sesindeki sertliği bırakıp yaşıtın ve seninle aynı saçlara sahip bir adamın hesaplarına ortak ol. Eğer tehlike seven bir cesareti ve hayatı önemsemeyen bir thymosu vatandaşlara göstermeyi seçtiysek, Phyllidas, daha gündüz uzundur; akşamı beklemeyelim, hemen kılıçlarımızı alıp tiranların üzerine yürüyelim, öldürelim, ölelim, kendimizi esirgemeyelim. Ama bunları yapmak ve görmek zor değilse, ancak bu kadar düşmanla çevrili Thebai'yi silahlarla kurtarmak ve Sparta garnizonunu iki üç ölüyle kovmak kolay değilse (çünkü Phyllidas ziyafetler ve şölenler için Arkhias'ın bin beş yüz muhafızını sarhoş edecek kadar şarap hazırlamadı; hem onu öldürsek bile, Herippidas ve Arkesos gece ayık bekliyor), neden dostları ve yakınları göz göre göre yıkıma sürüklüyoruz? Hem de düşmanlar dönüşten tamamen habersiz değilken? Thespiailılara bugün üçüncü gündür silahlı beklemeleri ve Sparta komutanları çağırdığında hazır olmaları neden bildirildi? Amphitheos'u da, duyduğuma göre bugün Arkhias döndüğünde sorguya çekip öldürecekler. İşin gizli kalmadığının büyük işaretleri değil mi bunlar? Uzun süre değil, tanrısal işleri yerine getirecek kadar beklemek en iyisi değil mi? Çünkü kâhinler de Demeter'e öküz kurban ederken, yakılan kısımların büyük bir karışıklık ve kamu tehlikesi işaret ettiğini söylüyorlar. Hele sana, Kharon, çok tedbir gerektiren bir şey söyleyeyim. Dün tarladan dönerken yanımda Erianthes'in oğlu Hypatodoros vardı; iyi ve yakın bir adamdır, işten haberi yoktu. Bana dedi ki: 'Hipposthenidas, Kharon senin arkadaşın, benim pek samimi değilim. Uygun görürsen ona söyle, çok tatsız ve tuhaf bir düş yüzünden bir tehlikeden sakınsın. Dün gece gördüm ki evi gebe bir kadın gibi doğum sancısı çekiyormuş, o ve dostları endişeyle dua ediyor, etrafında duruyormuş. Ev böğürüyor, anlaşılmaz sesler çıkarıyormuş, sonunda içinden çok büyük ve korkunç bir ateş parlamış, şehrin büyük kısmı alevler içinde kalmış, Kadmeia ise yalnız dumanla çevrilmiş, ateş yukarı çıkmamış.' İşte adamın anlattığı görü buydu, Kharon. Ben hemen korktum, hele bugün sürgünlerin senin evine gelmek üzere olduğunu duyunca daha çok kaygılanıyorum: düşmana hiçbir şey yapmadan, yalnız onları karıştırıp kendimizi büyük kötülüklere boğabiliriz. Çünkü ben şehri bizim taraf, Kadmeia'yı ise olduğu gibi onların taraf sayıyorum."

17

ἐν τούτῳ δʼ ὁ μὲν ἰατρὸς προσελθὼν περιέλυσε τοῦ Σιμμίου τὸν ἐπίδεσμον ὡς θεραπεύσων τὸ σῶμα· Φυλλίδας δʼ ἐπεισελθὼν μεθʼ Ἱπποσθενείδου καὶ κελεύσας ἐμὲ καὶ Χάρωνα καὶ Θεόκριτον ἐξαναστῆναι προσῆγεν εἴς τινα γωνίαν τοῦ περιστύλου, σφόδρα τεταραγμένος ὡς διεφαίνετο τῷ προσώπῳ κἀμοῦ μή τι καινότερον, ὦ Φυλλίδα, προσπέπτωκεν εἰπόντος, ἐμοὶ μὲν οὐδέν ἔφη καινόν, ὧ Καφεισία· καὶ γὰρ προῄδειν καὶ προύλεγον ὑμῖν τὴν Ἱπποσθενείδου μαλακίαν, δεόμενος μὴ ἀνακοινοῦσθαι μηδὲ παραλαμβάνειν εἰς τὴν πρᾶξιν. ἐκπλαγέντων δὲ τὸν λόγον ἡμῶν, ὁ Ἱπποσθενείδας μὴ λέγε πρὸς θεῶν ἔφη Φυλλίδα, ταῦτα· μηδὲ τὴν προπέτειαν εὐτολμίαν οἰόμενος ἀνατρέψῃς καὶ ἡμῶν καὶ τὴν πόλιν· ἀλλʼ ἔασον ἀσφαλῶς, εἴπερ εἵμαρται, κατελθεῖν τοὺς ἄνδρας. καὶ ὁ Φυλλίδας παροξυνόμενος· εἰπέ μοι φησίν ὦ Ἱπποσθενείδα, πόσους οἴει μετέχειν τῶν ἀπορρήτων εἰς τὴν πρᾶξιν ἡμῖν; ἐγὼ μέν εἶπεν οὐκ ἐλάσσους ἢ τριάκοντα γιγνώσκω. τί οὖν ἔφη τοσούτων τὸ πλῆθος ὄντων, τὰ πᾶσι δόξαντα μόνος ἀνῄρηκας καὶ διακεκώλυκας ἐκπέμψας ἱππέα πρὸς τοὺς ἄνδρας ἤδη καθʼ ὁδὸν ὄντας, ἀναστρέφειν κελεύσας καὶ μὴ κατατεῖναι σήμερον, ὅτε τῶν πρὸς τὴν κάθοδον αὐτοῖς τὰ πλεῖστα καὶ ταὐτόματον συμπαρεσκεύασεν. εἰπόντος δὲ ταῦτα τοῦ Φυλλίδου, πάντες μὲν διεταράχθημεν ὁ δὲ Χάρων τῷ Ἱπποσθενείδᾳ πάνυ σκληρῶς τὴν ὄψιν ἐνερείσας ὦ μοχθηρέ εἶπεν ἄνθρωπε, τί δέδρακας ἡμᾶς; οὐδέν ἔφη δεινόν ὁ Ἱπποσθενείδας ἐὰν ἀνεὶς τὴν τραχύτητα τῆς φωνῆς, ἀνδρὸς ἡλικιώτου καὶ πολιὰς παραπλησίως ἔχοντος λογισμῶν μετάσχῃς. εἰ μὲν γὰρ εὐψυχίαν φιλοκίνδυνον ἀποδείξασθαι τοῖς πολίταις καὶ θυμὸν ὀλιγωροῦντα τοῦ βίου προῃρήμεθα, Φυλλίδα, πολὺ τὸ τῆς ἡμέρας μῆκος ἔτι· καὶ τὴν ἑσπέραν μὴ περιμένωμεν ἀλλʼ ἤδη βαδίζωμεν ἐπὶ τοὺς τυράννους τὰ ξίφη λαβόντες· ἀποκτιννύωμεν, ἀποθνήσκωμεν, ἀφειδῶμεν ἑαυτῶν. εἰ δὲ ταῦτα μὲν οὔτε δρᾶσαι χαλεπὸν οὔτε παθεῖν, ἐξελέσθαι δὲ τὰς Θήβας ὅπλων, τοσούτων πολεμίων περιεχόντων, καὶ τὴν Σπαρτιατῶν φρουρὰν ἀπώσασθαι δυσὶ νεκροῖς ἢ τρισὶν οὐ ῥᾴδιον (οὐδὲ γὰρ τοσοῦτον εἰς τὰ συμπόσια καὶ τὰς ὑποδοχὰς παρεσκεύακε Φυλλίδας ἄκρατον, ὥστε τοὺς χιλίους καὶ πεντακοσίους Ἀρχία μεθυσθῆναι δορυφόρους ἀλλὰ κἂν ἐκεῖνον ἀνέλωμεν, ἐφεδρεύει, τῇ νυκτὶ νήφων Ἡριππίδας καὶ Ἄρκεσος), τί σπεύδομεν κατάγειν φίλους καὶ οἰκείους ἄνδρας ἐπὶ προῦπτον ὄλεθρον, καὶ τοῦτο μηδʼ ἀγνοούντων τῶν ἐχθρῶν παντάπασι τὴν κάθοδον; διὰ τί γὰρ Θεσπιεῦσι μὲν παρήγγελται τρίτην ἡμέραν ταύτην ἐν τοῖς ὅπλοις εἶναι προσέχειν, ὅταν οἱ Σπαρτιατῶν ἡγεμόνες καλῶσιν; Ἀμφίθεον δὲ σήμερον, ὡς πυνθάνομαι, μέλλουσιν ἀνακρίναντες, ὅταν Ἀρχίας ἐπανέλθῃ, διαφθερεῖν. οὐ μεγάλα ταῦτα σημεῖα τοῦ μὴ λανθάνειν τὴν πρᾶξιν; οὐ κράτιστον ἐπισχεῖν χρόνον οὐχὶ πολὺν ἀλλʼ ὅσον ἐξοσιώσασθαι τὰ θεῖα; καὶ γὰρ οἱ μάντεις τῇ Δήμητρι τὸν βοῦν θύοντες πολὺν θόρυβον καὶ κίνδυνον λέγουσι δημόσιον ἀποσημαίνειν τὰ ἔμπυρα. καὶ τὸ σοὶ πλείστης δεόμενον, ὦ Χάρων, εὐλαβείας, ἐχθὲς ἐξ ἀγροῦ μοι συνοδεύων Ὑπατόδωρος ὁ Ἐριάνθους χρηστὸς μὲν ἄλλως καὶ οἰκεῖος ἀνὴρ οὐδὲν δὲ τῶν πρασσομένων συνειδώς, ἔστι σοι φησὶν ὦ Ἱπποσθενείδα, Χάρων ἑταῖρος ἐμοὶ δʼ οὐ πάνυ συνήθης ἐὰν οὖν δοκῇ σοι, φράσον αὐτῷ φυλάττεσθαί τινα κίνδυνον ἐξ ἐνυπνίου μάλα δυσχεροῦς καὶ ἀτόπου· τῆς γὰρ ἄλλης νυκτὸς ᾤμην αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ὠδίνειν ὥσπερ κύουσαν αὐτὸν δὲ καὶ τοὺς φίλους συναγωνιῶντας εὔχεσθαι καὶ κύκλῳ παρεῖναι τὴν δὲ μυκᾶσθαι καὶ ἀφιέναι φωνάς τινας ἀνάρθρους, τέλος δὲ πῦρ λάμψαι πολὺ καὶ δεινὸν ἐξ αὐτῆς ἔνδοθεν, ὡς τὰ πλεῖστα τῆς πόλεως φλέγεσθαι τὴν δὲ Καδμείαν καπνῷ μόνῳ περιέχεσθαι τὸ δὲ πῦρ ἄνω μὴ ἐπιπολάζειν., ἡ μὲν οὖν ὄψις, ὦ Χάρων, ἣν ὁ ἄνθρωπος; διεξῆλθε, τοιαύτη τις ἦν· ἐγὼ δὲ καὶ παραχρῆμα κατέδεισα, καὶ πολὺ μᾶλλον ἀκούσας σήμερον ὡς εἰς τὴν σὴν οἰκίαν οἱ φυγάδες καταίρειν μέλλουσιν, ἀγωνιῶ, μὴ μεγάλων κακῶν ἐμπλήσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, οὐδὲν ἀξιόλογον τοὺς πολεμίους δράσαντες ἀλλʼ ὅσον διαταράξαντες. τὴν γὰρ πόλιν πρὸς ἡμῶν τίθεμαι, τὴν δὲ Καδμείαν ὥσπερ ἐστὶ πρὸς ἐκείνων.

18Theokritos söze girdi ve Hipposthenidas'a bir şey söylemek isteyen Kharon'u tuttu: "Ama bana hiçbir şey, Hipposthenidas, bu iş için hiçbir zaman bu görü kadar cesaret vermedi; oysa sürgünler için kurban işaretleri hep güzeldi. Eğer dost bir evden şehirde çok büyük ve parlak bir ışık yükseldiğini, düşmanların yuvasının ise dumanla karardığını söylüyorsan, onlara gözyaşı ve karışıklıktan iyi bir şey getirmez. Bizden anlamsız seslerin çıkması da, biri suçlamaya kalksa bile, işin yalnız belirsiz bir fısıltıya ve kör bir kuşkuya konu olacağını, ortaya çıkar çıkmaz da galip geleceğini gösterir. Kurban işaretlerinin kötü olması da doğaldır, çünkü yönetim de kurban da halkın değil, iktidardakilerindir." Theokritos daha konuşurken ben Hipposthenidas'a, "Adamlara kimi gönderdin?" dedim. "Çok geçmemişse peşine düşeriz." Hipposthenidas, "Bilmiyorum, Kaphisias," dedi, "size doğruyu söylemeliyim; adam Thebai'nin en iyi atına binmişken ona yetişip yetişemeyeceğini bilmiyorum. Onu tanıyorsunuz, Melon'un arabacılarının başıdır ve Melon sayesinde işi baştan beri bilir." Adamı fark edip, "Geçen yıl Hera yarışlarında yarış atıyla kazanan Khlidon'u söylemiyor musun, Hipposthenidas?" dedim. "Evet, ta kendisi," dedi. "Peki dış kapının önünde uzun süredir durup bize bakan bu adam kim?" dedim. Hipposthenidas döndü ve "Herakles aşkına, Khlidon!" dedi. "Eyvah, daha kötü bir şey mi oldu?" Adam dikkatle ona baktığımızı görünce kapıdan yavaşça yanımıza geldi. Hipposthenidas ona başını salladı ve herkesin önünde konuşmasını söyledi. [...] "Adamları iyi tanıyorum, Hipposthenidas," dedi. "Seni ne evde ne pazarda bulamayınca buraya, bunların yanına geldiğini tahmin ettim ve hiçbir şeyden habersiz kalmayasınız diye hemen koştum. Bana dağa çıkıp adamları olabildiğince hızlı karşılamamı söylediğinde, atı almak için eve gittim. Dizgini istediğimde karım bana veremedi, depoda uzun süre oyalandı. Aranmış, içeriyi karıştırmış gibi yapıp benimle iyice alay ettikten sonra sonunda dizgini akşam komşuya, onun karısı istediği için ödünç verdiğini itiraf etti. Ben öfkelenip ona kötü sözler söyleyince, o da uğursuz sözlerle bana kötü yolculuklar ve kötü dönüşler diledi; Zeus aşkına, tanrılar hepsini onun başına döndürsün! Sonunda öfkeden işi dayağa vardırdım. Sonra komşular ve kadınlar kalabalığı toplandı; en utanç verici şeyleri yaparak ve görerek güçlükle yanınıza gelebildim. Adamlara başka birini gönderin, çünkü şu anda hiç aklım başımda değil, durumum kötü."

18

ὑπολαβὼν δʼ ὁ Θεόκριτος καὶ κατασχὼν τὸν Χάρωνα βουλόμενον εἰπεῖν τι πρὸς τὸν Ἱπποσθενείδαν, ἀλλʼ ἔμοιγʼ εἶπεν ἀπʼ οὐδενὸς οὕτως; οὐδέποτε θαρρῆσαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, ὦ Ἱπποσθενείδα, παρέστη, καίπερ ἱεροῖς ἀεὶ χρησαμένῳ καλοῖς ὑπὲρ τῶν φυγάδων, ὡς ἀπὸ τῆς ὄψεως ταύτης· εἴ γε φῶς μὲν πολὺ καὶ λαμπρὸν ἐν τῇ πόλει λέγεις ἐξ οἰκίας φίλης ἀνασχεῖν, καπνῷ δὲ συμμελανθῆναι τὸ τῶν πολεμίων οἰκητήριον, οὐδὲν οὐδέποτε δακρύων καὶ ταραχῆς φέροντι κρεῖττον· ἀσήμους δὲ φωνὰς ἐκφέρεσθαι παρʼ ἡμῶν, ὥστε κἂν εἴ τις ἐπιχειροίη κατηγορεῖν, περιφώνησιν ἀσαφῆ καὶ τυφλὴν ὑπόνοιαν ἡ πρᾶξις λαβοῦσα μόνον ἅμα καὶ φανήσεται καὶ κρατήσει. δυσιερεῖν δέ γε θύοντας εἰκός ἡ γὰρ ἀρχὴ καὶ τὸ ἱερεῖον οὐ δημόσιον ἀλλὰ τῶν κρατούντων ἐστίν. ἔτι δὲ τοῦ Θεοκρίτου λέγοντος, λέγω πρὸς τὸν Ἱπποσθενείδαν τίνα πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐξαπέστειλας; εἰ γὰρ οὐ πολὺ προείληφας, διωξόμεθα καὶ Ἱπποσθενείδας οὐκ οἶδʼ εἶπεν ὦ Καφεισία ʽ δεῖ γὰρ ὑμῖν τἀληθῆ λέγειν̓, εἰ καταλάβοις ἂν τὸν ἄνθρωπον ἵππῳ χρώμενον τῶν ἐν Θήβαις κρατίστῳ· γνώριμος δʼ ὑμῖν ὁ ἄνθρωπός ἐστι, τῶν Μέλωνα ἁρματηλατῶν ἐπιστάτης καὶ διὰ Μέλωνα τὴν πρᾶξιν ἀπʼ ἀρχῆς συνειδώς. κἀγὼ κατιδὼν τὸν ἄνθρωπον ἆρʼ οὐ Χλίδωνα λέγεις εἶπον ὦ Ἱπποσθενείδα, τὸν κέλητι τὰ Ἡραῖα νικῶντα πέρυσιν; ἐκεῖνον μὲν οὖν αὐτόν· ἔφησε. καὶ τίς οὗτος ἔφην ἐστὶν ὁ πρὸς ταῖς αὐλείοις θύραις ἐφεστὼς πάλαι καὶ προσβλέπων ἡμῖν; ἐπιστρέψας οὖν ὁ Ἱπποσθενείδας Χλίδων ἔφη νὴ τὸν Ἡρακλέα· φεῦ, μή τι χαλεπώτερον συμβέβηκε; κἀκεῖνος, ὡς εἶδεν ἡμᾶς προσέχοντας αὐτῷ, ἀπὸ τῆς θύρας ἡσυχῆ προσῆγε. τοῦ δʼ Ἱπποσθενείδου νεύσαντος αὐτῷ καὶ λέγειν κελεύσαντος εἰς ἅπαντας. […] οἶδʼ ἔφη τοὺς ἄνδρας ἀκριβῶς, Ἱπποσθενείδα καί σε μήτε κατʼ οἶκον εὑρὼν μήτʼ ἐπʼ ἀγορᾶς δεῦρο πρὸς τούτους ἐτεκμαιρόμην ἣκειν, καὶ συνέτεινον εὐθύς, ἵνα μηδὲν ἀγνοῆτε τῶν γεγονότων. ὡς γὰρ ἐκέλευσας τάχει παντὶ χρησάμενον ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀπαντῆσαι τοῖς ἀνδράσιν, εἰσῆλθον οἴκαδε ληψόμενος τὸν ἵππον· αἰτοῦντι δὲ μοι τὸν χαλινὸν οὐκ εἶχεν ἡ γυνὴ δοῦναι, ἀλλὰ διέτριβεν ἐν τῷ ταμιείῳ πολὺν χρόνον· ὡς δὲ ζητοῦσα καὶ σκευωρουμένη τὰ ἔνδον, ἱκανῶς ἀπολαύσασά μου, τέλος ὡμολόγησε κεχρηκέναι τῷ γείτονι τὸν χαλινὸν ἑσπέρας, αἰτησαμένης αὐτοῦ τῆς γυναικός· ἀγανακτοῦντος ἐμοῦ καὶ κακῶς αὐτὴν λέγοντος, τρέπεται πρὸς δυσφημίας ἀποτροπαίους, ἐπαρωμένη κακὰς ὁδοὺς κακὰς δʼ ἐπανόδους· ἃ νὴ Δία πάντα τρέψειαν εἰς αὐτὴν ἐκείνην οἱ θεοί. τέλος δὲ μέχρι πληγῶν προαχθεὶς ὑπʼ ὀργῆς, εἶτʼ ὄχλου γειτόνων καὶ γυναικῶν συνδραμόντος, αἴσχιστα ποιήσας καὶ παθὼν μόλις ἀφῖγμαι πρὸς ὑμᾶς, ὅπως ἄλλον ἐκπέμπητε πρὸς τοὺς ἄνδρας, ὡς ἐμοῦ παντάπασιν ἐκστατικῶς ἐν τῷ παρόντι καὶ κακῶς ἔχοντος.

19Bizde tuhaf bir duygu değişimi oldu. Biraz önce engellendiğimize kızarken, şimdi fırsatın ivediliği ve hızından, erteleme olmayacağı için kaygıya ve korkuya kapıldık. Yine de Hipposthenidas'a hitap edip elini tuttum ve tanrıların bizi işe çağırdığını söyleyerek onu cesaretlendirdim. Bunun üzerine Phyllidas şölenin hazırlığıyla ilgilenmeye ve Arkhias'ı hemen içkiye dalmaya teşvik etmeye gitti, Kharon evi için gitti, ben ve Theokritos ise Epameinondas'la görüşmek için fırsat bulmak üzere Simmias'ın yanına döndük.

19

ἡμᾶς δέ τις ἔσχεν ἄτοπος μεταβολὴ τοῦ πάθους. μικρὸν γὰρ ἔμπροσθεν τῷ κεκωλῦσθαι δυσχεραίνοντες, πάλιν διὰ τὴν ὀξύτητα τοῦ καιροῦ καὶ τὸ τάχος, ὡς οὐκ οὔσης ἀναβολῆς, εἰς ἀγωνίαν ὑπηγόμεθα καὶ φόβον. οὐ μὴν ἀλλʼ ἐγὼ προσαγορεύσας τὸν Ἱπποσθενείδαν καὶ δεξιωσάμενος ἐθάρρυνον, ὡς καὶ τῶν θεῶν παρακαλούντων ἐπὶ τὴν πρᾶξιν. ἐκ δὲ τούτου Φυλλίδας μὲν ᾤχετο τῆς ὑποδοχῆς ἐπιμελησόμενος, καὶ τὸν Ἀρχίαν εὐθὺς ἐνσείσων εἰς τὸν πότον· Χάρων δὲ τῆς οἰκίας ἐγὼ δὲ καὶ Θεόκριτος πάλιν πρὸς τὸν Σιμμίαν ἐπανήλθομεν, ὅπως τῷ Ἐπαμεινώνδᾳ καιρὸν λαβόντες ἐντύχοιμεν.

20Onlar, Zeus aşkına, hiç de sıradan olmayan bir araştırmaya dalmışlardı: Galaxidoros ve Pheidolaos'un biraz önce ele aldığı, Sokrates'in daimonion'u denen şeyin hangi ousiaya ve güce sahip olduğu sorusuna. Simmias'ın Galaxidoros'un sözüne verdiği cevabı duymadık. Ama kendisi Sokrates'e bir kez bu konuyu sorduğunu, cevap alamadığını, bu yüzden bir daha sormadığını söyledi. Onun yanında sık sık, görüyle tanrısal bir varlıkla görüştüğünü söyleyenleri şarlatan saydığını, bir ses duyduğunu söyleyenlere ise kulak verip nereden geldiğini ciddiyetle sorduğunu görmüştü. Bu yüzden, dedi, kendi aramızda düşünüp şöyle kuşkulandık: belki Sokrates'in daimonion'u bir görü değil, bir sesin hissedilmesi ya da bir sözün zihinle kavranmasıydı ve bu söz ona tuhaf bir biçimde ulaşıyordu. Uykuda da ses yoktur, ama insanlar birtakım sözlerin izlenimini ve anlamını alarak konuşanları duyduklarını sanırlar. Çoğu insana bu tür bir kavrayış, bedenin sessizliği ve dinginliği yüzünden gerçekten düşte, uyurken gelir. [...] Uyanıkken psykhēleri üstün varlıkları güçlükle duyar; duygunun gürültüsü ve ihtiyaçların koşuşturması içinde boğulmuş olarak bildirilenlere kulak verip zihinlerini veremezler. Sokrates'in nousu ise temiz ve duygudan uzaktı; bedene yalnız zorunlu ihtiyaçlar için azıcık karışıyordu. Bu yüzden kolayca etkilenir, ince olup kendisine ulaşan şeyle hemen değişebilirdi. Ona ulaşan şey ise bir ses değil, sessiz olarak, bildirdiği şeyin kendisiyle zihne dokunan bir daimōnun logosu sayılabilir. Çünkü biz birbirimizle görüşürken ses, psykhēye vurulan bir darbeye benzer, psykhē sözü kulaklardan zorla alır. Üstün varlığın nousu ise tabiatça yetenekli psykhēyi, düşündüğü şeyle ona dokunarak yönlendirir ve darbeye gerek duymaz. Psykhē de onun gevşetip gerdiği dürtülerine teslim olur; bu dürtüler karşı duran duygular yüzünden zorlu değil, dizgin gibi kolay dönen ve yumuşaktır. Küçük dümenlerle büyük yük gemilerinin döndüğünü ya da çömlekçi çarklarının el ucuyla dokunuşla düzgünce döndüğünü görenler buna şaşırmamalı. Bunlar cansızdır, ama yapılarının düzgünlüğü sayesinde kolay döner ve ağırlık uygulanınca hareket edene boyun eğerler. İnsanın psykhēsi ise yay kirişleri gibi sayısız dürtüyle gerilmiş olarak, ona logosa uygun dokunulduğunda, düşünülen şeye doğru hareket etmek için ağırlık alarak bütün araçların en kolay dönenidir. Çünkü duyguların ve dürtülerin ilkeleri düşünen kısma doğru gerilir; bu sarsılınca, onlar çekilerek insanı çeker ve germiş olur. Düşünülen şeyin ne kadar güçlü olduğunu en iyi gösteren budur. Çünkü hissiz kemikler, sinirler, sıvıyla dolu etler ve bunlardan oluşan, duran ve hareketsiz yatan ağır kütle, psykhē zihninde bir şey tasarlayıp ona doğru dürtüyü harekete geçirir geçirmez, bütün olarak ayağa kalkar, gerilir ve her parçasıyla kanatlanmış gibi işe koşar. Psykhēnin bir şeyi düşünüp dürtülerle kütleyi çekmesindeki hareket, germe ve toparlama biçimini kavramak zor ya da tamamen imkânsız olabilir. Ama sesten bağımsız olarak düşünülen logos nasıl zahmetsizce hareket ettiriyorsa, sanırım üstün bir nous ile daha tanrısal bir psykhēnin, dışarıdan dokunarak bir nousu yönlendirebileceğine inanmakta zorlanmayız; logosun logosa dokunuşu, ışığın yansıması gibidir. Çünkü biz gerçekten birbirimizin düşüncelerini, karanlıkta el yordamıyla olduğu gibi, sesle tanırız. Daimōnların düşünceleri ise parlaktır ve yetenekli olanlara ışık saçar; insanların birbirleriyle işaret olarak kullandıkları, düşündüklerinin görüntülerini ve hayallerini gördükleri, ama düşüncelerin kendisini tanımadıkları kelimelere ve adlara ihtiyaç duymazlar. Bunu yalnız, söylediğimiz gibi özel ve tanrısal bir ışık sahibi olanlar bilir. Sesle olan şey bile inanmayanları bir ölçüde ikna edebilir. Çünkü hava, seçik seslerle biçim alıp baştan sona söz ve ses olarak, dinleyenin psykhēsine düşünceyi ulaştırır. Bu yüzden, daha iyilerin düşündüğü şeye göre havanın değişip duyarlılığı sayesinde, tanrısal ve üstün insanlara düşünen varlığın logosunu işaret etmesine şaşmamak gerekir. Tünel kazanların darbeleri, derinden yükselip tunç kalkanlara çarptığında yankı yüzünden yakalanır, başka şeylerden ise görünmeden geçip gider. Bunun gibi daimōnların sözleri de her şeyin içinden geçer, ama yalnız karakteri sakin ve psykhēsi rüzgârsız olanlarda yankılanır; biz bunlara kutsal ve tanrısal insanlar deriz. Halk ise tanrısal olanın insanlara uykuda ilham verdiğini sanır; uyanık ve aklı başındaki insanları böyle harekete geçirirlerse bunu şaşırtıcı ve inanılmaz bulurlar. Bu, gevşek liri çalan müzisyenin, lir akort edilip telleri gerildiğinde artık ona dokunmadığını ve onu kullanmadığını sanmak gibidir. Çünkü sebebi, kendilerindeki uyumsuzluğu ve karışıklığı görmezler. Yoldaşımız Sokrates bundan arınmıştı. O henüz çocukken babasına verilen kehanet de bunu bildirmişti: Oğlunu aklına geleni yapmaya bırakmasını, zorlamamasını ve yönlendirmemesini, çocuğun dürtüsüne izin vermesini, onun için Pazar Yeri'nin Zeus'una ve Müzlere dua etmesini, Sokrates hakkında başka şeylerle uğraşmamasını buyurmuştu; çünkü içinde yaşamı için sayısız öğretmen ve lalanın ötesinde bir kılavuz taşıyordu.

20

οἱ δʼ ἦσαν πρόσω ζητήσεως οὐκ ἀγεννοῦς νὴ Δίʼ ἀλλʼ ἧς ὀλίγον ἔμπροσθεν οἱ περὶ Γαλαξίδωρον καὶ Φειδόλαον ἥψαντο, διαποροῦντες τίνος οὐσίας καὶ δυνάμεως εἴη τὸ Σωκράτους λεγόμενον δαιμόνιον. ἃ μὲν οὖν πρὸς τὸν Γαλαξιδώρου λόγον ἀντεῖπεν ὁ Σιμμίας οὐκ ἠκούσαμεν αὐτὸς δὲ Σωκράτη μὲν ἔφη περὶ τούτων ἐρόμενός ποτε μὴ τυχεῖν ἀποκρίσεως, διὸ μηδʼ αὖθις ἐρέσθαι πολλάκις δʼ αὐτῷ παραγενέσθαι τοὺς μὲν διʼ ὄψεως ἐντυχεῖν θείῳ τινὶ λέγοντας ἀλαζόνας ἡγουμένῳ, τοῖς δʼ ἀκοῦσαί τινος φωνῆς φάσκουσι· προσέχοντι τὸν νοῦν καὶ διαπυνθανομένῳ μετὰ σπουδῆς ὅθεν ἡμῖν παρίστατο, σκοπουμένοις ἰδίᾳ πρὸς ἀλλήλους, ὑπονοεῖν μήποτε τὸ Σωκράτους δαιμόνιον οὐκ ὄψις ἀλλὰ φωνῆς τινος αἴσθησις ἢ λόγου νόησις εἴη, συνάπτοντος ἀτόπῳ τινὶ τρόπῳ πρὸς αὐτόν· ὥσπερ καὶ καθʼ ὕπνον οὐκ ἔστι φωνή, λόγων δέ τινων δόξας καὶ νοήσεις λαμβάνοντες οἴονται φθεγγομένων ἀκούειν, ἀλλὰ τοῖς μὲν ὡς ἀληθῶς ὄναρ ἡ τοιαύτη σύνεσις γίγνεται, διʼ ἡσυχίαν καὶ γαλήνην τοῦ σώματος, ὅταν καθεύδωσι […] μόλις ἐπήκοον ἔχουσι τὴν ψυχὴν τῶν κρειττόνων καὶ πεπνιγμένοι γε θορύβῳ τῶν παθῶν καὶ περιαγωγῇ τῶν χρειῶν εἰσακοῦσαι καὶ παρασχεῖν τὴν διάνοιαν οὐ δύνανται τοῖς δηλουμένοις. Σωκράτει δʼ ὁ νοῦς καθαρὸς ὢν καὶ ἀπαθής, τῷ σώματι μικρὰ τῶν ἀναγκαίων χάριν καταμιγνὺς αὑτόν, εὐαφὴς ἦν καὶ λεπτὸς ὑπὸ τοῦ προσπεσόντος ὀξέως μεταβαλεῖν · τὸ δὲ προσπῖπτον οὐ φθόγγον ἀλλὰ λόγον ἄν τις εἰκάσειε δαίμονος, ἄνευ φωνῆς ἐφαπτόμενον αὐτῷ τῷ δηλουμένῳ τοῦ νοοῦντος πληγῇ γὰρ ἡ φωνὴ προσέοικε τῆς ψυχῆς, διʼ ὤτων βίᾳ τὸν λόγον εἰσδεχομένης, ὅταν ἀλλήλοις ἐντυγχάνωμεν. ὁ δὲ τοῦ κρείττονος νοῦς ἄγει τὴν εὐφυᾶ ψυχὴν ἐπιθιγγάνων τῷ νοηθέντι πληγῆς μὴ δεομένην· ἡ δʼ ἐνδίδωσιν αὐτῷ χαλῶντι καὶ συντείνοντι τὰς ὁρμάς, οὐ βιαίους ὑπὸ παθῶν ἀντιτεινόντων, ἀλλʼ εὐστρόφους καὶ μαλακὰς ὥσπερ ἡνίας ἐνδούσας. οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν ὁρῶντας τοῦτο μὲν ὑπὸ μικροῖς; οἴαξι μεγάλων περιαγωγὰς ὁλκάδων, τοῦτο δὲ τροχῶν κεραμεικῶν δίνησιν ἄκρας παραψαύσει χειρὸς ὁμαλῶς περιφερομένων· ἄψυχα μὲν γὰρ ἀλλʼ ὅμως τροχαλὰ ταῖς κατασκευαῖς ὑπὸ λειότητος ἐνδίδωσι πρὸς τὸ κινοῦν ῥοπῆς γενομένης. ψυχὴ δʼ ἀνθρώπου μυρίαις ὁρμαῖς οἷον ὕσπληξιν ἐντεταμένη, μακρῷ πάντων ὀργάνων εὐστροφώτατόν ἐστιν, ἄν τις κατὰ λόγον ἅπτηται, ῥοπὴν λαβοῦσα πρὸς τὸ νοηθὲν κινεῖσθαι ἐνταῦθα γὰρ εἰς τὸ νοοῦν αἱ τῶν παθῶν καὶ ὁρμῶν κατατείνουσιν ἀρχαί· τούτου δὲ σεισθέντος, ἑλκόμεναι σπῶσι καὶ συντείνουσι τὸν ἄνθρωπον. ᾗ καὶ μάλιστα τὸ νοηθὲν ἡλίκην ἔχει ῥώμην καταμαθεῖν δίδωσιν· ὀστᾶ γὰρ ἀναίσθητα καὶ νεῦρα καὶ σάρκες ὑγρῶν περίπλεαι, καὶ βαρὺς ὁ ἐκ τούτων ὄγκος ἡσυχάζων καὶ κείμενος, · ἅμα τῷ τὴν ψυχὴν ἐν μνηστείᾳ βαλέσθαι τι καὶ πρὸς αὐτὸ κινῆσαι τὴν ὁρμήν, ὅλος ἀναστὰς καὶ συνταθείς, πᾶσι τοῖς μέρεσιν οἷον ἐπτερωμένος φέρεται πρὸς τὴν πρᾶξιν. εἰ δʼ ὁ τῆς κινήσεως καὶ συνεντάσεως καὶ παραστάσεως τρόπος χαλεπὸς ἢ παντελῶς ἄπορος συνοφθῆναι, καθʼ ὃν ἡ ψυχὴ νοήσασα ἐφέλκεται ταῖς ὁρμαῖς τὸν ὄγκον, ἀλλʼ ἐν ὅσῳ μάλα δίχα φωνῆς ἐννοηθεὶς κινεῖ λόγος ἀπραγμόνως, οὕτως οὐκ ἂν οἶμαι δυσπείστως ἔχοιμεν ὑπὸ νοῦ κρείσσονος νοῦν καὶ ψυχῆς θειοτέρας ἂν ἄγεσθαι θύραθεν ἐφαπτομένης ἣν πέφυκεν ἐπαφὴν λόγος ἴσχειν πρὸς λόγον ὥσπερ φῶς ἀνταύγειαν. τῷ γὰρ ὄντι τὰς μὲν ἀλλήλων νοήσεις οἷον ὑπὸ σκότῳ διὰ φωνῆς ψηλαφῶντες γνωρίζομεν· αἱ δὲ τῶν δαιμόνων φέγγος ἔχουσαι τοῖς δυναμένοις ἐλλάμπουσιν, οὐ δεόμεναι ῥημάτων οὐδʼ ὀνομάτων, οἷς χρώμενοι πρὸς ἀλλήλους; οἱ ἄνθρωποι συμβόλοις εἴδωλα τῶν νοουμένων καὶ εἰκόνας ὁρῶσιν, αὐτὰ δʼ οὐ γιγνώσκουσι πλὴν οἷς ἔπεστιν ἴδιόν τι καὶ δαιμόνιον ὥσπερ εἴρηται φέγγος· καίτοι τὸ περὶ τὴν φωνὴν γιγνόμενον ἔστιν παραμυθεῖται τοὺς ἀπιστοῦντας· ὁ γὰρ ἀὴρ φθόγγοις ἐνάρθροις τυπωθεὶς καὶ γενόμενος διʼ ὅλου λόγος καὶ φωνὴ πρὸς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀκροωμένου περαίνει τὴν νόησιν· ὥστε θαυμάζειν οὐκ ἄξιον, εἰ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ νοηθὲν ὑπὸ τῶν ἀμεινόνων ὁ ἀὴρ τρεπόμενος διʼ εὐπάθειαν ἐνσημαίνεται τοῖς θείοις καὶ περιττοῖς ἀνδράσι τὸν τοῦ νοήσαντος λόγον. ὥσπερ γὰρ αἱ πληγαὶ τῶν […] οντων ἀσπίσι χαλκαῖς ἁλίσκονται διὰ τὴν ἀντήχησιν, ὅταν ἐκ βάθους ἀναφερόμεναι προσπέσωσι, τῶν δʼ ἄλλων ἀδήλως διεκθέουσαι λανθάνουσιν· οὕτως οἱ τῶν δαιμόνων λόγοι διὰ πάντων φερόμενοι μόνοις ἐνηχοῦσι τοῖς ἀθόρυβον ἦθος καὶ νήνεμον ἔχουσι τὴν ψυχὴν, οὓς δὴ καὶ ἱεροὺς καὶ δαιμονίους ἀνθρώπους καλοῦμεν. οἱ δὲ πολλοὶ καταδαρθοῦσιν οἴονται τὸ δαιμόνιον ἀνθρώποις ἐπιθειάζειν· εἰ δʼ ἐγρηγορότας καὶ καθεστῶτας ἐν τῷ φρονεῖν ὁμοίως κινοῦσι, θαυμαστὸν ἡγοῦνται καὶ ἄπιστον· ὥσπερ ἂν εἴ τις οἴοιτο, τὸν μουσικὸν ἀνειμένῃ τῇ λύρᾳ χρώμενον, ὅταν συστῇ τοῖς τόνοις ἢ καθαρμοσθῇ, μὴ ἅπτεσθαι μηδὲ χρῆσθαι. τὸ γὰρ αἴτιον οὐ συνορῶσι, τὴν ἐν αὐτοῖς ἀναρμοστίαν καὶ ταραχήν, ἧς ἀπήλλακτο Σωκράτης ὁ ἑταῖρος ἡμῶν ὥσπερ ὁ δοθεὶς ἔτι παιδὸς ὄντος αὐτοῦ τῷ πατρὶ χρησμὸς ἀπεθέσπισεν ἐᾶν γὰρ αὐτὸν ἐκέλευσεν ὅ τι ἂν ἐπὶ νοῦν ἴῃ πράττειν, καὶ μὴ βιάζεσθαι μηδὲ παράγειν ἀλλʼ ἐφιέναι τὴν ὁρμὴν τοῦ παιδός, εὐχόμενον ὑπὲρ αὐτοῦ Διὶ ἀγοραίῳ καὶ Μούσαις, τὰ δʼ ἄλλα μὴ πολυπραγμονεῖν περὶ Σωκράτους, ὡς κρείττονα δήπουθεν ἔχοντος ἐν αὑτῷ μυρίων διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν ἡγεμόνα πρὸς τὸν βίον.

21"Pheidolaos, biz Sokrates sağken de öldükten sonra da daimonion hakkında böyle düşündük ve rastgele sözler, hapşırıklar ya da benzeri şeyler söyleyenleri küçümsedik. Khaironeialı Timarkhos'un bu konuda anlattıklarını duymuştuk; ama sözden çok mite benzedikleri için belki susmak daha iyidir." "Asla," dedi Theokritos, "anlat. Çok kesin olmasa bile, mitsel olan da bir yerde gerçeğe dokunur. Ama önce bu Timarkhos kimdi, söyle; adamı tanımıyorum." "Doğal, Theokritos," dedi Simmias, "çünkü çok genç öldü. Sokrates'ten, kendisinden birkaç gün önce ölen arkadaşı ve yaşıtı Sokrates'in oğlu Lamprokles'in yanına gömülmesini rica etmişti. Asil bir delikanlı olarak felsefeyi yeni tatmıştı; Sokrates'in daimonion'unun nasıl bir güce sahip olduğunu öğrenmek istedi. Bana ve Kebes'e açtıktan sonra, kehanet yeri için âdet olan şeyleri yaparak Trophonios'a indi. Aşağıda iki gece ve bir gün kaldı, çoğu kişi umudu kesmiş, yakınları ağlamaya başlamıştı. Sabah neşe içinde yukarı çıktı. Tanrıya dua etti ve kalabalıktan kurtulur kurtulmaz bize gördüğü ve duyduğu pek çok harika şeyi anlattı."

21

ἡμῖν μέν, ὦ Φειδόλαε, καὶ ζῶντος Σωκράτους καὶ τεθνηκότος, οὕτως ἐννοεῖν περὶ τοῦ δαιμονίου παρίσταται, τῶν κληδόνας ἢ πταρμοὺς ἤ τι τοιοῦτον εἰρηκότων ἄλλο καταφρονοῦσιαν ἃ δὲ Τιμάρχου τοῦ Χαιρωνέως ἠκούσαμεν ὑπὲρ τούτου διεξιόντος, οὐκ οἶδα μὴ μύθοις ὁμοιότερʼ ἢ λόγοις ὄντα σιωπᾶν ἄμεινον. μηδαμῶς εἶπεν ὁ Θεόκριτος ἀλλὰ δίελθʼ αὐτά· καὶ γὰρ εἰ μὴ λίαν ἀκριβῶς, ἀλλʼ ἔστιν ὅπη ψαύει τῆς ἀληθείας καὶ τὸ μυθῶδες. πρότερον δὲ τίς ἦν οὗτος ὁ Τίμαρχος φράσον· οὐ γὰρ ἔγνων τὸν ἄνθρωπον εἰκότως γʼ εἶπεν ὁ Σιμμίας ὦ Θεόκριτε νέος γὰρ ὢν κομιδῇ ἐτελεύτησε, καὶ τοῦ Σωκράτους δεηθεὶς ταφῆναι παρὰ Λαμπροκλέα τὸν Σωκράτους υἱόν, ὀλίγαις πρότερον ἡμέραις αὐτοῦ τεθνηκότα, φίλον καὶ ἡλικιώτην γενόμενον. οὗτος οὖν ποθῶν γνῶναι τὸ Σωκράτους δαιμόνιον ἣν ἔχει δύναμιν, ἅτε δὴ νέος οὐκ ἀγεννὴς ἄρτι γεγευμένος φιλοσοφίας, ἐμοὶ καὶ Κέβητι κοινωσάμενος μόνοις εἰς Τροφωνίου κατῆλθε, δράσας τὰ νομιζόμενα περὶ τὸ μαντεῖον. ἐμμείνας δὲ δύο νύκτας κάτω καὶ μίαν ἡμέραν, τῶν πολλῶν ἀπεγνωκότων αὐτὸν ἤδη καὶ τῶν οἰκείων ὀδυρομένων, πρωὶ μάλα φαιδρὸς ἀνῆλθε προσκυνήσας δὲ τὸν θεόν, ὡς πρῶτον διέφυγε τὸν ὄχλον, διηγεῖτο ἡμῖν θαυμάσια πολλὰ καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι.

22-1Kehanet yerine indiğinde önce büyük bir karanlıkla karşılaşmış, dua ettikten sonra uzun süre yatmış; uyanık mı yoksa düş içinde mi olduğunu tam anlayamamış. Ama başına gürültüyle bir darbe indiğini, kafatasının dikişlerinin açıldığını ve psykhēsinin dışarı salıverildiğini sanmış. Psykhēsi çekilip sevinçle berrak ve temiz havaya karışınca, uzun süre sıkışık kaldıktan sonra ilk kez soluk aldığını hissetmiş ve açılan bir yelken gibi önceki halinden daha büyük olmuş. Sonra başının üzerinde dönen bir şeyin hoş bir ses çıkaran uğultusunu belli belirsiz duymuş. Başını kaldırıp bakınca yeryüzünü hiçbir yerde görememiş; yumuşak bir ateşle parlayan adalar görmüş. Adalar birbirlerine sırayla farklı renkler geçiriyor, ışık değişimlerle türlü türlü olduğu için sanki onu boyuyorlarmış. Sayısız ve aşırı büyükmüş, hepsi eşit değilmiş ama aynı biçimde yuvarlakmış. Bunların daire çizerek dönerken göğün üst katmanını uğuldattığını düşünmüş; çünkü hepsinin uyumlanmasıyla oluşan o sesin yumuşaklığı hareketlerinin düzgünlüğüne uyuyormuş. Adaların arasında, renkleri maviliğe karışarak parlayan bir deniz ya da göl yayılıyormuş. Adalardan birkaçı boğazdan çıkıp akıntının karşısına geçiyor, ötekilerin çoğu [...] sürükleniyor, neredeyse akıntının altına giriyormuş. Denizin bazı yerleri güneye doğru çok derinmiş, bazı yerleri ise ince sığlıklar ve sıra sıra kumluklarmış; pek çok yerde taşıyor, sonra yeniden çekiliyor, ama büyük taşkınlar yapmıyormuş. Renginin bir kısmı katıksız ve açık deniz rengindeymiş, bir kısmı temiz değil, karışık ve durgun su gibiymiş. Akıntılar adaları taşırken son noktalarını başlangıçla birleştirmiyor, daire çizmiyor, dönüşte yavaşça kayarak tek bir sarmal oluşturuyorlarmış. Deniz, onları kuşatan bölgenin ortasına ve en büyük yerine doğru, ona göründüğü kadarıyla, evrenin sekizde birinden biraz az eğimliymiş. İki ağzı varmış; buralardan karşılıklı ateş nehirleri akıyor, deniz bu yüzden geri itilerek köpürüyor ve mavisi büyük ölçüde ağarıyormuş. Bunları zevkle seyretmiş. Aşağı bakınca kesilmiş bir küre gibi büyük ve yuvarlak bir uçurum görmüş; korkunç ve derinmiş, sürekli dalgalanan ve kabaran büyük bir karanlıkla doluymuş. Oradan sayısız hayvan uluması ve iniltisi, sayısız bebek ağlaması, erkek ve kadınların karışık feryatları, derinden uzaktan gelen her türlü belli belirsiz gürültü ve patırtı işitiliyormuş. Bunlar onu çok ürkütmüş. Bir süre sonra görünmeyen biri ona, "Timarkhos, ne öğrenmek istiyorsun?" demiş. "Her şeyi," demiş, "burada şaşılacak olmayan ne var ki?" "Ama bizim yukarıdakilerden payımız azdır," demiş ses. "Onlar başka tanrılarındır. Bizim yönettiğimiz Persephone'nin payını, Styks'in sınırladığı dört payın birini, dilersen görebilirsin." "Styks nedir?" diye sormuş. "Hades'e giden bir yol," demiş, "karşıdan gelir ve tepesiyle ışığı yarar; gördüğün gibi aşağıdan Hades'ten uzanır, dönerek ışığa dokunduğu yerde evrenin son parçasını sınırlar. Her şeyin dört ilkesi vardır: birincisi yaşamın, ikincisi hareketin, üçüncüsü oluşun, sonuncusu yok oluşun ilkesidir. Birinciyi ikinciye görünmeyende Birlik, ikinciyi üçüncüye güneşte Nous, üçüncüyü dördüncüye ayda Tabiat bağlar. Bu bağların her birinde Zorunluluğun kızı anahtar sahibi bir Moira oturur: birincisinde Atropos, ikincisinde Klotho, aya giden bağda ise doğumun dönüm noktasının çevresinde bulunan Lakhesis. Öteki adalar tanrılara aittir; ay ise yeryüzü daimōnlarına aittir ve biraz daha yüksekte durarak Styks'ten kaçar. Styks onu yüz yetmiş yedi ikincil ölçüde bir kez yakalar; Styks üstüne geldiğinde psykhēler korkuyla bağırır, çünkü Hades kayıp düşen çoğunu kapar. Doğumları için zamanı gelmiş ölümü denk gelenler, kendilerini temizleyenler ise aşağıdan yüzüp aya gelir ve ay onları kurtarır; yalnız kirli ve arınmamış olanlar hariç. Bunları ay şimşekler çakarak ve korkunç böğürtülerle yaklaştırmaz; bunlar kaderlerine ağlayarak düşer ve gördüğün gibi yeniden başka bir doğuma aşağı sürüklenirler." Timarkhos, "Ama ben hiçbir şey görmüyorum," demiş, "yalnız uçurumun çevresinde titreşen pek çok yıldız, içine dalan başka yıldızlar ve aşağıdan fırlayanlar var." "Demek daimōnların kendilerini gördüğünü bilmiyorsun," demiş ses. "Durum şöyledir: her psykhēnin nousta payı vardır, akılsız ve nousuz değildir; ama onun ete ve duygulara karışan kısmı değişerek hazlar ve acılarla akılsıza döner. Her psykhē aynı biçimde karışmaz. Kimileri bütünüyle bedene batar, tamamen duygularla çalkalanıp yaşam boyu oradan oraya sürüklenir. Kimileri ise bir bakıma karışır, ama en saf kısımlarını dışarıda bırakırlar. Bu kısım çekilmez, adeta yüzey üstünde kalır ve insanın başına dokunur; suya batmış bir adam için bir şamandıra gibidir. Psykhē onun çevresinde dik durur ve onu, duygulara yenilmediği ölçüde yukarıda tutar. Bedenin içinde sürüklenen kısmına psykhē denir. Yok oluştan kurtulan kısma ise çoğu insan nous der ve onu kendi içlerinde sanır, tıpkı aynadaki görüntülerin yansıma sayesinde içeride sanılması gibi. Doğru anlayanlar ise onun dışarıda olduğunu bilir ve ona daimōn derler. Şimdi, Timarkhos, sönüyor görünen yıldızların bütünüyle bedene batan psykhēler olduğunu düşün. Yeniden parlıyor gibi görünen ve aşağıdan beliren, bulanıklığı ve karanlığı çamur gibi üzerlerinden silkeleyenler ise ölümden sonra bedenden yukarı yüzen psykhēlerdir. Yukarıda dolaşanlar da nous sahibi denen insanların daimōnlarıdır. Her birinin psykhēyle bağlı olduğu bağı görmeye çalış." Bunu duyunca daha dikkatli bakmış ve yıldızların kimisinin az, kimisinin çok sallandığını görmüş; denizde ağları gösteren mantarların hareket edişi gibi. Kimi yıldızlar eğirilen iğler gibi karışık ve düzensiz bir çizgi çekiyor, hareketlerini düzeltemiyormuş. Ses demiş ki düz ve düzenli hareket edenlerin, güzel beslenme ve terbiye sayesinde akılsız kısmını pek sert ve vahşi tutmayan, yola gelen psykhēleri vardır. Sık sık düzensizce ve karışık biçimde yukarı aşağı eğilen, bağdan koparılıyormuş gibi olanlar ise terbiyesizlik yüzünden yola gelmez ve söz dinlemez karakterlerle güreşir; bazen onları yenip sağa çevirir, bazen duygularla bükülüp hatalara birlikte sürüklenir, sonra yeniden karşı koyup zorlarlar. Çünkü psykhēnin akılsız kısmına gem gibi takılmış bağ, geri çekildiğinde hatalara karşı pişmanlık denen şeyi, kanunsuz ve ölçüsüz hazlara karşı da utancı doğurur. Bunlar, yöneten ve hükmeden kısım tarafından gemlenen psykhēnin acısı ve darbesidir. Böylece cezalandırılan psykhē, sonunda yumuşak bir hayvan gibi itaatkâr ve alışkın olur, darbe ve acı olmadan, işaret ve simgelerden hemen daimōnunu anlar. Bunlar geç ve yavaş yola gelip düzelir. O yola gelen ve kendi daimōnuna doğumundan itibaren itaat eden psykhēlerden ise kâhinler ve ilham alanlar soyu çıkar. Bunlardan Klazomenaili Hermodoros'un psykhēsini herhalde duymuşsundur: geceleri ve gündüzleri bedenini büsbütün bırakıp çok yer dolaşır, sonra geri dönermiş; çünkü uzaktaki pek çok konuşmayı ve işi görüp yanlarında bulunurmuş. Ta ki karısı onu ele verip düşmanları onun psykhēden boş bedenini evde yakana kadar. Bu aslında doğru değildir; çünkü psykhē bedenden çıkmazdı, ama daimōnuna hep boyun eğip bağı gevşeterek ona etrafta dolaşma imkânı verirdi; daimōn da dışarıda çok şey görüp duyarak ona bildirirdi. Bedeni uyurken yok edenler ise şimdiye dek Tartaros'ta ceza çekiyorlar. Bunları, delikanlı, üçüncü ayda daha açık öğreneceksin; şimdi git." Ses kesilince Timarkhos dönüp konuşanın kim olduğuna bakmak istemiş. Ama başı yeniden şiddetle ağrımış, sanki zorla sıkıştırılıyormuş gibi olmuş; artık çevresinde olan hiçbir şeyi bilmez ve hissetmez olmuş. Sonra kısa sürede kendine gelince Trophonios'ta, en baştaki yattığı yerde, girişin yanında yattığını görmüş.

22-1

ἔφη δὲ καταβὰς εἰς τὸ μαντεῖον περιτυχεῖν σκότῳ πολλῷ τὸ πρῶτον, εἶτʼ ἐπευξάμενος κεῖσθαι πολὺν χρόνον, οὐ μάλα συμφρονῶν ἐναργῶς εἴτʼ ἐγρήγορεν εἴτʼ ὠνειροπόλει πλὴν δόξαι γε, τῆς κεφαλῆς ἅμα ψόφῳ προσπεσόντι πληγείσης, τὰς ῥαφὰς διαστάσας μεθιέναι τὴν ψυχήν. ὡς δʼ ἀναχωροῦσα κατεμίγνυτο πρὸς ἀέρα διαυγῆ καὶ καθαρὸν ἀσμένη, πρῶτον μὲν ἀναπνεῦσαι τότε δοκεῖν διὰ χρόνου συχνοῦ σιεινομένην τέως, καὶ πλείονα γίγνεσθαι τῆς πρότερον ὥσπερ ἱστίον ἐκπεταννύμενον ἔπειτα κατακούειν ἀμαυρῶς ῥοίζου τινὸς ὑπὲρ κεφαλῆς περιελαυνομένου φωνὴν ἡδεῖαν ἱέντος. ἀναβλέψας δὲ τὴν μὲν γῆν οὐδαμοῦ καθορᾶν, νήσους δὲ λαμπομένας μαλακῷ πυρί, κατʼ ἀλλήλων ἐξαμειβούσας ἄλλην ἄλλοτε χρόαν, ὥσπερ βαφὴν ἄγειν τῷ φωτὶ ποικιλλομένῳ κατὰ τὰς μεταβολάς. φαίνεσθαι δὲ πλήθει μὲν ἀναρίθμους μεγέθει δʼ ὑπερφυεῖς, οὐκ ἴσας δὲ πάσας ἀλλʼ ὁμοίως κυκλοτερεῖς· οἴεσθαι δὲ ταύταις τὸν αἰθέρα κύκλῳ φερομέναις ὑπορροιζεῖν εἶναι γὰρ ὁμολογουμένην τῇ τῆς κινήσεως λειότητι τὴν πραότητα τῆς φωνῆς ἐκείνης ἐκ πασῶν συνηρμοσμένης. διὰ μέσου δʼ αὐτῶν θάλασσαν ἢ λίμνην ὑποκεχύσθαι τοῖς χρώμασι διαλάμπουσαν διὰ τῆς γλαυκότητος ἐπιμιγνυμένοις· καὶ τῶν νήσων ὀλίγας μὲν ἐκπλεῖν κατὰ πόρον καὶ διακομίζεσθαι πέραν τοῦ ῥεύματος, ἄλλας δὲ πολλὰς […] ἐφέλκεσθαι τῇ […] σχεδὸν ὑποφερομένας. εἶναι δὲ τῆς θαλάσσης πῆ μὲν πολὺ βάθος κατὰ νότον, μάλιστα δʼ ἀραιὰ τενάγη καὶ βραχέα, πολλαχῆ δὲ καὶ ὑπερχεῖσθαι καὶ ἀπολείπειν αὖθις οὐ μεγάλας ἐκβολὰς λαμβάνουσαν, καὶ τῆς χρόας τὸ μὲν ἄκρατον καὶ πελάγιον, τὸ δʼ οὐ καθαρὸν ἀλλὰ συγκεχυμένον καὶ λιμνῶδες. τῶν· δὲ ῥοθίων τὰς νήσους ἅμα περαινομένας ἐπανάγειν οὐδὲν εἰς ταὐτὸ τῇ ἀρχῇ συνάπτειν πέρας οὐδὲ ποιεῖν κύκλον, ἀλλʼ ἡσυχῆ παραλλάσσειν τὰς ἐπιβολὰς ἕλικα ποιούσας μίαν ἐν τῷ περιστρέφεσθαι. τούτων δὲ πρὸς τὸ μέσον μάλιστα τοῦ περιέχοντος καὶ μέγιστον ἐγκεκλίσθαι τὴν θάλασσαν ὀλίγῳ τῶν ὀκτὼ μερῶν τοῦ παντὸς ἔλαττον, ὡς αὐτῷ κατεφαίνετο· δύο δʼ αὐτὴν ἔχειν ἀναστομώσεις πυρὸς ἐμβάλλοντας ἐναντίους ποταμοὺς δεχομένας, ὡς ἐπὶ πλεῖστον ἀνακοπτομένην κοχλάζειν καὶ ἀπολευκαίνεσθαι τὴν γλαυκότητα. ταῦτα μὲν οὖν ὁρᾶν τερπόμενος τῇ θέᾳ· κάτω δʼ ἀπιδόντι φαίνεσθαι χάσμα μέγα στρογγύλον οἷον ἐκτετμημένης σφαίρας, φοβερὸν δὲ δεινῶς καὶ βαθύ, πολλοῦ σκότους πλῆρες οὐχ ἡσυχάζοντος ἀλλʼ ἐκταραττομένου καὶ ἀνακλύζοντος πολλάκις· ὅθεν ἀκούεσθαι μυρίας μὲν ὠρυγὰς καὶ στεναγμοὺς ζῴων μυρίων δὲ κλαυθμὸν βρεφῶν καὶ μεμιγμένους ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ὀδυρμούς, ψόφους δὲ παντοδαποὺς καὶ θορύβους ἐκ βάθους πόρρωθεν ἀμυδροὺς ἀναπεμπομένους οἷς οὐ μετρίως αὐτὸς ἐκπεπλῆχθαι. χρόνου δὲ προϊόντος, εἰπεῖν τινα πρὸς αὐτὸν οὐχ ὁρώμενον ὦ Τίμαρχε, τί ποθεῖς πυθέσθαι φράσαι δʼ αὐτὸν ὅτι πάντα, τί γὰρ οὐ θαυμάσιον; ἀλλʼ ἡμῖν φάναι τῶν ἄνω μέτεστι μικρόν· ἄλλων γὰρ θεῶν ἐκεῖνα· τὴν δὲ Φερσεφόνης μοῖραν, ἣν ἡμεῖς διέπομεν, τῶν τεττάρων μίαν οὖσαν ὧν ἡ Στὺξ ὁρίζει, βουλομένῳ σοι σκοπεῖν πάρεστιν ἐρομένου δʼ αὐτοῦ τίς ἡ Στύξ ἐστιν; ὁδὸς εἰς Ἅιδου φάναι καὶ πρόεισιν ἐξ ἐναντίας, αὐτῇ σχίζουσα τῇ κορυφῇ τὸ φῶς ἀνατείνουσα δʼ, ὡς ὁρᾷς, ἐκ τοῦ Ἅιδου κάτωθεν ᾗ ψαύει περιφερομένη καὶ τοῦ φωτός, ἀφορίζει τὴν ἐσχάτην μερίδα τῶν ὅλων. τέσσαρες δʼ εἰσὶν ἀρχαὶ πάντων, ζωῆς μὲν ἡ πρώτη κινήσεως δʼ ἡ δευτέρα γενέσεως δʼ ἡ τρίτη φθορᾶς; δʼ ἡ τελευταία· συνδεῖ δὲ τῇ μὲν δευτέρᾳ τὴν πρώτην Μονὰς κατὰ τὸ ἀόρατον; τὴν δὲ δευτέραν τῇ τρίτῃ Νοῦς καθʼ, ἣλιον, τὴν δὲ τρίτην πρὸς τετάρτην Φύσις κατὰ σελήνην; τῶν δὲ συνδέσμων ἑκάστου Μοῖρα κλειδοῦχος Ἀνάγκης θυγάτηρ κάθηται, τοῦ μὲν πρώτου Ἄτροπος τοῦ δὲ δευτέρου Κλωθώ, τοῦ δὲ πρὸς σελήνην Λάχεσις, περὶ ἣν ἡ καμπὴ τῆς γενέσεως. αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι, νῆσοι θεοὺς ἔχουσι σελήνη δὲ δαιμόνων, ἐπιχθονίων οὖσα φεύγει τὴν Στύγα μικρὸν ὑπερφέρουσα· λαμβάνεται δʼ ἅπαξ ἐν μέτροις δευτέροις ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ἑπτά· καὶ τῆς Στυγὸς ἐπιφερομένης αἱ ψυχαὶ βοῶσι δειμαίνουσαι πολλὰς γὰρ ὁ Ἅιδης ἀφαρπάζει περιολισθανούσας ἄλλας δʼ ἀνακομίζεται κάτωθεν ἡ σελήνη προσνηχομένας, αἷς εἰς καιρὸν τῆς γενέσεως ἡ τελευτὴ συνέπεσε, πλὴν ὅσαι μιαραὶ καὶ ἀκάθαρτοι ταύτας δʼ ἀστράπτουσα καὶ μυκωμένη φοβερὸν οὐκ ἐᾷ πελάζειν, ἀλλὰ θρηνοῦσαι τὸν ἑαυτῶν πότμον ἀποσφαλλόμεναι φέρονται κάτω πάλιν ἐπʼ ἄλλην γένεσιν, ὡς ὁρᾷς. ἀλλʼ οὐδὲν ὁρῶ τὸν Τίμαρχον εἰπεῖν ἢ πολλοὺς ἀστέρας περὶ τὸ χάσμα παλλομένους, ἑτέρους δὲ καταδυομένους εἰς αὐτό, τοὺς δʼ ᾅττοντας αὖ κάτωθεν. αὐτοὺς ἄρα φάναι τοὺς δαίμονας ὁρῶν ἀγνοεῖς. ἔχει γὰρ ὧδε· ψυχὴ πᾶσα νοῦ μετέσχεν, ἄλογος δὲ καὶ ἄνους οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ὅσον ἂν αὐτῆς σαρκὶ μιχθῇ καὶ πάθεσιν, ἀλλοιούμενον τρέπεται καθʼ ἡδονὰς καὶ ἀλγηδόνας εἰς τὸ ἄλογον. μίγνυται δʼ οὐ πᾶσα τὸν αὐτὸν τρόπον· ἀλλʼ αἱ μὲν ὅλαι κατέδυσαν εἰς σῶμα, καὶ διʼ ὅλων ἀναταραχθεῖσαι τὸ σύμπαν ὑπὸ παθῶν. διαφέρονται κατὰ τὸν βίον· αἱ δὲ πῆ μὲν ἀνεκράθησαν, πῆ δʼ ἔλιπον ἔξω τὸ καθαρώτατον, οὐκ ἐπισπώμενον ἀλλʼ οἷον ἀκρόπλουν ἐπιψαῦον ἐκ κεφαλῆς τοῦ ἀνθρώπου καθάπερ ἐν βυθῷ δεδυκότος ἄρτημα κορυφαῖον, ὀρθουμένης περὶ αὐτὸ τῆς ψυχῆς ἀνέχον ὅσον ὑπακούει καὶ οὐ κρατεῖται τοῖς πάθεσιν. τὸ μὲν οὖν ὑποβρύχιον ἐν τῷ σώματι φερόμενον ψυχὴ λέγεται· τὸ δὲ φθορᾶς λειφθὲν οἱ πολλοὶ νοῦν καλοῦντες ἐντὸς εἶναι νομίζουσιν αὑτῶν, ὥσπερ ἐν τοῖς ἐσόπτροις τὰ φαινόμενα κατʼ ἀνταύγειαν οἱ δʼ ὀρθῶς ὑπονοοῦντες, ὡς ἐκτὸς ὄντα δαίμονα προσαγορεύουσι. τοὺς μὲν οὖν ἀποσβέννυσθαι δοκοῦντας ἀστέρας, ὦ Τίμαρχε φάναι τὰς εἰς σῶμα καταδυομένας ὅλας ψυχὰς ὁρᾶν νόμιζε, τοὺς δʼ οἷον ἀναλάμποντας πάλιν καὶ ἀναφαινομένους κάτωθεν, ἀχλύν τινα καὶ ζόφον ὥσπερ πηλὸν ἀποσειομένους, τὰς ἐκ τῶν σωμάτων ἐπαναπλεούσας μετὰ τὸν θάνατον· οἱ δʼ ἄνω διαφερόμενοι δαίμονὲς εἰσι τῶν νοῦν ἔχειν λεγομένων ἀνθρώπων. πειράθητι δὲ κατιδεῖν ἑκάστου τὸν σύνδεσμον, ᾧ τῇ ψυχῇ συμπέφυκε. ταῦτʼ ἀκούσας αὐτὸς ἀκριβέστερον προσέχειν καὶ θεᾶσθαι τῶν ἀστέρων ἀποσαλεύοντας τοὺς μὲν ἧττον τοὺς δὲ μᾶλλον, ὥσπερ τοὺς τὰ δίκτυα διασημαίνοντας ἐν τῇ θαλάσσῃ φελλοὺς ὁρῶμεν ἐπιφερομένους· ἐνίους δὲ τοῖς κλωθομένοις ἀτράκτοις ὁμοίως ἐγκατατεταραγμένην καὶ ἀνώμαλον ἕλκοντας, οὐ δυναμένους καταστῆσαι τὴν κίνησιν ἐπʼ εὐθείας. λέγειν δὲ τὴν φωνὴν τοὺς μὲν εὐθεῖαν καὶ τεταγμένην κίνησιν ἔχοντας εὐηνίοις ψυχαῖς χρῆσθαι διὰ τροφὴν καὶ παίδευσιν ἀστείαν, οὐκ ἄγαν σκληρὸν καὶ ἄγριον παρεχομέναις τὸ ἄλογον τοὺς δʼ ἄνω καὶ κάτω πολλάκις ἀνωμάλως καὶ τεταραγμένως ἐγκλίνοντας, οἷον ἐκ δεσμοῦ σπαραττομένους, δυσπειθέσι καὶ ἀναγώγοις διʼ ἀπαιδευσίαν ζυγομαχεῖν ἤθεσι, πῆ μὲν κρατοῦντας καὶ περιάγοντας; ἐπὶ δεξιάν, πῆ δὲ καμπτομένους ὑπὸ τῶν παθῶν καὶ συνεφελκομένους τοῖς ἁμαρτήμασιν, εἶτα πάλιν ἀντιτείνοντας καὶ βιαζομένους. τὸν μὲν γὰρ σύνδεσμον οἷα χαλινὸν τῷ ἀλόγῳ τῆς ψυχῆς ἐμβεβλημένον, ὅταν ἀντισπάσῃ, τὴν λεγομένην μεταμέλειαν ἐπάγειν ταῖς ἁμαρτίαις καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς ἡδοναῖς, ὅσαι παράνομοι καὶ ἀκρατεῖς, αἰσχύνην, ἀλγηδόνα καὶ πληγὴν οὖσαν ἐνθένδε τῆς ψυχῆς ὑπὸ τοῦ κρατοῦντος καὶ ἄρχοντος ἐπιστομιζομένης· μέχρι ἂν οὕτω κολαζομένη πειθήνιος γένηται καὶ συνήθης ὥσπερ θρέμμα πρᾶον ἄνευ πληγῆς καὶ ἀλγηδόνος ὑπὸ συμβόλων ὀξέως καὶ σημείων, αἰσθανομένη τοῦ δαίμονος. αὗται μὲν οὖν ὀψέ ποτε καὶ βραδέως ἄγονται καὶ καθίστανται πρὸς τὸ δέον. ἐκ δὲ τῶν εὐηνίων ἐκείνων καὶ κατηκόων εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ γενέσεως τοῦ οἰκείου δαίμονος καὶ τὸ μαντικόν ἐστι καὶ θεοκλυτούμενον γένος· ὧν τὴν Ἑρμοδώρου τοῦ Κλαζομενίου ψυχὴν ἀκήκοας δήπουθεν, ὡς ἀπολείπουσα παντάπασι τὸ σῶμα νύκτωρ καὶ μεθʼ ἡμέραν ἐπλανᾶτο πολὺν τόπον, εἶτʼ αὖθις ἐπανῄει, πολλοῖς τῶν μακρὰν λεγομένων καὶ πραττομένων ἐντυχοῦσα καὶ παραγενομένη· μέχρι οὗ τὸ σῶμα, τῆς γυναικὸς προδούσης, λαβόντες οἱ ἐχθροὶ ψυχῆς ἔρημον οἴκοι κατέπρησαν. τοῦτο· μὲν οὖν οὐκ ἀληθές ἐστιν· οὐ γὰρ ἐξέβαινεν ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος, ὑπείκουσα δʼ ἀεὶ καὶ χαλῶσα τῷ δαίμονι τὸν σύνδεσμον ἐδίδου περιδρομὴν καὶ περιφοίτησιν, ὥστε πολλὰ συνορῶντα καὶ κατακούοντα τῶν ἐκτὸς εἰσαγγέλλειν. οἱ δʼ ἀφανίσαντες τὸ σῶμα κοιμωμένου μέχρι νῦν δίκην ἐν τῷ ταρτάρῳ τίνουσι. ταῦτα δʼ εἴσῃ φάναι σαφέστερον, ὦ νεανία, τρίτῳ μηνὶ · νῦν δʼ ἄπιθι παυσαμένης δὲ τῆς φωνῆς, βούλεσθαι μὲν αὑτὸν ὁ Τίμαρχος ἔφη θεάσασθαι περιστρέφοντα, τίς ὁ φθεγγόμενος εἴη· σφόδρα δὲ τὴν κεφαλὴν αὖθις ἀλγήσας, καθάπερ βίᾳ συμπιεσθεῖσαν, οὐδὲν ἔτι γιγνώσκειν οὐδʼ αἰσθάνεσθαι τῶν καθʼ ἑαυτόν· εἶτα μέντοι μετὰ μικρὸν ἀνενεγκὼν ὁρᾶν αὑτὸν ἐν Τροφωνίου παρὰ τὴν εἴσοδον, οὗπερ ἐξ ἀρχῆς κατεκλίθη, κείμενον.

23"Timarkhos'un miti budur. Atina'ya gelip sesin söylediği gibi üç ay sonra ölünce, biz de hayret içinde Sokrates'e anlattık. Sokrates, Timarkhos sağken anlatmadığımız için bizi azarladı; çünkü bunu ondan dinlemekten ve daha açık sorular sormaktan zevk alırdı. İşte, Theokritos, logosla birlikte miti de aldın. Ama bakalım, yabancıyı da araştırmaya çağırmamız gerekmez mi? Konu tanrısal insanlara son derece yakın ve yakışan bir konu." "Ama Epameinondas neden görüş bildirmiyor?" dedi yabancı. "O da bizim aldığımız eğitimi aldı." Babam gülümseyerek, "Karakteri böyledir, yabancı," dedi. "Sessiz ve söz konusunda çekingen, ama öğrenmeye ve dinlemeye doymaz. Tarantlı Spintharos da burada onunla epeyce zaman geçirmiş ve hep, çağındaki insanlar arasında bu kadar çok bilip bu kadar az konuşan kimseye rastlamadığını söylemiştir. Sen kendi düşündüğünü anlat."

23

ὁ μὲν οὖν Τιμάρχου μῦθος οὗτος. ἐπεὶ δʼ ἐλθὼν Ἀθήναζε τρίτῳ μηνὶ μετὰ τὴν γενομένην φωνὴν ἐτελεύτησεν, ἡμεῖς δὲ Σωκράτει θαυμάζοντες ἀπηγγέλλομεν, ἐμέμψατο Σωκράτης ἡμᾶς, ὅτι μὴ ζῶντος ἔτι τοῦ Τιμάρχου διήλθομεν αὐτοῦ γὰρ ἂν ἡδέως ἐκείνου πυθέσθαι · καὶ προσανακρῖναι σαφέστερον. ἀπέχεις, ὦ Θεόκριτε, μετὰ τοῦ λόγου τὸν μῦθον· ἀλλʼ ὅρα μὴ καὶ τὸν ξένον ἡμῖν παρακλητέον ἐπὶ τὴν ζήτησιν οἰκεία γὰρ πάνυ καὶ προσήκουσα θείοις ἀνδράσι. τί δʼ εἶπεν Ἐπαμεινώνδας οὐ συμβάλλεται γνώμην ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀναγόμενος ἡμῖν; καὶ ὁ πατὴρ μειδιάσας τοιοῦτον ἔφη τὸ ἦθος, ὦ ξένε, τὸ τούτου, σιωπηλὸν καὶ πρὸς τοὺς λόγους εὐλαβές, ἄπληστον δὲ τοῦ μανθάνειν καὶ ἀκροᾶσθαι · διὸ καὶ Σπίνθαρος ὁ Ταραντῖνος οὐκ ὀλίγον αὐτῷ συνδιατρίψας ἐνταῦθα χρόνον ἀεὶ δήπου λέγει μηδενί πη τῶν καθʼ ἑαυτὸν ἀνθρώπων ἐντετυχηκέναι μήτε πλείονα γιγνώσκοντι μήτε ἐλάσσονα φθεγγομένῳ. σὺ οὖν ἃ φρονεῖς αὐτὸς δίελθε περὶ τῶν εἰρημένων.

24"Bana göre," dedi yabancı, "Timarkhos'un sözü kutsal ve dokunulmaz olarak tanrıya adanmalıdır. Simmias'ın bu konudaki sözlerine bazı kimselerin inanmamasına ise şaşıyorum. Kuğulara, yılanlara, köpeklere ve atlara kutsal diyorlar, ama insanların tanrısal ve tanrı sevgilisi olduğuna inanmıyorlar; oysa tanrının kuş sevgilisi değil insan sevgilisi olduğunu düşünürler. At seven bir adam cinsin bütün üyeleriyle aynı biçimde ilgilenmez, her zaman en iyisini seçip ayırır, onu özellikle talim eder, besler ve sever. Bunun gibi bizden üstün varlıklar da en iyilerimizi sürüden ayırıp özel ve üstün bir terbiyeye layık görürler; onları dizginle ya da gemle değil, sürüdekilerin hiç anlamadığı işaretler aracılığıyla logosla yönetirler. Köpeklerin çoğu avcının işaretlerini, atların çoğu binicinin işaretlerini anlamaz; ama eğitilmiş olanlar rastgele bir ıslık ya da dudak sesinden buyruğu hemen anlar ve kolayca gerekli yere geçerler. Homeros da söylediğimiz farkı bilmiş görünüyor; çünkü kâhinlerin kimine kuş gözcüsü ve rahip der, kimilerinin ise tanrıların kendi konuşmalarını anlayıp gelecekteki şeyleri bildirdiğini düşünür. Nitekim şöyle der: 'Priamos'un sevgili oğlu Helenos, tanrıların düşünüp karar verdiği planı içinde anladı.' Ve: 'Çünkü ölümsüz tanrıların sesini böyle işittim.' Kralların ve komutanların düşüncesini dışarıdakiler ateş işaretleriyle, tellallarla ve borazanlarla öğrenir, ama güvenilir ve yakın adamlarına kendileri söylerler. Bunun gibi tanrısal olan da az kimseyle, nadiren, doğrudan görüşür, çoğunluğa ise işaretler verir; kehanet denen şey de bunlardan oluşur. Tanrılar, gerçekten mesut ve tanrısal kılmak istedikleri az sayıda insanın hayatını düzenler. Doğumdan kurtulup artık bedenden azat olan, sanki tamamen özgür bırakılan psykhēler ise, Hesiodos'un dediği gibi, insanlarla ilgilenen daimōnlardır. Yaşlılık yüzünden antrenmanı bırakmış sporcular şan sevgisini ve beden sevgisini büsbütün kaybetmezler; başkalarının antrenman yaptığını görmekten zevk alır, teşvik eder ve yanlarında koşarlar. Bunun gibi, yaşam mücadelelerinden kurtulup psykhēnin aretēsi sayesinde daimōn olanlar da buradaki işleri, sözleri ve uğraşları büsbütün hor görmezler. Aynı gaye için talim edenlere iyi niyet besler, aretē yolunda onlarla birlikte heveslenir ve umutlarına yaklaşıp ona dokunmak üzere yarıştıklarını gördüklerinde onları teşvik ve sevk ederler. Çünkü tanrısal güç her rastgele kişinin yanına gelmez. Denizde yüzenlerden uzak açıklarda olanlara karada duranlar sessizce bakmakla yetinir, yakına gelenlere ise yanlarına koşup suya girer, el ve sesle yardım ederek onları kurtarırlar. Bunun gibi, dostum, daimonion'un tutumu da şudur [...]: işlerin altında boğulurken ve taşıt gibi çok sayıda beden değiştirirken kendi başımıza yarışmamız ve sabretmemiz, kendi aretēmizle kurtulmaya ve limana ulaşmaya çalışmamızdır. Sayısız doğum boyunca uzun mücadeleleri iyi ve hevesle yapmış olan bir psykhē, devri tamamlanırken çıkış için tehlikeye atılıp hırsla ve çok terleyerek yukarı yönelirse, tanrı onun kendi daimōnunun ona yardım etmesine öfkelenmez, hevesli olana izin verir. Daimōnlardan her biri bir psykhēyi kurtarmak için teşvikle gayret eder; psykhē de yakınlaştığı için sözünü işitir ve kurtulur. Dinlemezse, daimōnu onu bırakınca iyi sonuç alamaz."

24

ἐγὼ τοίνυν ἔφη τὸν μὲν Τιμάρχου λόγον ὥσπερ ἱερὸν καὶ ἄσυλον ἀνακεῖσθαί φημι τῷ θεῷ χρῆναι θαυμάζω δʼ εἰ τοῖς ὑπὸ Σιμμίου λεγομένοις περὶ αὐτοῦ δυσπιστήσουσί τινες, κύκνους μὲν ἱεροὺς καὶ δράκοντας καὶ κύνας καὶ ἵππους ὀνομάζοντες, ἀνθρώπους δὲ θείους εἶναι καὶ θεοφιλεῖς ἀπιστοῦντες, καὶ ταῦτα τὸν θεὸν οὐ φίλορνιν ἀλλὰ φιλάνθρωπον ἡγούμενοι. καθάπερ οὖν ἀνὴρ φίλιππος οὐ πάντων ὁμοίως ἐπιμέλεται τῶν ὑπʼ αὐτὸ τὸ γένος, ἀλλʼ ἀεὶ τινʼ ἄριστον ἐξαιρῶν καὶ ἀποκρίνων καθʼ αὑτὸν ἀσκεῖ καὶ τρέφει καὶ ἀγαπᾷ διαφερόντως· οὕτω καὶ ἡμῶν οἱ ὑπὲρ ἡμᾶς, τοὺς βελτίστους οἷον ἐξ ἀγέλης χαράξαντες, ἰδίας τινὸς καὶ περιττῆς παιδαγωγίας ἀξιοῦσι, οὐχ ὑφʼ ἡνίας οὐδὲ ῥυτήρων ἀλλὰ λόγῳ διὰ συμβόλων εὐθύνοντες· ὧν οἱ πολλοὶ καὶ ἀγελαῖοι παντάπασιν ἀπείρως ἔχουσιν. οὐδὲ γὰρ οἱ πολλοὶ κύνες τῶν θηρατικῶν σημείων οὐδʼ οἱ πολλοὶ ἵπποι τῶν ἱππικῶν συνιᾶσιν ἀλλʼ οἱ μεμαθηκότες, εὐθὺς ἀπὸ σιγμοῦ τοῦ τυχόντος ἢ ποππυσμοῦ τὸ προσταττόμενον αἰσθανόμενοι, ῥᾳδίως εἰς ὃ δεῖ καθίστανται. φαίνεται δὲ γιγνώσκων καὶ Ὅμηρος ἣν λέγομεν διαφορὰν ἡμεῖς· τῶν γὰρ μάντεων οἰωνοπόλους τινὰς καλεῖ καὶ ἱερεῖς, ἑτέρους δὲ τῶν θεῶν αὐτῶν διαλεγομένων συνιέντας καὶ συμφρονοῦντας ἀποσημαίνειν οἴεται τὸ μέλλον, ἐν οἷς λέγει τῶν δʼ Ἕλενος, Πριάμοιο φίλος παῖς, ξύνθετο θυμῷ βουλήν, ἥ ῥα θεοῖσιν ἐφήνδανε μητιόωσι καί ὣς γὰρ ἐγὼν ὄπʼ ἄκουσα θεῶν αἰειγενετάων. ὥσπερ γὰρ τῶν βασιλέων καὶ τῶν στρατηγῶν τὴν διάνοιαν οἱ μὲν ἐκτὸς αἰσθάνονται καὶ γιγνώσκουσι πυρσοῖς τισι καὶ κηρύγμασι καὶ ὑπὸ σαλπίγγων, τοῖς δὲ πιστοῖς καὶ συνήθεσιν αὐτοὶ φράζουσιν· οὕτω τὸ θεῖον ὀλίγοις ἐντυγχάνει διʼ αὑτοῦ καὶ σπανίως, τοῖς δὲ πολλοῖς σημεῖα δίδωσιν, ἐξ ὧν ἡ λεγομένη μαντικὴ συνέστηκε. θεοὶ μὲν γὰρ οὖν ὀλίγων ἀνθρώπων κοσμοῦσι βίον, οὓς ἂν ἄκρως μακαρίους τε καὶ θείους ὡς ἀληθῶς ἀπεργάσασθαι βουληθῶσιν· αἱ δʼ ἀπηλλαγμέναι γενέσεως ψυχαὶ καὶ σχολάζουσαι τὸ λοιπὸν ἀπὸ σώματος, οἷον ἐλεύθεραι πάμπαν ἀφιέμεναι, δαίμονὲς εἰσιν ἀνθρώπων ἐπιμελεῖς καθʼ Ἡσίοδον. ὡς γὰρ ἀθλητὰς καταλύσαντας ἄσκησιν ὑπὸ γήρως οὐ τελέως ἀπολείπει τὸ φιλότιμον καὶ φιλοσώματον, ἀλλʼ ἑτέρους ἀσκοῦντας ὁρῶντες ἥδονται καὶ παρακαλοῦσι καὶ συμπαραθέουσιν· οὕτως οἱ πεπαυμένοι τῶν περὶ τὸν βίον ἀγώνων διʼ ἀρετὴν ψυχῆς γενόμενοι δαίμονες οὐ παντελῶς ἀτιμάζουσι τἀνταῦθα πράγματα καὶ λόγους καὶ σπουδάς, ἀλλὰ τοῖς ἐπὶ ταὐτὸ γυμναζομένοις τέλος εὐμενεῖς ὄντες καὶ συμφιλοτιμούμενοι πρὸς τὴν ἀρετήν, ἐγκελεύονται καὶ συνεξορμῶσιν, ὅταν ἐγγὺς ἢδη τῆς ἐλπίδος ἁμιλλωμένους καὶ ψαύοντας ὁρῶσιν. οὐ γὰρ οἷς ἔτυχε συμφέρεται τὸ δαιμόνιον· ἀλλʼ οἷον ἐπὶ τῶν νηχομένων ἐν θαλάττῃ τοὺς μὲν πελαγίους ἔτι καὶ πρόσω τῆς γῆς φερομένους οἱ ἐπὶ γῆς ἑστῶτες σιωπῇ θεῶνται μόνον, τοὺς δʼ ἐγγὺς ἤδη παραθέοντες καὶ παρεμβαίνοντες ἅμα καὶ χειρὶ καὶ φωνῇ βοηθοῦντες ἀνασῴζουσιν οὕτως, ὦ […] τοῦ δαιμονίου ὁ τρόπος […] ἡμᾶς βαπτιζομένους ὑπὸ τῶν πραγμάτων, καὶ σώματα πολλὰ καθάπερ ὀχήματα μεταλαμβάνοντας, αὐτοὺς ἐξαμιλλᾶσθαι καὶ μακροθυμεῖν, διʼ οἰκείας πειρωμένους ἀρετῆς σῴζεσθαι καὶ τυγχάνειν λιμένος. ἥτις δʼ ἂν ἤδη διὰ μυρίων γενέσεων ἠγωνισμένη μακροὺς ἀγῶνας εὖ καὶ προθύμως ψυχή, τῆς περιόδου συμπεραινομένης κινδυνεύουσα καὶ φιλοτιμουμένη περὶ τὴν ἑκβασιν ἱδρῶτι πολλῷ ἄνω προσφέρηται, ταύτῃ τὸν οἰκεῖον οὐ νεμεσᾷ δαίμονα βοηθεῖν ὁ θεὸς ἀλλʼ ἀφίησι τῷ προθυμουμένῳ προθυμεῖται δʼ ἄλλος ἄλλην ἀνασῴζειν ἐγκελευόμενος· ἡ δὲ συνακούει διὰ τὸ πλησιάζειν καὶ σῴζεται μὴ πειθομένη δέ, ἀπολιπόντος τοῦ δαίμονος, οὐκ εὐτυχῶς ἀπαλλάσσει.

25Bunlar söylenince Epameinondas bana bakıp, "Kaphisias, senin artık gymnasiuma gitme ve arkadaşlarını yalnız bırakmama vaktin gelmiş sayılır," dedi. "Biz Theanor'la ilgileneceğiz, ne zaman istersek toplantıyı dağıtırız." "Öyle yapalım," dedim, "ama sanırım Theokritos benimle ve Galaxidoros'la birlikte seninle biraz konuşmak istiyor." "Hayırlısı olsun, konuşsun," dedi ve kalkıp revakın köşesine gitti. Onu çevreleyip işe çağırmaya çalıştık. O ise sürgünlerin dönüş gününü çok iyi bildiğini, Gorgidas'la birlikte dostlarla o an için anlaştığını söyledi. Ama büyük bir zorunluluk olmadıkça hiçbir vatandaşı muhakemesiz öldürmeyecekti. Ayrıca, halka karşı da Thebailılardan bazılarının bu olaylarda suçsuz ve temiz kalması uygun olurdu; onlar halka daha az kuşku uyandırarak en iyi şeyi öğütleyebilirlerdi. Biz de bunu uygun bulduk. O yeniden Simmias'ın yanına çekildi; biz de gymnasiuma inip dostlarla görüştük. Güreşirken herkes bir diğerini yakalayıp bir şeyler soruyor, bir şeyler söylüyor ve işe hazırlanıyordu. Arkhias ve Philippos'un adamlarının da yağlanmış olarak yemeğe gittiğini gördük. Çünkü Phyllidas, Amphitheos'u önceden öldürmelerinden korktuğu için, Lysanoridas'ı yolcu ettikten hemen sonra Arkhias'ı karşılamış, arzuladığı [...] kadının içkiye geleceği umudunu verip onu ve her zamanki ahlaksızlık arkadaşlarını gevşemeye ve eğlenceye razı etmişti.

25

τούτων εἰρημένων, ὁ Ἐπαμεινώνδας ἀποβλέψας εἰς ἐμὲ σοὶ μέν. εἶπεν ὦ Καφεισία, σχεδὸν ὥρα βαδίζειν εἰς τὸ γυμνάσιον ἤδη καὶ μὴ ἀπολείπειν τοὺς συνήθεις ἡμεῖς δὲ Θεάνορος ἐπιμελησόμεθα, διαλύσαντες ὅταν δοκῇ τὴν συνουσίαν κἀγώ ταῦτʼ ἔφην πράττωμεν· ἀλλὰ μικρὸν οἶμαί τι μετʼ ἐμοῦ καὶ Γαλαξιδώρου βούλεταί σοι διαλεχθῆναι οὑτοσὶ Θεόκριτος. ἀγαθῇ τύχῃ εἶπε διαλεγέσθω· καὶ προῆγεν ἀναστὰς εἰς τὸ ἐπικάμπειον τῆς στοᾶς. καὶ ἡμεῖς περισχόντες αὐτὸν ἐπεχειροῦμεν παρακαλεῖν ἐπὶ τὴν πρᾶξιν. ὁ δὲ καὶ τὴν ἡμέραν ἔφη πάνυ σαφῶς εἰδέναι τῆς καθόδου τῶν φυγάδων, καὶ συντετάχθαι μετὰ Γοργίδου τοῖς φίλοις πρὸς τὸν καιρόν· ἀποκτενεῖν δὲ τῶν πολιτῶν ἄκριτον οὐδένα, μὴ μεγάλης ἀνάγκης γενομένης· ἄλλως δὲ καὶ πρὸς τὸ πλῆθος ἁρμόζειν τὸ Θηβαίων εἶναί τινας ἀναιτίους καὶ καθαροὺς τῶν πεπραγμένων, οἳ μᾶλλον ἕξουσιν ἀνυπόπτως πρὸς τὸν δῆμον ὡς ἀπὸ τοῦ βελτίστου παραινοῦντες, ἐδόκει ταῦθʼ ἡμῖν. κἀκεῖνος μὲν ἀνεχώρησεν αὖθις ὡς τοὺς περὶ Σιμμίαν· ἡμεῖς δὲ καταβάντες εἰς τὸ γυμνάσιον ἐνετυγχάνομεν τοῖς φίλοις, καὶ διαλαμβάνων ἄλλος ἄλλον ἐν τῷ συμπαλαίειν τὰ μὲν ἐπυνθάνετο τὰ δʼ ἔφραζε καὶ συνετάττετο πρὸς τὴν πρᾶξιν. ἑωρῶμεν δὲ καὶ τοὺς περὶ Ἀρχίαν καὶ Φίλιππον ἀληλιμμένους ἀπιόντας ἐπὶ τὸ δεῖπνον. ὁ γὰρ Φυλλίδας, δεδιὼς μὴ τὸν Ἀμφίθεον προανέλωσιν, εὐθὺς ἀπὸ τῆς Λυσανορίδου προπομπῆς τὸν Ἀρχίαν δεξάμενος καὶ περὶ τῆς […] γυναικός, ἧς ἐπιθυμῶν ἐτύγχανεν, εἰς ἐλπίδας ἐμβαλὼν, ὡς ἀφιξομένης εἰς τὸν πότον, ἔπεισε πρὸς ῥᾳθυμίαν καὶ ἄνεσιν τραπέσθαι μετὰ τῶν εἰωθότων αὐτῷ συνακολασταίνειν.

26Akşam olunca rüzgâr çıkıp soğuğu artırdı. Bu yüzden çoğu kişi evlerine daha erken çekildi. Biz Damokleidas, Pelopidas ve Theopompos'la karşılaşıp onları aldık, başkaları da başkalarını; çünkü Kithairon'u aşar aşmaz ayrılmışlardı ve kötü hava yüzlerini örterek şehirden korkusuzca geçmelerine imkân verdi. Bazıları kapılardan girerken gök gürlemeden sağ taraftan bir şimşek çaktı; bu işaret, işin hem parlak hem tehlikesiz olacağını göstererek güvenlik ve şan için iyi görüldü.

26

ὀψὲ δʼ ἤδη τό τε ψῦχος ἐπέτεινε πνεύματος γενομένου, καὶ διὰ τοῦτο τῶν πολλῶν τάχιον εἰς τὰς οἰκίας ἀνακεχωρηκότων, ἡμεῖς μὲν τοὺς περὶ Δαμοκλείδαν καὶ Πελοπίδαν καὶ Θεόπομπον ἐντυχόντες ἀνελαμβάνομεν, ἄλλοι δʼ ἄλλους· ἐσχίσθησαν γὰρ εὐθὺς ὑπερβαλόντες τὸν Κιθαιρῶνα, καὶ παρέσχεν αὐτοῖς; ὁ χειμὼν τὰ πρόσωπα συγκεκαλυμμένοις ἀδεῶς διελθεῖν τὴν πόλιν ἐνίοις δʼ ἐπήστραψε δεξιὸν ἄνευ βροντῆς εἰσιοῦσι διὰ τῶν πυλῶν· καὶ τὸ σημεῖον ἐδόκει καλὸν πρὸς ἀσφάλειαν καὶ δόξαν, ὡς λαμπρῶν ἀκινδύνων δὲ τῶν πράξεων ἐσομένων.

27Hepimiz içeri girdiğimizde sayımız kırk sekizdi. Theokritos küçük bir odada tek başına kurban keserken kapı şiddetle çalındı. Biraz sonra biri gelip, Arkhias'ın iki hizmetkârının Kharon'a acele gönderilip dış kapıyı çaldığını, açılmasını buyurduğunu ve geç cevap verildiği için kızdığını bildirdi. Kharon telaşlandı, hemen onlara açılmasını söyledi. Kendisi de sanki kurban kesmiş ve içiyormuş gibi başında çelenkle karşılarına çıkıp hizmetkârlara ne istediklerini sordu. Biri, "Arkhias ve Philippos bizi gönderdiler, hemen yanlarına gelmeni istiyorlar," dedi. Kharon, bu saatte neden çağrıldığını, yeni bir şey olup olmadığını sorunca, hizmetkâr "Başka bir şey bilmiyoruz," dedi, "ama onlara ne diyelim?" "Zeus aşkına," dedi Kharon, "çelengi bırakıp pelerinimi alıp geliyorum. Sizinle yürürsem götürülüyormuşum gibi bazılarını telaşlandırırım." "Öyle yap," dediler, "çünkü biz de şehrin altındaki muhafızlara yöneticilerden bir buyruk götürmeliyiz." Gittiler. Kharon yanımıza gelip bunu anlatınca herkesi dehşet kapladı, ihbar edildiğimizi sandık. Çoğu Hipposthenidas'tan kuşkulanıyordu: Khlidon aracılığıyla dönüşü engellemeye çalışmış, başaramayınca ve tehlike yaklaşınca korkudan işi ele vermiş olabilirdi. Çünkü ötekilerle birlikte eve gelmemişti ve tamamen kötü ve dönek bir adam gibi görünüyordu. Yine de hepimiz Kharon'un gitmesi ve yöneticilerin çağrısına uyması gerektiğini düşündük. Kharon oğlunu çağırdı. Oğlu, Arkhidamos, Thebai'nin en güzel çocuğu ve gymnasiumda en çalışkan olanıydı; aşağı yukarı on beş yaşındaydı, ama güç ve boy bakımından yaşıtlarından çok üstündü. Kharon, "Bu, baylar," dedi, "bildiğiniz gibi tek ve sevgili çocuğumdur. Tanrılar ve daimōnlar adına rica ederek onu size teslim ediyorum. Sizi satarsam, onu öldürün, bizi esirgemeyin. Bundan sonra, iyi adamlar, başınıza gelene karşı durun, bedenlerinizi korkakça ve şerefsizce en utanç verici adamların öldürmesine bırakmayın, kendinizi savunun, psykhēlerinizi vatana yenilmez olarak saklayın." Kharon bunları söyleyince onun yüce gönüllülüğüne ve soyluluğuna hayran kaldık, ama kuşkulandığı için kızdık ve çocuğu götürmesini söyledik. Pelopidas, "Bütün olarak, Kharon," dedi, "oğlunu başka bir eve göndermemekle iyi düşünmüş görünmüyorsun. Neden bizimle yakalanıp tehlikeye girsin? Şimdi de gönderilmeli ki, başımıza bir şey gelirse tiranlara karşı öcümüzü alacak soylu biri yetişsin." "Olmaz," dedi Kharon, "burada kalacak ve sizinle tehlikeyi paylaşacak. Düşmanın eline düşmek ona da yakışmaz. Yaşının üstünde cesaret göster, oğlum, zorunlu mücadeleleri tat ve bu kadar iyi vatandaşla birlikte özgürlük ve aretē için tehlikeye atıl. Daha çok umut var ve herhalde tanrılardan biri adalet için mücadele etmemizi gözetiyor."

27

ὡς οὖν ἅπαντες ἔνδον ἦμεν, πεντήκοντα δυεῖν δέοντες, ἤδη τοῦ Θεοκρίτου καθʼ ἑαυτὸν ἐν οἰκίσκῳ τινὶ σφαγιαζομένου, πολὺς ἦν τῆς θύρας ἀραγμός· καὶ μετὰ μικρὸν ἧκέ τις ἀγγέλλων ὑπηρέτας τοῦ Ἀρχίου δύο κόπτειν τὴν αὔλειον ἀπεσταλμένους σπουδῇ πρὸς Χάρωνα, καὶ κελεύειν ἀνοίγειν καὶ ἀγανακτεῖν, βράδιον ὑπακουόντων. θορυβηθεὶς οὖν ὁ Χάρων, ἐκείνοις μὲν εὐθὺς ἀνοιγνύναι προσέταξεν, αὐτὸς δʼ ἀπαντήσας ἔχων στέφανον ὡς τεθυκὼς καὶ πίνων, ἐπυνθάνετο τῶν ὑπηρετῶν ὅ τι βούλοιντο. λέγει δʼ ἅτερος Ἀρχίας καὶ Φίλιππος ἔπεμψαν ἡμᾶς κελεύοντες ὡς τάχιστὰ σʼ ἣκειν πρὸς αὐτούς. ἐρομένου τοῦ Χάρωνος, τίς ἡ σπουδὴ τῆς τηνικαῦτα μεταπέμψεως αὐτοῦ καὶ μή τι καινότερον, οὐδὲν ἴσμεν ὁ ὑπηρέτης ἔφη πλέον· ἀλλὰ τί λέγωμεν αὐτοῖς; ὅτι νὴ Δίʼ εἶπεν ὁ Χάρων θεὶς τὸν στέφανον ἢδη καὶ λαβὼν τὸ ἱμάτιον ἕπομαι μεθʼ ὑμῶν γὰρ τηνικαῦτα βαδίζων διαταράξω τινὰς ὡς· ἀγόμενος. οὕτως ἔφησαν ποίει καὶ γὰρ ἡμᾶς δεῖ τοῖς ὑπὸ πόλιν φρουροῖς κομίσαι τι πρόσταγμα παρὰ τῶν ἀρχόντων ἐκεῖνοι μὲν οὖν ᾤχοντο. τοῦ δὲ Χάρωνος εἰσελθόντος; πρὸς ἡμᾶς καὶ ταῦτα φράσαντος, ἔκπληξις ἅπαντας ἔσχεν οἰομένους μεμηνῦσθαι καὶ τὸν Ἱπποσθενείδαν ὑπενόουν οἱ πλεῖστοι, κωλῦσαι μὲν ἐπιχειρήσαντα τὴν κάθοδον διὰ τοῦ Χλίδωνος, ἐπεὶ δʼ ἀπέτυχε καὶ συνῆπται τῷ καιρῷ τὸ δεινόν, ἐξενηνοχέναι πιθανὸν ὄντα τὴν πρᾶξιν ὑπὸ δέους· οὐ γὰρ ἀφίκετο μετὰ τῶν ἄλλων εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλʼ ὅλως ἐδόκει πονηρὸς γεγονέναι καὶ παλίμβολος οὐ μὴν ἀλλὰ τόν γε Χάρωνα πάντες ᾠόμεθα χρῆναι βαδίζειν καὶ ὑπακούειν τοῖς ἄρχουσι καλούμενον. ὁ δὲ κελεύσας τὸν υἱὸν ἐλθεῖν κάλλιστον ὄντα Θηβαίων, ὦ Ἀρχίδαμε, παῖδα καὶ φιλοπονώτατον περὶ τὰ γυμνάσια, πεντεκαιδεκέτη μὲν σχεδὸν πολὺ δὲ ῥώμῃ καὶ μεγέθει διαφέροντα τῶν ὁμηλίκων, οὗτος εἶπεν ὦ ἄνδρες, ἐμοὶ μόνος ἐστὶ καὶ ἀγαπητός, ὥσπερ ἴστε· τοῦτον ὑμῖν παραδίδωμι πρὸς θεῶν ἅπασι πρὸς δαιμόνων ἐπισκήπτων· εἰ φανείην ἐγὼ πονηρὸς περὶ ὑμᾶς, ἀποκτείνατε, μὴ φείσησθʼ ἡμῶν· τὸ δὲ λοιπόν, ὦ ἄνδρες ἀγαθοί, πρὸς τὸ συμπεσὸν ἀντιτάξασθε, μὴ πρόησθε τὰ σώματα διαφθεῖραι τοῖς αἰσχίστοις ἀνάνδρως καὶ ἀκλεῶς, ἀλλʼ ἀμύνασθε τὰς ψυχὰς ἀηττήτους τῇ πατρίδι φυλάττοντες· ταῦτα τοῦ Χάρωνος λέγοντος, τὸ μὲν φρόνημα καὶ τὴν καλοκἀγαθίαν ἐθαυμάζομεν, πρὸς δὲ τὴν ὑποψίαν ἠγανακτοῦμεν καὶ ἀπάγειν ἐκελεύομεν τὸν παῖδα. τὸ δʼ ὅλον εἶπεν ὁ Πελοπίδας οὐδʼ εὖ βεβουλεῦσθαι δοκεῖς ἡμῖν, ὦ Χάρων, μὴ μεταστησάμενος εἰς οἰκίαν ἑτέραν τὸν υἱόν· τί γὰρ αὐτὸν δεῖ κινδυνεύειν μεθʼ ἡμῶν ἐγκαταλαμβανόμενον; καὶ νῦν ἐκπεμπτέος, ἵνʼ ἡμῖν, ἐάν τι πάσχωμεν, εὐγενὴς ὑποτρέφηται τιμωρὸς; ἐπὶ τοὺς τυράννους. οὐκ ἔστιν εἶπεν ὁ Χάρων ἀλλʼ αὐτοῦ παραμενεῖ καὶ κινδυνεύσει μεθʼ ὑμῶν· οὐδὲ γὰρ τούτῳ καλὸν ὑποχείριον γενέσθαι τοῖς ἐχθροῖς ἀλλὰ τόλμα παρʼ ἡλικίαν, ὦ παῖ, γευόμενος ἄθλων ἀναγκαίων, καὶ κινδύνευε μετὰ πολλῶν καὶ ἀγαθῶν πολιτῶν ὑπὲρ ἐλευθερίας καὶ ἀρετῆς· πολλὴ δʼ ἐλπὶς ἔτι λείπεται· καὶ πού τις ἐφορᾷ θεῶν ἡμᾶς ἀγωνιζομένους περὶ τῶν δικαίων.

28Adamın sözleri üzerine, Arkhidamos, çoğumuzun gözleri yaşardı. Kendisi ise yaşsız ve sarsılmaz bir halde oğlunu Pelopidas'a teslim etti, her birimizin elini sıkıp cesaret vererek kapıdan çıktı. Çocuğun kendisinin neşesine ve tehlike karşısındaki korkusuzluğuna daha da hayran kalırdın: Neoptolemos gibi ne sarardı ne ürperdi, Pelopidas'ın kılıcını çekip inceliyordu. Bu sırada dostlardan Diotonos oğlu Kephisodoros yanımıza geldi; elinde kılıç, altında demir bir zırh vardı. Arkhias'ın Kharon'u çağırdığını duyunca geciktiğimiz için bizi suçladı ve hemen evlere yürümemiz için kışkırttı. Onların üstüne erkenden düşerdik; değilse, onları dağınık ve düzensizken açıkta karşılamak, bir odaya kapanıp düşmanca bir arı kovanı gibi yakalanmayı beklemekten daha iyiydi. Kâhin Theokritos da teşvik ediyordu, çünkü kurban işaretleri ona kurtuluşu gösteriyor, güzel ve güvence veren işaretler çıkıyordu.

28

δάκρυα πολλοῖς ἐπῆλθεν ἡμῶν, ὦ Ἀρχίδαμε, πρὸς τοὺς λόγους τἀνδρός· αὐτὸς δʼ ἄδακρυς καὶ ἄτεγκτος ἐγχειρίσας Πελοπίδᾳ τὸν υἱὸν ἐχώρει διὰ θυρῶν δεξιούμενος ἕκαστον ἡμῶν καὶ παραθαρρύνων. ἔτι δὲ μᾶλλον ἂν ἠγάσω τοῦ παιδος αὐτοῦ τὴν φαιδρότητα καὶ τὸ ἀδεὲς πρὸς τὸν κίνδυνον, ὥσπερ τοῦ Νεοπτολέμου, μήτʼ ὠχριάσαντος μήτʼ ἐκπλαγέντος, ἀλλʼ ἕλκοντος τὸ ξίφος τοῦ Πελοπίδου καὶ καταμανθάνοντος. ἐν τούτῳ, Κηφισοδώρῳ Διότονος, εἷς τῶν φίλων, παρῆν πρὸς ἡμᾶς ξίφος ἔχων καὶ θώρακα σιδηροῦν ὑπενδεδυμένος καὶ πυθόμενος τὴν Χάρωνος ὑπʼ Ἀρχίου μετάπεμψιν ᾐτιᾶτο τὴν μέλλησιν ἡμῶν, καὶ παρώξυνεν εὐθὺς ἐπὶ τὰς οἰκίας βαδίζειν· φθήσεσθαι γὰρ ἐμπεσόντας αὐτοῖς· εἰ δὲ μή, βέλτιον εἶναι προελθόντας ἐν ὑπαίθρῳ συμπλέκεσθαι, πρὸς ἀλλήλους ἀσυντάκτους καὶ σποράδας, ἢ μένειν ἐν οἰκίσκῳ καθείρξαντας αὑτοὺς ὥσπερ σμῆνος ἐξαιρεθησομένους ὑπὸ τῶν πολεμίων. ἐνῆγε δὲ καὶ ὁ μάντις Θεόκριτος, ὡς τῶν ἱερῶν σωτηρίων καὶ καλῶν καὶ πρὸς ἀσφάλειαν ἐχεγγύων αὐτῷ γεγονότων.

29Biz silahlanıp sıraya girerken Kharon neşeli bir yüzle ve gülümseyerek geri geldi; bize bakıp cesaret verdi, korkulacak bir şey olmadığını ve işin yolunda gittiğini söyledi. "Arkhias ve Philippos," dedi, "beni çağırdıklarını duyunca, sarhoşluktan ağırlaşmış, bedenleri gibi psykhēleri de gevşemiş olarak, güçlükle kalkıp kapıya çıktılar. Arkhias, 'Kharon, sürgünlerin şehre sızıp saklandığını duyuyoruz,' deyince çok telaşlandım ve 'Nerede ve kim oldukları söyleniyor?' diye sordum. Arkhias, 'Bilmiyoruz,' dedi, 'seni de bu yüzden çağırdık, daha açık bir şey duymuş olabilirsin.' Sanki bir darbeden biraz kendime gelir gibi düşündüm: ihbar sağlam değildi ve işi bilenlerden hiçbiri ele vermemişti; çünkü iyi bilen biri ihbar etseydi evi de bilirlerdi. Demek ki şehirde dolaşan bir şüphe ya da belirsiz bir söylenti onlara ulaşmıştı. Bu yüzden Arkhias'a dedim ki: 'Androkleidas sağken böyle söylentilerin sık sık boşuna yayıldığını ve yalan haberlerin bizi rahatsız ettiğini biliyorum. Şimdi böyle bir şey duymadım, Arkhias. Ama istersen araştırırım, dikkate değer bir şey öğrenirsem sizden gizlemem.' Phyllidas, 'Elbette, Kharon,' dedi, 'bu konuda hiçbir şeyi araştırmadan ve öğrenmeden bırakma. Neden hiçbir şeyi küçümsemeyip her şeyi gözetmeyelim ki? Öngörü ve güvenlik güzel şeydir.' Bunu söyleyerek Arkhias'ı içki içtikleri odaya geri götürdü. Ama gecikmeyelim, baylar; tanrılara dua edip çıkalım." Kharon bunları söyleyince tanrılara dua ettik ve birbirimize cesaret verdik.

29

ὁπλιζομένων δʼ ἡμῶν καὶ συνταττομένων, αὖθις ἀφικνεῖται Χάρων ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ καὶ μειδιῶν καὶ προσβλέπων εἰς ἡμᾶς θαρρεῖν ἐκέλευεν, ὡς δεινοῦ μηδενὸς ὄντος ἀλλὰ τῆς πράξεως ὁδῷ βαδιζούσης. ὁ γὰρ Ἀρχίας, ἔφη, καὶ ὁ Φίλιππος ὡς ἤκουσαν ἥκειν ἐμὲ κεκλημένον, ἤδη βαρεῖς ὑπὸ τῆς μέθης ὄντες καὶ συνεκλελυμένοι τοῖς σώμασι τὰς ψυχάς,· μόλις διαναστάντες ἔξω προῆλθον ἐπὶ τὰς θύρας. εἰπόντος δὲ τοῦ Ἀρχίου φυγάδας, ὦ Χάρων, ἀκούομεν ἐν τῇ πόλει κρύπτεσθαι παρεισελθόντας οὐ μετρίως ἐγὼ διαταραχθείς ποῦ δʼ εἶπον εἶναι λέγονται καὶ τίνες; ἀγνοοῦμεν ὁ Ἀρχίας εἶπε· καί σε τούτου χάριν ἐλθεῖν ἐκελεύσαμεν, εἰ δή τι τυγχάνοις σαφέστερον ἀκηκοώς. κἀγὼ μικρὸν ὥσπερ ἐκ πληγῆς ἀναφέρων τὴν διάνοιαν ἐλογιζόμην λόγον εἶναι τὴν μήνυσιν οὐ βέβαιον, οὐδʼ ὑπὸ τῶν συνειδότων ἐξενηνέχθαι τὴν πρᾶξιν οὐδενός· οὐ γὰρ ἂν ἀγνοεῖν τὴν,οἰκίαν αὐτούς, εἴ τις εἰδὼς ἀκριβῶς ἐμήνυεν· ἄλλως δʼ ὑποψίαν ἢ λόγον ἄσημον ἐν τῇ πόλει περιφερόμενον ἥκειν εἰς ἐκείνους. εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν ὅτι ʽ ζῶντος μὲν Ἀνδροκλείδου πολλάκις ἐπίσταμαι φήμας τοιαύτας ῥυείσας διακενῆς καὶ λόγους ψευδεῖς ἐνοχλήσαντας ἡμῖν· νυνὶ δʼ ἔφην οὐδὲν ἀκήκοα τοιοῦτον, ὦ Ἀρχία σκέψομαι δὲ τὸν λόγον, εἰ κελεύεις· κἂν πύθωμαί τι φροντίδος ἄξιον, οὐ λήσεται ὑμᾶς. πάνυ μὲν οὖν ὁ Φυλλίδας εἶπε μηδέν, ὦ Χάρων, ἀδιερεύνητον μηδʼ ἄπυστον ὑπὲρ τούτων ἀπολίπῃς· τί γὰρ κωλύει μηδενὸς καταφρονεῖν ἀλλὰ πάντα φυλάττεσθαι καὶ προσέχειν; καλὸν γὰρ ἡ πρόνοια καὶ τὸ ἀσφαλές ἅμα δὲ τὸν Ἀρχίαν ὑπολαβὼν ἀπῆγεν εἰς τὸν οἶκον, ἐν ᾧ πίνοντες τυγχάνουσιν. ἀλλὰ μὴ μέλλωμεν, ἄνδρες ἔφη, προσευξάμενοι δὲ τοῖς θεοῖς ἐξίωμεν. ταῦτα τοῦ Χάρωνος εἰπόντος, εὐχόμεθα τοῖς θεοῖς καὶ παρεκαλοῦμεν ἀλλήλους.

30İnsanların genellikle akşam yemeğinde olduğu saatti. Rüzgâr daha da sertleşmiş, ince yağmurla karışık kar yağmaya başlamıştı. Bu yüzden geçtiğimiz sokaklar bomboştu. Birbirine yakın oturan Leontidas ve Hypates için görevlendirilenler pelerinleriyle, silah olarak yalnız birer kılıçla çıktılar; aralarında Pelopidas, Damokleidas ve Kephisodoros vardı. Arkhias'ın üstüne gidecek olan Kharon, Melon ve yanındakiler göğüs zırhı giymiş, başlarına köknar ve çam dallarından gür çelenkler takmışlardı; bazıları kadın tuniği giyerek kadınlarla âlem yapan sarhoşları taklit ediyordu. Ama, Arkhidamos, kötü talih düşmanların yumuşaklığını ve bilgisizliğini cesaretimizle ve hazırlıklarımızla eşitleyerek işimizi baştan beri bir dram gibi tehlikeli sahnelerle süslediği gibi, işin tam ortasında da beklenmedik bir dönüşün ivedi ve korkunç mücadelesini önümüze çıkardı. Kharon, Arkhias ve Philippos'un adamlarını ikna edip eve dönmüş, bizi işe hazırlıyordu. O sırada buradan, sizden, hierophant Arkhias'tan o Arkhias'a, dostuna ve konuk dostuna bir mektup geldi; görünüşe göre sürgünlerin dönüşünü, kurdukları tuzağı, girdikleri evi ve işbirlikçilerini bildiriyordu. Ama sarhoşluğa boğulmuş ve kadınları bekleme heyecanıyla aklı başından gitmiş Arkhias mektubu aldı. Mektubu getiren "Sana önemli şeyler yazılmış" deyince, "Önemli şeyler yarına" dedi. Mektubu yastığının altına koydu, kadeh isteyip doldurulmasını buyurdu ve Phyllidas'ı sürekli kapıya gönderip kadınların gelip gelmediğini kolluyordu.

30

ὥρα μὲν οὖν ἦν καθʼ ἣν ἅνθρωποι μάλιστα περὶ δεῖπνόν εἰσι, τὸ δὲ πνεῦμα μᾶλλον ἐπιτεῖνον ἤδη νιφετὸν ὑπεκίνει ψεκάδι λεπτῇ μεμιγμένον· ὥστε πολλὴν ἐρημίαν εἶναι διὰ τῶν στενωπῶν διεξιοῦσιν. οἱ μὲν οὖν ἐπὶ τὸν Λεοντίδην καὶ τὸν Ὑπάτην ταχθέντες ἐγγὺς ἀλλήλων οἰκοῦντας, ἐν ἱματίοις ἐξῄεσαν ἔχοντες οὐδὲν ἕτερον τῶν ὅπλων ἢ μάχαιραν ἕκαστος (ἐν δὲ τούτοις ἦν καὶ Πελοπίδας καὶ Δαμοκλείδας καὶ Κηφισόδωρος)· Χάρων δὲ καὶ Μέλων καὶ οἱ μετʼ αὐτῶν ἐπιτίθεσθαι τοῖς περὶ Ἀρχίαν μέλλοντες, ἡμιθωράκια ἐνδεδυμένοι καὶ στεφάνους δασεῖς ἔχοντες, οἱ μὲν ἐλάτης οἱ δὲ πεύκης ἔνιοι δὲ καὶ χιτώνια τῶν γυναικείων ἀμπεχόμενοι, μεθύοντας ἀπομιμούμενοι κώμῳ χρωμένους μετὰ γυναικῶν. ἡ δὲ χείρων, ὦ Ἀρχίδαμε, τύχη καὶ τὰς τῶν πολεμίων μαλακίας καὶ ἀγνοίας ταῖς ἡμετέραις ἐπανισοῦσα τόλμαις καὶ παρασκευαῖς, καὶ καθάπερ δρᾶμα τὴν πρᾶξιν ἡμῶν ἀπʼ ἀρχῆς διαποικίλλουσα κινδυνώδεσιν ἐπεισοδίοις, εἰς αὐτὸ συνέδραμε τὸ ἔργον, ὀξὺν ἐπιφέρουσα καὶ δεινὸν ἀνελπίστου περιπετείας ἀγῶνα. τοῦ γὰρ Χάρωνος ὡς ἀνέπεισε τοὺς περὶ Ἀρχίαν καὶ Φίλιππον ἀναχωρήσαντος οἴκαδε καὶ διασκευάζοντος ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πρᾶξιν, ἧκεν ἐνθένδε παρʼ ὑμῶν ἐπιστολὴ παρʼ Ἀρχίου τοῦ ἱεροφάντου πρὸς Ἀρχίαν ἐκεῖνον, ὄντα φίλον αὐτῷ καὶ ξένον, ὡς ἔοικεν, ἐξαγγέλλουσα τὴν κάθοδον καὶ τὴν ἐπιβουλὴν τῶν φυγάδων καὶ τὴν οἰκίαν, εἰς ἣν παρεληλύθεισαν, καὶ τοὺς συμπράττοντας αὐτοῖς. ἢδη δʼ καὶ τῇ μέθῃ κατακεκλυσμένος Ἀρχίας καὶ τῇ προσδοκίᾳ τῶν γυναικῶν ἀνεπτοημένος, ἐδέξατο μὲν τὴν ἐπιστολήν, τοῦ δὲ γραμματοφόρου φήσαντος ὑπέρ τινων σπουδαίων αὐτῷ γεγράφθαι· τὰ σπουδαῖα τοίνυν εἰς αὔριον ἔφη. καὶ τὴν μὲν ἐπιστολὴν ὑπέθηκεν ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον, αἰτήσας δὲ ποτήριον ἐκέλευσεν ἐγχεῖν, καὶ τὸν Φυλλίδαν ἐξέπεμπε συνεχῶς ἐπὶ θύρας σκεψόμενον εἰ τὰ γύναια πρόσεισι.

31Bu umut içkiyi sürdürürken biz varıp kölelerin arasından hemen erkekler odasına daldık, kapıda bir an durup yatanların her birine baktık. Çelenklerimizin ve giysilerimizin görünüşü gelişimizi yanlış anlattığı için bir sessizlik oldu. Melon elini kılıcının kabzasına atarak ortadan ilerleyince, kurayla seçilmiş yönetici Kabirikhos yanından geçerken onun kolunu tutup çekti ve "Bu Melon değil mi, Phyllidas?" diye bağırdı. Melon kılıcını çekerek kendini kurtardı ve güçlükle kalkmaya çalışan Arkhias'ın üzerine atılıp ölene dek vurdu. Philippos'u Kharon boynundan yaraladı, Philippos yanındaki kadehlerle kendini savunurken Lysitheos onu yatağından yere düşürüp öldürdü. Biz Kabirikhos'u yatıştırmaya çalıştık: tiranlara yardım etmesin, vatanı için tanrılara kutsanmış bir adam olarak vatanı kurtarmaya katılsın dedik. Ama şarap yüzünden aklıyla yararlı olana kolayca çekilemiyordu; sersem ve şaşkın bir halde kalkıyor, bizim yöneticilerin âdet gereği hep taşıdığı mızrağı uç öne gelecek şekilde uzatıyordu. Mızrağı ortasından yakalayıp başının üstüne kaldırdım ve bırakıp kendini kurtarmasını, yoksa öleceğini bağırdım. Theopompos sağına geçip kılıcıyla ona vurdu ve "Dalkavukluk ettiklerinle burada yat," dedi. "Özgür Thebai'de çelenk takmayacaksın, düşmanlar için dua ederek vatanı defalarca lanetlediğin tanrılara artık kurban kesmeyeceksin." Kabirikhos düşünce, orada bulunan Theokritos kutsal mızrağı kandan çekip aldı. Kölelerden karşı koymaya kalkışan azını öldürdük, sessiz kalanları ise, dostların işinin iyi gidip gitmediğini öğrenmeden kaçıp olayı yaymasınlar diye erkekler odasına kilitledik.

31

τοιαύτης δὲ τὸν πότον ἐλπίδος διαπαιδαγωγησάσης, προσμίξαντες ἡμεῖς καὶ διὰ τῶν οἰκετῶν εὐθὺς ὠσάμενοι πρὸς τὸν ἀνδρῶνα, μικρὸν ἐπὶ ταῖς θύραις ἔστημεν ἐφορῶντες τῶν κατακειμένων ἕκαστον. ἡ μὲν οὖν τῶν στεφάνων καὶ τῆς ἐσθῆτος ὄψις παραλογιζομένη τὴν ἐπιδημίαν ἡμῶν σιγὴν ἐποίησεν· ἐπεὶ δὲ πρῶτος ὁ Μέλων ὥρμησε διὰ μέσου τὴν χεῖρα τῇ λαβῇ τοῦ ξίφους ἐπιβεβληκώς, Καβίριχος ὁ κυαμευτὸς ἄρχων τοῦ βραχίονος αὐτὸν παραπορευόμενον ἀντισπάσας, ἀνεβόησεν οὐ Μέλων οὗτος, ὦ Φυλλίδα; τούτου μὲν οὖν ἐξέκρουσε τὴν ἐπιβουλὴν ἅμα τὸ ξίφος· ἀνέλκων, διανιστάμενον δὲ χαλεπῶς τὸν Ἀρχίαν ἐπιδραμὼν οὐκ ἀνῆκε παίων ἕως ἀπέκτεινε. τὸν δὲ Φίλιππον ἔτρωσε μὲν Χάρων παρὰ τὸν τράχηλον ἀμυνόμενον δὲ τοῖς παρακειμένοις ἐκπώμασιν, ὁ Λυσίθεος ἀπὸ τῆς κλίνης χαμαὶ καταβαλὼν ἀνεῖλε. τὸν δὲ Καβίριχον ἡμεῖς κατεπραΰνομεν, ἀξιοῦντες μὴ τοῖς τυράννοις βοηθεῖν ἀλλὰ τὴν πατρίδα συνελευθεροῦν, ἱερὸν ὄντα καὶ τοῖς θεοῖς καθωσιωμένον ὑπὲρ αὐτῆς. ὡς δὲ καὶ διὰ τὸν οἶνον οὐκ ἦν εὐπαρακόμιστος τῷ λογισμῷ πρὸς τὸ συμφέρον ἀλλὰ μετέωρος καὶ τεταραγμένος ἀνίστατο, καὶ τὸ δόρυ προεβάλλετο κατʼ αἰχμήν, ὅπερ ἐξ ἔθους ἀεὶ φοροῦσιν οἱ παρʼ ἡμῖν ἄρχοντες ἐγὼ μὲν ἐκ μέσου διαλαβὼν τὸ δόρυ καὶ μετεωρίσας ὑπὲρ κεφαλῆς, ἐβόων ἀφεῖναι καὶ σῴζειν ἑαυτόν, εἰ δὲ μκή, πεπλήξεσθαι, Θεόπομπος δὲ παραστὰς ἐκ δεξιῶν καὶ τῷ ξίφει πατάξας αὐτόν, ἐνταῦθʼ ἔφη κεῖσο μετὰ τούτων, οὓς ἐκολάκευες· μὴ γὰρ ἐν ἐλευθέραις στεφανώσαιο ταῖς Θήβαις μηδὲ θύσειας ἔτι τοῖς θεοῖς, ἐφʼ ὧν κατηράσω πολλὰ τῇ πατρίδι πολλάκις ὑπὲρ τῶν πολεμίων εὐχόμενος πεσόντος δὲ τοῦ Καβιρίχου, τὸ μὲν ἱερὸν δόρυ Θεόκριτος παρὼν ἀνήρπασεν ἐκ τοῦ φόνου, τῶν δὲ θεραπόντων ὀλίγους τολμήσαντας ἀμύνασθαι διεφθείραμεν ἡμεῖς· τοὺς δʼ ἡσυχίαν ἄγοντας εἰς τὸν ἀνδρῶνα κατεκλείσαμεν, οὐ βουλόμενοι διαπεσόντας ἐξαγγεῖλαι τὰ πεπραγμένα, πρὶν εἰδέναι καὶ τὰ τῶν ἑταίρων εἰ καλῶς κεχώρηκεν.

32Öteki iş de şöyle yapıldı. Pelopidas'ın adamları Leontidas'ın evine sessizce gidip dış kapıyı çaldılar ve cevap veren köleye, Atina'dan Kallistratos'tan Leontidas'a mektup getirdiklerini söylediler. Köle haber verip kapıyı açması buyrulunca sürgüyü çekti ve kapıyı biraz araladı. Birlikte hücum edip adamı devirdiler ve koşarak avludan yatak odasına yöneldiler. Leontidas hemen gerçeği sezdi, hançerini çekti ve kendini savunmak için atıldı; haksız ve zorba bir adamdı, ama psykhēsi güçlü ve kolu kuvvetliydi. Yine de kandili devirip karanlıkta saldırganlarla çarpışmayı akıl edemedi. Kapı açılır açılmaz ışıkta görünerek Kephisodoros'a böğründen vurdu. Sonra Pelopidas'la karşılaştı ve bağırarak kölelerini çağırdı. Ama onları Samidas'ın adamları durdurdu; köleler vatandaşların en ünlü ve en yiğit adamlarıyla göğüs göğüse gelmeyi göze almadılar. Pelopidas Leontidas'la dar yatak odası kapısında çarpışıyordu; Kephisodoros kapının tam ortasına düşmüş ölüyordu, bu yüzden ötekiler yardıma gelemiyordu. Sonunda bizimki başından hafif bir yara aldı, çok yara açıp Leontidas'ı yere düşürdü ve daha sıcak Kephisodoros'un üstünde boğazladı. Kephisodoros düşmanın düştüğünü gördü, Pelopidas'a sağ elini verdi, ötekilere veda edip neşeyle son nefesini verdi. Bundan sonra Hypates'e yöneldiler. Kapıları aynı biçimde açıldı; Hypates çatıdan komşulara kaçarken onu öldürdüler.

32

ἐπράχθη δὲ κἀκεῖνα τοῦτον τὸν τρόπον· ἔκοψαν οἱ περὶ Πελοπίδαν τοῦ Λεοντίδου τὴν αὔλειον ἡσυχῆ προσελθόντες, καὶ πρὸς τὸν ὑπακούσαντα τῶν οἰκετῶν ἔφασαν ἥκειν Ἀθήνηθεν γράμματα τῷ Λεοντίδῃ παρὰ Καλλιστράτου κομίζοντες. ὡς δʼ ἀπαγγείλας καὶ κελευσθεὶς ἀνοῖξαι τὸν μοχλὸν ἀφεῖλε καὶ μικρὸν ἐνέδωκε τὴν θύραν, ἐμπεσόντες ἀθρόοι καὶ ἀνατρέψαντες τὸν ἄνθρωπον ἵεντο δρόμῳ διὰ τῆς αὐλῆς ἐπὶ τὸν θάλαμον. ὁ δʼ εὐθὺς ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξενεχθεὶς τῇ ὑπονοίᾳ καὶ σπασάμενος τὸ ἐγχειρίδιον ὥρμησε πρὸς ἄμυναν, ἄδικος μὲν ἀνὴρ καὶ τυραννικὸς εὔρωστος δὲ τῇ ψυχῇ καὶ κατὰ χεῖρα ῥωμαλέος· οὐ μὴν ἔγνω γε τὸν λύχνον καταβαλεῖν καὶ διὰ σκότους συμμῖξαι τοῖς ἐπιφερομένοις, ἀλλʼ ἐν φωτὶ καθορώμενος ὑπὸ τούτων ἅμα τῆς θύρας ἀνοιγομένης παίει τὸν Κηφισόδωρον εἰς τὸν λαγόνα· καὶ δευτέρῳ τῷ Πελοπίδᾳ συμπεσὼν μέγα βοῶν ἀνεκαλεῖτο τοὺς θεράποντας. ἀλλʼ ἐκείνους μὲν οἱ περὶ τὸν Σαμίδαν ἀνεῖργον, οὐ παρακινδυνεύοντας εἰς χεῖρας ἐλθεῖν ἀνδράσιν ἐπιφανεστάτοις τῶν πολιτῶν καὶ κατʼ ἀλκὴν διαφέρουσιν. ἀγὼν δʼ ἦν τῷ Πελοπίδᾳ πρὸς τὸν Λεοντίδην καὶ διαξιφισμὸς ἐν ταῖς θύραις τοῦ θαλάμου στεναῖς οὔσαις, καὶ τοῦ Κηφισοδώρου πεπτωκότος ἐν μέσαις αὐταῖς καὶ θνήσκοντος, ὥστε μὴ δύνασθαι τοὺς ἄλλους προσβοηθεῖν. τέλος δʼ ὁ ἡμέτερος λαβὼν μὲν εἰς τὴν κεφαλὴν οὐ μέγα τραῦμα· δοὺς δὲ πολλὰ καὶ καταβαλὼν τὸν Λεοντίδην, ἐπέσφαξε θερμῷ τῷ Κηφισοδώρῳ. καὶ γὰρ εἶδε πίπτοντα τὸν ἐχθρὸν ὁ ἀνὴρ καὶ τῷ Πελοπίδᾳ τὴν δεξιὰν ἐνέβαλε· καὶ τοὺς ἄλλους ἀσπασάμενος ἅμʼ ἵλεως ἐξέπνευσε. γενόμενοι δʼ ἀπὸ τούτων ἐπὶ τὸν Ὑπάτην τρέπονται, καὶ τῶν θυρῶν ὁμοίως αὐτοῖς ἀνοιχθεισῶν φεύγοντα τὸν Ὑπάτηνὑπὲρ τέγους τινὸς εἰς τοὺς γείτονας ἀποσφάττουσιν.

33Oradan bize doğru acele ettiler ve dışarıda çok sütunlu yapının yanında bizimle buluştular. Selamlaşıp konuştuktan sonra hapishaneye yürüdük. Phyllidas gardiyanı çağırıp, "Arkhias ve Philippos, Amphitheos'u hemen yanlarına götürmeni buyuruyor," dedi. Gardiyan saatin tuhaflığını ve Phyllidas'ın sakin konuşmayıp mücadeleden kızışmış ve heyecanlı olduğunu görünce tuzaktan kuşkulandı. "Polemarkhoslar ne zaman bu saatte bir mahkûm çağırdı, Phyllidas?" dedi. "Ne zaman senin aracılığınla? Ne belge getiriyorsun?" Bunu söylerken Phyllidas süvari mızrağını böğründen geçirip bu kötü adamı yere serdi; ertesi gün pek çok kadın üzerine çıkıp tükürdü. Biz hapishanenin kapılarını kırıp önce Amphitheos'u adıyla çağırdık, sonra ötekilerden herkes yakını olanı çağırdı. Sesleri tanıyanlar zincirlerini sürükleyerek sevinçle yere serili yataklarından fırladı; ayakları tomruğa bağlı olanlar ellerini uzatıp bırakılmamaları için yalvarıyordu. Onlar çözülürken, yakında oturanlardan çoğu olanları anlayıp sevinçle gelmeye başladı. Kadınlar, her biri yakınıyla ilgili haber alınca, Boiotia âdetlerine uymayarak birbirlerine koşuyor, karşılaştıklarına soruyorlardı. Babalarını ya da kocalarını bulanlar onların peşinden gidiyordu, kimse engel olmuyordu; çünkü itidalli kadınların merhameti, gözyaşları ve yalvarışları karşılaşanları çok etkiliyordu.

33

ἐκεῖθεν δὲ πρὸς ἡμᾶς ἠπείγοντο καὶ συμβάλλουσιν ἡμῖν ἔξωθεν παρὰ τὴν πολύστυλον. ἀσπασάμενοι δʼ ἀλλήλους καὶ συλλαλήσαντες ἐχωροῦμεν ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον. ἐκκαλέσας δὲ τὸν ἐπὶ τῆς εἱρκτῆς ὁ Φυλλίδας Ἀρχίας ἔφη καὶ Φίλιππος κελεύουσὶ σε ταχέως ἄγειν ἐπʼ αὐτοὺς Ἀμφίθεον ὁ δʼ ὁρῶν καὶ τῆς ὥρας τὴν ἀτοπίαν καὶ τὸ μὴ καθεστηκότα λαλεῖν αὐτῷ τὸν Φυλλίδαν, ἀλλὰ θερμὸν ὄντα τῷ ἀγῶνι καὶ μετέωρον, ὑπειδόμενος τὸ πλάσμα πότʼ ἔλεγεν ὦ Φυλλίδα, τηνικαῦτα μετεπέμψαντο δεσμώτην οἱ πολέμαρχοι; πότε δὲ διὰ σοῦ; τί δὲ κομίζεις παράσημον; ἅμα δὲ τῷ λόγῳ ξυστὸν ἱππικὸν ἔχων διῆκε τῶν πλευρῶν καὶ κατέβαλε πονηρὸν ἄνθρωπον, ᾧ καὶ μεθʼ ἡμέραν ἐπενέβησαν καὶ προσέπτυσαν οὐκ ὀλίγαι γυναῖκες, ἡμεῖς δὲ τὰς θύρας τῆς εἱρκτῆς κατασχίσαντες ἐκαλοῦμεν ὀνομαστὶ πρῶτον μὲν τὸν Ἀμφίθεον, εἶτα τῶν ἄλλων πρὸς ὃν ἕκαστος ἐπιτηδείως εἶχεν,. οἱ δὲ τὴν φωνὴν γνωρίζοντες ἀνεπήδων ἐκ τῶν χαμευνῶν ἄσμενοι τὰς ἁλύσεις ἐφέλκοντες· οἱ δὲ τοὺς πόδας ἐν τῷ ξύλῳ δεδεμένοι τὰς χεῖρας ὀρέγοντες ἐβόων δεόμενοι μὴ ἀπολειφθῆναι. λυομένων δὲ τούτων, ἢδη πολλοὶ προσεφέροντο τῶν ἐγγὺς οἰκούντων αἰσθανόμενοι τὰ πραττόμενα καὶ χαίροντες. αἱ δὲ γυναῖκες, ὡς ἑκάστη περὶ τοῦ προσήκοντος; ἤκουσεν, οὐκ ἐμμένουσαι τοῖς Βοιωτῶν ἔθεσιν ἐξέτρεχον πρὸς ἀλλήλας καὶ διεπυνθάνοντο παρὰ τῶν ἀπαντώντων αἱ δʼ ἀνευροῦσαι πατέρας ἢ ἄνδρας αὑτῶν ἠκολούθουν, οὐδεὶς δʼ ἐκώλυε· ῥοπὴ γὰρ ἦν μεγάλη πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας ὁ παρʼ αὐτῶν ἔλεος καὶ δάκρυα καὶ δεήσεις σωφρόνων γυναικῶν.

34İşler bu haldeyken, Epameinondas ve Gorgidas'ın dostlarla birlikte Athena tapınağının çevresinde toplandığını öğrendim ve yanlarına gittim. Birçok iyi vatandaş da gelmişti, gitgide daha çok kişi akın ediyordu. Olanları tek tek anlatıp pazar yerine gelip yardım etmelerini isteyince, hepsi birden hemen vatandaşları özgürlüğe çağırmaya başladılar. Toplanan kalabalıklara silah sağlayanlar, her türlü ganimetle dolu revaklar ve yakındaki kılıç ustalarının dükkânlarıydı. Hipposthenidas da dostları ve köleleriyle geldi; rastlantıyla Herakleia için gelmiş olan borazancıları yanına almıştı. Bunlar hemen pazar yerinde, başkaları da başka yerlerde boru çalmaya başladılar; her yerden düşmanı korkutarak herkesin ayaklandığını gösteriyorlardı. Düşmanlar ateş ve duman saçarak [...] Kadmeia'ya kaçtılar; yanlarına üstün denenleri de aldılar, bunlar kalenin çevresinde aşağıda gecelemeyi âdet edinmişlerdi. Yukarıdakiler, bunların düzensiz ve şaşkın akın ettiğini, bizi pazar yerinde gördüklerinde, hiçbir yerin sakin olmadığını, her yönden gürültü ve patırtı yükseldiğini görünce, sayıları yaklaşık beş bin olduğu halde aşağı inmeyi düşünmediler. Tehlikeden korktukları için, bahaneyle Lysanoridas'ı beklediklerini söylüyorlardı; o gün geri gelmesi gerekiyordu. Bu yüzden, öğrendiğimize göre, Spartalı ihtiyarlar sonra onu çok para cezasına çarptırdı, Herippidas ve Arkesos'u ise Korinthos'ta yakalayıp hemen öldürdüler. Kadmeia'yı da antlaşmayla bize teslim edip askerleriyle birlikte ayrıldılar.

34

ἐν δὲ τούτῳ τῶν πραγμάτων ὄντων, πυθόμενος τὸν Ἐπαμεινώνδαν ἐγὼ καὶ τὸν Γοργίδαν ἢδη μετὰ τῶν φίλων συναθροίζεσθαι περὶ τὸ τῆς Ἀθηνᾶς ἱερόν, ἐπορευόμην πρὸς αὐτούς· ἧκον δὲ πολλοὶ κἀγαθοὶ τῶν πολιτῶν ὁμοῦ καὶ συνέρρεον ἀεὶ πλείονες. ὡς δʼ ἀπήγγειλα καθʼ ἕκαστον αὐτοῖς τὰ πεπραγμένα καὶ παρεκάλουν βοηθεῖν ἐλθόντας εἰς τὴν ἀγοράν, ἅμα πάντες εὐθὺς ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν ἐκήρυττον τοὺς πολίτας. τοῖς δὲ τότʼ ὄχλοις τῶν συνισταμένων ὅπλα παρεῖχον αἵ τε στοαὶ πλήρεις οὖσαι παντοδαπῶν λαφύρων, καὶ τὰ τῶν ἐγγὺς οἰκούντων ἐργαστήρια μαχαιροποιῶν. ἧκε δὲ καὶ Ἱπποσθενείδας μετὰ τῶν φίλων καὶ οἰκετῶν τοὺς ἐπιδεδημηκότας κατὰ τύχην πρὸς τὰ Ἡράκλεια σαλπικτὰς παραλαμβάνων. εὐθέως δʼ οἱ μὲν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἐσήμαινον οἱ δὲ κατʼ ἄλλους τόπους, πανταχόθεν ἐκταράττοντες τοὺς ὑπεναντίους, ὡς πάντων ἀφεστώτων, οἱ μὲν καὶ καπνίζοντες […] τὴν Καδμείαν ἔφευγον ἐπισπασάμενοι καὶ τοὺς κρείττους λεγομένους, εἰωθότας δὲ περὶ τὴν ἄκραν κάτω νυκτερεύειν· οἱ δʼ ἄνω, τούτων μὲν ἀτάκτως καὶ τεθορυβημένως ἐπιχεομένων, ἡμᾶς δὲ περὶ τὴν ἀγορὰν ἀφορῶντες, οὐδενὸς μέρους ἡσυχάζοντος, ἀλλὰ πανταχόθεν ψόφων καὶ θορύβων ἀναφερομένων, καταβαίνειν μὲν οὐ διενοοῦντο, καίπερ περὶ πεντακισχιλίους τὸ πλῆθος ὄντες· ἐκπεπληγμένοι δὲ τὸν κίνδυνον ἄλλως; προυφασίζοντο Λυσανορίδαν. περιμένειν γὰρ ἡ τῆς ἡμέρας ἐκείνης. διὸ καὶ τοῦτον μὲν ὕστερον, ὡς πυνθανόμεθα, χρήμασιν οὐκ ὀλίγοις ἐζημίωσαν τῶν Λακεδαιμονίων οἱ γέροντες· Ἡριππίδαν δὲ καὶ Ἄρκεσον ἀπέκτειναν εὐθὺς ἐν Κορίνθῳ λαβόντες, τὴν δὲ Καδμείαν ὑπόσπονδον παραδόντες ἡμῖν ἀπήλλαττον μετὰ τῶν στρατιωτῶν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…