İçeriğe geç
Sokrates'ten Hatıralar

Ksenophon · Sokrates'ten Hatıralar

I. Kitap

1.1.11. Bölüm

Sokrates'i suçlayanların, onun şehre karşı ölümü hak ettiğine Atinalıları hangi sözlerle ikna ettiklerine çok kere şaşmışımdır. Ona karşı açılan davanın suçlama yazısı aşağı yukarı şöyleydi: Sokrates, şehrin tanıdığı tanrıları tanımayıp başka, yeni tanrısal güçler getirerek suç işliyor; gençleri bozarak da suç işliyor.

1.1.1

πολλάκις ἐθαύμασα τίσι ποτὲ λόγοις Ἀθηναίους ἔπεισαν οἱ γραψάμενοι Σωκράτην ὡς ἄξιος εἴη θανάτου τῇ πόλει. ἡ μὲν γὰρ γραφὴ κατʼ αὐτοῦ τοιάδε τις ἦν· ἀδικεῖ Σωκράτης οὓς μὲν ἡ πόλις νομίζει θεοὺς οὐ νομίζων, ἕτερα δὲ καινὰ δαιμόνια εἰσφέρων· ἀδικεῖ δὲ καὶ τοὺς νέους διαφθείρων.

1.1.2Önce, onun şehrin tanıdığı tanrıları tanımadığına hangi kanıtı gösterdiler? Çünkü hem evinde hem şehrin ortak sunaklarında sık sık kurban sunduğu görülürdü, kehanete başvurduğu da gizli değildi. Sokrates'in, daimonionun kendisine işaret verdiğini söylediği dillere düşmüştü; bana kalırsa onu yeni tanrısal güçler getirmekle suçlamalarının asıl sebebi de buydu.

1.1.2

πρῶτον μὲν οὖν, ὡς οὐκ ἐνόμιζεν οὓς ἡ πόλις νομίζει θεούς, ποίῳ ποτʼ ἐχρήσαντο τεκμηρίῳ; θύων τε γὰρ φανερὸς ἦν πολλάκις μὲν οἴκοι, πολλάκις δὲ ἐπὶ τῶν κοινῶν τῆς πόλεως βωμῶν, καὶ μαντικῇ χρώμενος οὐκ ἀφανὴς ἦν. διετεθρύλητο γὰρ ὡς φαίη Σωκράτης τὸ δαιμόνιον ἑαυτῷ σημαίνειν· ὅθεν δὴ καὶ μάλιστά μοι δοκοῦσιν αὐτὸν αἰτιάσασθαι καινὰ δαιμόνια εἰσφέρειν.

1.1.3Oysa o, kehanete inanıp kuşlara, kulağa çalınan sözlere, rastlantı işaretlerine ve kurbanlara başvuran öteki insanlardan daha yeni bir şey getirmiyordu. Bunlar da, kehanete başvuranlar için neyin yararlı olduğunu kuşların ya da yolda karşılaşılan kişilerin bildiğini değil, tanrıların bunu onlar aracılığıyla bildirdiğini kabul ederler; o da böyle düşünüyordu.

1.1.3

ὁ δʼ οὐδὲν καινότερον εἰσέφερε τῶν ἄλλων, ὅσοι μαντικὴν νομίζοντες οἰωνοῖς τε χρῶνται καὶ φήμαις καὶ συμβόλοις καὶ θυσίαις. οὗτοί τε γὰρ ὑπολαμβάνουσιν οὐ τοὺς ὄρνιθας οὐδὲ τοὺς ἀπαντῶντας εἰδέναι τὰ συμφέροντα τοῖς μαντευομένοις, ἀλλὰ τοὺς θεοὺς διὰ τούτων αὐτὰ σημαίνειν, κἀκεῖνος δὲ οὕτως ἐνόμιζεν.

1.1.4Ama insanların çoğu, kuşların ve karşılaştıkları kişilerin kendilerini bir şeyden alıkoyduğunu ya da bir şeye yönelttiğini söyler; Sokrates ise neyi biliyorsa onu söylerdi: İşareti daimonionun verdiğini söylerdi. Yanındakilerden pek çoğuna da, daimonion önceden işaret veriyor diye, şunu yapın, şunu yapmayın derdi. Ona uyanlar kârlı çıkar, uymayanlar pişman olurdu.

1.1.4

ἀλλʼ οἱ μὲν πλεῖστοί φασιν ὑπό τε τῶν ὀρνίθων καὶ τῶν ἀπαντώντων ἀποτρέπεσθαί τε καὶ προτρέπεσθαι· Σωκράτης δʼ ὥσπερ ἐγίγνωσκεν, οὕτως ἔλεγε· τὸ δαιμόνιον γὰρ ἔφη σημαίνειν. καὶ πολλοῖς τῶν συνόντων προηγόρευε τὰ μὲν ποιεῖν, τὰ δὲ μὴ ποιεῖν, ὡς τοῦ δαιμονίου προσημαίνοντος· καὶ τοῖς μὲν πειθομένοις αὐτῷ συνέφερε, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις μετέμελε.

1.1.5Oysa onun yanındakilere ne ahmak ne de palavracı görünmek istemeyeceğini kim kabul etmez? Tanrının gösterdiği şeyler diye önceden haber verip de yalancı çıksaydı, ikisi birden görünecekti. Demek ki doğru çıkacağına inanmasaydı önceden haber vermezdi. Peki insan bu konularda tanrıdan başka kime güvenebilir? Tanrılara güvenen biri de nasıl olur da tanrıların var olmadığını düşünür? Dahası, yakınlarına karşı şöyle de davranırdı.

1.1.5

καίτοι τίς οὐκ ἂν ὁμολογήσειεν αὐτὸν βούλεσθαι μήτʼ ἠλίθιον μήτʼ ἀλαζόνα φαίνεσθαι τοῖς συνοῦσιν; ἐδόκει δʼ ἂν ἀμφότερα ταῦτα, εἰ προαγορεύων ὡς ὑπὸ θεοῦ φαινόμενα καὶ ψευδόμενος ἐφαίνετο. δῆλον οὖν ὅτι οὐκ ἂν προέλεγεν, εἰ μὴ ἐπίστευεν ἀληθεύσειν. ταῦτα δὲ τίς ἂν ἄλλῳ πιστεύσειεν ἢ θεῷ; πιστεύων δὲ θεοῖς πῶς οὐκ εἶναι θεοὺς ἐνόμιζεν; ἀλλὰ μὴν ἐποίει καὶ τάδε πρὸς τοὺς ἐπιτηδείους.

1.1.6Zorunlu işlerde, nasıl yapılırsa en iyi olacağını düşünüyorsa öyle yapmalarını öğütlerdi; sonucu belirsiz işlerde ise yapılıp yapılmaması gerektiğini sormak için onları kehanete gönderirdi.

1.1.6

τὰ μὲν γὰρ ἀναγκαῖα συνεβούλευε καὶ πράττειν ὡς ἐνόμιζεν ἄριστʼ ἂν πραχθῆναι· περὶ δὲ τῶν ἀδήλων ὅπως ἀποβήσοιτο μαντευσομένους ἔπεμπεν, εἰ ποιητέα.

1.1.7Evlerini ve şehirlerini iyi yönetecek olanların da kehanete ihtiyaç duyduğunu söylerdi. Dülger, demirci ya da çiftçi olmayı; insanları yönetmeyi ya da bu tür işleri denetlemeyi, hesaptan, ev idaresinden ya da komutanlıktan anlamayı, bütün bu tür bilgileri öğrenilebilecek ve insan aklıyla seçilebilecek şeyler sayardı.

1.1.7

καὶ τοὺς μέλλοντας οἴκους τε καὶ πόλεις καλῶς οἰκήσειν μαντικῆς ἔφη προσδεῖσθαι· τεκτονικὸν μὲν γὰρ ἢ χαλκευτικὸν ἢ γεωργικὸν ἢ ἀνθρώπων ἀρχικὸν ἢ τῶν τοιούτων ἔργων ἐξεταστικὸν ἢ λογιστικὸν ἢ οἰκονομικὸν ἢ στρατηγικὸν γενέσθαι, πάντα τὰ τοιαῦτα μαθήματα καὶ ἀνθρώπου γνώμῃ αἱρετὰ ἐνόμιζεν εἶναι·

1.1.8Ama bu işlerin en önemli yanlarını tanrıların kendilerine ayırdığını, bunlardan hiçbirinin insanlara açık olmadığını söylerdi. Çünkü tarlasını güzelce eken, ürününü kimin toplayacağını bilemez; evini güzelce yapan, içinde kimin oturacağını bilemez; komutanlıktan anlayan, komutanlığın kendisine yarayıp yaramayacağını bilemez; devlet işlerinden anlayan, şehrin başına geçmenin yararına olup olmayacağını bilemez; mutlu olmak için güzel bir kadınla evlenen, onun yüzünden acı çekip çekmeyeceğini bilemez; şehirde güçlü hısımlar edinen, onlar yüzünden şehrinden olup olmayacağını bilemez.

1.1.8

τὰ δὲ μέγιστα τῶν ἐν τούτοις ἔφη τοὺς θεοὺς ἑαυτοῖς καταλείπεσθαι, ὧν οὐδὲν δῆλον εἶναι τοῖς ἀνθρώποις. οὔτε γὰρ τῷ καλῶς ἀγρὸν φυτευσαμένῳ δῆλον ὅστις καρπώσεται, οὔτε τῷ καλῶς οἰκίαν οἰκοδομησαμένῳ δῆλον ὅστις ἐνοικήσει, οὔτε τῷ στρατηγικῷ δῆλον εἰ συμφέρει στρατηγεῖν, οὔτε τῷ πολιτικῷ δῆλον εἰ συμφέρει τῆς πόλεως προστατεῖν, οὔτε τῷ καλὴν γήμαντι, ἵνʼ εὐφραίνηται, δῆλον εἰ διὰ ταύτην ἀνιάσεται, οὔτε τῷ δυνατοὺς ἐν τῇ πόλει κηδεστὰς λαβόντι δῆλον εἰ διὰ τούτους στερήσεται τῆς πόλεως.

1.1.9Bu tür şeylerde tanrısal hiçbir şey olmadığını, her şeyin insan aklına bağlı olduğunu düşünenleri cin çarpmış derdi. Tanrıların insanlara öğrenip kendileri ayırt etsinler diye verdiği şeyleri kehanete soranları da cin çarpmış sayardı: Sözgelimi biri arabaya at sürmeyi bilen birini mi yoksa bilmeyen birini mi almanın daha iyi olduğunu, ya da gemiye dümen kullanmayı bilen birini mi yoksa bilmeyen birini mi almanın daha iyi olduğunu sorsa; ya da sayarak, ölçerek, tartarak bilinebilecek şeyleri sorsa. Bu tür şeyleri tanrılara soranların dine aykırı davrandığını düşünürdü. Tanrıların öğrenip yapsınlar diye insanlara verdiği şeyleri öğrenmek, insanlara açık olmayan şeyleri ise kehanet yoluyla tanrılardan öğrenmeye çalışmak gerektiğini söylerdi; çünkü tanrılar kime lütufkârsa ona işaret verir.

1.1.9

τοὺς δὲ μηδὲν τῶν τοιούτων οἰομένους εἶναι δαιμόνιον, ἀλλὰ πάντα τῆς ἀνθρωπίνης γνώμης, δαιμονᾶν ἔφη· δαιμονᾶν δὲ καὶ τοὺς μαντευομένους ἃ τοῖς ἀνθρώποις ἔδωκαν οἱ θεοὶ μαθοῦσι διακρίνειν (οἷον εἴ τις ἐπερωτῴη πότερον ἐπιστάμενον ἡνιοχεῖν ἐπὶ ζεῦγος λαβεῖν κρεῖττον ἢ μὴ ἐπιστάμενον, ἢ πότερον ἐπιστάμενον κυβερνᾶν ἐπὶ τὴν ναῦν κρεῖττον λαβεῖν ἢ μὴ ἐπιστάμενον), ἢ ἃ ἔξεστιν ἀριθμήσαντας ἢ μετρήσαντας ἢ στήσαντας εἰδέναι· τοὺς τὰ τοιαῦτα παρὰ τῶν θεῶν πυνθανομένους ἀθέμιτα ποιεῖν ἡγεῖτο. ἔφη δὲ δεῖν, ἃ μὲν μαθόντας ποιεῖν ἔδωκαν οἱ θεοί, μανθάνειν, ἃ δὲ μὴ δῆλα τοῖς ἀνθρώποις ἐστί, πειρᾶσθαι διὰ μαντικῆς παρὰ τῶν θεῶν πυνθάνεσθαι· τοὺς θεοὺς γὰρ οἷς ἂν ὦσιν ἵλεῳ σημαίνειν.

1.1.10Üstelik o hep göz önündeydi. Sabah erkenden gezinti yollarına ve gymnasionlara giderdi; çarşının kalabalık saatinde orada görünürdü; günün geri kalanında da hep en çok insanla bir arada olacağı yerdeydi. Çoğunlukla o konuşurdu, isteyen de dinleyebilirdi.

1.1.10

ἀλλὰ μὴν ἐκεῖνός γε ἀεὶ μὲν ἦν ἐν τῷ φανερῷ· πρῴ τε γὰρ εἰς τοὺς περιπάτους καὶ τὰ γυμνάσια ᾔει καὶ πληθούσης ἀγορᾶς ἐκεῖ φανερὸς ἦν, καὶ τὸ λοιπὸν ἀεὶ τῆς ἡμέρας ἦν ὅπου πλείστοις μέλλοι συνέσεσθαι· καὶ ἔλεγε μὲν ὡς τὸ πολύ, τοῖς δὲ βουλομένοις ἐξῆν ἀκούειν.

1.1.11Kimse Sokrates'in dine aykırı ya da kutsala saygısız bir şey yaptığını görmedi, söylediğini duymadı. Çünkü öteki filozofların çoğu gibi her şeyin tabiatı üzerine konuşmaz; sofistlerin kosmos dediği şeyin nasıl düzenlendiğini, gökteki şeylerin her birinin hangi zorunluluklarla meydana geldiğini araştırmazdı. Hatta bu tür şeylere kafa yoranların akılsızlık ettiğini gösterirdi.

1.1.11

οὐδεὶς δὲ πώποτε Σωκράτους οὐδὲν ἀσεβὲς οὐδὲ ἀνόσιον οὔτε πράττοντος εἶδεν οὔτε λέγοντος ἤκουσεν. οὐδὲ γὰρ περὶ τῆς τῶν πάντων φύσεως, ᾗπερ τῶν ἄλλων οἱ πλεῖστοι, διελέγετο σκοπῶν ὅπως ὁ καλούμενος ὑπὸ τῶν σοφιστῶν κόσμος ἔχει καὶ τίσιν ἀνάγκαις ἕκαστα γίγνεται τῶν οὐρανίων, ἀλλὰ καὶ τοὺς φροντίζοντας τὰ τοιαῦτα μωραίνοντας ἀπεδείκνυε.

1.1.12Önce onlar hakkında şunu araştırırdı: İnsana ait şeyleri artık yeterince bildiklerini düşündükleri için mi bu tür şeylere kafa yormaya girişiyorlar, yoksa insana ait şeyleri bırakıp tanrısal şeyleri araştırmakla kendilerine düşeni yaptıklarını mı sanıyorlar?

1.1.12

καὶ πρῶτον μὲν αὐτῶν ἐσκόπει πότερά ποτε νομίσαντες ἱκανῶς ἤδη τἀνθρώπινα εἰδέναι ἔρχονται ἐπὶ τὸ περὶ τῶν τοιούτων φροντίζειν, ἢ τὰ μὲν ἀνθρώπινα παρέντες, τὰ δαιμόνια δὲ σκοποῦντες ἡγοῦνται τὰ προσήκοντα πράττειν.

1.1.13Bu şeylerin insanlarca bulunamayacağını görmemelerine şaşardı; çünkü bunlar üzerine konuşmakla en çok övünenler bile birbirleriyle aynı kanaatte değildi, birbirlerine karşı tıpkı deliler gibi davranıyorlardı.

1.1.13

ἐθαύμαζε δʼ εἰ μὴ φανερὸν αὐτοῖς ἐστιν, ὅτι ταῦτα οὐ δυνατόν ἐστιν ἀνθρώποις εὑρεῖν· ἐπεὶ καὶ τοὺς μέγιστον φρονοῦντας ἐπὶ τῷ περὶ τούτων λέγειν οὐ ταὐτὰ δοξάζειν ἀλλήλοις, ἀλλὰ τοῖς μαινομένοις ὁμοίως διακεῖσθαι πρὸς ἀλλήλους.

1.1.14Delilerin kimi korkulacak şeylerden bile korkmaz, kimi korkulmayacak şeylerden de korkar; kimi kalabalığın içinde ne söylese ne yapsa ayıp saymaz, kimi insanların arasına çıkmamak gerektiğini düşünür; kimi ne tapınağa ne sunağa ne de tanrısal başka bir şeye saygı gösterir, kimi rastgele taşlara, kütüklere, hayvanlara tapar. Her şeyin tabiatı üzerine kafa yoranlar da böyledir: Kimine göre var olan tek bir şeydir, kimine göre sayısızdır; kimine göre her şey durmadan hareket eder, kimine göre hiçbir şey hiçbir zaman hareket edemez; kimine göre her şey oluşur ve yok olur, kimine göre hiçbir şey ne oluşabilir ne de yok olabilir.

1.1.14

τῶν τε γὰρ μαινομένων τοὺς μὲν οὐδὲ τὰ δεινὰ δεδιέναι, τοὺς δὲ καὶ τὰ μὴ φοβερὰ φοβεῖσθαι, καὶ τοῖς μὲν οὐδʼ ἐν ὄχλῳ δοκεῖν αἰσχρὸν εἶναι λέγειν ἢ ποιεῖν ὁτιοῦν, τοῖς δὲ οὐδʼ ἐξιτητέον εἰς ἀνθρώπους εἶναι δοκεῖν, καὶ τοὺς μὲν οὔθʼ ἱερὸν οὔτε βωμὸν οὔτʼ ἄλλο τῶν θείων οὐδὲν τιμᾶν, τοὺς δὲ καὶ λίθους καὶ ξύλα τὰ τυχόντα καὶ θηρία σέβεσθαι· τῶν τε περὶ τῆς τῶν πάντων φύσεως μεριμνώντων τοῖς μὲν δοκεῖν ἓν μόνον τὸ ὂν εἶναι, τοῖς δʼ ἄπειρα τὸ πλῆθος, καὶ τοῖς μὲν ἀεὶ πάντα κινεῖσθαι, τοῖς δʼ οὐδὲν ἄν ποτε κινηθῆναι, καὶ τοῖς μὲν πάντα γίγνεσθαί τε καὶ ἀπόλλυσθαι, τοῖς δὲ οὔτʼ ἂν γενέσθαι ποτὲ οὐδὲν οὔτε ἀπολεῖσθαι.

1.1.15Onlar hakkında şunu da araştırırdı: İnsana ait bilgileri öğrenenler, öğrendikleri şeyi kendileri için de istedikleri başka biri için de yapabileceklerini düşünürler. Tanrısal şeyleri araştıranlar da her şeyin hangi zorunluluklarla meydana geldiğini öğrendiklerinde, istedikleri zaman rüzgârları, yağmurları, mevsimleri ve ihtiyaç duydukları bu türden başka her şeyi meydana getirebileceklerini mi sanıyorlar? Yoksa böyle bir şey ummuyorlar da bu tür şeylerin her birinin nasıl meydana geldiğini bilmek onlara yetiyor mu?

1.1.15

ἐσκόπει δὲ περὶ αὐτῶν καὶ τάδε, ἆρʼ, ὥσπερ οἱ τἀνθρώπεια μανθάνοντες ἡγοῦνται τοῦθʼ ὅ τι ἂν μάθωσιν ἑαυτοῖς τε καὶ τῶν ἄλλων ὅτῳ ἂν βούλωνται ποιήσειν, οὕτω καὶ οἱ τὰ θεῖα ζητοῦντες νομίζουσιν, ἐπειδὰν γνῶσιν αἷς ἀνάγκαις ἕκαστα γίγνεται, ποιήσειν, ὅταν βούλωνται, καὶ ἀνέμους καὶ ὕδατα καὶ ὥρας καὶ ὅτου ἂν ἄλλου δέωνται τῶν τοιούτων, ἢ τοιοῦτον μὲν οὐδὲν οὐδʼ ἐλπίζουσιν, ἀρκεῖ δʼ αὐτοῖς γνῶναι μόνον ᾗ τῶν τοιούτων ἕκαστα γίγνεται.

1.1.16Bu işlerle uğraşanlar hakkında böyle şeyler söylerdi. Kendisi ise hep insana ait şeyler üzerine konuşurdu: Dindarlık nedir, dinsizlik nedir; güzel nedir, çirkin nedir; adil nedir, adaletsiz nedir; itidal nedir, delilik nedir; cesaret nedir, korkaklık nedir; şehir nedir, devlet adamı kimdir; insanları yönetmek nedir, insanları yönetmeyi bilen kimdir diye araştırırdı. Bunları ve başka şeyleri bilenlerin güzel ve iyi insanlar olduğunu, bilmeyenlere ise haklı olarak köle ruhlu denebileceğini düşünürdü.

1.1.16

περὶ μὲν οὖν τῶν ταῦτα πραγματευομένων τοιαῦτα ἔλεγεν· αὐτὸς δὲ περὶ τῶν ἀνθρωπείων ἀεὶ διελέγετο σκοπῶν τί εὐσεβές, τί ἀσεβές, τί καλόν, τί αἰσχρόν, τί δίκαιον, τί ἄδικον, τί σωφροσύνη, τί μανία, τί ἀνδρεία, τί δειλία, τί πόλις, τί πολιτικός, τί ἀρχὴ ἀνθρώπων, τί ἀρχικὸς ἀνθρώπων, καὶ περὶ τῶν ἄλλων, ἃ τοὺς μὲν εἰδότας ἡγεῖτο καλοὺς κἀγαθοὺς εἶναι, τοὺς δʼ ἀγνοοῦντας ἀνδραποδώδεις ἂν δικαίως κεκλῆσθαι.

1.1.17Onun neyi nasıl düşündüğünün açık olmadığı konularda yargıçların onun hakkında yanlış hüküm vermelerine şaşmamalı; ama herkesin bildiği şeyleri hiç hesaba katmamaları şaşılacak şey değil mi?

1.1.17

ὅσα μὲν οὖν μὴ φανερὸς ἦν ὅπως ἐγίγνωσκεν, οὐδὲν θαυμαστὸν ὑπὲρ τούτων περὶ αὐτοῦ παραγνῶναι τοὺς δικαστάς· ὅσα δὲ πάντες ᾔδεσαν, οὐ θαυμαστὸν εἰ μὴ τούτων ἐνεθυμήθησαν;

1.1.18Bir keresinde Meclis üyesi olmuş ve kanunlara göre görev yapacağına dair Meclis yeminini etmişti. Halk meclisinde başkanlık sırası ona geldiğinde halk, Thrasyllos ve Erasinides'in de aralarında bulunduğu [dokuz] komutanın hepsini kanunlara aykırı olarak tek bir oyla öldürmek istedi. Sokrates ise halk ona öfkelendiği, pek çok güçlü kişi de onu tehdit ettiği hâlde bunu oya sunmayı kabul etmedi; yeminine sadık kalmayı, adalete aykırı olarak halkın gönlünü hoş etmekten ve tehdit edenlerden kendini korumaktan üstün tuttu.

1.1.18

βουλεύσας γάρ ποτε καὶ τὸν βουλευτικὸν ὅρκον ὀμόσας, ἐν ᾧ ἦν κατὰ τοὺς νόμους βουλεύσειν, ἐπιστάτης ἐν τῷ δήμῳ γενόμενος, ἐπιθυμήσαντος τοῦ δήμου παρὰ τοὺς νόμους [ἐννέα στρατηγοὺς] μιᾷ ψήφῳ τοὺς ἀμφὶ Θράσυλλον καὶ Ἐρασινίδην ἀποκτεῖναι πάντας, οὐκ ἠθέλησεν ἐπιψηφίσαι, ὀργιζομένου μὲν αὐτῷ τοῦ δήμου, πολλῶν δὲ καὶ δυνατῶν ἀπειλούντων· ἀλλὰ περὶ πλείονος ἐποιήσατο εὐορκεῖν ἢ χαρίσασθαι τῷ δήμῳ παρὰ τὸ δίκαιον καὶ φυλάξασθαι τοὺς ἀπειλοῦντας.

1.1.19Çünkü tanrıların insanlarla ilgilendiğine çoğunluğun inandığı gibi inanmazdı. Onlar tanrıların bazı şeyleri bildiğini, bazılarını bilmediğini sanırlar; Sokrates ise tanrıların her şeyi, söylenenleri, yapılanları ve sessizce tasarlananları bildiğine, her yerde hazır bulunduğuna ve insana ait her konuda insanlara işaret verdiğine inanırdı.

1.1.19

καὶ γὰρ ἐπιμελεῖσθαι θεοὺς ἐνόμιζεν ἀνθρώπων οὐχ ὃν τρόπον οἱ πολλοὶ νομίζουσιν· οὗτοι μὲν γὰρ οἴονται τοὺς θεοὺς τὰ μὲν εἰδέναι, τὰ δʼ οὐκ εἰδέναι· Σωκράτης δὲ πάντα μὲν ἡγεῖτο θεοὺς εἰδέναι, τά τε λεγόμενα καὶ πραττόμενα καὶ τὰ σιγῇ βουλευόμενα, πανταχοῦ δὲ παρεῖναι καὶ σημαίνειν τοῖς ἀνθρώποις περὶ τῶν ἀνθρωπείων πάντων.

1.1.20Bu yüzden Atinalıların, Sokrates'in tanrılar konusunda aklı başında olmadığına nasıl ikna edildiklerine şaşıyorum. Tanrılar hakkında hiçbir zaman dine aykırı bir şey ne söylemiş ne yapmıştı; tersine, tanrılar hakkında öyle şeyler söyler ve yapardı ki bunları söyleyip yapan kişi hem en dindar insan olur hem de öyle sayılırdı.

1.1.20

θαυμάζω οὖν ὅπως ποτὲ ἐπείσθησαν Ἀθηναῖοι Σωκράτην περὶ θεοὺς μὴ σωφρονεῖν, τὸν ἀσεβὲς μὲν οὐδέν ποτε περὶ τοὺς θεοὺς οὔτʼ εἰπόντα οὔτε πράξαντα, τοιαῦτα δὲ καὶ λέγοντα καὶ πράττοντα περὶ θεῶν οἷά τις ἂν καὶ λέγων καὶ πράττων εἴη τε καὶ νομίζοιτο εὐσεβέστατος.

1.2.12. Bölüm

Bazı kimselerin Sokrates'in gençleri bozduğuna inanmış olması da bana şaşırtıcı geliyor. Oysa o, söylediklerimin yanı sıra, önce cinsel zevklere ve mideye karşı bütün insanların en çok kendine hâkim olanıydı; sonra kışa, yaza ve her türlü zahmete karşı en dayanıklısıydı; üstelik az şeyle yetinmeye öyle alışmıştı ki pek az şeye sahip olduğu hâlde bunları kolayca yeterli bulurdu.

1.2.1

θαυμαστὸν δὲ φαίνεταί μοι καὶ τὸ πεισθῆναί τινας ὡς Σωκράτης τοὺς νέους διέφθειρεν, ὃς πρὸς τοῖς εἰρημένοις πρῶτον μὲν ἀφροδισίων καὶ γαστρὸς πάντων ἀνθρώπων ἐγκρατέστατος ἦν, εἶτα πρὸς χειμῶνα καὶ θέρος καὶ πάντας πόνους καρτερικώτατος, ἔτι δὲ πρὸς τὸ μετρίων δεῖσθαι πεπαιδευμένος οὕτως, ὥστε πάνυ μικρὰ κεκτημένος πάνυ ῥᾳδίως ἔχειν ἀρκοῦντα.

1.2.2Kendisi böyle biriyken başkalarını nasıl dinsiz, kanunsuz, obur, cinsel zevklere karşı nefsine hâkim olamayan ya da zahmete karşı gevşek insanlar yapabilirdi? Tersine, birçoklarını aretēyi arzulatarak ve kendilerine özen gösterirlerse güzel ve iyi insanlar olacakları umudunu vererek bu kusurlardan vazgeçirdi.

1.2.2

πῶς οὖν αὐτὸς ὢν τοιοῦτος ἄλλους ἂν ἢ ἀσεβεῖς ἢ παρανόμους ἢ λίχνους ἢ ἀφροδισίων ἀκρατεῖς ἢ πρὸς τὸ πονεῖν μαλακοὺς ἐποίησεν; ἀλλʼ ἔπαυσε μὲν τούτων πολλοὺς ἀρετῆς ποιήσας ἐπιθυμεῖν καὶ ἐλπίδας παρασχών, ἂν ἑαυτῶν ἐπιμελῶνται, καλοὺς κἀγαθοὺς ἔσεσθαι·

1.2.3Gerçi hiçbir zaman bunun öğretmeni olduğunu ileri sürmedi; ama böyle biri olduğunu açıkça göstererek, kendisiyle vakit geçirenlere, onu örnek alırlarsa onun gibi olacakları umudunu verdi.

1.2.3

καίτοι γε οὐδεπώποτε ὑπέσχετο διδάσκαλος εἶναι τούτου, ἀλλὰ τῷ φανερὸς εἶναι τοιοῦτος ὢν ἐλπίζειν ἐποίει τοὺς συνδιατρίβοντας ἑαυτῷ μιμουμένους ἐκεῖνον τοιούτους γενήσεσθαι.

1.2.4Bedenini de ihmal etmezdi, ihmal edenleri de övmezdi. Aşırı yiyip sonra aşırı zahmete girmeyi onaylamaz; psykhēnin hoşnutlukla kabul ettiği kadar yiyip bunu yeterince çalışarak eritmeyi onaylardı. Böyle bir melekenin hem yeterince sağlıklı olduğunu hem de psykhēnin bakımına engel olmadığını söylerdi.

1.2.4

ἀλλὰ μὴν καὶ τοῦ σώματος αὐτός τε οὐκ ἠμέλει τούς τʼ ἀμελοῦντας οὐκ ἐπῄνει· τὸ μὲν οὖν ὑπερεσθίοντα ὑπερπονεῖν ἀπεδοκίμαζε, τὸ δὲ ὅσα ἡδέως ἡ ψυχὴ δέχεται, ταῦτα ἱκανῶς ἐκπονεῖν ἐδοκίμαζε· ταύτην γὰρ τὴν ἕξιν ὑγιεινήν τε ἱκανῶς εἶναι καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν οὐκ ἐμποδίζειν ἔφη.

1.2.5Ama ne giyiminde ne ayakkabısında ne de yaşayışının başka bir yanında nazlı ya da gösterişçiydi. Yanındakileri de para düşkünü yapmazdı: Onları öteki arzulardan vazgeçirir, kendisiyle birlikte olmayı arzulayanlardan da para almazdı.

1.2.5

ἀλλʼ οὐ μὴν θρυπτικός γε οὐδὲ ἀλαζονικὸς ἦν οὔτʼ ἀμπεχόνῃ οὔθʼ ὑποδέσει οὔτε τῇ ἄλλῃ διαίτῃ. οὐ μὴν οὐδʼ ἐρασιχρημάτους γε τοὺς συνόντας ἐποίει. τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ἐπιθυμιῶν ἔπαυε, τοὺς δʼ ἑαυτοῦ ἐπιθυμοῦντας οὐκ ἐπράττετο χρήματα.

1.2.6Bundan uzak durmakla hürriyetini koruduğunu düşünürdü. Sohbetleri için ücret alanlara ise kendi kendini köleleştirenler derdi; çünkü ücret aldıkları kimselerle sohbet etmek zorunda kalıyorlardı.

1.2.6

τούτου δʼ ἀπεχόμενος ἐνόμιζεν ἐλευθερίας ἐπιμελεῖσθαι· τοὺς δὲ λαμβάνοντας τῆς ὁμιλίας μισθὸν ἀνδραποδιστὰς ἑαυτῶν ἀπεκάλει διὰ τὸ ἀναγκαῖον αὐτοῖς εἶναι διαλέγεσθαι παρʼ ὧν [ἂν] λάβοιεν τὸν μισθόν.

1.2.7Biri aretē öğrettiğini iddia edip de para isterse buna şaşardı: İyi bir dost edinmekle en büyük kazancı elde edeceğini düşünmüyor da, güzel ve iyi bir insan olmuş kişinin, kendisine en büyük iyiliği yapana en büyük minneti duymayacağından mı korkuyor?

1.2.7

ἐθαύμαζε δʼ εἴ τις ἀρετὴν ἐπαγγελλόμενος ἀργύριον πράττοιτο καὶ μὴ νομίζοι τὸ μέγιστον κέρδος ἕξειν φίλον ἀγαθὸν κτησάμενος, ἀλλὰ φοβοῖτο μὴ ὁ γενόμενος καλὸς κἀγαθὸς τῷ τὰ μέγιστα εὐεργετήσαντι μὴ τὴν μεγίστην χάριν ἕξοι.

1.2.8Sokrates ise hiç kimseye böyle bir şey vaat etmedi; ama yanındakilerden, kendisinin doğru bulduğu şeyleri benimseyenlerin bütün hayatları boyunca hem ona hem birbirlerine iyi dost olacaklarına inanırdı. Böyle bir adam gençleri nasıl bozabilir? Meğer ki aretēye özen göstermek bozmak olsun.

1.2.8

Σωκράτης δὲ ἐπηγγείλατο μὲν οὐδενὶ πώποτε τοιοῦτον οὐδέν, ἐπίστευε δὲ τῶν συνόντων ἑαυτῷ τοὺς ἀποδεξαμένους ἅπερ αὐτὸς ἐδοκίμαζεν εἰς τὸν πάντα βίον ἑαυτῷ τε καὶ ἀλλήλοις φίλους ἀγαθοὺς ἔσεσθαι. πῶς ἂν οὖν ὁ τοιοῦτος ἀνὴρ διαφθείροι τοὺς νέους; εἰ μὴ ἄρα ἡ τῆς ἀρετῆς ἐπιμέλεια διαφθορά ἐστιν.

1.2.9"Ama Zeus adına," dedi suçlayıcı, "yanındakilere yürürlükteki kanunları hor görmeyi öğretiyordu: Şehrin yöneticilerini baklayla kura çekerek seçmenin akılsızlık olduğunu söylüyordu; oysa kimse kurayla seçilmiş bir dümenciyi, dülgeri, flütçüyü ya da yanlış yapıldığında şehir işlerindeki yanlışlardan çok daha az zarar veren bu türden başka işler için kurayla seçilmiş birini kullanmak istemiyordu." Suçlayıcıya göre bu tür sözler gençleri yürürlükteki yönetimi küçümsemeye kışkırtıyor ve zorbalığa itiyordu.

1.2.9

ἀλλὰ νὴ Δία, ὁ κατήγορος ἔφη, ὑπερορᾶν ἐποίει τῶν καθεστώτων νόμων τοὺς συνόντας, λέγων ὡς μῶρον εἴη τοὺς μὲν τῆς πόλεως ἄρχοντας ἀπὸ κυάμου καθιστάναι, κυβερνήτῃ δὲ μηδένα θέλειν χρῆσθαι κυαμευτῷ μηδὲ τέκτονι μηδʼ αὐλητῇ μηδʼ ἐπʼ ἄλλα τοιαῦτα, ἃ πολλῷ ἐλάττονας βλάβας ἁμαρτανόμενα ποιεῖ τῶν περὶ τὴν πόλιν ἁμαρτανομένων· τοὺς δὲ τοιούτους λόγους ἐπαίρειν ἔφη τοὺς νέους καταφρονεῖν τῆς καθεστώσης πολιτείας καὶ ποιεῖν βιαίους.

1.2.10Bense phronēsisi geliştiren ve vatandaşlara yararlı olanı öğretebileceğine inananların zorbalığa hiç yönelmediğini sanıyorum. Çünkü bilirler ki zorun ardından düşmanlıklar ve tehlikeler gelir, ikna yoluyla ise aynı sonuçlar tehlikesizce ve dostlukla elde edilir. Zor kullanılanlar bir şeyleri ellerinden alınmış gibi nefret eder, ikna edilenler ise kendilerine iyilik yapılmış gibi sever. Demek ki zor kullanmak phronēsisi geliştirenlerin değil, akılsız bir güce sahip olanların işidir.

1.2.10

ἐγὼ δʼ οἶμαι τοὺς φρόνησιν ἀσκοῦντας καὶ νομίζοντας ἱκανοὺς ἔσεσθαι τὰ συμφέροντα διδάσκειν τοὺς πολίτας ἥκιστα γίγνεσθαι βιαίους, εἰδότας ὅτι τῇ μὲν βίᾳ πρόσεισιν ἔχθραι καὶ κίνδυνοι, διὰ δὲ τοῦ πείθειν ἀκινδύνως τε καὶ μετὰ φιλίας ταὐτὰ γίγνεται. οἱ μὲν γὰρ βιασθέντες ὡς ἀφαιρεθέντες μισοῦσιν, οἱ δὲ πεισθέντες ὡς κεχαρισμένοι φιλοῦσιν. οὔκουν τῶν φρόνησιν ἀσκούντων τὸ βιάζεσθαι, ἀλλὰ τῶν ἰσχὺν ἄνευ γνώμης ἐχόντων τὰ τοιαῦτα πράττειν ἐστίν.

1.2.11Üstelik zor kullanmaya cesaret eden birinin azımsanmayacak kadar yardımcıya ihtiyacı olur, ikna edebilenin ise hiç kimseye; çünkü tek başına da ikna edebileceğini bilir. Böylelerinin adam öldürmesi de pek görülmez: Kim, yaşayıp sözünü dinleyen birinden yararlanmak varken onu öldürmek ister?

1.2.11

ἀλλὰ μὴν καὶ συμμάχων ὁ μὲν βιάζεσθαι τολμῶν δέοιτʼ ἂν οὐκ ὀλίγων, ὁ δὲ πείθειν δυνάμενος οὐδενός· καὶ γὰρ μόνος ἡγοῖτʼ ἂν δύνασθαι πείθειν. καὶ φονεύειν δὲ τοῖς τοιούτοις ἥκιστα συμβαίνει· τίς γὰρ ἀποκτεῖναί τινα βούλοιτʼ ἂν μᾶλλον ἢ ζῶντι πειθομένῳ χρῆσθαι;

1.2.12"Ama," dedi suçlayıcı, "Sokrates'in yanında yetişen Kritias ile Alkibiades şehre çok büyük kötülükler yaptılar. Kritias oligarşi döneminde herkesten açgözlü ve zorba, Alkibiades de demokrasi döneminde herkesten nefsine hâkim olamayan ve küstah biri oldu."

1.2.12

ἀλλʼ ἔφη γε ὁ κατήγορος, Σωκράτει ὁμιλητὰ γενομένω Κριτίας τε καὶ Ἀλκιβιάδης πλεῖστα κακὰ τὴν πόλιν ἐποιησάτην. Κριτίας μὲν γὰρ τῶν ἐν τῇ ὀλιγαρχίᾳ πάντων πλεονεκτίστατός τε καὶ βιαιότατος ἐγένετο, Ἀλκιβιάδης δὲ αὖ τῶν ἐν τῇ δημοκρατίᾳ πάντων ἀκρατέστατός τε καὶ ὑβριστότατος.

1.2.13Ben, o ikisi şehre bir kötülük yaptıysa, onları savunacak değilim; ama Sokrates'le beraberliklerinin nasıl olduğunu anlatacağım.

1.2.13

ἐγὼ δʼ, εἰ μέν τι κακὸν ἐκείνω τὴν πόλιν ἐποιησάτην, οὐκ ἀπολογήσομαι· τὴν δὲ πρὸς Σωκράτην συνουσίαν αὐτοῖν ὡς ἐγένετο διηγήσομαι.

1.2.14Bu iki adam tabiatça bütün Atinalıların en hırslısıydı; her şeyin kendi elleriyle yapılmasını ve herkesten ünlü olmayı istiyorlardı. Sokrates'in pek az parayla, hiç kimseye muhtaç olmadan yaşadığını, bütün hazlara karşı kendine son derece hâkim olduğunu, kendisiyle konuşan herkesi tartışmada dilediği gibi evirip çevirdiğini biliyorlardı.

1.2.14

ἐγενέσθην μὲν γὰρ δὴ τὼ ἄνδρε τούτω φύσει φιλοτιμοτάτω πάντων Ἀθηναίων, βουλομένω τε πάντα διʼ ἑαυτῶν πράττεσθαι καὶ πάντων ὀνομαστοτάτω γενέσθαι. ᾔδεσαν δὲ Σωκράτην ἀπʼ ἐλαχίστων μὲν χρημάτων αὐταρκέστατα ζῶντα, τῶν ἡδονῶν δὲ πασῶν ἐγκρατέστατον ὄντα, τοῖς δὲ διαλεγομένοις αὐτῷ πᾶσι χρώμενον ἐν τοῖς λόγοις ὅπως βούλοιτο.

1.2.15Bunları gören ve az önce anlattığım gibi olan bu iki adam için ne denebilir? Sokrates'in hayatını ve onun sahip olduğu itidali arzuladıkları için mi onunla sohbet etmeye can attılar, yoksa onunla sohbet ederlerse söz söylemekte ve iş yapmakta çok usta olacaklarını düşündükleri için mi?

1.2.15

ταῦτα δὲ ὁρῶντε καὶ ὄντε οἵω προείρησθον, πότερόν τις αὐτὼ φῇ τοῦ βίου τοῦ Σωκράτους ἐπιθυμήσαντε καὶ τῆς σωφροσύνης, ἣν ἐκεῖνος εἶχεν, ὀρέξασθαι τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ, ἢ νομίσαντε, εἰ ὁμιλησαίτην ἐκείνῳ, γενέσθαι ἂν ἱκανωτάτω λέγειν τε καὶ πράττειν;

1.2.16Bence bir tanrı onlara ya Sokrates'i yaşarken gördükleri gibi bütün hayatlarını yaşamayı ya da ölmeyi seçme hakkı verseydi, ölmeyi seçerlerdi. Yaptıklarıyla da bunu açıkça gösterdiler: Kendilerini çevrelerindekilerden üstün görür görmez hemen Sokrates'i bırakıp devlet işlerine atıldılar; Sokrates'e de zaten bunun için can atmışlardı.

1.2.16

ἐγὼ μὲν γὰρ ἡγοῦμαι, θεοῦ διδόντος αὐτοῖν ἢ ζῆν ὅλον τὸν βίον ὥσπερ ζῶντα Σωκράτην ἑώρων ἢ τεθνάναι, ἑλέσθαι ἂν μᾶλλον αὐτὼ τεθνάναι. δήλω δʼ ἐγενέσθην ἐξ ὧν ἐπραξάτην· ὡς γὰρ τάχιστα κρείττονε τῶν συγγιγνομένων ἡγησάσθην εἶναι, εὐθὺς ἀποπηδήσαντε Σωκράτους ἐπραττέτην τὰ πολιτικά, ὧνπερ ἕνεκα Σωκράτους ὠρεχθήτην.

1.2.17Belki biri buna karşı, Sokrates'in yanındakilere devlet işlerini öğretmeden önce itidali öğretmesi gerektiğini söyleyebilir. Buna itirazım yok. Ama bütün öğretenlerin, öğrettikleri şeyi kendilerinin nasıl yaptığını öğrencilerine gösterdiklerini ve sözle de onları buna yönelttiklerini görüyorum. Sokrates'in de yanındakilere kendisinin güzel ve iyi bir insan olduğunu gösterdiğini, aretē ve insana ait öteki şeyler üzerine en güzel şekilde konuştuğunu biliyorum.

1.2.17

ἴσως οὖν εἴποι τις ἂν πρὸς ταῦτα ὅτι ἐχρῆν τὸν Σωκράτην μὴ πρότερον τὰ πολιτικὰ διδάσκειν τοὺς συνόντας ἢ σωφρονεῖν. ἐγὼ δὲ πρὸς τοῦτο μὲν οὐκ ἀντιλέγω· πάντας δὲ τοὺς διδάσκοντας ὁρῶ αὑτοὺς δεικνύντας τε τοῖς μανθάνουσιν ᾗπερ αὐτοὶ ποιοῦσιν ἃ διδάσκουσι καὶ τῷ λόγῳ προσβιβάζοντας. οἶδα δὲ καὶ Σωκράτην δεικνύντα τοῖς συνοῦσιν ἑαυτὸν καλὸν κἀγαθὸν ὄντα καὶ διαλεγόμενον κάλλιστα περὶ ἀρετῆς καὶ τῶν ἄλλων ἀνθρωπίνων.

1.2.18O ikisinin de Sokrates'le birlikte oldukları sürece ölçülü davrandıklarını biliyorum; Sokrates'ten ceza ya da dayak yeme korkusuyla değil, o zaman böyle davranmanın en iyisi olduğunu düşündükleri için.

1.2.18

οἶδα δὲ κἀκείνω σωφρονοῦντε, ἔστε Σωκράτει συνήστην, οὐ φοβουμένω μὴ ζημιοῖντο ἢ παίοιντο ὑπὸ Σωκράτους, ἀλλʼ οἰομένω τότε κράτιστον εἶναι τοῦτο πράττειν.

1.2.19Belki filozof geçinenlerden birçoğu şöyle diyecektir: Adil olan hiçbir zaman adaletsiz, itidalli olan hiçbir zaman küstah olmaz; öğrenilebilen başka herhangi bir şeyi öğrenmiş olan da onu hiçbir zaman bilmez hâle gelmez. Ben bu konuda öyle düşünmüyorum. Bedenlerini çalıştırmayanların bedenin işlerini yapamadığını gördüğüm gibi, psykhēlerini çalıştırmayanların da psykhēnin işlerini yapamadığını görüyorum: Ne yapmaları gerekeni yapabilirler ne de uzak durmaları gerekenden uzak durabilirler.

1.2.19

ἴσως οὖν εἴποιεν ἂν πολλοὶ τῶν φασκόντων φιλοσοφεῖν ὅτι οὐκ ἄν ποτε ὁ δίκαιος ἄδικος γένοιτο, οὐδὲ ὁ σώφρων ὑβριστής, οὐδὲ ἄλλο οὐδὲν ὧν μάθησίς ἐστιν ὁ μαθὼν ἀνεπιστήμων ἄν ποτε γένοιτο. ἐγὼ δὲ περὶ τούτων οὐχ οὕτω γιγνώσκω· ὁρῶ γὰρ ὥσπερ τὰ τοῦ σώματος ἔργα τοὺς μὴ τὰ σώματα ἀσκοῦντας οὐ δυναμένους ποιεῖν, οὕτω καὶ τὰ τῆς ψυχῆς ἔργα τοὺς μὴ τὴν ψυχὴν ἀσκοῦντας οὐ δυναμένους· οὔτε γὰρ ἃ δεῖ πράττειν οὔτε ὧν δεῖ ἀπέχεσθαι δύνανται.

1.2.20Bu yüzden babalar, oğulları itidalli olsa bile onları kötü insanlardan uzak tutarlar; çünkü iyilerle düşüp kalkmak aretēnin alıştırması, kötülerle düşüp kalkmak ise onun yıkımıdır. Şairler de buna tanıklık eder. Biri şöyle der: İyilerden iyi şeyler öğrenirsin; kötülere karışırsan elindeki aklı da yitirirsin. Öteki de şöyle: *İyi adam kimi zaman kötü olur, kimi zaman iyi.*

1.2.20

διʼ ὃ καὶ τοὺς υἱεῖς οἱ πατέρες, κἂν ὦσι σώφρονες, ὅμως ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων εἴργουσιν, ὡς τὴν μὲν τῶν χρηστῶν ὁμιλίαν ἄσκησιν οὖσαν τῆς ἀρετῆς, τὴν δὲ τῶν πονηρῶν κατάλυσιν. μαρτυρεῖ δὲ καὶ τῶν ποιητῶν ὅ τε λέγων· Ben de bunlara tanıklık ediyorum. Vezinli şiirleri tekrarlamayanların onları unuttuğunu gördüğüm gibi, öğretici sözleri ihmal edenlerin de onları unuttuğunu görüyorum. İnsan öğüt veren sözleri unutunca, psykhēsini itidale özendiren şeyleri de unutur; bunları unutunca itidali de unutmasına şaşmamalı.[^1.2.21]

1.2.22İçki düşkünlüğüne kapılanların ve aşka dalanların da yapmaları gerekene özen göstermekte ve yapmamaları gerekenden uzak durmakta daha az güçlü olduklarını görüyorum. Âşık olmadan önce parasını tutumlu kullanabilen pek çok kişi, âşık olunca artık bunu yapamaz; paralarını harcayıp tüketince de daha önce çirkin saydıkları için uzak durdukları kazançlardan artık uzak durmazlar.

1.2.22

ὁρῶ δὲ καὶ τοὺς εἰς φιλοποσίαν προαχθέντας καὶ τοὺς εἰς ἔρωτας ἐγκυλισθέντας ἧττον δυναμένους τῶν τε δεόντων ἐπιμελεῖσθαι καὶ τῶν μὴ δεόντων ἀπέχεσθαι. πολλοὶ γὰρ καὶ χρημάτων δυνάμενοι φείδεσθαι, πρὶν ἐρᾶν, ἐρασθέντες οὐκέτι δύνανται· καὶ τὰ χρήματα καταναλώσαντες, ὧν πρόσθεν ἀπείχοντο κερδῶν, αἰσχρὰ νομίζοντες εἶναι, τούτων οὐκ ἀπέχονται.

1.2.23Öyleyse daha önce itidalli olan birinin sonra itidalini yitirmesi, adil işler yapabilen birinin sonra bunu yapamaz hâle gelmesi nasıl mümkün olmasın? Bana öyle geliyor ki bütün güzel ve iyi şeyler alıştırmayla kazanılır, en başta da itidal. Çünkü aynı bedende psykhē ile birlikte yetişmiş olan hazlar, onu itidali bırakmaya, kendilerini ve bedeni bir an önce hoşnut etmeye ikna eder.

1.2.23

πῶς οὖν οὐκ ἐνδέχεται σωφρονήσαντα πρόσθεν αὖθις μὴ σωφρονεῖν καὶ δίκαια δυνηθέντα πράττειν αὖθις ἀδυνατεῖν; πάντα μὲν οὖν ἔμοιγε δοκεῖ τὰ καλὰ καὶ τἀγαθὰ ἀσκητὰ εἶναι, οὐχ ἥκιστα δὲ σωφροσύνη. ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ σώματι συμπεφυτευμέναι τῇ ψυχῇ αἱ ἡδοναὶ πείθουσιν αὐτὴν μὴ σωφρονεῖν, ἀλλὰ τὴν ταχίστην ἑαυταῖς τε καὶ τῷ σώματι χαρίζεσθαι.

1.2.24Kritias da Alkibiades de Sokrates'le birlikte oldukları sürece, onu yanlarında bir müttefik olarak bulup güzel olmayan arzularına hâkim olabildiler. Ama ondan ayrıldıktan sonra Kritias Thessalia'ya sürgüne gitti ve orada adaletten çok kanunsuzluğa başvuran insanlarla düşüp kalktı. Alkibiades'in ise güzelliği yüzünden peşine pek çok saygın kadın düşüyordu; şehirde ve müttefikler arasındaki gücü yüzünden pek çok güçlü adam onu pohpohlayıp şımartıyordu; halk da onu onurlandırıyordu ve kolayca birinci oluyordu. Beden yarışmalarında kolayca birinci gelen atletler nasıl alıştırmayı ihmal ederse, o da kendini öyle ihmal etti.

1.2.24

καὶ Κριτίας δὴ καὶ Ἀλκιβιάδης, ἕως μὲν Σωκράτει συνήστην, ἐδυνάσθην ἐκείνῳ χρωμένω συμμάχῳ τῶν μὴ καλῶν ἐπιθυμιῶν κρατεῖν· ἐκείνου δʼ ἀπαλλαγέντε, Κριτίας μὲν φυγὼν εἰς Θετταλίαν ἐκεῖ συνῆν ἀνθρώποις ἀνομίᾳ μᾶλλον ἢ δικαιοσύνῃ χρωμένοις, Ἀλκιβιάδης δʼ αὖ διὰ μὲν κάλλος ὑπὸ πολλῶν καὶ σεμνῶν γυναικῶν θηρώμενος, διὰ δύναμιν δὲ τὴν ἐν τῇ πόλει καὶ τοῖς συμμάχοις ὑπὸ πολλῶν καὶ δυνατῶν [κολακεύειν] ἀνθρώπων διαθρυπτόμενος, ὑπὸ δὲ τοῦ δήμου τιμώμενος καὶ ῥᾳδίως πρωτεύων, ὥσπερ οἱ τῶν γυμνικῶν ἀγώνων ἀθληταὶ ῥᾳδίως πρωτεύοντες ἀμελοῦσι τῆς ἀσκήσεως, οὕτω κἀκεῖνος ἠμέλησεν αὑτοῦ.

1.2.25Başlarına bunlar gelince, soylarıyla kabaran, zenginlikleriyle şımaran, güçleriyle şişinen, pek çok insanın pohpohlamasıyla yumuşayan, bütün bunlarla da bozulan ve uzun zamandır Sokrates'ten uzak kalan bu iki adamın kibirlenmesine şaşılır mı?

1.2.25

τοιούτων δὲ συμβάντων αὐτοῖν, καὶ ὠγκωμένω μὲν ἐπὶ γένει, ἐπηρμένω δʼ ἐπὶ πλούτῳ, πεφυσημένω δʼ ἐπὶ δυνάμει, διατεθρυμμένω δὲ ὑπὸ πολλῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ δὲ πᾶσι τούτοις διεφθαρμένω καὶ πολὺν χρόνον ἀπὸ Σωκράτους γεγονότε, τί θαυμαστὸν εἰ ὑπερηφάνω ἐγενέσθην;

1.2.26Sonra, eğer bir yanlış yaptılarsa suçlayıcı bundan Sokrates'i mi sorumlu tutuyor? Peki onlar gençken, en düşüncesiz ve nefislerine en az hâkim olabilecekleri çağda, Sokrates'in onları itidalli kılmış olması suçlayıcıya hiçbir övgüye değer görünmüyor mu? Başka konularda böyle hüküm verilmez.

1.2.26

εἶτα, εἰ μέν τι ἐπλημμελησάτην, τούτου Σωκράτην ὁ κατήγορος αἰτιᾶται; ὅτι δὲ νέω ὄντε αὐτώ, ἡνίκα καὶ ἀγνωμονεστάτω καὶ ἀκρατεστάτω εἰκὸς εἶναι, Σωκράτης παρέσχε σώφρονε, οὐδενὸς ἐπαίνου δοκεῖ τῷ κατηγόρῳ ἄξιος εἶναι; οὐ μὴν τά γε ἄλλα οὕτω κρίνεται.

1.2.27Hangi flütçü, hangi kitharacı, öğrencilerini yetkin kılmış başka hangi öğretmen, öğrencileri başkalarının yanına gidip orada kötüleşirse bundan sorumlu tutulur? Hangi baba, oğlu birinin yanında vakit geçirirken itidalli olup sonra başka biriyle düşüp kalkınca kötüleşirse öncekini suçlar? Tersine, oğlu sonrakinin yanında ne kadar kötüleşirse öncekini o kadar çok övmez mi? Hatta oğullarıyla birlikte yaşayan babalar bile, çocukları yanlış yaptığında, kendileri itidalli olduğu sürece suçlanmazlar.

1.2.27

τίς μὲν γὰρ αὐλητής, τίς δὲ κιθαριστής, τίς δὲ ἄλλος διδάσκαλος ἱκανοὺς ποιήσας τοὺς μαθητάς, ἐὰν πρὸς ἄλλους ἐλθόντες χείρους φανῶσιν, αἰτίαν ἔχει τούτου; τίς δὲ πατήρ, ἐὰν ὁ παῖς αὐτοῦ συνδιατρίβων τῳ σωφρονῇ, ὕστερον δὲ ἄλλῳ τῳ συγγενόμενος πονηρὸς γένηται, τὸν πρόσθεν αἰτιᾶται, ἀλλʼ οὐχ ὅσῳ ἂν παρὰ τῷ ὑστέρῳ χείρων φαίνηται, τοσούτῳ μᾶλλον ἐπαινεῖ τὸν πρότερον; ἀλλʼ οἵ γε πατέρες αὐτοὶ συνόντες τοῖς υἱέσι, τῶν παίδων πλημμελούντων, οὐκ αἰτίαν ἔχουσιν, ἐὰν αὐτοὶ σωφρονῶσιν.

1.2.28Sokrates hakkında da böyle hüküm vermek adil olurdu. Kendisi kötü bir şey yapsaydı, haklı olarak kötü biri sayılırdı; ama kendisi hep itidalli yaşadıysa, kendisinde olmayan bir kötülükten haklı olarak nasıl sorumlu tutulabilir?

1.2.28

οὕτω δὲ καὶ Σωκράτην δίκαιον ἦν κρίνειν· εἰ μὲν αὐτὸς ἐποίει τι φαῦλον, εἰκότως ἂν ἐδόκει πονηρὸς εἶναι· εἰ δʼ αὐτὸς σωφρονῶν διετέλει, πῶς ἂν δικαίως τῆς οὐκ ἐνούσης αὐτῷ κακίας αἰτίαν ἔχοι;

1.2.29Kendisi hiçbir kötülük yapmadığı hâlde onların kötü işler yaptığını görüp övseydi, o zaman haklı olarak kınanırdı. Oysa Kritias'ın Euthydemos'a âşık olduğunu ve bedenlerden cinsel zevk için yararlananlar gibi ondan yararlanmaya çalıştığını fark edince onu bundan vazgeçirmeye çalıştı. Sevdiği ve gözünde değerli görünmek istediği oğlana dilenciler gibi yalvarıp yakararak bir şey vermesini dilemenin, hem de hiç de iyi olmayan bir şey dilemenin, hür bir insana yakışmadığını, güzel ve iyi bir adama uymadığını söyledi.

1.2.29

ἀλλʼ εἰ καὶ μηδὲν αὐτὸς πονηρὸν ποιῶν ἐκείνους φαῦλα πράττοντας ὁρῶν ἐπῄνει, δικαίως ἂν ἐπιτιμῷτο. Κριτίαν μὲν τοίνυν αἰσθανόμενος ἐρῶντα Εὐθυδήμου καὶ πειρῶντα χρῆσθαι, καθάπερ οἱ πρὸς τἀφροδίσια τῶν σωμάτων ἀπολαύοντες, ἀπέτρεπε φάσκων ἀνελεύθερόν τε εἶναι καὶ οὐ πρέπον ἀνδρὶ καλῷ κἀγαθῷ τὸν ἐρώμενον, ᾧ βούλεται πολλοῦ ἄξιος φαίνεσθαι, προσαιτεῖν ὥσπερ τοὺς πτωχοὺς ἱκετεύοντα καὶ δεόμενον προσδοῦναι, καὶ ταῦτα μηδενὸς ἀγαθοῦ.

1.2.30Kritias bu tür sözlere kulak asmayıp vazgeçmeyince, anlatıldığına göre Sokrates, başka birçok kişinin ve Euthydemos'un da bulunduğu bir sırada, Kritias'ın bir domuz gibi davrandığını söylemiş: Domuz yavruları taşlara nasıl sürtünürse, o da Euthydemos'a öyle sürtünmek istiyormuş.

1.2.30

τοῦ δὲ Κριτίου τοῖς τοιούτοις οὐχ ὑπακούοντος οὐδὲ ἀποτρεπομένου, λέγεται τὸν Σωκράτην ἄλλων τε πολλῶν παρόντων καὶ τοῦ Εὐθυδήμου εἰπεῖν ὅτι ὑικὸν αὐτῷ δοκοίη πάσχειν ὁ Κριτίας, ἐπιθυμῶν Εὐθυδήμῳ προσκνῆσθαι ὥσπερ τὰ ὕδια τοῖς λίθοις.

1.2.31İşte Kritias bu yüzden Sokrates'ten nefret ediyordu. Otuzlar'dan biri olup Kharikles'le birlikte kanun koyucu olduğunda bunu unutmadı ve kanunlara söz sanatını öğretmeyi yasaklayan bir madde koydu. Onu incitmek istiyordu ama nereden yakalayacağını bulamıyordu; bu yüzden halkın genel olarak filozoflara yönelttiği suçlamayı ona yükleyip onu halkın gözünde kötülüyordu. Çünkü ben ne Sokrates'ten böyle bir şey kendim duydum ne de duyduğunu söyleyen birine rastladım.

1.2.31

ἐξ ὧν δὴ καὶ ἐμίσει τὸν Σωκράτην ὁ Κριτίας, ὥστε καὶ ὅτε τῶν τριάκοντα ὢν νομοθέτης μετὰ Χαρικλέους ἐγένετο, ἀπεμνημόνευσεν αὐτῷ καὶ ἐν τοῖς νόμοις ἔγραψε λόγων τέχνην μὴ διδάσκειν, ἐπηρεάζων ἐκείνῳ καὶ οὐκ ἔχων ὅπῃ ἐπιλάβοιτο, ἀλλὰ τὸ κοινῇ τοῖς φιλοσόφοις ὑπὸ τῶν πολλῶν ἐπιτιμώμενον ἐπιφέρων αὐτῷ καὶ διαβάλλων πρὸς τοὺς πολλούς· οὐδὲ γὰρ ἔγωγε οὔτʼ αὐτὸς τοῦτο πώποτε Σωκράτους ἤκουσα οὔτʼ ἄλλου του φάσκοντος ἀκηκοέναι ᾐσθόμην.

1.2.32Bu düşmanlık şu olayda açığa çıktı. Otuzlar vatandaşların pek çoğunu, hem de en kötülerini değil, öldürüyor, pek çoğunu da haksızlık yapmaya zorluyorken Sokrates bir yerde şöyle demiş: Bir sığır sürüsünün çobanı olup sığırları hem azaltan hem kötüleştiren birinin kötü bir çoban olduğunu kabul etmemesi ona şaşılacak bir şey gibi geliyormuş; ama bir şehrin başına geçip vatandaşları hem azaltan hem kötüleştiren birinin utanmaması ve kendini şehrin kötü bir yöneticisi saymaması daha da şaşılacak bir şeymiş.

1.2.32

ἐδήλωσε δέ· ἐπεὶ γὰρ οἱ τριάκοντα πολλοὺς μὲν τῶν πολιτῶν καὶ οὐ τοὺς χειρίστους ἀπέκτεινον, πολλοὺς δὲ προετρέποντο ἀδικεῖν, εἶπέ που ὁ Σωκράτης ὅτι θαυμαστόν οἱ δοκοίη εἶναι, εἴ τις γενόμενος βοῶν ἀγέλης νομεὺς καὶ τὰς βοῦς ἐλάττους τε καὶ χείρους ποιῶν μὴ ὁμολογοίη κακὸς βουκόλος εἶναι, ἔτι δὲ θαυμαστότερον, εἴ τις προστάτης γενόμενος πόλεως καὶ ποιῶν τοὺς πολίτας ἐλάττους τε καὶ χείρους μὴ αἰσχύνεται μηδʼ οἴεται κακὸς εἶναι προστάτης τῆς πόλεως.

1.2.33Bu söz kendilerine iletilince Kritias ile Kharikles Sokrates'i çağırıp ona kanunu gösterdiler ve gençlerle konuşmasını yasakladılar. Sokrates de onlara, buyrulan şeylerde anlamadığı bir nokta olursa sorup soramayacağını sordu.

1.2.33

ἀπαγγελθέντος δὲ αὐτοῖς τούτου, καλέσαντες ὅ τε Κριτίας καὶ ὁ Χαρικλῆς τὸν Σωκράτην τόν τε νόμον ἐδεικνύτην αὐτῷ καὶ τοῖς νέοις ἀπειπέτην μὴ διαλέγεσθαι. ὁ δὲ Σωκράτης ἐπήρετο αὐτὼ εἰ ἐξείη πυνθάνεσθαι, εἴ τι ἀγνοοῖτο τῶν προαγορευομένων.

1.2.34Onlar sorabileceğini söylediler. "Ben," dedi, "kanunlara uymaya hazırım. Ama bilgisizlik yüzünden farkında olmadan kanuna aykırı bir şey yapmamak için şunu sizden açıkça öğrenmek istiyorum: Söz sanatının doğru söylenen sözlere mi yoksa doğru söylenmeyenlere mi ait olduğunu düşünerek ondan uzak durmamı buyuruyorsunuz? Doğru söylenenlere aitse, besbelli doğru söylemekten uzak durmak gerekecek; doğru söylenmeyenlere aitse, besbelli doğru söylemeye çalışmak gerekir."

1.2.34

τὼ δʼ ἐφάτην. ἐγὼ τοίνυν, ἔφη, παρεσκεύασμαι μὲν πείθεσθαι τοῖς νόμοις· ὅπως δὲ μὴ διʼ ἄγνοιαν λάθω τι παρανομήσας, τοῦτο βούλομαι σαφῶς μαθεῖν παρʼ ὑμῶν, πότερον τὴν τῶν λόγων τέχνην σὺν τοῖς ὀρθῶς λεγομένοις εἶναι νομίζοντες ἢ σὺν τοῖς μὴ ὀρθῶς ἀπέχεσθαι κελεύετε αὐτῆς. εἰ μὲν γὰρ σὺν τοῖς ὀρθῶς, δῆλον ὅτι ἀφεκτέον ⟨ἂν⟩ εἴη τοῦ ὀρθῶς λέγειν· εἰ δὲ σὺν τοῖς μὴ ὀρθῶς, δῆλον ὅτι πειρατέον ὀρθῶς λέγειν.

1.2.35Kharikles ona öfkelenip, "Madem anlamıyorsun, Sokrates," dedi, "sana daha kolay anlayacağın bir şey buyuruyoruz: Gençlerle hiç konuşma." Sokrates de, "Öyleyse," dedi, "[buyrulandan başka bir şey yaptığım konusunda] bir belirsizlik kalmasın diye, insanların kaç yaşına kadar genç sayılması gerektiğini bana belirleyin." Kharikles de, "Akılları henüz yeterince ermediği için Meclis üyesi olamadıkları yaşa kadar," dedi; "sen de otuz yaşından küçüklerle konuşma."

1.2.35

καὶ ὁ Χαρικλῆς ὀργισθεὶς αὐτῷ, ἐπειδή, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀγνοεῖς, τάδε σοι εὐμαθέστερα ὄντα προαγορεύομεν, τοῖς νέοις ὅλως μὴ διαλέγεσθαι. καὶ ὁ Σωκράτης, ἵνα τοίνυν, ἔφη, μὴ ἀμφίβολον ᾖ [ὡς ἄλλο τι ποιῶ ἢ τὰ προηγορευμένα], ὁρίσατέ μοι μέχρι πόσων ἐτῶν δεῖ νομίζειν νέους εἶναι τοὺς ἀνθρώπους. καὶ ὁ Χαρικλῆς, ὅσουπερ, εἶπε, χρόνου βουλεύειν οὐκ ἔξεστιν, ὡς οὔπω φρονίμοις οὖσι· μηδὲ σὺ διαλέγου νεωτέροις τριάκοντα ἐτῶν.

1.2.36"Bir şey satın alırken," dedi, "satan otuz yaşından küçükse, kaça sattığını da mı sormayayım?" "Böyle şeyleri sorabilirsin," dedi Kharikles; "ama sen, Sokrates, çoğu şeyin nasıl olduğunu bildiğin hâlde sormayı âdet edinmişsin. İşte bunları sorma." "Peki," dedi, "bir genç bana, bildiğim bir şeyi, sözgelimi Kharikles nerede oturuyor ya da Kritias nerede diye sorarsa, cevap da mı vermeyeyim?" "Böyle şeylere verebilirsin," dedi Kharikles.

1.2.36

μηδʼ ἐάν τι ὠνῶμαι, ἔφη, ἢν πωλῇ νεώτερος τριάκοντα ἐτῶν, ἔρωμαι ὁπόσου πωλεῖ; ναὶ τά γε τοιαῦτα, ἔφη ὁ Χαρικλῆς· ἀλλά τοι σύγε, ὦ Σώκρατες, εἴωθας εἰδὼς πῶς ἔχει τὰ πλεῖστα ἐρωτᾶν· ταῦτα οὖν μὴ ἐρώτα. μηδʼ ἀποκρίνωμαι οὖν, ἔφη, ἄν τίς με ἐρωτᾷ νέος, ἐὰν εἰδῶ, οἷον ποῦ οἰκεῖ Χαρικλῆς ἢ ποῦ ἐστι Κριτίας; ναὶ τά γε τοιαῦτα, ἔφη ὁ Χαρικλῆς.

1.2.37Kritias da, "Ama şunlardan uzak durman gerekecek, Sokrates," dedi: "kunduracılardan, dülgerlerden, demircilerden. Zaten senin dilinde dolaşmaktan artık iyice aşınıp eskimişlerdir sanırım." "Öyleyse," dedi Sokrates, "bunların ardından gelenlerden de, adilden, dindarca olandan ve bu türden öteki şeylerden de mi?" "Evet, Zeus adına," dedi Kharikles, "sığır çobanlarından da. Yoksa dikkat et de sen de sığırları azaltmayasın."

1.2.37

ὁ δὲ Κριτίας, ἀλλὰ τῶνδέ τοί σε ἀπέχεσθαι, ἔφη, δεήσει, ὦ Σώκρατες, τῶν σκυτέων καὶ τῶν τεκτόνων καὶ τῶν χαλκέων· καὶ γὰρ οἶμαι αὐτοὺς ἤδη κατατετρῖφθαι διαθρυλουμένους ὑπὸ σοῦ. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ τῶν ἑπομένων τούτοις, τοῦ τε δικαίου καὶ τοῦ ὁσίου καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Χαρικλῆς· καὶ τῶν βουκόλων γε· εἰ δὲ μή, φυλάττου ὅπως μὴ καὶ σὺ ἐλάττους τὰς βοῦς ποιήσῃς.

1.2.38O zaman sığırlarla ilgili sözün kendilerine ulaştığı ve bu yüzden Sokrates'e öfkelendikleri de açığa çıktı. Kritias'ın Sokrates'le beraberliğinin nasıl olduğunu ve birbirlerine karşı tutumlarını böylece anlatmış oldum.

1.2.38

ἔνθα καὶ δῆλον ἐγένετο ὅτι ἀπαγγελθέντος αὐτοῖς τοῦ περὶ τῶν βοῶν λόγου ὠργίζοντο τῷ Σωκράτει. οἵα μὲν οὖν ἡ συνουσία ἐγεγόνει Κριτίᾳ πρὸς Σωκράτην καὶ ὡς εἶχον πρὸς ἀλλήλους, εἴρηται.

1.2.39Ben de şunu söyleyebilirim: İnsan hoşlanmadığı birinden hiçbir terbiye almaz. Kritias ile Alkibiades, Sokrates'le düşüp kalktıkları süre boyunca bunu ondan hoşlandıkları için değil, en başından şehrin başına geçmeye can attıkları için yaptılar. Nitekim daha Sokrates'le birlikteyken bile, en çok devlet işleriyle uğraşanlardan başka kimseyle konuşmaya pek girişmezlerdi.

1.2.39

φαίην δʼ ἂν ἔγωγε μηδενὶ μηδεμίαν εἶναι παίδευσιν παρὰ τοῦ μὴ ἀρέσκοντος. Κριτίας δὲ καὶ Ἀλκιβιάδης οὐκ ἀρέσκοντος αὐτοῖς Σωκράτους ὡμιλησάτην ὃν χρόνον ὡμιλείτην αὐτῷ, ἀλλʼ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὡρμηκότε προεστάναι τῆς πόλεως. ἔτι γὰρ Σωκράτει συνόντες οὐκ ἄλλοις τισὶ μᾶλλον ἐπεχείρουν διαλέγεσθαι ἢ τοῖς μάλιστα πράττουσι τὰ πολιτικά.

1.2.40Anlatıldığına göre Alkibiades, henüz yirmi yaşına basmadan, vasisi ve şehrin önderi olan Perikles'le kanunlar üzerine şöyle bir konuşma yapmış:

1.2.40

λέγεται γὰρ Ἀλκιβιάδην, πρὶν εἴκοσιν ἐτῶν εἶναι, Περικλεῖ ἐπιτρόπῳ μὲν ὄντι αὐτοῦ, προστάτῃ δὲ τῆς πόλεως, τοιάδε διαλεχθῆναι περὶ νόμων·

1.2.41"Söyle bana, Perikles," demiş, "bana kanunun ne olduğunu öğretebilir misin?" "Elbette," demiş Perikles. "Tanrılar aşkına, öğret öyleyse," demiş Alkibiades. "Bazı insanların kanuna saygılı adamlar diye övüldüğünü duyuyorum; oysa kanunun ne olduğunu bilmeyen birinin bu övgüyü hak edemeyeceğini düşünüyorum."

1.2.41

εἰπέ μοι, φάναι, ὦ Περίκλεις, ἔχοις ἄν με διδάξαι τί ἐστι νόμος; πάντως δήπου, φάναι τὸν Περικλέα. δίδαξον δὴ πρὸς τῶν θεῶν, φάναι τὸν Ἀλκιβιάδην· ὡς ἐγὼ ἀκούων τινῶν ἐπαινουμένων, ὅτι νόμιμοι ἄνδρες εἰσίν, οἶμαι μὴ ἂν δικαίως τούτου τυχεῖν τοῦ ἐπαίνου τὸν μὴ εἰδότα τί ἐστι νόμος.

1.2.42"Kanunun ne olduğunu öğrenmek istemekle hiç de zor bir şey istemiyorsun, Alkibiades," demiş Perikles. "Halkın bir araya gelip onaylayarak yazıya geçirdiği, neyin yapılması neyin yapılmaması gerektiğini bildiren her şey kanundur." "Halk iyi şeyleri mi yapmak gerektiğine hükmeder, kötüleri mi?" "İyileri elbette, delikanlı," demiş, "kötüleri değil."

1.2.42

ἀλλʼ οὐδέν τι χαλεποῦ πράγματος ἐπιθυμεῖς, ὦ Ἀλκιβιάδη, φάναι τὸν Περικλέα, βουλόμενος γνῶναι τί ἐστι νόμος· πάντες γὰρ οὗτοι νόμοι εἰσίν, οὓς τὸ πλῆθος συνελθὸν καὶ δοκιμάσαν ἔγραψε, φράζον ἅ τε δεῖ ποιεῖν καὶ ἃ μή. πότερον δὲ τἀγαθὰ νομίσαν δεῖν ποιεῖν ἢ τὰ κακά; τἀγαθὰ νὴ Δία, φάναι, ὦ μειράκιον, τὰ δὲ κακὰ οὔ.

1.2.43"Peki halk değil de, oligarşinin olduğu yerlerde olduğu gibi birkaç kişi bir araya gelip neyin yapılması gerektiğini yazarsa, bunlar nedir?" "Şehirde hâkim olan gücün neyin yapılması gerektiğine karar verip yazdığı her şeye kanun denir," demiş. "Öyleyse şehre hâkim olan bir tiran vatandaşlara neyin yapılması gerektiğini yazarsa, bu da mı kanundur?" "Tiranın iktidardayken yazdıklarına da kanun denir," demiş.

1.2.43

ἐὰν δὲ μὴ τὸ πλῆθος, ἀλλʼ, ὥσπερ ὅπου ὀλιγαρχία ἐστίν, ὀλίγοι συνελθόντες γράψωσιν ὅ τι χρὴ ποιεῖν, ταῦτα τί ἐστι; πάντα, φάναι, ὅσα ἂν τὸ κρατοῦν τῆς πόλεως βουλευσάμενον, ἃ χρὴ ποιεῖν, γράψῃ, νόμος καλεῖται. κἂν τύραννος οὖν κρατῶν τῆς πόλεως γράψῃ τοῖς πολίταις ἃ χρὴ ποιεῖν, καὶ ταῦτα νόμος ἐστί; καὶ ὅσα τύραννος ἄρχων, φάναι, γράφει, καὶ ταῦτα νόμος καλεῖται.

1.2.44"Peki zorbalık ve kanunsuzluk nedir, Perikles?" demiş. "Güçlü olanın zayıfı ikna etmeden, zor kullanarak, kendi uygun gördüğünü yapmaya zorlaması değil mi?" "Bence öyle," demiş Perikles. "Öyleyse bir tiranın vatandaşları ikna etmeden, yazıyla yapmaya zorladığı şeyler kanunsuzluk mudur?" "Bence öyle," demiş Perikles; "tiranın ikna etmeden yazdıklarının kanun olduğu sözümü geri alıyorum."

1.2.44

βία δέ, φάναι, καὶ ἀνομία τί ἐστιν, ὦ Περίκλεις; ἆρʼ οὐχ ὅταν ὁ κρείττων τὸν ἥττω μὴ πείσας, ἀλλὰ βιασάμενος, ἀναγκάσῃ ποιεῖν ὅ τι ἂν αὐτῷ δοκῇ; ἔμοιγε δοκεῖ, φάναι τὸν Περικλέα. καὶ ὅσα ἄρα τύραννος μὴ πείσας τοὺς πολίτας ἀναγκάζει ποιεῖν γράφων, ἀνομία ἐστί; δοκεῖ μοι, φάναι τὸν Περικλέα· ἀνατίθεμαι γὰρ τὸ ὅσα τύραννος μὴ πείσας γράφει νόμον εἶναι.

1.2.45"Peki azınlığın çoğunluğu ikna etmeden, güçlerine dayanarak yazdıkları şeylere zorbalık mı diyelim, yoksa demeyelim mi?" "Bence," demiş Perikles, "insanın birini ikna etmeden, yazıyla olsun olmasın, yapmaya zorladığı her şey kanundan çok zorbalıktır." "Öyleyse bütün halkın, mal sahiplerine hâkim olup onları ikna etmeden yazdığı şeyler de kanundan çok zorbalık olur, öyle mi?"

1.2.45

ὅσα δὲ οἱ ὀλίγοι τοὺς πολλοὺς μὴ πείσαντες, ἀλλὰ κρατοῦντες γράφουσι, πότερον βίαν φῶμεν ἢ μὴ φῶμεν εἶναι; πάντα μοι δοκεῖ, φάναι τὸν Περικλέα, ὅσα τις μὴ πείσας ἀναγκάζει τινὰ ποιεῖν, εἴτε γράφων εἴτε μή, βία μᾶλλον ἢ νόμος εἶναι. καὶ ὅσα ἄρα τὸ πᾶν πλῆθος κρατοῦν τῶν τὰ χρήματα ἐχόντων γράφει μὴ πεῖσαν, βία μᾶλλον ἢ νόμος ἂν εἴη;

1.2.46"Bak Alkibiades," demiş Perikles, "biz de senin yaşındayken bu tür işlerde pek ustaydık. Şimdi senin uğraştığını gördüğüm türden şeylerle biz de uğraşır, kılı kırk yarardık." Alkibiades de, "Keşke, Perikles," demiş, "en usta olduğun o zamanlarda seninle birlikte olsaydım!"

1.2.46

μάλα τοι, φάναι τὸν Περικλέα, ὦ Ἀλκιβιάδη, καὶ ἡμεῖς τηλικοῦτοι ὄντως δεινοὶ τὰ τοιαῦτα ἦμεν· τοιαῦτα γὰρ καὶ ἐμελετῶμεν καὶ ἐσοφιζόμεθα οἷάπερ καὶ σὺ νῦν ἐμοὶ δοκεῖς μελετᾶν. τὸν δὲ Ἀλκιβιάδην φάναι· εἴθε σοι, ὦ Περίκλεις, τότε συνεγενόμην ὅτε δεινότατος ἑαυτοῦ ἦσθα.

1.2.47Böylece devlet işleriyle uğraşanlardan üstün olduklarını düşünür düşünmez artık Sokrates'in yanına gitmez oldular. Çünkü zaten ondan hoşlanmıyorlardı; yanına gittiklerinde de yanlışları yüzünden sorguya çekilmekten rahatsız oluyorlardı. Şehrin işleriyle uğraştılar; Sokrates'e de zaten bunun için gitmişlerdi.

1.2.47

ἐπεὶ τοίνυν τάχιστα τῶν πολιτευομένων ὑπέλαβον κρείττονες εἶναι, Σωκράτει μὲν οὐκέτι προσῇσαν· οὔτε γὰρ αὐτοῖς ἄλλως ἤρεσκεν, εἴ τε προσέλθοιεν, ὑπὲρ ὧν ἡμάρτανον ἐλεγχόμενοι ἤχθοντο· τὰ δὲ τῆς πόλεως ἔπραττον, ὧνπερ ἕνεκεν καὶ Σωκράτει προσῆλθον.

1.2.48Oysa Kriton da Sokrates'in yanında bulunanlardandı; Khairephon, Khairekrates, Hermogenes, Simmias, Kebes, Phaidondas ve başkaları da. Bunlar onunla halk önünde nutuk atan hatipler ya da mahkemelerde usta kişiler olmak için değil, güzel ve iyi insanlar olup evlerine, kölelerine, yakınlarına, dostlarına, şehirlerine ve hemşehrilerine karşı iyi davranabilmek için birlikte oldular. Bunlardan hiçbiri ne gençken ne yaşlanınca hiçbir kötülük yapmadı, hiçbir suçlamaya da uğramadı.

1.2.48

ἀλλὰ Κρίτων τε Σωκράτους ἦν ὁμιλητὴς καὶ Χαιρεφῶν καὶ Χαιρεκράτης καὶ Ἑρμογένης καὶ Σιμμίας καὶ Κέβης καὶ Φαιδώνδας καὶ ἄλλοι, οἳ ἐκείνῳ συνῆσαν, οὐχ ἵνα δημηγορικοὶ ἢ δικανικοὶ γένοιντο, ἀλλʼ ἵνα καλοί τε κἀγαθοὶ γενόμενοι καὶ οἴκῳ καὶ οἰκέταις καὶ οἰκείοις καὶ φίλοις καὶ πόλει καὶ πολίταις δύναιντο καλῶς χρῆσθαι. καὶ τούτων οὐδεὶς οὔτε νεώτερος οὔτε πρεσβύτερος ὢν οὔτʼ ἐποίησε κακὸν οὐδὲν οὔτʼ αἰτίαν ἔσχεν.

1.2.49"Ama Sokrates," dedi suçlayıcı, "babalara hakaret etmeyi öğretiyordu. Yanındakileri babalarından daha bilge yapacağına inandırıyordu; kanuna göre insanın babasını akıl zayıflığından mahkûm ettirip bağlatabileceğini söylüyor, bunu da daha cahil olanın daha bilge olan tarafından bağlanmasının kanuna uygun olduğuna kanıt gösteriyordu."

1.2.49

ἀλλὰ Σωκράτης γʼ, ἔφη ὁ κατήγορος, τοὺς πατέρας προπηλακίζειν ἐδίδασκε, πείθων μὲν τοὺς συνόντας αὐτῷ σοφωτέρους ποιεῖν τῶν πατέρων, φάσκων δὲ κατὰ νόμον ἐξεῖναι παρανοίας ἑλόντι καὶ τὸν πατέρα δῆσαι, τεκμηρίῳ τούτῳ χρώμενος, ὡς τὸν ἀμαθέστερον ὑπὸ τοῦ σοφωτέρου νόμιμον εἴη δεδέσθαι.

1.2.50Sokrates ise cahillik yüzünden başkasını bağlayan kişinin, kendisinin bilmediği şeyleri bilenler tarafından haklı olarak bağlanacağını düşünürdü. Bu tür şeyler yüzünden cahilliğin delilikten farkının ne olduğunu sık sık araştırırdı. Delilerin hem kendileri hem dostları yararına bağlanmasını uygun bulurdu; gerekeni bilmeyenlerin ise bilenlerden öğrenmesinin doğru olduğunu düşünürdü.

1.2.50

Σωκράτης δὲ τὸν μὲν ἀμαθίας ἕνεκα δεσμεύοντα δικαίως ἂν καὶ αὐτὸν ᾤετο δεδέσθαι ὑπὸ τῶν ἐπισταμένων ἃ μὴ αὐτὸς ἐπίσταται· καὶ τῶν τοιούτων ἕνεκα πολλάκις ἐσκόπει, τί διαφέρει μανίας ἀμαθία· καὶ τοὺς μὲν μαινομένους ᾤετο συμφερόντως ἂν δεδέσθαι καὶ ἑαυτοῖς καὶ τοῖς φίλοις, τοὺς δὲ μὴ ἐπισταμένους τὰ δέοντα δικαίως ἂν μανθάνειν παρὰ τῶν ἐπισταμένων.

1.2.51"Ama Sokrates," dedi suçlayıcı, "yanındakilerin gözünde yalnız babaları değil, öteki akrabaları da değersiz kılıyordu. Hastalara da davası görülenlere de akrabalarının yardım etmediğini, birincilere hekimlerin, ikincilere ise dava savunmayı bilenlerin yardım ettiğini söylüyordu."

1.2.51

ἀλλὰ Σωκράτης γε, ἔφη ὁ κατήγορος, οὐ μόνον τοὺς πατέρας ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους συγγενεῖς ἐποίει ἐν ἀτιμίᾳ εἶναι παρὰ τοῖς ἑαυτῷ συνοῦσι, λέγων ὡς οὔτε τοὺς κάμνοντας οὔτε τοὺς δικαζομένους οἱ συγγενεῖς ὠφελοῦσιν, ἀλλὰ τοὺς μὲν οἱ ἰατροί, τοὺς δὲ οἱ συνδικεῖν ἐπιστάμενοι.

1.2.52Suçlayıcıya göre Sokrates dostlar hakkında da, yararlı olamadıkça iyi niyetli olmalarının hiçbir faydası olmadığını söylüyor, yalnız gerekeni bilen ve bunu anlatabilenlerin değer görmeye layık olduğunu ileri sürüyordu. Gençleri kendisinin en bilge ve başkalarını bilge yapmaya en yetkin kişi olduğuna inandırarak yanındakileri öyle bir hâle getiriyordu ki onların gözünde başka kimse onunla boy ölçüşemiyordu.

1.2.52

ἔφη δὲ καὶ περὶ τῶν φίλων αὐτὸν λέγειν ὡς οὐδὲν ὄφελος εὔνους εἶναι, εἰ μὴ καὶ ὠφελεῖν δυνήσονται· μόνους δὲ φάσκειν αὐτὸν ἀξίους εἶναι τιμῆς τοὺς εἰδότας τὰ δέοντα καὶ ἑρμηνεῦσαι δυναμένους· ἀναπείθοντα οὖν τοὺς νέους αὐτόν, ὡς αὐτὸς εἴη σοφώτατός τε καὶ ἄλλους ἱκανώτατος ποιῆσαι σοφούς, οὕτω διατιθέναι τοὺς ἑαυτῷ συνόντας, ὥστε μηδαμοῦ παρʼ αὐτοῖς τοὺς ἄλλους εἶναι πρὸς ἑαυτόν.

1.2.53Ben de onun babalar, öteki akrabalar ve dostlar hakkında bu sözleri söylediğini biliyorum. Bunun yanında şunu da söylerdi: phronēsisin içinde doğabildiği tek yer olan psykhē bedenden çıkınca, insanlar en yakınlarının bedenini bile bir an önce dışarı çıkarıp gözden kaldırırlar.

1.2.53

ἐγὼ δʼ αὐτὸν οἶδα μὲν καὶ περὶ πατέρων τε καὶ τῶν ἄλλων συγγενῶν [τε] καὶ περὶ φίλων ταῦτα λέγοντα· καὶ πρὸς τούτοις γε δή, ὅτι τῆς ψυχῆς ἐξελθούσης, ἐν ᾗ μόνῃ γίγνεται φρόνησις, τὸ σῶμα τοῦ οἰκειοτάτου ἀνθρώπου τὴν ταχίστην ἐξενέγκαντες ἀφανίζουσιν.

1.2.54Herkesin yaşarken bile, her şeyden çok sevdiği kendi bedeninden işe yaramayan ve faydasız olan her şeyi ya kendisinin attığını ya da başkasına aldırdığını söylerdi. İnsanlar kendi tırnaklarını, saçlarını, nasırlarını keser; acı ve ızdırap çekerek hekimlere kestirir, dağlatır, üstelik bunun için onlara ücret de ödemek gerektiğini düşünürler. Ağızdaki tükürüğü de olabildiğince uzağa tükürürler; çünkü ağızda kaldığında onlara hiçbir faydası olmaz, tersine çok zarar verir.

1.2.54

ἔλεγε δʼ ὅτι καὶ ζῶν ἕκαστος ἑαυτοῦ, ὃ πάντων μάλιστα φιλεῖ, τοῦ σώματος ὅ τι ἂν ἀχρεῖον ᾖ καὶ ἀνωφελές, αὐτός τε ἀφαιρεῖ καὶ ἄλλῳ παρέχει. αὐτοί τέ γε αὑτῶν ὄνυχάς τε καὶ τρίχας καὶ τύλους ἀφαιροῦσι καὶ τοῖς ἰατροῖς παρέχουσι μετὰ πόνων τε καὶ ἀλγηδόνων καὶ ἀποτέμνειν καὶ ἀποκάειν, καὶ τούτων χάριν οἴονται δεῖν αὐτοῖς καὶ μισθὸν τίνειν· καὶ τὸ σίαλον ἐκ τοῦ στόματος ἀποπτύουσιν ὡς δύνανται πορρωτάτω, διότι ὠφελεῖ μὲν οὐδὲν αὐτοὺς ἐνόν, βλάπτει δὲ πολὺ μᾶλλον.

1.2.55Bunları söylerken babasını diri diri gömmeyi ya da kendini parça parça kesmeyi öğretmiyordu. Akılsız olanın değersiz olduğunu göstererek insanı olabildiğince akıllı ve olabildiğince yararlı olmaya çağırıyordu: Babasından, kardeşinden ya da başka birinden değer görmek isteyen kişi, yakını olmasına güvenip gevşemesin; kimlerden değer görmek istiyorsa onlara yararlı olmaya çalışsın.

1.2.55

ταῦτʼ οὖν ἔλεγεν οὐ τὸν μὲν πατέρα ζῶντα κατορύττειν διδάσκων, ἑαυτὸν δὲ κατατέμνειν, ἀλλʼ ἐπιδεικνύων ὅτι τὸ ἄφρον ἄτιμόν ἐστι παρεκάλει ἐπιμελεῖσθαι τοῦ ὡς φρονιμώτατον εἶναι καὶ ὠφελιμώτατον, ὅπως, ἐάν τε ὑπὸ πατρὸς ἐάν τε ὑπὸ ἀδελφοῦ ἐάν τε ὑπʼ ἄλλου τινὸς βούληται τιμᾶσθαι, μὴ τῷ οἰκεῖος εἶναι πιστεύων ἀμελῇ, ἀλλὰ πειρᾶται, ὑφʼ ὧν ἂν βούληται τιμᾶσθαι, τούτοις ὠφέλιμος εἶναι.

1.2.56Suçlayıcıya göre Sokrates en ünlü şairlerden en kötü yerleri seçiyor, bunları tanık göstererek yanındakilere kötülük yapmayı ve tiranlığı öğretiyordu. Hesiodos'un şu dizesini, Hiçbir iş ayıp değildir, ayıp olan işsizliktir, şairin hiçbir işten, adaletsiz ya da çirkin olanlardan bile uzak durmamayı, kazanç için bunları da yapmayı buyurduğu anlamında yorumluyormuş.

1.2.56

ἔφη δʼ αὐτὸν ὁ κατήγορος καὶ τῶν ἐνδοξοτάτων ποιητῶν ἐκλεγόμενον τὰ πονηρότατα καὶ τούτοις μαρτυρίοις χρώμενον διδάσκειν τοὺς συνόντας κακούργους τε εἶναι καὶ τυραννικούς, Ἡσιόδου μὲν τὸ Sokrates ise çalışkan olmanın insan için yararlı ve iyi, tembel olmanın zararlı ve kötü olduğunu, çalışmanın iyi, tembelliğin kötü olduğunu karşısındakine kabul ettirdikten sonra, iyi bir şey yapanların çalıştığını ve iyi işçiler olduğunu söylerdi; zar oynayanlara ya da kötü ve zararlı başka bir şey yapanlara ise tembel derdi. Bu açıdan bakınca şu söz doğru olur: Hiçbir iş ayıp değildir, ayıp olan işsizliktir.[^1.2.57]

1.2.60Oysa Sokrates'in bunun tam tersine halk dostu ve insansever biri olduğu açıktı. Hem Atinalı hem yabancı pek çok hayranı olduğu hâlde hiçbir zaman sohbetinden ücret almadı, sahip olduklarını herkese esirgemeden dağıttı. Bunlardan bazıları ondan bedavaya aldıkları küçük parçaları başkalarına pahalıya satıyordu; ama onun gibi halk dostu değillerdi, çünkü para veremeyenlerle konuşmak istemiyorlardı.

1.2.60

ἀλλὰ Σωκράτης γε τἀναντία τούτων φανερὸς ἦν καὶ δημοτικὸς καὶ φιλάνθρωπος ὤν. ἐκεῖνος γὰρ πολλοὺς ἐπιθυμητὰς καὶ ἀστοὺς καὶ ξένους λαβὼν οὐδένα πώποτε μισθὸν τῆς συνουσίας ἐπράξατο, ἀλλὰ πᾶσιν ἀφθόνως ἐπήρκει τῶν ἑαυτοῦ· ὧν τινες μικρὰ μέρη παρʼ ἐκείνου προῖκα λαβόντες πολλοῦ τοῖς ἄλλοις ἐπώλουν, καὶ οὐκ ἦσαν ὥσπερ ἐκεῖνος δημοτικοί· τοῖς γὰρ μὴ ἔχουσι χρήματα διδόναι οὐκ ἤθελον διαλέγεσθαι.

1.2.61Sokrates ise öteki insanların gözünde şehrine, bu yüzden ünlenmiş olan Likhas'ın Lakedaimon'a kazandırdığından çok daha fazla itibar kazandırdı. Likhas Gymnopaidia şenliklerinde Lakedaimon'a gelen yabancılara ziyafet verirdi; Sokrates ise bütün hayatı boyunca kendi varını harcayarak isteyen herkese en büyük faydayı sağladı: Kendisiyle düşüp kalkanları daha iyi insanlar yaparak uğurlardı.

1.2.61

ἀλλὰ Σωκράτης γε καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους κόσμον τῇ πόλει παρεῖχε πολλῷ μᾶλλον ἢ Λίχας τῇ Λακεδαιμονίων, ὃς ὀνομαστὸς ἐπὶ τούτῳ γέγονε. Λίχας μὲν γὰρ ταῖς γυμνοπαιδίαις τοὺς ἐπιδημοῦντας ἐν Λακεδαίμονι ξένους ἐδείπνιζε, Σωκράτης δὲ διὰ παντὸς τοῦ βίου τὰ ἑαυτοῦ δαπανῶν τὰ μέγιστα πάντας τοὺς βουλομένους ὠφέλει· βελτίους γὰρ ποιῶν τοὺς συγγιγνομένους ἀπέπεμπεν.

1.2.62Bana göre Sokrates böyle bir insan olduğu için ölümü değil, şehirden onur görmeyi hak ediyordu. Kanunlara göre bakan biri de bunu görür. Kanunlara göre biri hırsızlık, giysi soygunculuğu, yankesicilik, ev soygunculuğu, insan kaçırıp köleleştirme ya da tapınak soygunculuğu yaparken yakalanırsa cezası ölümdür; o ise bütün insanlar içinde bunlardan en uzak durandı.

1.2.62

ἐμοὶ μὲν δὴ Σωκράτης τοιοῦτος ὢν ἐδόκει τιμῆς ἄξιος εἶναι τῇ πόλει μᾶλλον ἢ θανάτου. καὶ κατὰ τοὺς νόμους δὲ σκοπῶν ἄν τις τοῦθʼ εὕροι. κατὰ γὰρ τοὺς νόμους, ἐάν τις φανερὸς γένηται κλέπτων ἢ λωποδυτῶν ἢ βαλλαντιοτομῶν ἢ τοιχωρυχῶν ἢ ἀνδραποδιζόμενος ἢ ἱεροσυλῶν, τούτοις θάνατός ἐστιν ἡ ζημία· ὧν ἐκεῖνος πάντων ἀνθρώπων πλεῖστον ἀπεῖχεν.

1.2.63Üstelik şehrin kötü sonuçlanan hiçbir savaşından, hiçbir iç karışıklığından, hiçbir ihanetinden ya da başına gelen başka herhangi bir kötülükten hiçbir zaman sorumlu olmadı. Özel hayatta da hiçbir zaman hiçbir insanı iyi şeylerden yoksun bırakmadı ya da kötülüklere sürüklemedi; bunların hiçbiriyle de hiçbir zaman suçlanmadı.

1.2.63

ἀλλὰ μὴν τῇ πόλει γε οὔτε πολέμου κακῶς συμβάντος οὔτε στάσεως οὔτε προδοσίας οὔτε ἄλλου κακοῦ οὐδενὸς πώποτε αἴτιος ἐγένετο· οὐδὲ μὴν ἰδίᾳ γε οὐδένα πώποτε ἀνθρώπων οὔτε ἀγαθῶν ἀπεστέρησεν οὔτε κακοῖς περιέβαλεν, ἀλλʼ οὐδʼ αἰτίαν τῶν εἰρημένων οὐδενὸς πώποτʼ ἔσχε.

1.2.64Öyleyse bu suçlamadan nasıl sorumlu tutulabilir? Suçlama yazısında yazıldığı gibi tanrıları tanımamak şöyle dursun, tanrılara herkesten çok hizmet ettiği açıktı. Davacının suçladığı gibi gençleri bozmak şöyle dursun, yanındakilerden kötü arzuları olanları bu arzulardan vazgeçirdiği, onları şehirlerin ve evlerin iyi yönetilmesini sağlayan o en güzel, en görkemli aretēyi arzulamaya yönelttiği açıktı. Bunları yapan biri şehirden nasıl büyük bir onuru hak etmiş olmaz?

1.2.64

πῶς οὖν ἂν ἔνοχος εἴη τῇ γραφῇ; ὃς ἀντὶ μὲν τοῦ μὴ νομίζειν θεούς, ὡς ἐν τῇ γραφῇ ἐγέγραπτο, φανερὸς ἦν θεραπεύων τοὺς θεοὺς μάλιστα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ἀντὶ δὲ τοῦ διαφθείρειν τοὺς νέους, ὃ δὴ ὁ γραψάμενος αὐτὸν ᾐτιᾶτο, φανερὸς ἦν τῶν συνόντων τοὺς πονηρὰς ἐπιθυμίας ἔχοντας τούτων μὲν παύων, τῆς δὲ καλλίστης καὶ μεγαλοπρεπεστάτης ἀρετῆς, ᾗ πόλεις τε καὶ οἶκοι εὖ οἰκοῦσι, προτρέπων ἐπιθυμεῖν· ταῦτα δὲ πράττων πῶς οὐ μεγάλης ἄξιος ἦν τιμῆς τῇ πόλει;

1.3.13. Bölüm

Bana kalırsa o, yanındakilere bir yandan işleriyle nasıl biri olduğunu göstererek, bir yandan da onlarla konuşarak yararlı oluyordu; bunlardan hatırlayabildiklerimi yazacağım. Tanrılarla ilgili konularda, Pythia'nın kurban, atalara saygı ya da bu türden başka bir konuda nasıl davranmak gerektiğini soranlara verdiği cevaba uygun davrandığı ve konuştuğu açıktı. Pythia, şehrin âdetine uygun davrananların dindarca davranmış olacağını bildirir; Sokrates de hem kendisi böyle davranır hem başkalarına böyle öğütlerdi. Başka türlü davrananları ise işgüzar ve boş insanlar sayardı.

1.3.1

ὡς δὲ δὴ καὶ ὠφελεῖν ἐδόκει μοι τοὺς συνόντας τὰ μὲν ἔργῳ δεικνύων ἑαυτὸν οἷος ἦν, τὰ δὲ καὶ διαλεγόμενος, τούτων δὴ γράψω ὁπόσα ἂν διαμνημονεύσω. τὰ μὲν τοίνυν πρὸς τοὺς θεοὺς φανερὸς ἦν καὶ ποιῶν καὶ λέγων ᾗπερ ἡ Πυθία ἀποκρίνεται τοῖς ἐρωτῶσι πῶς δεῖ ποιεῖν ἢ περὶ θυσίας ἢ περὶ προγόνων θεραπείας ἢ περὶ ἄλλου τινὸς τῶν τοιούτων· ἥ τε γὰρ Πυθία νόμῳ πόλεως ἀναιρεῖ ποιοῦντας εὐσεβῶς ἂν ποιεῖν, Σωκράτης τε οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίει καὶ τοῖς ἄλλοις παρῄνει, τοὺς δὲ ἄλλως πως ποιοῦντας περιέργους καὶ ματαίους ἐνόμιζεν εἶναι.

1.3.2Tanrılara da yalnızca iyi şeyler vermeleri için dua ederdi; çünkü neyin iyi olduğunu en iyi tanrılar bilir. Altın, gümüş, tiranlık ya da bu türden başka bir şey için dua edenlerin, zar oyunu, savaş ya da sonucu besbelli belirsiz başka bir şey için dua edenlerden hiç farkı olmadığını düşünürdü.

1.3.2

καὶ ηὔχετο δὲ πρὸς τοὺς θεοὺς ἁπλῶς τἀγαθὰ διδόναι, ὡς τοὺς θεοὺς κάλλιστα εἰδότας ὁποῖα ἀγαθά ἐστι· τοὺς δʼ εὐχομένους χρυσίον ἢ ἀργύριον ἢ τυραννίδα ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν διάφορον ἐνόμιζεν εὔχεσθαι ἢ εἰ κυβείαν ἢ μάχην ἢ ἄλλο τι εὔχοιντο τῶν φανερῶς ἀδήλων ὅπως ἀποβήσοιτο.

1.3.3Azıcık varından küçük kurbanlar sunarken, bol ve büyük varlıklarından bol ve büyük kurbanlar sunanlardan hiç de geri kalmadığını düşünürdü. Tanrılar küçük kurbanlardan çok büyük kurbanlardan hoşlansalardı bunun onlara yakışmayacağını söylerdi; çünkü o zaman kötülerin sunduğu çoğu kez onlara iyilerin sunduğundan daha hoş gelirdi. Kötülerin sunduğu iyilerin sunduğundan daha hoş gelseydi, insanlar için yaşamaya da değmezdi. Tanrıların en çok, en dindar insanların gösterdiği saygıdan hoşlandığını düşünürdü. Şu dizeyi de överdi: Ölümsüz tanrılara gücün yettiğince kurban sun. Dostlara, konuklara ve hayatın geri kalanına karşı da "gücün yettiğince yap" sözünün güzel bir öğüt olduğunu söylerdi.

1.3.3

θυσίας δὲ θύων μικρὰς ἀπὸ μικρῶν οὐδὲν ἡγεῖτο μειοῦσθαι τῶν ἀπὸ πολλῶν καὶ μεγάλων πολλὰ καὶ μεγάλα θυόντων. οὔτε γὰρ τοῖς θεοῖς ἔφη καλῶς ἔχειν, εἰ ταῖς μεγάλαις θυσίαις μᾶλλον ἢ ταῖς μικραῖς ἔχαιρον· πολλάκις γὰρ ἂν αὐτοῖς τὰ παρὰ τῶν πονηρῶν μᾶλλον ἢ τὰ παρὰ τῶν χρηστῶν εἶναι κεχαρισμένα· οὔτʼ ἂν τοῖς ἀνθρώποις ἄξιον εἶναι ζῆν, εἰ τὰ παρὰ τῶν πονηρῶν μᾶλλον ἦν κεχαρισμένα τοῖς θεοῖς ἢ τὰ παρὰ τῶν χρηστῶν· ἀλλʼ ἐνόμιζε τοὺς θεοὺς ταῖς παρὰ τῶν εὐσεβεστάτων τιμαῖς μάλιστα χαίρειν. ἐπαινέτης δʼ ἦν καὶ τοῦ ἔπους τούτου· Tanrılardan kendisine bir işaret verildiğini düşündüğünde, onu bu işarete aykırı davranmaya ikna etmek, görebilen ve yolu bilen bir kılavuz yerine kör ve yolu bilmeyen birini kılavuz almaya ikna etmekten daha zordu. Başka insanların da, insanlar arasında itibar kaybetmekten sakınarak tanrıların işaretlerine aykırı bir şey yapmalarını akılsızlık diye kınardı. Kendisi ise tanrılardan gelen öğüdün yanında insana ait her şeyi hiçe sayardı.[^1.3.4]

1.3.5Psykhēsini ve bedenini öyle bir yaşayışla terbiye etmişti ki, tanrısal bir engel çıkmadıkça, bu yaşayışı benimseyen biri gönül rahatlığıyla ve güven içinde yaşar, bu kadar küçük bir masrafı karşılamakta da hiç zorlanmazdı. O kadar az şeyle yetinirdi ki, Sokrates'e yetecek kadarını kazanamayacak kadar az çalışan biri olur mu, bilmiyorum. Yiyecekten ancak iştahla yiyebileceği kadarını yerdi; yemeğe öyle bir hazırlıkla giderdi ki yemek iştahı ona katık olurdu. Susamadıkça içmediği için de her içecek ona tatlı gelirdi.

1.3.5

διαίτῃ δὲ τήν τε ψυχὴν ἐπαίδευσε καὶ τὸ σῶμα ᾗ χρώμενος ἄν τις, εἰ μή τι δαιμόνιον εἴη, θαρραλέως καὶ ἀσφαλῶς διάγοι καὶ οὐκ ἂν ἀπορήσειε τοσαύτης δαπάνης. οὕτω γὰρ εὐτελὴς ἦν, ὥστʼ οὐκ οἶδʼ εἴ τις οὕτως ἂν ὀλίγα ἐργάζοιτο ὥστε μὴ λαμβάνειν τὰ Σωκράτει ἀρκοῦντα. σίτῳ μὲν γὰρ τοσούτῳ ἐχρῆτο, ὅσον ἡδέως ἤσθιε, καὶ ἐπὶ τοῦτο οὕτω παρεσκευασμένος ᾔει ὥστε τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ σίτου ὄψον αὐτῷ εἶναι· ποτὸν δὲ πᾶν ἡδὺ ἦν αὐτῷ διὰ τὸ μὴ πίνειν, εἰ μὴ διψῴη.

1.3.6Bir davete çağrılıp gitmeye razı olduğunda, çoğu insanın en zor başardığı şeyden, doymuşken tıka basa yemekten kolayca sakınırdı. Bunu yapamayanlara da, aç değilken yemeye, susamamışken içmeye kandıran şeylerden sakınmalarını öğütlerdi; çünkü mideleri, başları ve psykhēleri mahveden şeylerin bunlar olduğunu söylerdi.

1.3.6

εἰ δέ ποτε κληθεὶς ἐθελήσειεν ἐπὶ δεῖπνον ἐλθεῖν, ὃ τοῖς πλείστοις ἐργωδέστατόν ἐστιν, ὥστε φυλάξασθαι τὸ ὑπὲρ τὸν κόρον ἐμπίμπλασθαι, τοῦτο ῥᾳδίως πάνυ ἐφυλάττετο. τοῖς δὲ μὴ δυναμένοις τοῦτο ποιεῖν συνεβούλευε φυλάττεσθαι τὰ πείθοντα μὴ πεινῶντας ἐσθίειν μηδὲ διψῶντας πίνειν· καὶ γὰρ τὰ λυμαινόμενα γαστέρας καὶ κεφαλὰς καὶ ψυχὰς ταῦτʼ ἔφη εἶναι.

1.3.7Alay ederek, Kirke'nin de insanlara bu türden bol yemekler yedirerek onları domuza çevirdiğini sandığını söylerdi. Odysseus ise hem Hermes'in öğüdü sayesinde hem de kendine hâkim biri olduğu için bu tür şeylere doymuşken el sürmekten kaçındığından domuza dönmemişti.

1.3.7

οἴεσθαι δʼ ἔφη ἐπισκώπτων καὶ τὴν Κίρκην ὗς ποιεῖν τοιούτοις πολλοῖς δειπνίζουσαν· τὸν δὲ Ὀδυσσέα Ἑρμοῦ τε ὑποθημοσύνῃ καὶ αὐτὸν ἐγκρατῆ ὄντα καὶ ἀποσχόμενον τοῦ ὑπὲρ τὸν κόρον τῶν τοιούτων ἅπτεσθαι, διὰ ταῦτα οὐ γενέσθαι ὗν.

1.3.8Bu konularda böyle hem şakalaşır hem ciddi konuşurdu. Güzel oğlanlarla cinsel ilişkiden ise kesinlikle uzak durmayı öğütlerdi; çünkü bu tür şeylere el süren birinin itidalli kalmasının kolay olmadığını söylerdi. Bir keresinde Kriton'un oğlu Kritobulos'un Alkibiades'in güzel oğlunu öptüğünü öğrenince, Kritobulos'un yanında Ksenophon'a şunu sordu:

1.3.8

τοιαῦτα μὲν περὶ τούτων ἔπαιζεν ἅμα σπουδάζων. ἀφροδισίων δὲ παρῄνει τῶν καλῶν ἰσχυρῶς ἀπέχεσθαι· οὐ γὰρ ἔφη ῥᾴδιον εἶναι τῶν τοιούτων ἁπτόμενον σωφρονεῖν. ἀλλὰ καὶ Κριτόβουλόν ποτε τὸν Κρίτωνος πυθόμενος ὅτι ἐφίλησε τὸν Ἀλκιβιάδου υἱὸν καλὸν ὄντα, παρόντος τοῦ Κριτοβούλου ἤρετο Ξενοφῶντα·

1.3.9"Söyle bana, Ksenophon," dedi, "sen Kritobulos'u gözü pek insanlardan çok ölçülü insanlardan, düşüncesiz ve gözü kara insanlardan çok ileriyi gören insanlardan biri sanmaz mıydın?" "Elbette," dedi Ksenophon. "Öyleyse şimdi onun son derece atılgan ve pervasız biri olduğunu düşün. Bu adam kılıçların üzerinde takla atar, ateşe bile atlar."

1.3.9

εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Ξενοφῶν, οὐ σὺ Κριτόβουλον ἐνόμιζες εἶναι τῶν σωφρονικῶν ἀνθρώπων μᾶλλον ἢ τῶν θρασέων καὶ τῶν προνοητικῶν μᾶλλον ἢ τῶν ἀνοήτων τε καὶ ῥιψοκινδύνων; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Ξενοφῶν. νῦν τοίνυν νόμιζε αὐτὸν θερμουργότατον εἶναι καὶ λεωργότατον· οὗτος κἂν εἰς μαχαίρας κυβιστήσειε κἂν εἰς πῦρ ἅλοιτο.

1.3.10"Ne yaptığını gördün de onun hakkında böyle bir hükme vardın?" dedi Ksenophon. "Bu adam Alkibiades'in o pek yakışıklı, pek taze oğlunu öpmeye cüret etmedi mi?" dedi. "Eğer gözü kara iş buysa," dedi Ksenophon, "bence ben de bu tehlikeyi göze alırdım."

1.3.10

καὶ τί δή, ἔφη ὁ Ξενοφῶν, ἰδὼν ποιοῦντα τοιαῦτα κατέγνωκας αὐτοῦ; οὐ γὰρ οὗτος, ἔφη, ἐτόλμησε τὸν Ἀλκιβιάδου υἱὸν φιλῆσαι, ὄντα εὐπροσωπότατον καὶ ὡραιότατον; ἀλλʼ εἰ μέντοι, ἔφη ὁ Ξενοφῶν, τοιοῦτόν ἐστι τὸ ῥιψοκίνδυνον ἔργον, κἂν ἐγὼ δοκῶ μοι τὸν κίνδυνον τοῦτον ὑπομεῖναι.

1.3.11"Zavallı," dedi Sokrates, "güzel birini öpünce başına ne gelir sanıyorsun? Hür iken hemen köle olmaz mısın? Zararlı hazlar için çok para harcamaz mısın? Güzel ve iyi bir şeyle ilgilenmeye hiç vaktin kalmaz, bir delinin bile ciddiye almayacağı şeylerle uğraşmak zorunda kalmaz mısın?"

1.3.11

ὦ τλῆμον, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ τί ἂν οἴει παθεῖν καλὸν φιλήσας; ἆρʼ οὐκ ἂν αὐτίκα μάλα δοῦλος μὲν εἶναι ἀντʼ ἐλευθέρου, πολλὰ δὲ δαπανᾶν εἰς βλαβερὰς ἡδονάς, πολλὴν δὲ ἀσχολίαν ἔχειν τοῦ ἐπιμεληθῆναί τινος καλοῦ κἀγαθοῦ, σπουδάζειν δʼ ἀναγκασθῆναι ἐφʼ οἷς οὐδʼ ἂν μαινόμενος σπουδάσειεν;

1.3.12"Herakles adına," dedi Ksenophon, "öpücüğün ne korkunç bir gücü olduğunu söylüyorsun!" "Buna mı şaşıyorsun?" dedi Sokrates. "Yarım obolos büyüklüğünde bile olmayan zehirli örümceklerin yalnızca ağızlarıyla dokunup insanları acıdan kıvrandırdığını, akıllarını başlarından aldığını bilmiyor musun?" "Zeus adına, biliyorum," dedi Ksenophon, "çünkü örümcekler ısırırken içeri bir şey akıtıyor."

1.3.12

ὦ Ἡράκλεις, ἔφη ὁ Ξενοφῶν, ὡς δεινήν τινα λέγεις δύναμιν τοῦ φιλήματος εἶναι. καὶ τοῦτο, ἔφη ὁ Σωκράτης, θαυμάζεις; οὐκ οἶσθʼ ὅτι τὰ φαλάγγια οὐδʼ ἡμιωβελιαῖα τὸ μέγεθος ὄντα προσαψάμενα μόνον τῷ στόματι ταῖς τε ὀδύναις ἐπιτρίβει τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοῦ φρονεῖν ἐξίστησι; ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Ξενοφῶν· ἐνίησι γάρ τι τὰ φαλάγγια κατὰ τὸ δῆγμα.

1.3.13"Ahmak," dedi Sokrates, "güzellerin de öperken bir şey akıttığını, sırf sen görmüyorsun diye, düşünmüyor musun? Güzel ve taze dedikleri bu hayvanın örümceklerden çok daha korkunç olduğunu bilmiyor musun? Onlar dokunarak bir şey akıtır; bu ise dokunmadan, biri yalnızca ona baksa, hem de çok uzaktan, insanı delirtecek bir şey akıtır. [Belki Erotlara okçu denmesi de bu yüzdendir: Güzeller uzaktan da yaralar.] Sana öğüdüm şu, Ksenophon: Güzel birini gördüğünde arkana bakmadan kaç. Sana da öğüdüm şu, Kritobulos: Bir yıl uzaklara git; belki ancak bu kadar zamanda [ısırıktan] iyileşirsin."

1.3.13

ὦ μῶρε, ἔφη ὁ Σωκράτης, τοὺς δὲ καλοὺς οὐκ οἴει φιλοῦντας ἐνιέναι τι, ὅτι σὺ οὐχ ὁρᾷς· οὐκ οἶσθʼ ὅτι τοῦτο τὸ θηρίον, ὃ καλοῦσι καλὸν καὶ ὡραῖον, τοσούτῳ δεινότερόν ἐστι τῶν φαλαγγίων, ὅσῳ ἐκεῖνα μὲν ἁψάμενα, τοῦτο δὲ οὐδʼ ἁπτόμενον, ἐάν τις αὐτὸ θεᾶται, ἐνίησί τι καὶ πάνυ πρόσωθεν τοιοῦτον ὥστε μαίνεσθαι ποιεῖν; [ἴσως δὲ καὶ οἱ ἔρωτες τοξόται διὰ τοῦτο καλοῦνται, ὅτι καὶ πρόσωθεν οἱ καλοὶ τιτρώσκουσιν.] ἀλλὰ συμβουλεύω σοι, ὦ Ξενοφῶν, ὁπόταν ἴδῃς τινὰ καλόν, φεύγειν προτροπάδην. σοὶ δʼ, ὦ Κριτόβουλε, συμβουλεύω ἀπενιαυτίσαι· μόλις γὰρ ἂν ἴσως ἐν τοσούτῳ χρόνῳ [τὸ δῆγμα] ὑγιὴς γένοιο.

1.3.14Cinsel zevkler konusunda kendine güvenemeyenlerin de, beden çok ihtiyaç duymadıkça psykhēnin kabul etmeyeceği, ihtiyaç duyduğunda da başa dert açmayacak türden ilişkilerle yetinmeleri gerektiğini düşünürdü. Kendisinin ise bu konuda öyle hazırlıklı olduğu açıktı ki en güzel ve en taze olanlardan uzak durmak ona, başkalarının en çirkin ve en sevimsiz olanlardan uzak durmasından daha kolay gelirdi.

1.3.14

οὕτω δὴ καὶ ἀφροδισιάζειν τοὺς μὴ ἀσφαλῶς ἔχοντας πρὸς ἀφροδίσια ᾤετο χρῆναι πρὸς τοιαῦτα, οἷα μὴ πάνυ μὲν δεομένου τοῦ σώματος οὐκ ἂν προσδέξαιτο ἡ ψυχή, δεομένου δὲ οὐκ ἂν πράγματα παρέχοι. αὐτὸς δὲ πρὸς ταῦτα φανερὸς ἦν οὕτω παρεσκευασμένος ὥστε ῥᾷον ἀπέχεσθαι τῶν καλλίστων καὶ ὡραιοτάτων ἢ οἱ ἄλλοι τῶν αἰσχίστων καὶ ἀωροτάτων.

1.3.15Yeme, içme ve cinsel zevkler konusunda böyle bir düzen kurmuştu. Bunlar için çok uğraşanlardan daha az değil, onlar kadar haz duyduğunu, ama çok daha az acı çektiğini düşünürdü.

1.3.15

περὶ μὲν δὴ βρώσεως καὶ πόσεως καὶ ἀφροδισίων οὕτω κατεσκευασμένος ἦν καὶ ᾤετο οὐδὲν ἂν ἧττον ἀρκούντως ἥδεσθαι τῶν πολλὰ ἐπὶ τούτοις πραγματευομένων, λυπεῖσθαι δὲ πολὺ ἔλαττον.

1.4.14. Bölüm

Bazıları, kimilerinin onun hakkında tahminlere dayanarak yazıp söylediği gibi, Sokrates'in insanları aretēye teşvik etmekte herkesten usta olduğunu, ama onları aretēye götürmeye yetmediğini düşünüyorsa, yalnız onun her şeyi bildiğini sananları yola getirmek için soru sorarak çürüttüğü şeylere değil, kendisiyle vakit geçirenlere bütün gün söylediği şeylere de baksınlar; sonra yanındakileri daha iyi insanlar yapmaya yetip yetmediğine karar versinler.

1.4.1

εἰ δέ τινες Σωκράτην νομίζουσιν, ὡς ἔνιοι γράφουσί τε καὶ λέγουσι περὶ αὐτοῦ τεκμαιρόμενοι, προτρέψασθαι μὲν ἀνθρώπους ἐπʼ ἀρετὴν κράτιστον γεγονέναι, προαγαγεῖν δʼ ἐπʼ αὐτὴν οὐχ ἱκανόν, σκεψάμενοι μὴ μόνον ἃ ἐκεῖνος κολαστηρίου ἕνεκα τοὺς πάντʼ οἰομένους εἰδέναι ἐρωτῶν ἤλεγχεν, ἀλλὰ καὶ ἃ λέγων συνημέρευε τοῖς συνδιατρίβουσι, δοκιμαζόντων εἰ ἱκανὸς ἦν βελτίους ποιεῖν τοὺς συνόντας.

1.4.2Önce, "küçük" lakaplı Aristodemos'la tanrısal güç hakkında konuşurken ondan duyduklarımı anlatacağım. Aristodemos'un ne tanrılara kurban sunduğunu ne de kehanete başvurduğunu, hatta bunları yapanlarla alay ettiğini fark edince, "Söyle bana, Aristodemos," dedi, "bilgelikleri yüzünden hayran olduğun insanlar var mı?" "Var," dedi.

1.4.2

λέξω δὲ πρῶτον ἅ ποτε αὐτοῦ ἤκουσα περὶ τοῦ δαιμονίου διαλεγομένου πρὸς Ἀριστόδημον τὸν μικρὸν ἐπικαλούμενον. καταμαθὼν γὰρ αὐτὸν οὔτε θύοντα τοῖς θεοῖς οὔτε μαντικῇ χρώμενον, ἀλλὰ καὶ τῶν ποιούντων ταῦτα καταγελῶντα, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Ἀριστόδημε, ἔστιν οὕστινας ἀνθρώπους τεθαύμακας ἐπὶ σοφίᾳ; ἔγωγʼ, ἔφη.

1.4.3"Adlarını söyle bize," dedi. "Destan şiirinde en çok Homeros'a, dithyrambosta Melanippides'e, tragedyada Sophokles'e, heykelcilikte Polykleitos'a, resimde Zeuksis'e hayranım."

1.4.3

καὶ ὅς, λέξον ἡμῖν, ἔφη, τὰ ὀνόματα αὐτῶν. ἐπὶ μὲν τοίνυν ἐπῶν ποιήσει Ὅμηρον ἔγωγε μάλιστα τεθαύμακα, ἐπὶ δὲ διθυράμβῳ Μελανιππίδην, ἐπὶ δὲ τραγῳδίᾳ Σοφοκλέα, ἐπὶ δὲ ἀνδριαντοποιίᾳ Πολύκλειτον, ἐπὶ δὲ ζωγραφίᾳ Ζεῦξιν.

1.4.4"Sence akıldan ve hareketten yoksun suretler yapanlar mı daha çok hayranlığı hak eder, yoksa akıllı ve canlı varlıklar yapanlar mı?" "Zeus adına, canlı varlıklar yapanlar, hem de çok daha fazla; tabii bunlar bir rastlantıyla değil de bir akılla meydana geliyorsa." "Peki ne için var oldukları belli olmayan şeylerle apaçık bir yarar için var olan şeylerden hangilerini rastlantının, hangilerini aklın eseri sayarsın?" "Yarar için meydana gelenlerin aklın eseri olması yerinde olur."

1.4.4

πότερά σοι δοκοῦσιν οἱ ἀπεργαζόμενοι εἴδωλα ἄφρονά τε καὶ ἀκίνητα ἀξιοθαυμαστότεροι εἶναι ἢ οἱ ζῷα ἔμφρονά τε καὶ ἐνεργά; πολὺ νὴ Δία οἱ ζῷα, εἴπερ γε μὴ τύχῃ τινί, ἀλλʼ ὑπὸ γνώμης ταῦτα γίγνεται. τῶν δὲ ἀτεκμάρτως ἐχόντων ὅτου ἕνεκα ἔστι καὶ τῶν φανερῶς ἐπʼ ὠφελείᾳ ὄντων πότερα τύχης καὶ πότερα γνώμης ἔργα κρίνεις; πρέπει μὲν τὰ ἐπʼ ὠφελείᾳ γιγνόμενα γνώμης εἶναι ἔργα.

1.4.5"Öyleyse sence insanları ilk baştan yaratan, her şeyi hissettikleri organları onlara bir yarar için vermedi mi: görülecek şeyleri görsünler diye gözleri, duyulacak şeyleri duysunlar diye kulakları? Burunlar verilmeseydi kokuların bize ne faydası olurdu? Bunları ayırt edecek dil yerleştirilmeseydi, tatlının, keskinin ve ağızdan alınan bütün hoş şeylerin hissi nasıl olurdu?"

1.4.5

οὐκοῦν δοκεῖ σοι ὁ ἐξ ἀρχῆς ποιῶν ἀνθρώπους ἐπʼ ὠφελείᾳ προσθεῖναι αὐτοῖς διʼ ὧν αἰσθάνονται ἕκαστα, ὀφθαλμοὺς μὲν ὥσθʼ ὁρᾶν τὰ ὁρατά, ὦτα δὲ ὥστʼ ἀκούειν τὰ ἀκουστά; ὀσμῶν γε μήν, εἰ μὴ ῥῖνες προσετέθησαν, τί ἂν ἡμῖν ὄφελος ἦν; τίς δʼ ἂν αἴσθησις ἦν γλυκέων καὶ δριμέων καὶ πάντων τῶν διὰ στόματος ἡδέων, εἰ μὴ γλῶττα τούτων γνώμων ἐνειργάσθη;

1.4.6"Bunlardan başka şunlar da sana bir öngörünün eserine benzemiyor mu? Görme narin olduğu için onu gözkapaklarıyla kapı gibi kapatmak: Bu kapaklar onu kullanmak gerektiğinde açılır, uykuda kapanır. Rüzgârlar da zarar vermesin diye kirpikleri bir süzgeç gibi bitirmek; baştan akan ter de zarar vermesin diye gözlerin üstüne kaşlardan bir saçak çekmek. Kulağın bütün sesleri alıp hiçbir zaman dolmaması. Bütün canlılarda ön dişlerin kesecek, azı dişlerinin de onlardan aldığını öğütecek yapıda olması. Canlıların arzuladıkları şeyleri içeri gönderdikleri ağzı gözlerin ve burnun yakınına koymak; dışarı atılanlar ise iğrenç olduğu için bunların kanallarını başka yöne çevirip hislerden olabildiğince uzağa [götürmek]. Böylesine bir öngörüyle yapılmış bu şeylerin rastlantının mı aklın mı eseri olduğundan kuşku mu duyuyorsun?"

1.4.6

πρὸς δὲ τούτοις οὐ δοκεῖ σοι καὶ τάδε προνοίας ἔργοις ἐοικέναι, τὸ ἐπεὶ ἀσθενὴς μέν ἐστιν ἡ ὄψις, βλεφάροις αὐτὴν θυρῶσαι, ἅ, ὅταν μὲν αὐτῇ χρῆσθαί τι δέῃ, ἀναπετάννυται, ἐν δὲ τῷ ὕπνῳ συγκλείεται, ὡς δʼ ἂν μηδὲ ἄνεμοι βλάπτωσιν, ἡθμὸν βλεφαρίδας ἐμφῦσαι, ὀφρύσι τε ἀπογεισῶσαι τὰ ὑπὲρ τῶν ὀμμάτων, ὡς μηδʼ ὁ ἐκ τῆς κεφαλῆς ἱδρὼς κακουργῇ· τὸ δὲ τὴν ἀκοὴν δέχεσθαι μὲν πάσας φωνάς, ἐμπίμπλασθαι δὲ μήποτε· καὶ τοὺς μὲν πρόσθεν ὀδόντας πᾶσι ζῴοις οἵους τέμνειν εἶναι, τοὺς δὲ γομφίους οἵους παρὰ τούτων δεξαμένους λεαίνειν· καὶ στόμα μέν, διʼ οὗ ὧν ἐπιθυμεῖ τὰ ζῷα εἰσπέμπεται, πλησίον ὀφθαλμῶν καὶ ῥινῶν καταθεῖναι· ἐπεὶ δὲ τὰ ἀποχωροῦντα δυσχερῆ, ἀποστρέψαι τοὺς τούτων ὀχετοὺς [καὶ ἀπενεγκεῖν] ᾗ δυνατὸν προσωτάτω ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων· ταῦτα οὕτω προνοητικῶς πεπραγμένα ἀπορεῖς πότερα τύχης ἢ γνώμης ἔργα ἐστίν;

1.4.7"Zeus adına, hayır," dedi; "böyle bakınca bunlar bilge ve canlıları seven bir yapıcının ustalık eserlerine pek benziyor." "Peki çocuk yapma sevgisini yerleştirmesi, doğuranlara besleyip büyütme sevgisini yerleştirmesi, büyütülenlere de en büyük yaşama özlemini ve en büyük ölüm korkusunu vermesi?" "Hiç şüphesiz bunlar da canlıların var olmasını dilemiş birinin düzenlerine benziyor."

1.4.7

οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, ἀλλʼ οὕτω γε σκοπουμένῳ πάνυ ἔοικε ταῦτα σοφοῦ τινος δημιουργοῦ καὶ φιλοζῴου τεχνήμασι. τὸ δὲ ἐμφῦσαι μὲν ἔρωτα τῆς τεκνοποιίας, ἐμφῦσαι δὲ ταῖς γειναμέναις ἔρωτα τοῦ ἐκτρέφειν, τοῖς δὲ τραφεῖσι μέγιστον μὲν πόθον τοῦ ζῆν, μέγιστον δὲ φόβον τοῦ θανάτου; ἀμέλει καὶ ταῦτα ἔοικε μηχανήμασί τινος ζῷα εἶναι βουλευσαμένου.

1.4.8"Peki sen kendinde akıllı bir şey olduğunu düşünüyor musun?" "Sor da cevap vereyim." "Başka hiçbir yerde akıllı hiçbir şey olmadığını mı sanıyorsun? Hem de bedeninde, çok olan topraktan küçük bir parça, çok olan sudan azıcık bir parça bulunduğunu, büyük olan öteki şeylerin de her birinden küçük birer parça alınarak bedeninin sana uygun biçimde birleştirildiğini bile bile? Yalnız nous hiçbir yerde yokken onu sen bir şans eseri kapıvermişsin de, bu pek büyük ve sayıca sonsuz şeyler, sandığın gibi akılsız bir şey yüzünden mi bu kadar düzenli duruyor?"

1.4.8

σὺ δὲ σαυτῷ δοκεῖς τι φρόνιμον ἔχειν; ἐρώτα γοῦν καὶ ἀποκρινοῦμαι. ἄλλοθι δὲ οὐδαμοῦ οὐδὲν οἴει φρόνιμον εἶναι; καὶ ταῦτʼ εἰδὼς ὅτι γῆς τε μικρὸν μέρος ἐν τῷ σώματι πολλῆς οὔσης ἔχεις καὶ ὑγροῦ βραχὺ πολλοῦ ὄντος καὶ τῶν ἄλλων δήπου μεγάλων ὄντων ἑκάστου μικρὸν μέρος λαβόντι τὸ σῶμα συνήρμοσταί σοι· νοῦν δὲ μόνον ἄρα οὐδαμοῦ ὄντα σε εὐτυχῶς πως δοκεῖς συναρπάσαι, καὶ τάδε τὰ ὑπερμεγέθη καὶ πλῆθος ἄπειρα διʼ ἀφροσύνην τινά, ὡς οἴει, εὐτάκτως ἔχειν;

1.4.9"Zeus adına, evet; çünkü burada meydana gelen şeylerin yapıcılarını gördüğüm gibi onların efendilerini görmüyorum." "Ama sen bedeninin efendisi olan kendi psykhēni de görmüyorsun. Bu hesapça hiçbir şeyi akılla değil, her şeyi rastlantıyla yaptığını da söyleyebilirsin."

1.4.9

μὰ Δίʼ οὐ γὰρ ὁρῶ τοὺς κυρίους, ὥσπερ τῶν ἐνθάδε γιγνομένων τοὺς δημιουργούς. οὐδὲ γὰρ τὴν σαυτοῦ σύγε ψυχὴν ὁρᾷς, ἣ τοῦ σώματος κυρία ἐστίν· ὥστε κατά γε τοῦτο ἔξεστί σοι λέγειν, ὅτι οὐδὲν γνώμῃ, ἀλλὰ τύχῃ πάντα πράττεις.

1.4.10Aristodemos da, "Ben tanrısal olanı küçümsemiyorum, Sokrates," dedi; "ama onun benim hizmetime ihtiyaç duymayacak kadar yüce olduğunu düşünüyorum." "Öyleyse," dedi, "sana hizmet etmeye tenezzül eden şey ne kadar yüceyse, ona o kadar çok saygı göstermek gerekir."

1.4.10

καὶ ὁ Ἀριστόδημος, οὔτοι, ἔφη, ἐγώ, ὦ Σώκρατες, ὑπερορῶ τὸ δαιμόνιον, ἀλλʼ ἐκεῖνο μεγαλοπρεπέστερον ἡγοῦμαι ⟨ἢ⟩ ὡς τῆς ἐμῆς θεραπείας προσδεῖσθαι. οὐκοῦν, ἔφη, ὅσῳ μεγαλοπρεπέστερον ⟨ὂν⟩ ἀξιοῖ σε θεραπεύειν, τοσούτῳ μᾶλλον τιμητέον αὐτό.

1.4.11"İyi bil ki," dedi, "tanrıların insanlarla biraz olsun ilgilendiğini düşünseydim onları ihmal etmezdim." "İlgilenmediklerini mi sanıyorsun? Önce, canlılar içinde yalnız insanı dik durdurdular; diklik daha ileriyi görebilmeyi, yukarıdakileri daha iyi seyretmeyi ve daha az zarar görmeyi sağlar. Gözü, kulağı ve ağzı da yerleştirdiler. Sonra öteki canlılara yalnız yürümeyi sağlayan ayaklar verdiler, insana ise eller de eklediler; bizi onlardan daha mesut kılan şeylerin çoğunu ellerimiz meydana getirir.

1.4.11

εὖ ἴσθι, ἔφη, ὅτι, εἰ νομίζοιμι θεοὺς ἀνθρώπων τι φροντίζειν, οὐκ ἂν ἀμελοίην αὐτῶν. ἔπειτʼ οὐκ οἴει φροντίζειν; οἳ πρῶτον μὲν μόνον τῶν ζῴων ἄνθρωπον ὀρθὸν ἀνέστησαν· ἡ δὲ ὀρθότης καὶ προορᾶν πλέον ποιεῖ δύνασθαι καὶ τὰ ὕπερθεν μᾶλλον θεᾶσθαι καὶ ἧττον κακοπαθεῖν καὶ ὄψιν καὶ ἀκοὴν καὶ στόμα ἐνεποίησαν· ἔπειτα τοῖς μὲν ἄλλοις ἑρπετοῖς πόδας ἔδωκαν, οἳ τὸ πορεύεσθαι μόνον παρέχουσιν, ἀνθρώπῳ δὲ καὶ χεῖρας προσέθεσαν, αἳ τὰ πλεῖστα οἷς εὐδαιμονέστεροι ἐκείνων ἐσμὲν ἐξεργάζονται.

1.4.12"Bütün canlıların dili olduğu hâlde, yalnız insanın dilini ağzın bir orasına bir burasına dokunarak sesi boğumlayacak ve birbirimize istediğimiz her şeyi anlatacak bir yapıda yaptılar. Ya cinsel zevklerin hazlarını öteki canlılara yılın belli bir dönemiyle sınırlayarak vermeleri, bize ise yaşlılığa kadar kesintisiz sunmaları?

1.4.12

καὶ μὴν γλῶττάν γε πάντων τῶν ζῴων ἐχόντων, μόνην τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐποίησαν οἵαν ἄλλοτε ἀλλαχῇ ψαύουσαν τοῦ στόματος ἀρθροῦν τε τὴν φωνὴν καὶ σημαίνειν πάντα ἀλλήλοις ἃ βουλόμεθα. τὸ δὲ καὶ τὰς τῶν ἀφροδισίων ἡδονὰς τοῖς μὲν ἄλλοις ζῴοις δοῦναι περιγράψαντας τοῦ ἔτους χρόνον, ἡμῖν δὲ συνεχῶς μέχρι γήρως ταῦτα παρέχειν.

1.4.13"Tanrıya yalnızca bedenle ilgilenmek de yetmedi; en önemlisi, insana en üstün psykhēyi yerleştirdi. Önce, en büyük ve en güzel şeyleri düzene koyan tanrıların var olduğunu başka hangi canlının psykhēsi fark etmiştir? İnsanlardan başka hangi tür tanrılara hizmet eder? Hangi psykhē açlığa, susuzluğa, soğuğa, sıcağa karşı önlem almakta, hastalıklara çare bulmakta, gücünü geliştirmekte, öğrenmek için emek vermekte, duyduğu, gördüğü ya da öğrendiği şeyleri hatırlamakta insan psykhēsinden daha yetkindir?

1.4.13

οὐ τοίνυν μόνον ἤρκεσε τῷ θεῷ τοῦ σώματος ἐπιμεληθῆναι, ἀλλʼ, ὅπερ μέγιστόν ἐστι, καὶ τὴν ψυχὴν κρατίστην τῷ ἀνθρώπῳ ἐνέφυσε. τίνος γὰρ ἄλλου ζῴου ψυχὴ πρῶτα μὲν θεῶν τῶν τὰ μέγιστα καὶ κάλλιστα συνταξάντων ᾔσθηται ὅτι εἰσί; τί δὲ φῦλον ἄλλο ἢ ἄνθρωποι θεοὺς θεραπεύουσι; ποία δὲ ψυχὴ τῆς ἀνθρωπίνης ἱκανωτέρα προφυλάττεσθαι ἢ λιμὸν ἢ δίψος ἢ ψύχη ἢ θάλπη, ἢ νόσοις ἐπικουρῆσαι, ἢ ῥώμην ἀσκῆσαι, ἢ πρὸς μάθησιν ἐκπονῆσαι, ἢ ὅσα ἂν ἀκούσῃ ἢ ἴδῃ ἢ μάθῃ ἱκανωτέρα ἐστὶ διαμεμνῆσθαι;

1.4.14"Öteki canlıların yanında insanların tanrılar gibi yaşadığı, tabiatça hem bedence hem psykhēce onlardan üstün oldukları sana apaçık değil mi? Öküz bedenine sahip olup insan aklı taşıyan biri istediğini yapamazdı; elleri olup aklı olmayan canlılar da bundan bir kazanç elde etmez. Sen ise en değerli bu iki şeye birden sahip olduğun hâlde tanrıların seninle ilgilendiğini düşünmüyor musun? Ne yapsalar seninle ilgilendiklerine inanacaksın?"

1.4.14

οὐ γὰρ πάνυ σοι κατάδηλον ὅτι παρὰ τἆλλα ζῷα ὥσπερ θεοὶ ἄνθρωποι βιοτεύουσι, φύσει καὶ τῷ σώματι καὶ τῇ ψυχῇ κρατιστεύοντες; οὔτε γὰρ βοὸς ἂν ἔχων σῶμα, ἀνθρώπου δὲ γνώμην ἐδύνατʼ ἂν πράττειν ἃ ἐβούλετο, οὔθʼ ὅσα χεῖρας ἔχει, ἄφρονα δʼ ἐστί, πλέον οὐδὲν ἔχει. σὺ δʼ ἀμφοτέρων τῶν πλείστου ἀξίων τετυχηκὼς οὐκ οἴει σοῦ θεοὺς ἐπιμελεῖσθαι; ἀλλʼ ὅταν τί ποιήσωσι, νομιεῖς αὐτοὺς σοῦ φροντίζειν;

1.4.15"Senin onların gönderdiğini söylediğin gibi, bana da neyi yapıp neyi yapmamam gerektiğini söyleyecek öğütçüler gönderdiklerinde." "Peki," dedi, "kehanet yoluyla bir şey soran Atinalılara bildirdiklerinde sana da bildirmiş olmuyorlar mı? Yunanlara alametler göndererek önceden haber verdiklerinde, bütün insanlara haber verdiklerinde de mi olmuyorlar? Yalnız seni mi ayırıp ihmal ediyorlar?

1.4.15

ὅταν πέμπωσιν, ὥσπερ σὺ φὴς πέμπειν αὐτούς, συμβούλους ὅ τι χρὴ ποιεῖν καὶ μὴ ποιεῖν. ὅταν δὲ Ἀθηναίοις, ἔφη, πυνθανομένοις τι διὰ μαντικῆς φράζωσιν, οὐ καὶ σοὶ δοκεῖς φράζειν αὐτούς, οὐδʼ ὅταν τοῖς Ἕλλησι τέρατα πέμποντες προσημαίνωσιν, οὐδʼ ὅταν πᾶσιν ἀνθρώποις, ἀλλὰ μόνον σὲ ἐξαιροῦντες ἐν ἀμελείᾳ κατατίθενται;

1.4.16"Tanrıların, eğer güçleri olmasaydı, insanlara iyilik ve kötülük yapabileceklerine dair bir kanaat yerleştireceğini, insanların da bütün zaman boyunca aldatılıp bunu hiç fark etmeyeceğini mi sanıyorsun? İnsana ait şeylerin en köklü ve en bilgesi olan şehirlerin ve halkların en dindar olduğunu, insanın en akıllı çağlarının da tanrılarla en çok ilgilendiği çağlar olduğunu görmüyor musun?

1.4.16

οἴει δʼ ἂν τοὺς θεοὺς τοῖς ἀνθρώποις δόξαν ἐμφῦσαι ὡς ἱκανοί εἰσιν εὖ καὶ κακῶς ποιεῖν, εἰ μὴ δυνατοὶ ἦσαν, καὶ ἀνθρώπους ἐξαπατωμένους τὸν πάντα χρόνον οὐδέποτʼ ἂν αἰσθέσθαι; οὐχ ὁρᾷς ὅτι τὰ πολυχρονιώτατα καὶ σοφώτατα τῶν ἀνθρωπίνων, πόλεις καὶ ἔθνη, θεοσεβέστατά ἐστι, καὶ αἱ φρονιμώταται ἡλικίαι θεῶν ἐπιμελέσταται;

1.4.17"Sevgili dostum," dedi, "şunu iyi anla: Senin içindeki nous da bedenini istediği gibi idare eder. Öyleyse evrenin içindeki phronēsisin de her şeyi kendi hoşuna gittiği gibi düzenlediğini düşünmek gerekir. Senin gözün birçok stadion öteye erişebiliyor da tanrının gözü her şeyi aynı anda göremiyor değildir; senin psykhēn hem buradaki şeylerle hem Mısır'daki ve Sicilya'daki şeylerle ilgilenebiliyor da tanrının phronēsisi her şeyle aynı anda ilgilenmeye yetmiyor değildir.

1.4.17

ὠγαθέ, ἔφη, κατάμαθε ὅτι καὶ ὁ σὸς νοῦς ἐνὼν τὸ σὸν σῶμα ὅπως βούλεται μεταχειρίζεται. οἴεσθαι οὖν χρὴ καὶ τὴν ἐν ⟨τῷ⟩ παντὶ φρόνησιν τὰ πάντα, ὅπως ἂν αὐτῇ ἡδὺ ᾖ, οὕτω τίθεσθαι, καὶ μὴ τὸ σὸν μὲν ὄμμα δύνασθαι ἐπὶ πολλὰ στάδια ἐξικνεῖσθαι, τὸν δὲ τοῦ θεοῦ ὀφθαλμὸν ἀδύνατον εἶναι ἅμα πάντα ὁρᾶν, μηδὲ τὴν σὴν μὲν ψυχὴν καὶ περὶ τῶν ἐνθάδε καὶ περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν Σικελίᾳ δύνασθαι φροντίζειν, τὴν δὲ τοῦ θεοῦ φρόνησιν μὴ ἱκανὴν εἶναι ἅμα πάντων ἐπιμελεῖσθαι.

1.4.18"İnsanlara hizmet ederek sana karşılık olarak hizmet etmek isteyenleri, iyilik ederek iyiliğine karşılık verenleri, danışarak da akıllı olanları nasıl öğreniyorsan, tanrılara da hizmet ederek onları sınarsan, insanlara kapalı olan konularda sana öğüt vermek isteyip istemeyeceklerini görürsün. O zaman tanrısal olanın öyle büyük ve öyle bir şey olduğunu anlarsın ki aynı anda her şeyi görür, her şeyi duyar, her yerde hazır bulunur ve aynı anda her şeyle ilgilenir."

1.4.18

ἂν μέντοι, ὥσπερ ἀνθρώπους θεραπεύων γιγνώσκεις τοὺς ἀντιθεραπεύειν ἐθέλοντας καὶ χαριζόμενος τοὺς ἀντιχαριζομένους καὶ συμβουλευόμενος καταμανθάνεις τοὺς φρονίμους, οὕτω καὶ τῶν θεῶν πεῖραν λαμβάνῃς θεραπεύων, εἴ τί σοι θελήσουσι περὶ τῶν ἀδήλων ἀνθρώποις συμβουλεύειν, γνώσει τὸ θεῖον ὅτι τοσοῦτον καὶ τοιοῦτόν ἐστιν ὥσθʼ ἅμα πάντα ὁρᾶν καὶ πάντα ἀκούειν καὶ πανταχοῦ παρεῖναι καὶ ἅμα πάντων ἐπιμελεῖσθαι [αὐτούς].

1.4.19Bana öyle geliyordu ki bunları söyleyerek yanındakileri yalnız insanların gözü önündeyken değil, yalnız kaldıklarında da dine aykırı, adaletsiz ve çirkin şeylerden uzak tutuyordu; çünkü yaptıkları hiçbir şeyin tanrılardan gizli kalmayacağına inanmış oluyorlardı.

1.4.19

ἐμοὶ μὲν οὖν ταῦτα λέγων οὐ μόνον τοὺς συνόντας ἐδόκει ποιεῖν ὁπότε ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὁρῷντο, ἀπέχεσθαι τῶν ἀνοσίων τε καὶ ἀδίκων καὶ αἰσχρῶν, ἀλλὰ καὶ ὁπότε ἐν ἐρημίᾳ εἶεν, ἐπείπερ ἡγήσαιντο μηδὲν ἄν ποτε ὧν πράττοιεν θεοὺς διαλαθεῖν.

1.5.15. Bölüm

Kendine hâkim olmak bir insan için güzel ve iyi bir kazanımsa, onun bu konuda şöyle konuşarak insanları ilerletip ilerletmediğine bakalım: "Arkadaşlar, bir savaş çıktığında, bizi en çok kurtaracak ve düşmanı en iyi yenecek birini seçmek istesek, midesine, şaraba, cinsel zevklere, yorgunluğa ya da uykuya yenik düştüğünü fark ettiğimiz birini mi seçerdik? Böyle birinin bizi kurtaracağını ya da düşmanı yeneceğini nasıl düşünebiliriz?

1.5.1

εἰ δὲ δὴ καὶ ἐγκράτεια καλόν τε κἀγαθὸν ἀνδρὶ κτῆμά ἐστιν, ἐπισκεψώμεθα εἴ τι προυβίβαζε λέγων εἰς ταύτην τοιάδε· ὦ ἄνδρες, εἰ πολέμου ἡμῖν γενομένου βουλοίμεθα ἑλέσθαι ἄνδρα, ὑφʼ οὗ μάλιστʼ ἂν αὐτοὶ μὲν σῳζοίμεθα, τοὺς δὲ πολεμίους χειροίμεθα, ἆρʼ ὅντινα [ἂν] αἰσθανοίμεθα ἥττω γαστρὸς ἢ οἴνου ἢ ἀφροδισίων ἢ πόνου ἢ ὕπνου, τοῦτον ἂν αἱροίμεθα; καὶ πῶς ἂν οἰηθείημεν τὸν τοιοῦτον ἢ ἡμᾶς σῶσαι ἢ τοὺς πολεμίους κρατῆσαι;

1.5.2"Hayatımızın sonuna geldiğimizde, erkek çocuklarımızı yetiştirmeyi, kızlarımızın namusunu korumayı ya da malımızı kollamayı birine emanet etmek istesek, nefsine hâkim olamayan birini bu konuda güvenilir sayar mıyız? Nefsine hâkim olamayan bir köleye sürülerimizi, ambarlarımızı ya da işlerin denetimini emanet eder miydik? Böyle bir uşağı ya da alışverişe gidecek böyle bir köleyi bedavaya bile almak ister miydik?

1.5.2

εἰ δʼ ἐπὶ τελευτῇ τοῦ βίου γενόμενοι βουλοίμεθά τῳ ἐπιτρέψαι ἢ παῖδας ἄρρενας παιδεῦσαι ἢ θυγατέρας παρθένους διαφυλάξαι ἢ χρήματα διασῶσαι, ἆρʼ ἀξιόπιστον εἰς ταῦθʼ ἡγησόμεθα τὸν ἀκρατῆ; δούλῳ δʼ ἀκρατεῖ ἐπιτρέψαιμεν ἂν ἢ βοσκήματα ἢ ταμιεῖα ἢ ἔργων ἐπιστασίαν; διάκονον δὲ καὶ ἀγοραστὴν τοιοῦτον ἐθελήσαιμεν ἂν προῖκα λαβεῖν;

1.5.3"Peki nefsine hâkim olamayan bir köleyi bile kabul etmeyeceksek, insanın kendisinin böyle olmaktan sakınması gerekmez mi? Açgözlüler başkalarının parasını alarak kendilerini zengin ettiklerini sanırlar; ama nefsine hâkim olamayan böyle başkalarına zararlı, kendine yararlı biri değildir. Başkalarına kötülük eder, kendine ise çok daha fazla kötülük eder; tabii yalnız evini değil, bedenini ve psykhēsini de mahvetmek kötülüklerin en büyüğüyse.

1.5.3

ἀλλὰ μὴν εἴ γε μηδὲ δοῦλον ἀκρατῆ δεξαίμεθʼ ἄν, πῶς οὐκ ἄξιον αὐτόν γε φυλάξασθαι τοιοῦτον γενέσθαι; καὶ γὰρ οὐχ ὥσπερ οἱ πλεονέκται τῶν ἄλλων ἀφαιρούμενοι χρήματα ἑαυτοὺς δοκοῦσι πλουτίζειν, οὕτως ὁ ἀκρατὴς τοῖς μὲν ἄλλοις βλαβερός, ἑαυτῷ δʼ ὠφέλιμος, ἀλλὰ κακοῦργος μὲν τῶν ἄλλων, ἑαυτοῦ δὲ πολὺ κακουργότερος, εἴ γε κακουργότατόν ἐστι μὴ μόνον τὸν οἶκον τὸν ἑαυτοῦ φθείρειν, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν·

1.5.4"Birlikte vakit geçirirken, katığa ve şaraba dostlarından çok sevindiğini, fahişeleri arkadaşlarından çok sevdiğini bildiği böyle birinden kim hoşlanır? Kendine hâkim olmanın aretēnin temeli olduğunu düşünüp her insanın önce onu psykhēsinde kurması gerekmez mi?

1.5.4

ἐν συνουσίᾳ δὲ τίς ἂν ἡσθείη τῷ τοιούτῳ, ὃν εἰδείη τῷ ὄψῳ τε καὶ τῷ οἴνῳ χαίροντα μᾶλλον ἢ τοῖς φίλοις καὶ τὰς πόρνας ἀγαπῶντα μᾶλλον ἢ τοὺς ἑταίρους; ἆρά γε οὐ χρὴ πάντα ἄνδρα, ἡγησάμενον τὴν ἐγκράτειαν ἀρετῆς εἶναι κρηπῖδα, ταύτην πρῶτον ἐν τῇ ψυχῇ κατασκευάσασθαι;

1.5.5"Onsuz kim iyi bir şey öğrenebilir ya da kayda değer bir şekilde üzerinde çalışabilir? Hazlara kul olan kim hem bedenini hem psykhēsini çirkin bir hâle düşürmez? Hera adına, bana öyle geliyor ki hür bir adam böyle bir köleye düşmemek için dua etmeli; bu tür hazlara kul olan biri ise iyi efendilere düşmek için tanrılara yalvarmalı. Çünkü böyle biri ancak bu şekilde kurtulabilir."

1.5.5

τίς γὰρ ἄνευ ταύτης ἢ μάθοι τι ἂν ἀγαθὸν ἢ μελετήσειεν ἀξιολόγως; ἢ τίς οὐκ ἂν ταῖς ἡδοναῖς δουλεύων αἰσχρῶς διατεθείη καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν; ἐμοὶ μὲν δοκεῖ νὴ τὴν Ἥραν ἐλευθέρῳ μὲν ἀνδρὶ εὐκτὸν εἶναι μὴ τυχεῖν δούλου τοιούτου, δουλεύοντα δὲ ταῖς τοιαύταις ἡδοναῖς ἱκετευτέον τοὺς θεοὺς δεσποτῶν ἀγαθῶν τυχεῖν· οὕτω γὰρ ἂν μόνως ὁ τοιοῦτος σωθείη.

1.5.6Bunları söylerken davranışlarıyla kendine sözlerinden de daha hâkim olduğunu gösterirdi. Yalnız bedenden gelen hazlara değil, paradan gelen hazza da hâkimdi; rastgele birinden para alanın kendine bir efendi edindiğini ve hiçbir kölelikten daha az çirkin olmayan bir köleliğe girdiğini düşünürdü.

1.5.6

τοιαῦτα δὲ λέγων ἔτι ἐγκρατέστερον τοῖς ἔργοις ἢ τοῖς λόγοις ἑαυτὸν ἐπεδείκνυεν· οὐ γὰρ μόνον τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν ἐκράτει, ἀλλὰ καὶ τῆς διὰ τῶν χρημάτων, νομίζων τὸν παρὰ τοῦ τυχόντος χρήματα λαμβάνοντα δεσπότην ἑαυτοῦ καθιστάναι καὶ δουλεύειν δουλείαν οὐδεμιᾶς ἧττον αἰσχράν.

1.6.16. Bölüm

Onun sofist Antiphon'la konuştuklarını da atlamamak gerek. Antiphon bir keresinde Sokrates'in yanındakileri kendi tarafına çekmek isteyerek, onlar da oradayken Sokrates'e gelip şöyle dedi:

1.6.1

ἄξιον δʼ αὐτοῦ καὶ ἃ πρὸς Ἀντιφῶντα τὸν σοφιστὴν διελέχθη μὴ παραλιπεῖν. ὁ γὰρ Ἀντιφῶν ποτε βουλόμενος τοὺς συνουσιαστὰς αὐτοῦ παρελέσθαι προσελθὼν τῷ Σωκράτει παρόντων αὐτῶν ἔλεξε τάδε·

1.6.2"Sokrates, ben felsefeyle uğraşanların daha mesut olması gerektiğini sanıyordum; ama sen bana felsefeden tam tersini kazanmışsın gibi görünüyorsun. Hiçbir kölenin efendisinin yanında böyle bir hayata dayanamayacağı şekilde yaşıyorsun: En kötü yiyecekleri yiyip en kötü içkileri içiyorsun; giydiğin hırka yalnız kötü değil, yaz kış da aynı; ayakkabısız ve entarisiz dolaşıp duruyorsun.

1.6.2

ὦ Σώκρατες, ἐγὼ μὲν ᾤμην τοὺς φιλοσοφοῦντας εὐδαιμονεστέρους χρῆναι γίγνεσθαι· σὺ δέ μοι δοκεῖς τἀναντία τῆς φιλοσοφίας ἀπολελαυκέναι. ζῇς γοῦν οὕτως ὡς οὐδʼ ἂν εἷς δοῦλος ὑπὸ δεσπότῃ διαιτώμενος μείνειε· σῖτά τε σιτῇ καὶ ποτὰ πίνεις τὰ φαυλότατα, καὶ ἱμάτιον ἠμφίεσαι οὐ μόνον φαῦλον, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ θέρους τε καὶ χειμῶνος, ἀνυπόδητός τε καὶ ἀχίτων διατελεῖς.

1.6.3"Üstelik para da almıyorsun; oysa para, kazanırken insanı sevindirir, sahip olunca da daha hür ve daha hoş yaşatır. Öteki işlerde öğretmenler öğrencilerini kendilerine benzettikleri gibi sen de yanındakileri böyle yapacaksan, kendini bir bedbahtlık öğretmeni bil."

1.6.3

καὶ μὴν χρήματά γε οὐ λαμβάνεις, ἃ καὶ κτωμένους εὐφραίνει καὶ κεκτημένους ἐλευθεριώτερόν τε καὶ ἥδιον ποιεῖ ζῆν. εἰ οὖν ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων ἔργων οἱ διδάσκαλοι τοὺς μαθητὰς μιμητὰς ἑαυτῶν ἀποδεικνύουσιν, οὕτω καὶ σὺ τοὺς συνόντας διαθήσεις, νόμιζε κακοδαιμονίας διδάσκαλος εἶναι.

1.6.4Sokrates de buna şöyle karşılık verdi: "Antiphon, öyle anlaşılıyor ki benim öyle sıkıntılı bir hayat sürdüğümü sanıyorsun ki, eminim, benim gibi yaşamaktansa ölmeyi seçerdin. Gel öyleyse, benim hayatımda neyi zor bulduğuna bakalım.

1.6.4

καὶ ὁ Σωκράτης πρὸς ταῦτα εἶπε· δοκεῖς μοι, ὦ Ἀντιφῶν, ὑπειληφέναι με οὕτως ἀνιαρῶς ζῆν, ὥστε πέπεισμαι σὲ μᾶλλον ἀποθανεῖν ἂν ἑλέσθαι ἢ ζῆν ὥσπερ ἐγώ. ἴθι οὖν ἐπισκεψώμεθα τί χαλεπὸν ᾔσθησαι τοῦ ἐμοῦ βίου.

1.6.5"Para alanların, karşılığında ücret aldıkları işi yapmak zorunda olmaları, benim ise para almadığım için konuşmak istemediğim biriyle konuşmak zorunda olmamam mı? Yoksa yaşayışımı, senden daha az sağlıklı ve daha az güç veren şeyler yiyorum diye mi küçümsüyorsun? Yoksa benim yiyip içtiklerim daha nadir ve daha pahalı olduğu için seninkilerden daha zor bulunur diye mi? Yoksa senin hazırladıkların sana, benimkilerin bana geldiğinden daha hoş geliyor diye mi? Bilmez misin ki en tatlı yiyen katığa en az ihtiyaç duyar, en tatlı içen de olmayan içkiyi en az arzular?

1.6.5

πότερον ὅτι τοῖς μὲν λαμβάνουσιν ἀργύριον ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπεργάζεσθαι τοῦτο ἐφʼ ᾧ ἂν μισθὸν λάβωσιν, ἐμοὶ δὲ μὴ λαμβάνοντι οὐκ ἀνάγκη διαλέγεσθαι ᾧ ἂν μὴ βούλωμαι; ἢ τὴν δίαιτάν μου φαυλίζεις ὡς ἧττον μὲν ὑγιεινὰ ἐσθίοντος ἐμοῦ ἢ σοῦ, ἧττον δὲ ἰσχὺν παρέχοντα; ἢ ὡς χαλεπώτερα πορίσασθαι τὰ ἐμὰ διαιτήματα τῶν σῶν διὰ τὸ σπανιώτερά τε καὶ πολυτελέστερα εἶναι; ἢ ὡς ἡδίω σοι ἃ σὺ παρασκευάζῃ ὄντα ἢ ἐμοὶ ἃ ἐγώ; οὐκ οἶσθʼ ὅτι ὁ μὲν ἥδιστα ἐσθίων ἥκιστα ὄψου δεῖται, ὁ δὲ ἥδιστα πίνων ἥκιστα τοῦ μὴ παρόντος ἐπιθυμεῖ ποτοῦ;

1.6.6"Giysilere gelince, bilirsin ki giysilerini değiştirenler soğuk ve sıcak yüzünden değiştirir; ayakkabı giyenler de ayaklarını acıtan şeyler yüzünden yürüyemez hâle gelmemek için giyerler. Hiç benim soğuk yüzünden birinden daha fazla evde kaldığımı, sıcak yüzünden biriyle gölge kavgası ettiğimi ya da ayaklarım acıdığı için istediğim yere yürüyemediğimi gördün mü?

1.6.6

τά γε μὴν ἱμάτια οἶσθʼ ὅτι οἱ μεταβαλλόμενοι ψύχους καὶ θάλπους ἕνεκα μεταβάλλονται, καὶ ὑποδήματα ὑποδοῦνται, ὅπως μὴ διὰ τὰ λυποῦντα τοὺς πόδας κωλύωνται πορεύεσθαι· ἤδη οὖν ποτε ᾔσθου ἐμὲ ἢ διὰ ψῦχος μᾶλλόν του ἔνδον μένοντα, ἢ διὰ θάλπος μαχόμενόν τῳ περὶ σκιᾶς, ἢ διὰ τὸ ἀλγεῖν τοὺς πόδας οὐ βαδίζοντα ὅπου ἂν βούλωμαι;

1.6.7"Bilmez misin ki tabiatça bedence en zayıf olanlar alıştırma yaptıklarında, alıştırmayı ihmal eden en güçlülerden, alıştıkları şeylerde daha üstün olur ve bunlara daha kolay katlanırlar? Peki ben bedenimi her zaman karşıma çıkan şeylere katlanmaya alıştırdığım için her şeye, alıştırma yapmayan senden daha kolay katlandığımı düşünmüyor musun?

1.6.7

οὐκ οἶσθʼ ὅτι οἱ φύσει ἀσθενέστατοι τῷ σώματι μελετήσαντες τῶν ἰσχυροτάτων ἀμελησάντων κρείττους τε γίγνονται πρὸς ἃ ἂν μελετῶσι καὶ ῥᾷον αὐτὰ φέρουσιν; ἐμὲ δὲ ἄρα οὐκ οἴει, τῷ σώματι ἀεὶ τὰ συντυγχάνοντα μελετῶντα καρτερεῖν, πάντα ῥᾷον φέρειν σοῦ μὴ μελετῶντος;

1.6.8"Mideye, uykuya ve şehvete kul olmamamın, bunlardan daha hoş başka şeylere sahip olmamdan başka bir sebebi var mı sanıyorsun? Bu şeyler insanı yalnız kullanıldıkları anda sevindirmez, her zaman yarar sağlayacakları umudunu da verir. Şunu da bilirsin: İşlerinin hiç iyi gitmediğini düşünenler sevinmez; tarımın, gemi işletmeciliğinin ya da yaptıkları başka herhangi bir işin yolunda gittiğini düşünenler ise işleri iyi gittiği için sevinirler.

1.6.8

τοῦ δὲ μὴ δουλεύειν γαστρὶ μηδʼ ὕπνῳ καὶ λαγνείᾳ οἴει τι ἄλλο αἰτιώτερον εἶναι ἢ τὸ ἕτερα ἔχειν τούτων ἡδίω, ἃ οὐ μόνον ἐν χρείᾳ ὄντα εὐφραίνει, ἀλλὰ καὶ ἐλπίδας παρέχοντα ὠφελήσειν ἀεί; καὶ μὴν τοῦτό γε οἶσθα, ὅτι οἱ μὲν οἰόμενοι μηδὲν εὖ πράττειν οὐκ εὐφραίνονται, οἱ δὲ ἡγούμενοι καλῶς προχωρεῖν ἑαυτοῖς ἢ γεωργίαν ἢ ναυκληρίαν ἢ ἄλλʼ ὅ τι ἂν τυγχάνωσιν ἐργαζόμενοι ὡς εὖ πράττοντες εὐφραίνονται.

1.6.9"Peki bütün bunlardan, insanın kendisinin daha iyi bir insan olduğunu ve daha iyi dostlar edindiğini düşünmekten aldığı kadar haz alınabilir mi sanıyorsun? Ben hep böyle düşünerek yaşıyorum. Dostlara ya da şehre yarar sağlamak gerektiğinde, bunlarla ilgilenmeye kimin daha çok vakti olur: benim şimdi yaşadığım gibi yaşayanın mı, yoksa senin imrendiğin gibi yaşayanın mı? Hangisi daha kolay sefere çıkar: pahalı bir yaşayış olmadan yaşayamayan mı, yoksa elindekiyle yetinen mi? Kuşatıldığında hangisi daha çabuk teslim olur: bulunması en zor şeylere ihtiyaç duyan mı, yoksa en kolay bulunan şeylerle yetinen mi?

1.6.9

οἴει οὖν ἀπὸ πάντων τούτων τοσαύτην ἡδονὴν εἶναι ὅσην ἀπὸ τοῦ ἑαυτόν τε ἡγεῖσθαι βελτίω γίγνεσθαι καὶ φίλους ἀμείνους κτᾶσθαι; ἐγὼ τοίνυν διατελῶ ταῦτα νομίζων. ἐὰν δὲ δὴ φίλους ἢ πόλιν ὠφελεῖν δέῃ, ποτέρῳ ἡ πλείων σχολὴ τούτων ἐπιμελεῖσθαι, τῷ ὡς ἐγὼ νῦν ἢ τῷ ὡς σὺ μακαρίζεις διαιτωμένῳ; στρατεύοιτο δὲ πότερος ἂν ῥᾷον, ὁ μὴ δυνάμενος ἄνευ πολυτελοῦς διαίτης ζῆν ἢ ᾧ τὸ παρὸν ἀρκοίη; ἐκπολιορκηθείη δὲ πότερος ἂν θᾶττον, ὁ τῶν χαλεπωτάτων εὑρεῖν δεόμενος ἢ ὁ τοῖς ῥᾴστοις ἐντυγχάνειν ἀρκούντως χρώμενος;

1.6.10"Antiphon, sen saadetin zevk ü sefa ve şatafat olduğunu sanıyor gibisin. Ben ise hiçbir şeye ihtiyaç duymamanın tanrısal, olabildiğince az şeye ihtiyaç duymanın tanrısala en yakın olduğunu düşünüyorum; tanrısal olan en üstündür, tanrısala en yakın olan da en üstüne en yakındır."

1.6.10

ἔοικας, ὦ Ἀντιφῶν, τὴν εὐδαιμονίαν οἰομένῳ τρυφὴν καὶ πολυτέλειαν εἶναι· ἐγὼ δὲ νομίζω τὸ μὲν μηδενὸς δεῖσθαι θεῖον εἶναι, τὸ δʼ ὡς ἐλαχίστων ἐγγυτάτω τοῦ θείου, καὶ τὸ μὲν θεῖον κράτιστον, τὸ δʼ ἐγγυτάτω τοῦ θείου ἐγγυτάτω τοῦ κρατίστου.

1.6.11Antiphon bir başka sefer Sokrates'le konuşurken şöyle dedi: "Sokrates, ben seni adil biri sayıyorum ama hiç de bilge saymıyorum. Bana öyle geliyor ki sen de bunu biliyorsun; nitekim sohbetin için kimseden para istemiyorsun. Oysa hırkanı, evini ya da sahip olduğun başka bir şeyi paraya değer buluyorsan, onu kimseye bedavaya vermek şöyle dursun, değerinden aşağıya bile vermezsin.

1.6.11

πάλιν δέ ποτε ὁ Ἀντιφῶν διαλεγόμενος τῷ Σωκράτει εἶπεν· ὦ Σώκρατες, ἐγώ τοί σε δίκαιον μὲν νομίζω, σοφὸν δὲ οὐδʼ ὁπωστιοῦν· δοκεῖς δέ μοι καὶ αὐτὸς τοῦτο γιγνώσκειν· οὐδένα γοῦν τῆς συνουσίας ἀργύριον πράττῃ. καίτοι τό γε ἱμάτιον ἢ τὴν οἰκίαν ἢ ἄλλο τι ὧν κέκτησαι νομίζων ἀργυρίου ἄξιον εἶναι οὐδενὶ ἂν μὴ ὅτι προῖκα δοίης, ἀλλʼ οὐδʼ ἔλαττον τῆς ἀξίας λαβών.

1.6.12"Demek ki sohbetinin de bir değeri olduğunu düşünseydin, onun için de değerinden aşağı olmayan bir para isterdin. O hâlde açgözlülük yüzünden kimseyi aldatmadığın için adil olabilirsin, ama hiçbir değeri olmayan şeyler bildiğine göre bilge olamazsın."

1.6.12

δῆλον δὴ ὅτι εἰ καὶ τὴν συνουσίαν ᾤου τινὸς ἀξίαν εἶναι, καὶ ταύτης ἂν οὐκ ἔλαττον τῆς ἀξίας ἀργύριον ἐπράττου. δίκαιος μὲν οὖν ἂν εἴης, ὅτι οὐκ ἐξαπατᾷς ἐπὶ πλεονεξίᾳ, σοφὸς δὲ οὐκ ἄν, μηδενός γε ἄξια ἐπιστάμενος.

1.6.13Sokrates buna şöyle karşılık verdi: "Antiphon, bizde gençlik güzelliğinin de bilgeliğin de hem güzel hem çirkin bir şekilde değerlendirilebileceği kabul edilir. Biri güzelliğini isteyen herkese parayla satarsa ona fahişe derler; ama güzel ve iyi bir âşık olduğunu bildiği birini kendine dost edinirse onu itidalli sayarız. Bilgelik için de öyledir: Onu isteyen herkese parayla satanlara [fahişeler gibi] sofist derler; tabiatı iyi olduğunu bildiği birine elindeki iyi şeyleri öğretip onu dost edinen kişinin ise güzel ve iyi bir vatandaşa yakışanı yaptığını düşünürüz.

1.6.13

ὁ δὲ Σωκράτης πρὸς ταῦτα εἶπεν· ὦ Ἀντιφῶν, παρʼ ἡμῖν νομίζεται τὴν ὥραν καὶ τὴν σοφίαν ὁμοίως μὲν καλόν, ὁμοίως δὲ αἰσχρὸν διατίθεσθαι εἶναι. τήν τε γὰρ ὥραν ἐὰν μέν τις ἀργυρίου πωλῇ τῷ βουλομένῳ, πόρνον αὐτὸν ἀποκαλοῦσιν, ἐὰν δέ τις, ὃν ἂν γνῷ καλόν τε κἀγαθὸν ἐραστὴν ὄντα, τοῦτον φίλον ἑαυτῷ ποιῆται, σώφρονα νομίζομεν· καὶ τὴν σοφίαν ὡσαύτως τοὺς μὲν ἀργυρίου τῷ βουλομένῳ πωλοῦντας σοφιστὰς [ὥσπερ πόρνους] ἀποκαλοῦσιν, ὅστις δὲ ὃν ἂν γνῷ εὐφυᾶ ὄντα διδάσκων ὅ τι ἂν ἔχῃ ἀγαθὸν φίλον ποιεῖται, τοῦτον νομίζομεν, ἃ τῷ καλῷ κἀγαθῷ πολίτῃ προσήκει, ταῦτα ποιεῖν.

1.6.14"Ben de, Antiphon, başkası iyi bir attan, köpekten ya da kuştan nasıl hoşlanırsa, iyi dostlardan öyle, hatta daha da çok hoşlanırım. İyi bir şey biliyorsam onlara öğretirim; aretē konusunda onlara bir yararı dokunacağını düşündüğüm başkalarıyla da tanıştırırım. Eski bilge insanların kitaplara yazıp bıraktıkları hazineleri de dostlarımla birlikte açıp okuyarak gözden geçiririz; iyi bir şey görürsek onu seçip alırız. Birbirimize dost olursak bunu büyük bir kazanç sayarız." Bunları dinlerken bana hem kendisi bahtiyar bir insan gibi görünürdü hem de dinleyenleri güzel ve iyi insan olmaya yöneltiyor gibi.

1.6.14

ἐγὼ δʼ οὖν καὶ αὐτός, ὦ Ἀντιφῶν, ὥσπερ ἄλλος τις ἢ ἵππῳ ἀγαθῷ ἢ κυνὶ ἢ ὄρνιθι ἥδεται, οὕτω καὶ ἔτι μᾶλλον ἥδομαι φίλοις ἀγαθοῖς, καὶ ἐάν τι ἔχω ἀγαθόν, διδάσκω, καὶ ἄλλοις συνίστημι παρʼ ὧν ἂν ἡγῶμαι ὠφελήσεσθαί τι αὐτοὺς εἰς ἀρετήν· καὶ τοὺς θησαυροὺς τῶν πάλαι σοφῶν ἀνδρῶν, οὓς ἐκεῖνοι κατέλιπον ἐν βιβλίοις γράψαντες, ἀνελίττων κοινῇ σὺν τοῖς φίλοις διέρχομαι, καὶ ἄν τι ὁρῶμεν ἀγαθὸν ἐκλεγόμεθα· καὶ μέγα νομίζομεν κέρδος, ἐὰν ἀλλήλοις φίλοι γιγνώμεθα. ἐμοὶ μὲν δὴ ταῦτα ἀκούοντι ἐδόκει αὐτός τε μακάριος εἶναι καὶ τοὺς ἀκούοντας ἐπὶ καλοκἀγαθίαν ἄγειν.

1.6.15Bir başka sefer de Antiphon ona, madem devlet işlerini biliyor, nasıl oluyor da başkalarını devlet adamı yaptığını sanıp kendisi devlet işlerine girmiyor diye sorunca şöyle dedi: "Antiphon, devlet işlerine hangi şekilde daha çok katılmış olurum: onları tek başıma yaparsam mı, yoksa olabildiğince çok kişinin onları yapabilecek hâle gelmesine özen gösterirsem mi?"

1.6.15

καὶ πάλιν ποτὲ τοῦ Ἀντιφῶντος ἐρομένου αὐτόν, πῶς ἄλλους μὲν ἡγεῖται πολιτικοὺς ποιεῖν, αὐτὸς δʼ οὐ πράττει τὰ πολιτικά, εἴπερ ἐπίσταται· ποτέρως δʼ ἄν, ἔφη, ὦ Ἀντιφῶν, μᾶλλον τὰ πολιτικὰ πράττοιμι, εἰ μόνος αὐτὰ πράττοιμι ἢ εἰ ἐπιμελοίμην τοῦ ὡς πλείστους ἱκανοὺς εἶναι πράττειν αὐτά;

1.7.17. Bölüm

Yanındakileri palavracılıktan vazgeçirerek aretēye özen göstermeye de teşvik edip etmediğine bakalım. Her zaman, iyi bir üne giden, insanın iyi görünmek istediği şeyde gerçekten iyi olmasından daha güzel bir yol olmadığını söylerdi. Bunun doğru olduğunu da şöyle gösterirdi:

1.7.1

ἐπισκεψώμεθα δὲ εἰ καὶ ἀλαζονείας ἀποτρέπων τοὺς συνόντας ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι προέτρεπεν· ἀεὶ γὰρ ἔλεγεν ὡς οὐκ εἴη καλλίων ὁδὸς ἐπʼ εὐδοξίαν ἢ διʼ ἧς ἄν τις ἀγαθὸς τοῦτο γένοιτο, ⟨ὃ⟩ καὶ δοκεῖν βούλοιτο. ὅτι δʼ ἀληθῆ ἔλεγεν, ὧδʼ ἐδίδασκεν·

1.7.2"Bir düşünelim," derdi, "iyi bir flütçü olmadığı hâlde öyle görünmek isteyen biri ne yapmalı? Zanaatın dışında kalan şeylerde iyi flütçüleri taklit etmesi gerekmez mi? Önce, onların güzel donanımları var ve yanlarında pek çok uşak dolaştırıyorlar; o da bunları yapmalı. Sonra, onları pek çok kişi övüyor; o da kendine pek çok övücü bulmalı. Ama hiçbir yerde iş üstlenmemeli; yoksa hemen gülünç biri olduğu, yalnız kötü bir flütçü değil, palavracı bir insan olduğu da ortaya çıkar. Çok para harcayıp hiçbir şey kazanmayan, üstelik kötü bir ün de edinen böyle biri nasıl olur da zahmetli, kârsız ve gülünç bir hayat yaşamaz?

1.7.2

ἐνθυμώμεθα γάρ, ἔφη, εἴ τις μὴ ὢν ἀγαθὸς αὐλητὴς δοκεῖν βούλοιτο, τί ἂν αὐτῷ ποιητέον εἴη. ἆρʼ οὐ τὰ ἔξω τῆς τέχνης μιμητέον τοὺς ἀγαθοὺς αὐλητάς; καὶ πρῶτον μέν, ὅτι ἐκεῖνοι σκεύη τε καλὰ κέκτηνται καὶ ἀκολούθους πολλοὺς περιάγονται, καὶ τούτῳ ταῦτα ποιητέον· ἔπειτα, ὅτι ἐκείνους πολλοὶ ἐπαινοῦσι, καὶ τούτῳ πολλοὺς ἐπαινέτας παρασκευαστέον. ἀλλὰ μὴν ἔργον γε οὐδαμοῦ ληπτέον, ἢ εὐθὺς ἐλεγχθήσεται γελοῖος ὢν καὶ οὐ μόνον αὐλητὴς κακός, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος ἀλαζών. καίτοι πολλὰ μὲν δαπανῶν, μηδὲν δʼ ὠφελούμενος, πρὸς δὲ τούτοις κακοδοξῶν, πῶς οὐκ ἐπιπόνως τε καὶ ἀλυσιτελῶς καὶ καταγελάστως βιώσεται;

1.7.3"Aynı şekilde, iyi bir komutan ya da dümenci olmadığı hâlde öyle görünmek isteyen birinin başına neler geleceğini de düşünelim. Bu işleri yapmaya yetkin görünmek isteyip de insanları ikna edemezse bu acı olmaz mı; ikna ederse daha da acıklı olmaz mı? Çünkü bilmeden dümenciliğe ya da komutanlığa getirilen kişinin hiç istemediği insanları mahvedeceği, kendisinin de rezil olup kötü bir sona uğrayacağı açıktır."

1.7.3

ὣς δʼ αὔτως εἴ τις βούλοιτο στρατηγὸς ἀγαθὸς μὴ ὢν φαίνεσθαι ἢ κυβερνήτης, ἐννοῶμεν τί ἂν αὐτῷ συμβαίνοι. ἆρʼ οὐκ ἄν, εἰ μὲν ἐπιθυμῶν τοῦ δοκεῖν ἱκανὸς εἶναι ταῦτα πράττειν μὴ δύναιτο πείθειν, τοῦτʼ εἴη λυπηρόν, εἰ δὲ πείσειεν, ἔτι ἀθλιώτερον; δῆλον γὰρ ὅτι κυβερνᾶν κατασταθεὶς ὁ μὴ ἐπιστάμενος ἢ στρατηγεῖν ἀπολέσειεν ἂν οὓς ἥκιστα βούλοιτο καὶ αὐτὸς αἰσχρῶς ἂν καὶ κακῶς ἀπαλλάξειεν.

1.7.4Aynı şekilde, zengin, cesur ya da güçlü olmadığı hâlde öyle görünmenin de zararlı olduğunu gösterirdi. Böylelerine güçlerini aşan işler verildiğini, yetkin göründükleri hâlde bunları yapamadıklarında da hoş görülmeyeceklerini söylerdi.

1.7.4

ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ πλούσιον καὶ τὸ ἀνδρεῖον καὶ τὸ ἰσχυρὸν μὴ ὄντα δοκεῖν ἀλυσιτελὲς ἀπέφαινε· προστάττεσθαι γὰρ αὐτοῖς ἔφη μείζω ἢ κατὰ δύναμιν, καὶ μὴ δυναμένους ταῦτα ποιεῖν, δοκοῦντας ἱκανοὺς εἶναι, συγγνώμης οὐκ ἂν τυγχάνειν.

1.7.5Birinden ikna yoluyla para ya da eşya alıp da geri vermeyen kişiye de az buz değil dolandırıcı derdi; ama hiçbir değeri olmadığı hâlde şehri yönetmeye yetkin olduğuna insanları inandırarak onları aldatana en büyük dolandırıcı derdi. Bana öyle geliyordu ki böyle konuşarak yanındakileri palavracılıktan da vazgeçiriyordu.

1.7.5

ἀπατεῶνα δʼ ἐκάλει οὐ μικρὸν μὲν οὐδʼ εἴ τις ἀργύριον ἢ σκεῦος παρά του πειθοῖ λαβὼν ἀποστεροίη, πολὺ δὲ μέγιστον ὅστις μηδενὸς ἄξιος ὢν ἐξηπατήκοι πείθων ὡς ἱκανὸς εἴη τῆς πόλεως ἡγεῖσθαι. ἐμοὶ μὲν οὖν ἐδόκει καὶ τοῦ ἀλαζονεύεσθαι ἀποτρέπειν τοὺς συνόντας τοιάδε διαλεγόμενος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…