Ksenophon · Sokrates'ten Hatıralar
II. Kitap
2.1.11. Bölüm
Bana kalırsa şu türden sözlerle de yanındakileri yeme, içme, şehvet ve uyku arzusu ile soğuk, sıcak ve zahmet karşısında kendine hâkim olmaya çalışmaya teşvik ederdi. Yanındakilerden birinin bu tür şeylerde pek ölçüsüz davrandığını fark edince şöyle dedi: "Söyle bana, Aristippos: İki genci alıp terbiye etmen gerekse, birini hükmetmeye yetkin olsun diye, ötekini de hükmetmeye hiç heves etmesin diye, her birini nasıl terbiye ederdin? İstersen işe, okumaya harflerden başlar gibi, beslenmeden başlayarak bakalım." Aristippos, "Bence de beslenme işin başıdır," dedi, "çünkü beslenmeyen kimse yaşayamaz bile."
ἐδόκει δέ μοι καὶ τοιαῦτα λέγων προτρέπειν τοὺς συνόντας ἀσκεῖν ἐγκράτειαν πρὸς ἐπιθυμίαν βρωτοῦ καὶ ποτοῦ καὶ λαγνείας καὶ ὕπνου καὶ ῥίγους καὶ θάλπους καὶ πόνου. γνοὺς γάρ τινα τῶν συνόντων ἀκολαστοτέρως ἔχοντα πρὸς τὰ τοιαῦτα, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Ἀρίστιππε, εἰ δέοι σε παιδεύειν παραλαβόντα δύο τῶν νέων, τὸν μέν, ὅπως ἱκανὸς ἔσται ἄρχειν, τὸν δʼ, ὅπως μηδʼ ἀντιποιήσεται ἀρχῆς, πῶς ἂν ἑκάτερον παιδεύοις; βούλει σκοπῶμεν ἀρξάμενοι ἀπὸ τῆς τροφῆς ὥσπερ ἀπὸ τῶν στοιχείων· καὶ ὁ Ἀρίστιππος ἔφη· δοκεῖ γοῦν μοι ἡ τροφὴ ἀρχὴ εἶναι· οὐδὲ γὰρ ζῴη γʼ ἄν τις, εἰ μὴ τρέφοιτο.
2.1.2"Vakti gelince yemeğe uzanmayı istemek ikisinde de bulunsa gerek, değil mi?" "Bulunsa gerek," dedi. "Peki, karnını memnun etmektense acil işi görmeyi tercih etmeye hangisini alıştırırız?" "Zeus hakkı için, hükmetmeye terbiye edileni," dedi, "onun yönetimi yüzünden şehrin işleri yarım kalmasın diye." "O hâlde," dedi, "içmek istediklerinde susuzluğa dayanabilmeyi de aynı kişiye eklemek gerekir, değil mi?" "Elbette," dedi.
οὐκοῦν τὸ μὲν βούλεσθαι σίτου ἅπτεσθαι, ὅταν ὥρα ἥκῃ, ἀμφοτέροις εἰκὸς παραγίγνεσθαι; εἰκὸς γάρ, ἔφη. τὸ οὖν προαιρεῖσθαι τὸ κατεπεῖγον μᾶλλον πράττειν ἢ τῇ γαστρὶ χαρίζεσθαι πότερον ἂν αὐτῶν ἐθίζοιμεν; τὸν εἰς τὸ ἄρχειν, ἔφη, νὴ Δία παιδευόμενον, ὅπως μὴ τὰ τῆς πόλεως ἄπρακτα γίγνηται παρὰ τὴν ἐκείνου ἀρχήν. οὐκοῦν, ἔφη, καὶ ὅταν πιεῖν βούλωνται, τὸ δύνασθαι διψῶντα ἀνέχεσθαι τῷ αὐτῷ προσθετέον; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
2.1.3"Ya uykuya hâkim olmayı, yani gerektiğinde geç yatıp erken kalkabilmeyi ve uykusuz kalabilmeyi hangisine ekleriz?" "Bunu da aynı kişiye," dedi. "Ya cinsel zevklere hâkim olmayı, öyle ki bunlar yüzünden gereken bir işi yapmaktan alıkonulmasın?" "Bunu da aynı kişiye," dedi. "Ya zahmetten kaçmayıp ona gönüllü katlanmayı hangisine ekleriz?" "Bunu da hükmetmeye terbiye edilene," dedi. "Peki, hasımlarını yenmeye yarayan bir bilgi varsa onu öğrenmek hangisine daha çok yakışır?" "Zeus hakkı için, çok daha fazla hükmetmeye terbiye edilene," dedi, "çünkü böyle bilgiler olmadan ötekilerin hiçbir faydası yoktur."
τὸ δὲ ὕπνου ἐγκρατῆ εἶναι, ὥστε δύνασθαι καὶ ὀψὲ κοιμηθῆναι καὶ πρῲ ἀναστῆναι καὶ ἀγρυπνῆσαι, εἴ τι δέοι, ποτέρῳ ἂν προσθείημεν; καὶ τοῦτο, ἔφη, τῷ αὐτῷ. τί δέ, ἔφη, τὸ ἀφροδισίων ἐγκρατῆ εἶναι, ὥστε μὴ διὰ ταῦτα κωλύεσθαι πράττειν, εἴ τι δέοι; καὶ τοῦτο, ἔφη, τῷ αὐτῷ. τί δέ, τὸ μὴ φεύγειν τοὺς πόνους, ἀλλʼ ἐθελοντὴν ὑπομένειν ποτέρῳ ἂν προσθείημεν; καὶ τοῦτο, ἔφη, τῷ ἄρχειν παιδευομένῳ. τί δέ, τὸ μαθεῖν εἴ τι ἐπιτήδειόν ἐστι μάθημα πρὸς τὸ κρατεῖν τῶν ἀντιπάλων, ποτέρῳ ἂν προσθεῖναι μᾶλλον πρέποι; πολὺ νὴ Δίʼ, ἔφη, τῷ ἄρχειν παιδευομένῳ· καὶ γὰρ τῶν ἄλλων οὐδὲν ὄφελος ἄνευ τῶν τοιούτων μαθημάτων.
2.1.4"Böyle terbiye edilmiş biri hasımlarına öteki canlılardan daha az yakalanır gibi gelmiyor mu sana? Bu canlıların kimi midesi yüzünden yeme kanar; hatta bazıları pek ürkek olduğu hâlde yeme arzusuna kapılıp yemin peşinden gider ve yakalanır; kimine de içecekle tuzak kurulur." "Elbette," dedi. "Başkaları da şehvetleri yüzünden yakalanmaz mı? Bıldırcınlarla keklikler gibi: Dişinin sesine arzu ve çiftleşme umuduyla atılır, tehlikeyi hesaba katamaz hâle gelir ve tuzaklara düşerler." Bunu da kabul etti.
οὐκοῦν ὁ οὕτω πεπαιδευμένος ἧττον ἂν δοκεῖ σοι ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων ἢ τὰ λοιπὰ ζῷα ἁλίσκεσθαι; τούτων γὰρ δήπου τὰ μὲν γαστρὶ δελεαζόμενα, καὶ μάλα ἔνια δυσωπούμενα, ὅμως τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ φαγεῖν ἀγόμενα πρὸς τὸ δέλεαρ ἁλίσκεται, τὰ δὲ ποτῷ ἐνεδρεύεται. πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν καὶ ἄλλα ὑπὸ λαγνείας, οἷον οἵ τε ὄρτυγες καὶ οἱ πέρδικες, πρὸς τὴν τῆς θηλείας φωνὴν τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ τῇ ἐλπίδι τῶν ἀφροδισίων φερόμενοι καὶ ἐξιστάμενοι τοῦ τὰ δεινὰ ἀναλογίζεσθαι τοῖς θηράτροις ἐμπίπτουσι; συνέφη καὶ ταῦτα.
2.1.5"Peki, insanın en akılsız hayvanların başına gelenleri yaşaması sence ayıp değil mi? Zina edenlerin kapalı odalara girmesi gibi: Zina edenin, kanunun tehdit ettiği cezaya çarptırılmak, pusuya düşürülmek, yakalanınca da rezil edilmek tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu bilirler. Zina edeni bu kadar büyük kötülükler ve rezillikler beklerken, üstelik cinsel arzudan insanı hiç tehlikesizce kurtaracak pek çok şey varken, yine de tehlikeye atılmak artık büsbütün bedbaht bir adamın işi değil midir?"
οὐκοῦν δοκεῖ σοι αἰσχρὸν εἶναι ἀνθρώπῳ ταὐτὰ πάσχειν τοῖς ἀφρονεστάτοις τῶν θηρίων; ὥσπερ οἱ μοιχοὶ εἰσέρχονται εἰς τὰς εἰρκτάς, εἰδότες ὅτι κίνδυνος τῷ μοιχεύοντι ἅ τε ὁ νόμος ἀπειλεῖ παθεῖν καὶ ἐνεδρευθῆναι καὶ ληφθέντα ὑβρισθῆναι· καὶ τηλικούτων μὲν ἐπικειμένων τῷ μοιχεύοντι κακῶν τε καὶ αἰσχρῶν, ὄντων δὲ πολλῶν τῶν ἀπολυσόντων τῆς τῶν ἀφροδισίων ἐπιθυμίας ἐν ἀδείᾳ, ὅμως εἰς τὰ ἐπικίνδυνα φέρεσθαι, ἆρʼ οὐκ ἤδη τοῦτο παντάπασι κακοδαιμονῶντός ἐστιν;
2.1.6"Bence öyle," dedi. "İnsanların en zorunlu işlerinin çoğu, savaş ve tarım işleri ile ötekilerin de hiç azımsanmayacak bir kısmı, açık havada görüldüğü hâlde çoğu insanın soğuğa ve sıcağa karşı idmansız olması sana büyük bir ihmal gibi görünmüyor mu?" Bunu da kabul etti. "O hâlde hükmedecek olanın bunlara da kolayca katlanmak için idman yapması gerektiğini düşünmüyor musun?"
ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη. τὸ δὲ εἶναι μὲν τὰς ἀναγκαιοτάτας πλείστας πράξεις τοῖς ἀνθρώποις ἐν ὑπαίθρῳ, οἷον τάς τε πολεμικὰς καὶ τὰς γεωργικὰς καὶ τῶν ἄλλων οὐ τὰς ἐλαχίστας, τοὺς δὲ πολλοὺς ἀγυμνάστως ἔχειν πρός τε ψύχη καὶ θάλπη οὐ δοκεῖ σοι πολλὴ ἀμέλεια εἶναι; συνέφη καὶ τοῦτο. οὐκοῦν δοκεῖ σοι τὸν μέλλοντα ἄρχειν ἀσκεῖν δεῖν καὶ ταῦτα εὐπετῶς φέρειν;
2.1.7"Elbette," dedi. "Peki, bütün bunlara hâkim olanları hükmetmeye yaraşanların arasına koyuyorsak, bunları yapamayanları da hükmetmeye talip bile olmayacakların arasına koyacağız, değil mi?" Bunu da kabul etti. "Ne dersin peki? Madem bu iki zümrenin her birinin yerini biliyorsun, kendini haklı olarak hangisine koyacağını hiç düşündün mü?"
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν εἰ τοὺς ἐγκρατεῖς τούτων ἁπάντων εἰς τοὺς ἀρχικοὺς τάττομεν, τοὺς ἀδυνάτους ταῦτα ποιεῖν εἰς τοὺς μηδʼ ἀντιποιησομένους τοῦ ἄρχειν τάξομεν; συνέφη καὶ τοῦτο. τί οὖν; ἐπειδὴ καὶ τούτων ἑκατέρου τοῦ φύλου τὴν τάξιν οἶσθα, ἤδη ποτʼ ἐπεσκέψω, εἰς ποτέραν τῶν τάξεων τούτων σαυτὸν δικαίως ἂν τάττοις;
2.1.8"Düşündüm," dedi Aristippos, "ve kendimi asla hükmetmek isteyenlerin arasına koymam. İnsanın kendi ihtiyaçlarını sağlaması zaten büyük bir iş iken bununla yetinmeyip öteki vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamayı da üstlenmesi bence pek akılsız bir adamın işidir. Hem kendisi istediği pek çok şeyden yoksun kalacak, hem de şehrin başına geçip şehrin istediği her şeyi başaramazsa bunun hesabını verecek: Bu nasıl büyük bir akılsızlık olmaz?
ἔγωγʼ, ἔφη ὁ Ἀρίστιππος· καὶ οὐδαμῶς γε τάττω ἐμαυτὸν εἰς τὴν τῶν ἄρχειν βουλομένων τάξιν. καὶ γὰρ πάνυ μοι δοκεῖ ἄφρονος ἀνθρώπου εἶναι τό, μεγάλου ἔργου ὄντος τοῦ ἑαυτῷ τὰ δέοντα παρασκευάζειν, μὴ ἀρκεῖν τοῦτο, ἀλλὰ προσαναθέσθαι τὸ καὶ τοῖς ἄλλοις πολίταις ὧν δέονται πορίζειν· καὶ ἑαυτῷ μὲν πολλὰ ὧν βούλεται ἐλλείπειν, τῆς δὲ πόλεως προεστῶτα, ἐὰν μὴ πάντα ὅσα ἡ πόλις βούλεται καταπράττῃ, τούτου δίκην ὑπέχειν, τοῦτο πῶς οὐ πολλὴ ἀφροσύνη ἐστί;
2.1.9"Çünkü şehirler yöneticilerini, benim hizmetkârlarımı kullandığım gibi kullanmak isterler. Ben hizmetkârlarımın bana gereken her şeyi bol bol hazırlamalarını, ama kendilerinin bunların hiçbirine el sürmemelerini beklerim; şehirler de yöneticilerin kendilerine mümkün olduğunca çok iyilik sağlamaları, ama kendilerinin bunların hepsinden uzak durmaları gerektiğini düşünür. Bu yüzden hem kendi başlarını derde sokmak hem de başkalarına dert açmak isteyenleri ben de böyle terbiye eder, hükmetmeye yaraşanların arasına koyardım; kendimi ise mümkün olduğunca kolay ve hoş yaşamak isteyenlerin arasına koyarım."
καὶ γὰρ ἀξιοῦσιν αἱ πόλεις τοῖς ἄρχουσιν ὥσπερ ἐγὼ τοῖς οἰκέταις χρῆσθαι. ἐγώ τε γὰρ ἀξιῶ τοὺς θεράποντας ἐμοὶ μὲν ἄφθονα τὰ ἐπιτήδεια παρασκευάζειν, αὐτοὺς δὲ μηδενὸς τούτων ἅπτεσθαι, αἵ τε πόλεις οἴονται χρῆναι τοὺς ἄρχοντας ἑαυταῖς μὲν ὡς πλεῖστα ἀγαθὰ πορίζειν, αὐτοὺς δὲ πάντων τούτων ἀπέχεσθαι. ἐγὼ οὖν τοὺς μὲν βουλομένους πολλὰ πράγματα ἔχειν αὐτούς τε καὶ ἄλλοις παρέχειν οὕτως ἂν παιδεύσας εἰς τοὺς ἀρχικοὺς καταστήσαιμι· ἐμαυτόν γε μέντοι τάττω εἰς τοὺς βουλομένους ᾗ ῥᾷστά τε καὶ ἥδιστα βιοτεύειν.
2.1.10Sokrates, "O hâlde," dedi, "şunu da inceleyelim mi: Hükmedenler mi daha hoş yaşar, hükmedilenler mi?" "Elbette," dedi. "Önce bildiğimiz kavimlerden başlayalım: Asya'da Persler hükmeder, Suriyeliler, Frigyalılar ve Lidyalılar hükmedilir; Avrupa'da İskitler hükmeder, Maiotlar hükmedilir; Libya'da Kartacalılar hükmeder, Libyalılar hükmedilir. Sence bunlardan hangileri daha hoş yaşar? Ya da senin de aralarında bulunduğun Yunanlılara bakalım: Sence üstün gelenler mi daha hoş yaşar, boyun eğenler mi?"
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· βούλει οὖν καὶ τοῦτο σκεψώμεθα, πότερον ἥδιον ζῶσιν οἱ ἄρχοντες ἢ οἱ ἀρχόμενοι; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. πρῶτον μὲν τοίνυν τῶν ἐθνῶν ὧν ἡμεῖς ἴσμεν ἐν μὲν τῇ Ἀσίᾳ Πέρσαι μὲν ἄρχουσιν, ἄρχονται δὲ Σύροι καὶ Φρύγες καὶ Λυδοί· ἐν δὲ τῇ Εὐρώπῃ Σκύθαι μὲν ἄρχουσι, Μαιῶται δὲ ἄρχονται· ἐν δὲ τῇ Λιβύῃ Καρχηδόνιοι μὲν ἄρχουσι, Λίβυες δὲ ἄρχονται. τούτων οὖν ποτέρους ἥδιον οἴει ζῆν; ἢ τῶν Ἑλλήνων, ἐν οἷς καὶ αὐτὸς εἶ, πότερά σοι δοκοῦσιν ἥδιον οἱ κρατοῦντες ἢ οἱ κρατούμενοι, ζῆν;
2.1.11"Ama ben," dedi Aristippos, "kendimi köleliğe de koymuyorum. Bence bu ikisinin ortasında bir yol var, ben de onda yürümeye çalışıyorum: Bu yol ne hükmetmekten ne kölelikten, hürriyetten geçer; saadete en çok götüren de odur."
ἀλλʼ ἐγώ τοι, ἔφη ὁ Ἀρίστιππος, οὐδὲ εἰς τὴν δουλείαν ἐμαυτὸν τάττω, ἀλλʼ εἶναί τίς μοι δοκεῖ μέση τούτων ὁδός, ἣν πειρῶμαι βαδίζειν, οὔτε διʼ ἀρχῆς οὔτε διὰ δουλείας, ἀλλὰ διʼ ἐλευθερίας, ἥπερ μάλιστα πρὸς εὐδαιμονίαν ἄγει.
2.1.12"Evet," dedi Sokrates, "bu yol hükmetmekten de kölelikten de geçmediği gibi insanların arasından da geçmeseydi, belki bir şey söylemiş olurdun. Ama insanların arasında yaşadığın hâlde ne hükmetmeye ne de hükmedilmeye razı olur, yöneticilere de gönüllü hizmet etmezsen, sanırım görüyorsundur: Güçlüler zayıfları hem toplu olarak hem tek tek inim inim inletip köle gibi kullanmasını bilir.
ἀλλʼ εἰ μέν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὥσπερ οὔτε διʼ ἀρχῆς οὔτε διὰ δουλείας ἡ ὁδὸς αὕτη φέρει, οὕτω μηδὲ διʼ ἀνθρώπων, ἴσως ἄν τι λέγοις· εἰ μέντοι ἐν ἀνθρώποις ὢν μήτε ἄρχειν ἀξιώσεις μήτε ἄρχεσθαι μηδὲ τοὺς ἄρχοντας ἑκὼν θεραπεύσεις, οἶμαί σε ὁρᾶν ὡς ἐπίστανται οἱ κρείττονες τοὺς ἥττονας καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ κλαίοντας καθίσαντες δούλοις χρῆσθαι·
2.1.13"Yoksa başkalarının ektiği, diktiği yerlerde ekinleri biçen, ağaçları kesen, kendilerine hizmet etmek istemeyen zayıfları da güçlülerle savaşmaktansa köleliği seçmeye razı edinceye kadar her yoldan kuşatanlar mı gözünden kaçıyor? Tek tek kişiler arasında da cesur ve güçlülerin korkak ve güçsüzleri köleleştirip sırtlarından geçindiklerini bilmiyor musun?" "Ama ben," dedi, "bunlara uğramamak için kendimi bir şehrin vatandaşlığına da kapatmıyorum; her yerde yabancıyım."
ἢ λανθάνουσί σε οἱ ἄλλων σπειράντων καὶ φυτευσάντων τόν τε σῖτον τέμνοντες καὶ δενδροκοποῦντες καὶ πάντα τρόπον πολιορκοῦντες τοὺς ἥττονας καὶ μὴ θέλοντας θεραπεύειν, ἕως ἂν πείσωσιν ἑλέσθαι δουλεύειν ἀντὶ τοῦ πολεμεῖν τοῖς κρείττοσι; καὶ ἰδίᾳ αὖ οἱ ἀνδρεῖοι καὶ δυνατοὶ τοὺς ἀνάνδρους καὶ ἀδυνάτους οὐκ οἶσθα ὅτι καταδουλωσάμενοι καρποῦνται; ἀλλʼ ἐγώ τοι, ἔφη, ἵνα μὴ πάσχω ταῦτα, οὐδʼ εἰς πολιτείαν ἐμαυτὸν κατακλείω, ἀλλὰ ξένος πανταχοῦ εἰμι.
2.1.14Sokrates, "İşte bu söylediğin," dedi, "artık usta işi bir güreş oyunu! Sinis, Skeiron ve Prokroustes öldüğünden beri yabancılara artık kimse haksızlık etmiyor demek! Oysa bugün kendi memleketlerinde şehir işlerine katılanlar bile haksızlığa uğramamak için kanunlar koyar, akraba denilenlerin yanında başka yardımcılar, dostlar edinir, şehirlerini surlarla çevirir, haksızlık edenleri püskürtecek silahlar edinir, bunlara ek olarak dışarıdan müttefikler de sağlarlar; bütün bunlara sahip olanlar bile yine de haksızlığa uğrarlar.
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· τοῦτο μέντοι ἤδη λέγεις δεινὸν πάλαισμα. τοὺς γὰρ ξένους, ἐξ οὗ ὅ τε Σίνις καὶ ὁ Σκείρων καὶ ὁ Προκρούστης ἀπέθανον, οὐδεὶς ἔτι ἀδικεῖ· ἀλλὰ νῦν οἱ μὲν πολιτευόμενοι ἐν ταῖς πατρίσι καὶ νόμους τίθενται, ἵνα μὴ ἀδικῶνται, καὶ φίλους πρὸς τοῖς ἀναγκαίοις καλουμένοις ἄλλους κτῶνται βοηθούς, καὶ ταῖς πόλεσιν ἐρύματα περιβάλλονται, καὶ ὅπλα κτῶνται οἷς ἀμυνοῦνται τοὺς ἀδικοῦντας, καὶ πρὸς τούτοις ἄλλους ἔξωθεν συμμάχους κατασκευάζονται· καὶ οἱ μὲν ταῦτα πάντα κεκτημένοι ὅμως ἀδικοῦνται·
2.1.15"Sen ise bunların hiçbirine sahip değilsin; en çok insanın haksızlığa uğradığı yollarda uzun zaman geçiriyorsun; hangi şehre varsan bütün vatandaşlardan daha zayıfsın ve haksızlık etmek isteyenlerin en çok saldırdığı türden birisin; yine de yabancı olduğun için haksızlığa uğramayacağını mı sanıyorsun? Şehirler sana gelişte de gidişte de güvenlik ilan ettiği için mi bu kadar rahatsın? Yoksa köle olsan bile hiçbir efendinin işine yaramayacak biri olacağını düşündüğün için mi? Hiç çalışmak istemeyen ama en pahalı yaşayıştan hoşlanan bir adamı kim evinde tutmak ister ki?
σὺ δὲ οὐδὲν μὲν τούτων ἔχων, ἐν δὲ ταῖς ὁδοῖς, ἔνθα πλεῖστοι ἀδικοῦνται, πολὺν χρόνον διατρίβων, εἰς ὁποίαν δʼ ἂν πόλιν ἀφίκῃ, τῶν πολιτῶν πάντων ἥττων ὤν, καὶ τοιοῦτος, οἵοις μάλιστα ἐπιτίθενται οἱ βουλόμενοι ἀδικεῖν, ὅμως διὰ τὸ ξένος εἶναι οὐκ ἂν οἴει ἀδικηθῆναι; ἦ διότι αἱ πόλεις σοι κηρύττουσιν ἀσφάλειαν καὶ προσιόντι καὶ ἀπιόντι, θαρρεῖς; ἢ διότι καὶ δοῦλος ἂν οἴει τοιοῦτος εἶναι οἷος μηδενὶ δεσπότῃ λυσιτελεῖν; τίς γὰρ ἂν ἐθέλοι ἄνθρωπον ἐν οἰκίᾳ ἔχειν πονεῖν μὲν μηδὲν ἐθέλοντα, τῇ δὲ πολυτελεστάτῃ διαίτῃ χαίροντα;
2.1.16"Şuna da bakalım: Efendiler böyle kölelere nasıl davranır? Şehvetlerini açlıkla dizginlemezler mi? Bir şey alabilecekleri yerleri kilitleyerek çalmalarını engellemezler mi? Zincire vurarak kaçmalarını önlemezler mi? Tembelliklerini dayakla zorla gidermezler mi? Yoksa sen kölelerinden birinin böyle olduğunu fark edince ne yapıyorsun?"
σκεψώμεθα δὲ καὶ τοῦτο, πῶς οἱ δεσπόται τοῖς τοιούτοις οἰκέταις χρῶνται. ἆρα οὐ τὴν μὲν λαγνείαν αὐτῶν τῷ λιμῷ σωφρονίζουσι; κλέπτειν δὲ κωλύουσιν ἀποκλείοντες ὅθεν ἄν τι λαβεῖν ᾖ; τοῦ δὲ δραπετεύειν δεσμοῖς ἀπείργουσι; τὴν ἀργίαν δὲ πληγαῖς ἐξαναγκάζουσιν; ἢ σὺ πῶς ποιεῖς, ὅταν τῶν οἰκετῶν τινα τοιοῦτον ὄντα καταμανθάνῃς;
2.1.17"Köleliğe boyun eğdirinceye kadar," dedi, "her türlü cezayı veririm. Ama Sokrates, senin saadet saydığını sandığım hükümdarlık sanatına terbiye edilenler, madem aç kalacak, susuz kalacak, üşüyecek, uykusuz kalacak ve başka her sıkıntıya kendi istekleriyle katlanacaklar, zorla kötü muamele görenlerden ne farkları var? Aynı derinin isteyerek ya da istemeyerek kamçılanmasının, kısacası aynı bedenin bütün bu sıkıntılarla isteyerek ya da istemeyerek kuşatılmasının ne farkı olduğunu ben bilmiyorum; meğer ki acı verenlere katlanmak isteyenin bir de akılsızlığı fazladan ola."
κολάζω, ἔφη, πᾶσι κακοῖς, ἕως ἂν δουλεύειν ἀναγκάσω. ἀλλὰ γάρ, ὦ Σώκρατες, οἱ εἰς τὴν βασιλικὴν τέχνην παιδευόμενοι, ἣν δοκεῖς μοι σὺ νομίζειν εὐδαιμονίαν εἶναι, τί διαφέρουσι τῶν ἐξ ἀνάγκης κακοπαθούντων, εἴ γε πεινήσουσι καὶ διψήσουσι καὶ ῥιγώσουσι καὶ ἀγρυπνήσουσι καὶ τἆλλα πάντα μοχθήσουσιν ἑκόντες; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ οἶδʼ ὅ τι διαφέρει τὸ αὐτὸ δέρμα ἑκόντα ἢ ἄκοντα μαστιγοῦσθαι ἢ ὅλως τὸ αὐτὸ σῶμα πᾶσι τοῖς τοιούτοις ἑκόντα ἢ ἄκοντα πολιορκεῖσθαι ἄλλο γε ἢ ἀφροσύνη πρόσεστι τῷ θέλοντι τὰ λυπηρὰ ὑπομένειν.
2.1.18"Ne diyorsun, Aristippos?" dedi Sokrates. "Bu tür şeylerde isteyerek olanın istemeyerek olandan şu bakımdan farklı olduğunu düşünmüyor musun: İsteyerek aç kalan dilediği zaman yiyebilir, isteyerek susuz kalan dilediği zaman içebilir, ötekiler de böyle; ama bunlara zorla katlanan, dilediği zaman bunlara son veremez. Sonra, isteyerek sıkıntı çeken iyi bir umutla çalıştığı için zahmetinden sevinç duyar; tıpkı av hayvanlarının peşine düşenlerin, yakalama umuduyla zahmete seve seve katlanmaları gibi.
τί δέ, ὦ Ἀρίστιππε; ὁ Σωκράτης ἔφη, οὐ δοκεῖ σοι τῶν τοιούτων διαφέρειν τὰ ἑκούσια τῶν ἀκουσίων, ᾗ ὁ μὲν ἑκὼν πεινῶν φάγοι ἂν ὁπότε βούλοιτο καὶ ὁ ἑκὼν διψῶν πίοι καὶ τἆλλα ὡσαύτως, τῷ δʼ ἐξ ἀνάγκης ταῦτα πάσχοντι οὐκ ἔξεστιν ὁπόταν βούληται παύεσθαι; ἔπειτα ὁ μὲν ἑκουσίως ταλαιπωρῶν ἐπʼ ἀγαθῇ ἐλπίδι πονῶν εὐφραίνεται, οἷον οἱ τὰ θηρία θηρῶντες ἐλπίδι τοῦ λήψεσθαι ἡδέως μοχθοῦσι.
2.1.19"Üstelik bu türden zahmetlerin ödülleri pek az bir şeye değer. Ama iyi dostlar edinmek, düşmanlarını alt etmek ya da hem bedence hem psykhē bakımından güçlenip kendi evlerini iyi idare etmek, dostlarına iyilik etmek ve memleketlerine hizmet etmek için zahmet çekenlerin bu uğurda seve seve zahmet çektiklerini, kendilerinden memnun, başkalarınca da övülüp imrenilerek sevinç içinde yaşadıklarını nasıl düşünmemeli?
καὶ τὰ μὲν τοιαῦτα ἆθλα τῶν πόνων μικροῦ τινος ἄξιά ἐστι, τοὺς δὲ πονοῦντας ἵνα φίλους ἀγαθοὺς κτήσωνται, ἢ ὅπως ἐχθροὺς χειρώσωνται, ἢ ἵνα δυνατοὶ γενόμενοι καὶ τοῖς σώμασι καὶ ταῖς ψυχαῖς καὶ τὸν ἑαυτῶν οἶκον καλῶς οἰκῶσι καὶ τοὺς φίλους εὖ ποιῶσι καὶ τὴν πατρίδα εὐεργετῶσι, πῶς οὐκ οἴεσθαι χρὴ τούτους καὶ πονεῖν ἡδέως εἰς τὰ τοιαῦτα καὶ ζῆν εὐφραινομένους, ἀγαμένους μὲν ἑαυτούς, ἐπαινουμένους δὲ καὶ ζηλουμένους ὑπὸ τῶν ἄλλων;
2.1.20"Üstelik kolaycılık ve anlık hazlar, beden hocalarının dediği gibi, ne bedene sağlam bir yapı kazandırmaya yeter ne de psykhē'ye kayda değer herhangi bir epistēmē kazandırır; oysa sabırla sürdürülen çabalar, iyi insanların dediği gibi, insanı güzel ve iyi işlere ulaştırır. Hesiodos da bir yerde şöyle der: Kötülüğü sürüyle seçip almak mümkündür, hem de kolayca: Yolu düzdür, pek yakınında oturur. Aretē'nin önüne ise ölümsüz tanrılar teri koymuştur; ona giden yol uzun ve diktir, başta da sarptır; ama zirveye vardın mı, kolaylaşır artık, zor olsa da. Epikharmos da şu dizesiyle buna tanıklık eder: Tanrılar bütün iyi şeyleri bize emek karşılığında satar. Başka bir yerde de şöyle der: *Ey zavallı, yumuşağın peşinde koşma, sertine uğramayasın.*
ἔτι δὲ αἱ μὲν ῥᾳδιουργίαι καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα ἡδοναὶ οὔτε σώματι εὐεξίαν ἱκαναί εἰσιν ἐνεργάζεσθαι, ὥς φασιν οἱ γυμνασταί, οὔτε ψυχῇ ἐπιστήμην ἀξιόλογον οὐδεμίαν ἐμποιοῦσιν, αἱ δὲ διὰ καρτερίας ἐπιμέλειαι τῶν καλῶν τε κἀγαθῶν ἔργων ἐξικνεῖσθαι ποιοῦσιν, ὥς φασιν οἱ ἀγαθοὶ ἄνδρες. λέγει δέ που καὶ Ἡσίοδος· τὴν μὲν γὰρ κακότητα καὶ ἰλαδὸν ἔστιν ἑλέσθαι ῥηιδίως· λείη μὲν ὁδός, μάλα δʼ ἐγγύθι ναίει. τῆς δʼ ἀρετῆς ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν ἀθάνατοι· μακρὸς δὲ καὶ ὄρθιος οἶμος ἐς αὐτὴν καὶ τρηχὺς τὸ πρῶτον· ἐπὴν δʼ εἰς ἄκρον ἵκηαι, ῥηιδίη δὴ ἔπειτα πέλει, χαλεπή περ ἐοῦσα. μαρτυρεῖ δὲ καὶ Ἐπίχαρμος ἐν τῷδε· τῶν πόνων πωλοῦσιν ἡμῖν πάντα τἀγάθʼ οἱ θεοί. καὶ ἐν ἄλλῳ δὲ [τόπῳ] φησίν· ὦ πονηρέ, μὴ τὰ μαλακὰ μῶσο, μὴ τὰ σκλήρʼ ἔχῃς.
2.1.21"Bilge Prodikos da Herakles üzerine yazdığı ve pek çok kimseye okuduğu eserde aretē hakkında aynı görüşü ortaya koyar. Hatırladığım kadarıyla aşağı yukarı şöyle der: Herakles çocukluktan delikanlılığa geçerken, yani gençlerin artık kendi başlarına buyruk olup hayatta aretē yolunu mu yoksa kötülük yolunu mu tutacaklarını belli ettikleri çağda, ıssız bir yere çıkmış ve iki yoldan hangisine sapacağını bilemeden oturmuş.
καὶ Πρόδικος δὲ ὁ σοφὸς ἐν τῷ συγγράμματι τῷ περὶ Ἡρακλέους, ὅπερ δὴ καὶ πλείστοις ἐπιδείκνυται, ὡσαύτως περὶ τῆς ἀρετῆς ἀποφαίνεται, ὧδέ πως λέγων, ὅσα ἐγὼ μέμνημαι. φησὶ γὰρ Ἡρακλέα, ἐπεὶ ἐκ παίδων εἰς ἥβην ὡρμᾶτο, ἐν ᾗ οἱ νέοι ἤδη αὐτοκράτορες γιγνόμενοι δηλοῦσιν εἴτε τὴν διʼ ἀρετῆς ὁδὸν τρέψονται ἐπὶ τὸν βίον εἴτε τὴν διὰ κακίας, ἐξελθόντα εἰς ἡσυχίαν καθῆσθαι ἀποροῦντα ποτέραν τῶν ὁδῶν τράπηται·
2.1.22"Derken ona doğru iki uzun boylu kadının geldiğini görmüş. Biri görünüşte yakışıklı, tabiatça hür ruhluymuş; bedenini temizlik, gözlerini hayâ, duruşunu itidal süslüyormuş; beyazlar giymiş. Öteki ise semirtilip yumuşatılmış; yüzünün rengi olduğundan daha beyaz ve daha al görünsün, duruşu da tabiatından daha dik görünsün diye süslenip püslenmiş; gözlerini kocaman açmış, tazeliğini en çok belli edecek bir elbise giymiş. Sık sık kendini süzer, başka biri kendisine bakıyor mu diye etrafı kollar, çoğu zaman da kendi gölgesine bakarmış.
καὶ φανῆναι αὐτῷ δύο γυναῖκας προσιέναι μεγάλας, τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει, κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ, τὴν δʼ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα, κεκαλλωπισμένην δὲ τὸ μὲν χρῶμα ὥστε λευκοτέραν τε καὶ ἐρυθροτέραν τοῦ ὄντος δοκεῖν φαίνεσθαι, τὸ δὲ σχῆμα ὥστε δοκεῖν ὀρθοτέραν τῆς φύσεως εἶναι, τὰ δὲ ὄμματα ἔχειν ἀναπεπταμένα, ἐσθῆτα δὲ ἐξ ἧς ἂν μάλιστα ὥρα διαλάμποι· κατασκοπεῖσθαι δὲ θαμὰ ἑαυτήν, ἐπισκοπεῖν δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται, πολλάκις δὲ καὶ εἰς τὴν ἑαυτῆς σκιὰν ἀποβλέπειν.
2.1.23"Herakles'e iyice yaklaştıklarında, ilk sözünü ettiğim kadın aynı tavırla yürümeye devam etmiş; öteki ise ondan önce davranmak isteyerek Herakles'e koşmuş ve şöyle demiş: 'Herakles, hayatta hangi yolu tutacağını bilemediğini görüyorum. Beni dost edinirsen seni en hoş ve en kolay yoldan götürürüm; hiçbir zevkin tadını almadan kalmaz, sıkıntının ne olduğunu bilmeden yaşarsın.
ὡς δʼ ἐγένοντο πλησιαίτερον τοῦ Ἡρακλέους, τὴν μὲν πρόσθεν ῥηθεῖσαν ἰέναι τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν δʼ ἑτέραν φθάσαι βουλομένην προσδραμεῖν τῷ Ἡρακλεῖ καὶ εἰπεῖν· ὁρῶ σε, ὦ Ἡράκλεις, ἀποροῦντα ποίαν ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπῃ. ἐὰν οὖν ἐμὲ φίλην ποιησάμενος, [ἐπὶ] τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥᾴστην ὁδὸν ἄξω σε, καὶ τῶν μὲν τερπνῶν οὐδενὸς ἄγευστος ἔσει, τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιώσῃ.
2.1.24"'Önce, ne savaşları ne de işleri dert edineceksin; hangi hoş yiyeceği ya da içeceği bulabileceğini, neyi görüp işiterek, neyi koklayıp dokunarak zevk alabileceğini, hangi sevgililerle birlikte olmaktan en çok hoşlanacağını, en yumuşak nasıl uyuyacağını ve bütün bunlara en zahmetsiz nasıl kavuşacağını düşünerek ömür süreceksin.
πρῶτον μὲν γὰρ οὐ πολέμων οὐδὲ πραγμάτων φροντιεῖς, ἀλλὰ σκοπούμενος διέσῃ τί ἂν κεχαρισμένον ἢ σιτίον ἢ ποτὸν εὕροις, ἢ τί ἂν ἰδὼν ἢ ἀκούσας τερφθείης ἢ τίνων ὀσφραινόμενος ἢ ἁπτόμενος, τίσι δὲ παιδικοῖς ὁμιλῶν μάλιστʼ ἂν εὐφρανθείης, καὶ πῶς ἂν μαλακώτατα καθεύδοις, καὶ πῶς ἂν ἀπονώτατα τούτων πάντων τυγχάνοις.
2.1.25"'Bunları sağlayacak imkânların bir gün kıtlaşacağından şüphelenirsen de, seni bunları bedenini ve psykhē'ni yorarak, zahmet ve sıkıntıyla elde etmeye götüreceğimden korkma; başkalarının emeğiyle kazandıklarını sen kullanacak, kazanç sağlayabileceğin hiçbir şeyden geri durmayacaksın. Çünkü benimle birlikte olanlara her yerden faydalanma serbestliğini ben veririm.'
ἐὰν δέ ποτε γένηταί τις ὑποψία σπάνεως ἀφʼ ὧν ἔσται ταῦτα, οὐ φόβος μή σε ἀγάγω ἐπὶ τὸ πονοῦντα καὶ ταλαιπωροῦντα τῷ σώματι καὶ τῇ ψυχῇ ταῦτα πορίζεσθαι, ἀλλʼ οἷς ἂν οἱ ἄλλοι ἐργάζωνται, τούτοις σὺ χρήσῃ, οὐδενὸς ἀπεχόμενος ὅθεν ἂν δυνατὸν ᾖ τι κερδᾶναι. πανταχόθεν γὰρ ὠφελεῖσθαι τοῖς ἐμοὶ συνοῦσιν ἐξουσίαν ἐγὼ παρέχω.
2.1.26"Herakles bunları duyunca, 'Kadın,' demiş, 'senin adın ne?' O da, 'Dostlarım bana Saadet der,' demiş, 'benden nefret edenler ise beni kötüleyerek Kakia, yani Kötülük diye anar.'
καὶ ὁ Ἡρακλῆς ἀκούσας ταῦτα, ὦ γύναι, ἔφη, ὄνομα δέ σοι τί ἐστιν; ἡ δέ, οἱ μὲν ἐμοὶ φίλοι, ἔφη, καλοῦσί με Εὐδαιμονίαν, οἱ δὲ μισοῦντές με ὑποκοριζόμενοι ὀνομάζουσι Κακίαν.
2.1.27"Bu sırada öteki kadın yaklaşıp şöyle demiş: 'Ben de sana geldim, Herakles; çünkü anne babanı tanırım, terbiyen sırasında da tabiatını iyice öğrendim. Bunlardan ötürü umarım ki bana giden yola sapacak olursan güzel ve saygın işlerin iyi bir ustası olursun, ben de iyi işler sayesinde çok daha itibarlı ve göz alıcı görünürüm. Seni hazza dair girizgâhlarla aldatmayacağım; tanrılar her şeyi nasıl düzenlemişse öyle, doğrusunu anlatacağım.
καὶ ἐν τούτῳ ἡ ἑτέρα γυνὴ προσελθοῦσα εἶπε· καὶ ἐγὼ ἥκω πρὸς σέ, ὦ Ἡράκλεις, εἰδυῖα τοὺς γεννήσαντάς σε καὶ τὴν φύσιν τὴν σὴν ἐν τῇ παιδείᾳ καταμαθοῦσα, ἐξ ὧν ἐλπίζω, εἰ τὴν πρὸς ἐμὲ ὁδὸν τράποιο, σφόδρʼ ἄν σε τῶν καλῶν καὶ σεμνῶν ἀγαθὸν ἐργάτην γενέσθαι καὶ ἐμὲ ἔτι πολὺ ἐντιμοτέραν καὶ ἐπʼ ἀγαθοῖς διαπρεπεστέραν φανῆναι. οὐκ ἐξαπατήσω δέ σε προοιμίοις ἡδονῆς, ἀλλʼ ᾗπερ οἱ θεοὶ διέθεσαν τὰ ὄντα διηγήσομαι μετʼ ἀληθείας.
2.1.28"'Gerçekten iyi ve güzel olan şeylerin hiçbirini tanrılar insanlara emek ve özen olmadan vermez. Tanrıların sana lütufkâr olmasını istiyorsan tanrılara ibadet etmelisin; dostlarının seni sevmesini istiyorsan dostlarına iyilik etmelisin; bir şehrin seni onurlandırmasını arzuluyorsan o şehre faydalı olmalısın; bütün Yunanistan'ın aretē'n yüzünden sana hayran olmasını istiyorsan Yunanistan'a iyilik etmeye çalışmalısın; toprağın sana bol ürün vermesini istiyorsan toprağa emek vermelisin; sürülerden zengin olman gerektiğini düşünüyorsan sürülere bakmalısın; savaş yoluyla yükselmeye heves ediyor, dostlarını hürriyete kavuşturup düşmanlarını alt edebilmek istiyorsan savaş sanatlarını bilenlerden öğrenmeli, onları nasıl kullanacağını da çalışmalısın; bedence de güçlü olmak istiyorsan bedenini akla hizmet etmeye alıştırmalı, emek ve terle idman ettirmelisin.'
τῶν γὰρ ὄντων ἀγαθῶν καὶ καλῶν οὐδὲν ἄνευ πόνου καὶ ἐπιμελείας θεοὶ διδόασιν ἀνθρώποις, ἀλλʼ εἴτε τοὺς θεοὺς ἵλεως εἶναί σοι βούλει, θεραπευτέον τοὺς θεούς, εἴτε ὑπὸ φίλων ἐθέλεις ἀγαπᾶσθαι, τοὺς φίλους εὐεργετητέον, εἴτε ὑπό τινος πόλεως ἐπιθυμεῖς τιμᾶσθαι, τὴν πόλιν ὠφελητέον, εἴτε ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος πάσης ἀξιοῖς ἐπʼ ἀρετῇ θαυμάζεσθαι, τὴν Ἑλλάδα πειρατέον εὖ ποιεῖν, εἴτε γῆν βούλει σοι καρποὺς ἀφθόνους φέρειν, τὴν γῆν θεραπευτέον, εἴτε ἀπὸ βοσκημάτων οἴει δεῖν πλουτίζεσθαι, τῶν βοσκημάτων ἐπιμελητέον, εἴτε διὰ πολέμου ὁρμᾷς αὔξεσθαι καὶ βούλει δύνασθαι τούς τε φίλους ἐλευθεροῦν καὶ τοὺς ἐχθροὺς χειροῦσθαι, τὰς πολεμικὰς τέχνας αὐτάς τε παρὰ τῶν ἐπισταμένων μαθητέον καὶ ὅπως αὐταῖς δεῖ χρῆσθαι ἀσκητέον· εἰ δὲ καὶ τῷ σώματι βούλει δυνατὸς εἶναι, τῇ γνώμῃ ὑπηρετεῖν ἐθιστέον τὸ σῶμα καὶ γυμναστέον σὺν πόνοις καὶ ἱδρῶτι.
2.1.29"Bunun üzerine Kötülük söze karışıp, Prodikos'un dediğine göre, şöyle demiş: 'Görüyor musun, Herakles, bu kadın seni sevinçlere ne zor ve ne uzun bir yoldan götürmeyi anlatıyor? Ben ise seni kolay ve kısa bir yoldan saadete götüreceğim.'
καὶ ἡ Κακία ὑπολαβοῦσα εἶπεν, ὥς φησι Πρόδικος· ἐννοεῖς, ὦ Ἡράκλεις, ὡς χαλεπὴν καὶ μακρὰν ὁδὸν ἐπὶ τὰς εὐφροσύνας ἡ γυνή σοι αὕτη διηγεῖται; ἐγὼ δὲ ῥᾳδίαν καὶ βραχεῖαν ὁδὸν ἐπὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἄξω σε.
2.1.30"Aretē de şöyle demiş: 'Zavallı, senin ne iyiliğin var ki? Bu hazlar uğruna hiçbir şey yapmaya yanaşmazken hazzın ne olduğunu nereden bileceksin? Sen hoş şeylerin arzusunu bile beklemezsin; arzu duymadan her şeye doyarsın: Acıkmadan yer, susamadan içersin; hoşça yiyebilmek için aşçılar tutar, hoşça içebilmek için pahalı şaraplar hazırlar, yaz ortasında kar bulmak için koşturup durursun; hoşça uyuyabilmek için yalnız döşekleri yumuşatmakla kalmaz, karyolaların altına konacak altlıkları da hazırlarsın; çünkü uyku istemen yorgunluktan değil, yapacak hiçbir işin olmamasındandır. Cinsel zevkleri ihtiyaç duyulmadan zorlar, her yolu dener, erkekleri kadın yerine kullanırsın. Dostlarını işte böyle terbiye edersin: Geceleri onları azdırır, günün en verimli vaktini uykuda geçirtirsin.
καὶ ἡ Ἀρετὴ εἶπεν· ὦ τλῆμον, τί δὲ σὺ ἀγαθὸν ἔχεις; ἢ τί ἡδὺ οἶσθα μηδὲν τούτων ἕνεκα πράττειν ἐθέλουσα; ἥτις οὐδὲ τὴν τῶν ἡδέων ἐπιθυμίαν ἀναμένεις, ἀλλὰ πρὶν ἐπιθυμῆσαι πάντων ἐμπίμπλασαι, πρὶν μὲν πεινῆν ἐσθίουσα, πρὶν δὲ διψῆν πίνουσα, ἵνα μὲν ἡδέως φάγῃς, ὀψοποιοὺς μηχανωμένη, ἵνα δὲ ἡδέως πίῃς, οἴνους τε πολυτελεῖς παρασκευάζῃ καὶ τοῦ θέρους χιόνα περιθέουσα ζητεῖς, ἵνα δὲ καθυπνώσῃς ἡδέως, οὐ μόνον τὰς στρωμνὰς μαλακάς, ἀλλὰ καὶ [τὰς κλίνας καὶ] τὰ ὑπόβαθρα ταῖς κλίναις παρασκευάζῃ· οὐ γὰρ διὰ τὸ πονεῖν, ἀλλὰ διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν ὅ τι ποιῇς ὕπνου ἐπιθυμεῖς· τὰ δʼ ἀφροδίσια πρὸ τοῦ δεῖσθαι ἀναγκάζεις, πάντα μηχανωμένη καὶ γυναιξὶ τοῖς ἀνδράσι χρωμένη· οὕτω γὰρ παιδεύεις τοὺς σεαυτῆς φίλους, τῆς μὲν νυκτὸς ὑβρίζουσα, τῆς δʼ ἡμέρας τὸ χρησιμώτατον κατακοιμίζουσα.
2.1.31"'Ölümsüz olduğun hâlde tanrıların arasından atılmışsın, iyi insanlar da seni hor görür. Seslerin en hoşunu, kendi övgünü, hiç işitmemişsin; manzaraların en hoşunu da hiç görmemişsin, çünkü kendine ait güzel bir iş hiç görmedin. Söylediğin bir şeye kim inanır? Bir şeye muhtaç olsan kim yardımına koşar? Aklı başında olan kim senin alayına katılmaya cesaret eder? Senin alayındakiler gençken bedence güçsüz, yaşlanınca psykhē bakımından akılsız olurlar; gençliklerinde zahmetsizce semirip parlarlar, yaşlılıklarını zahmetle, kurumuş ve perişan geçirirler; yaptıklarından utanır, yapmakta olduklarının altında ezilirler; hoş şeyleri gençlikte koşup tüketmiş, zor şeyleri yaşlılığa saklamışlardır.
ἀθάνατος δὲ οὖσα ἐκ θεῶν μὲν ἀπέρριψαι, ὑπὸ δὲ ἀνθρώπων ἀγαθῶν ἀτιμάζῃ· τοῦ δὲ πάντων ἡδίστου ἀκούσματος, ἐπαίνου σεαυτῆς, ἀνήκοος εἶ, καὶ τοῦ πάντων ἡδίστου θεάματος ἀθέατος· οὐδὲν γὰρ πώποτε σεαυτῆς ἔργον καλὸν τεθέασαι. τίς δʼ ἄν σοι λεγούσῃ τι πιστεύσειε; τίς δʼ ἂν δεομένῃ τινὸς ἐπαρκέσειεν; ἢ τίς ἂν εὖ φρονῶν τοῦ σοῦ θιάσου τολμήσειεν εἶναι; οἳ νέοι μὲν ὄντες τοῖς σώμασιν ἀδύνατοί εἰσι, πρεσβύτεροι δὲ γενόμενοι ταῖς ψυχαῖς ἀνόητοι, ἀπόνως μὲν λιπαροὶ διὰ νεότητος τρεφόμενοι, ἐπιπόνως δὲ αὐχμηροὶ διὰ γήρως περῶντες, τοῖς μὲν πεπραγμένοις αἰσχυνόμενοι, τοῖς δὲ πραττομένοις βαρυνόμενοι, τὰ μὲν ἡδέα ἐν τῇ νεότητι διαδραμόντες, τὰ δὲ χαλεπὰ εἰς τὸ γῆρας ἀποθέμενοι.
2.1.32"'Bense tanrılarla da iyi insanlarla da birlikteyim; tanrısal olsun insani olsun hiçbir güzel iş bensiz olmaz. Hem tanrılar katında hem de yakın olduğum insanlar arasında herkesten çok saygı görürüm: Zanaatkârlar için sevilen bir iş arkadaşı, ev sahipleri için evin güvenilir bekçisi, hizmetkârlar için iyi niyetli bir koruyucu, barış zamanının emeklerinde iyi bir yardımcı, savaş zamanının işlerinde sağlam bir müttefik, dostlukta en iyi ortağım.
ἐγὼ δὲ σύνειμι μὲν θεοῖς, σύνειμι δὲ ἀνθρώποις τοῖς ἀγαθοῖς· ἔργον δὲ καλὸν οὔτε θεῖον οὔτʼ ἀνθρώπειον χωρὶς ἐμοῦ γίγνεται. τιμῶμαι δὲ μάλιστα πάντων καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρὰ ἀνθρώποις οἷς προσήκω, ἀγαπητὴ μὲν συνεργὸς τεχνίταις, πιστὴ δὲ φύλαξ οἴκων δεσπόταις, εὐμενὴς δὲ παραστάτις οἰκέταις, ἀγαθὴ δὲ συλλήπτρια τῶν ἐν εἰρήνῃ πόνων, βεβαία δὲ τῶν ἐν πολέμῳ σύμμαχος ἔργων, ἀρίστη δὲ φιλίας κοινωνός.
2.1.33"'Benim dostlarım yiyecek ve içeceklerin tadını hoşça ve zahmetsizce çıkarırlar, çünkü onları arzulayıncaya kadar beklerler. Uykuları zahmetsiz yaşayanlarınkinden daha tatlıdır; uykudan kalkarken üzülmezler, uyku yüzünden yapılması gerekeni de ihmal etmezler. Gençler yaşlıların övgüsüyle sevinir, yaşlılar gençlerin gösterdiği saygıyla övünür; geçmişteki işlerini hoşça hatırlar, şimdikileri iyi yapmaktan zevk alırlar; benim sayemde tanrılara dost, dostlarına sevgili, memleketlerine değerli olurlar. Takdir edilen son geldiğinde unutulup itibarsız yatmazlar; anılarak, her zaman övülerek yeşerirler. Ey iyi bir anne babanın oğlu Herakles, böyle zahmetlere katlanırsan en imrenilecek saadete kavuşabilirsin.'
ἔστι δὲ τοῖς μὲν ἐμοῖς φίλοις ἡδεῖα μὲν καὶ ἀπράγμων σίτων καὶ ποτῶν ἀπόλαυσις· ἀνέχονται γὰρ ἕως ἂν ἐπιθυμήσωσιν αὐτῶν· ὕπνος δʼ αὐτοῖς πάρεστιν ἡδίων ἢ τοῖς ἀμόχθοις, καὶ οὔτε ἀπολείποντες αὐτὸν ἄχθονται οὔτε διὰ τοῦτον μεθιᾶσι τὰ δέοντα πράττειν. καὶ οἱ μὲν νέοι τοῖς τῶν πρεσβυτέρων ἐπαίνοις χαίρουσιν, οἱ δὲ γεραίτεροι ταῖς τῶν νέων τιμαῖς ἀγάλλονται· καὶ ἡδέως μὲν τῶν παλαιῶν πράξεων μέμνηνται, εὖ δὲ τὰς παρούσας ἥδονται πράττοντες, διʼ ἐμὲ φίλοι μὲν θεοῖς ὄντες, ἀγαπητοὶ δὲ φίλοις, τίμιοι δὲ πατρίσιν· ὅταν δʼ ἔλθῃ τὸ πεπρωμένον τέλος, οὐ μετὰ λήθης ἄτιμοι κεῖνται, ἀλλὰ μετὰ μνήμης τὸν ἀεὶ χρόνον ὑμνούμενοι θάλλουσι. τοιαῦτά σοι, ὦ παῖ τοκέων ἀγαθῶν Ἡράκλεις, ἔξεστι διαπονησαμένῳ τὴν μακαριστοτάτην εὐδαιμονίαν κεκτῆσθαι.
2.1.34"Prodikos, Aretē'nin Herakles'i terbiye edişini aşağı yukarı böyle anlatır; ama düşüncelerini benim şimdi yaptığımdan çok daha görkemli sözlerle süslemiştir. Sana gelince, Aristippos, bunları göz önünde tutarak hayatının geleceğini de biraz düşünmeye çalışman yerinde olur."
οὕτω πως διώκει Πρόδικος τὴν ὑπʼ Ἀρετῆς Ἡρακλέους παίδευσιν· ἐκόσμησε μέντοι τὰς γνώμας ἔτι μεγαλειοτέροις ῥήμασιν ἢ ἐγὼ νῦν. σοὶ δʼ οὖν ἄξιον, ὦ Ἀρίστιππε, τούτων ἐνθυμουμένῳ πειρᾶσθαί τι καὶ τῶν εἰς τὸν μέλλοντα χρόνον τοῦ βίου φροντίζειν.
2.2.12. Bölüm
Bir keresinde en büyük oğlu Lamprokles'in annesine sert davrandığını fark edince, "Söyle bana, oğlum," dedi, "nankör denen birtakım insanlar olduğunu biliyor musun?" "Elbette," dedi delikanlı. "Peki, ne yapanlara bu adı verdiklerini öğrendin mi?" "Öğrendim," dedi, "iyilik görüp de karşılığını ödeyebilecekken ödemeyenlere nankör derler." "O hâlde sence nankörleri adil olmayanlar arasında sayıyorlar, değil mi?"
αἰσθόμενος δέ ποτε Λαμπροκλέα τὸν πρεσβύτατον υἱὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν μητέρα χαλεπαίνοντα, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ παῖ, οἶσθά τινας ἀνθρώπους ἀχαρίστους καλουμένους; καὶ μάλα, ἔφη ὁ νεανίσκος. καταμεμάθηκας οὖν τοὺς τί ποιοῦντας τὸ ὄνομα τοῦτο ἀποκαλοῦσιν; ἔγωγʼ, ἔφη· τοὺς γὰρ εὖ παθόντας, ὅταν δυνάμενοι χάριν ἀποδοῦναι μὴ ἀποδῶσιν, ἀχαρίστου καλοῦσιν. οὐκοῦν δοκοῦσί σοι ἐν τοῖς ἀδίκοις καταλογίζεσθαι τοὺς ἀχαρίστους;
2.2.2"Bence öyle," dedi. "Peki hiç düşündün mü: Dostları köleleştirmek adaletsizlik, düşmanları köleleştirmek ise adil sayıldığı gibi, nankörlük de dostlara karşı adaletsizlik, düşmanlara karşı ise adil midir?" "Elbette düşündüm," dedi, "ve bence ister dost ister düşman olsun, kimden iyilik görüp de karşılığını ödemeye çalışmıyorsa, insan adil değildir."
ἔμοιγε, ἔφη. ἤδη δέ ποτʼ ἐσκέψω εἰ ἄρα, ὥσπερ τὸ ἀνδραποδίζεσθαι τοὺς μὲν φίλους ἄδικον εἶναι δοκεῖ, τοὺς δὲ πολεμίους δίκαιον εἶναι, οὕτω καὶ τὸ ἀχαριστεῖν πρὸς μὲν τοὺς φίλους ἄδικόν ἐστι, πρὸς δὲ τοὺς πολεμίους δίκαιον; καὶ μάλα, ἔφη· καὶ δοκεῖ μοι, ὑφʼ οὗ ἄν τις εὖ παθὼν εἴτε φίλου εἴτε πολεμίου μὴ πειρᾶται χάριν ἀποδιδόναι, ἄδικος εἶναι.
2.2.3"Eğer bu böyleyse, nankörlük katıksız bir adaletsizlik olsa gerek?" Kabul etti. "Peki, insan ne kadar büyük iyilikler görüp de karşılığını ödemezse o kadar adaletsiz olmaz mı?" Bunu da kabul etti. "Peki," dedi, "çocukların anne babalarından gördüğünden daha büyük iyiliği kimin kimden gördüğünü bulabiliriz? Anne babaları onları yokken var etti; tanrıların insanlara sunduğu onca güzel şeyi görmelerini, onca iyilikten pay almalarını sağladı. Bunlar bize öylesine her şeyden değerli görünür ki hepimiz en çok bunları bırakıp gitmekten kaçınırız; şehirler de en büyük suçlara ceza olarak ölümü koymuştur, adaletsizliği daha büyük bir kötülüğün korkusuyla durduramayacaklarını düşünerek.
οὐκοῦν, εἴ γʼ οὕτως ἔχει τοῦτο, εἰλικρινής τις ἂν εἴη ἀδικία ἡ ἀχαριστία; συνωμολόγει. οὐκοῦν ὅσῳ ἄν τις μείζω ἀγαθὰ παθὼν μὴ ἀποδιδῷ χάριν, τοσούτῳ ἀδικώτερος ἂν εἴη; συνέφη καὶ τοῦτο. τίνας οὖν, ἔφη, ὑπὸ τίνων εὕροιμεν ἂν μείζω εὐηργετημένους ἢ παῖδας ὑπὸ γονέων; οὓς οἱ γονεῖς ἐκ μὲν οὐκ ὄντων ἐποίησαν εἶναι, τοσαῦτα δὲ καλὰ ἰδεῖν καὶ τοσούτων ἀγαθῶν μετασχεῖν, ὅσα οἱ θεοὶ παρέχουσι τοῖς ἀνθρώποις· ἃ δὴ καὶ οὕτως ἡμῖν δοκεῖ παντὸς ἄξια εἶναι ὥστε πάντες τὸ καταλιπεῖν αὐτὰ πάντων μάλιστα φεύγομεν, καὶ αἱ πόλεις ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ἀδικήμασι ζημίαν θάνατον πεποιήκασιν ὡς οὐκ ἂν μείζονος κακοῦ φόβῳ τὴν ἀδικίαν παύσαντες.
2.2.4"İnsanların cinsel zevk için çocuk yaptıklarını da düşünmüyorsundur elbette; çünkü insanı bu ihtiyaçtan kurtaracak olanlarla sokaklar da dolu, genelevler de. Hangi kadınlardan bize en iyi çocukların olacağını araştırdığımız apaçık ortada; onlarla birleşip çocuk yaparız.
καὶ μὴν οὐ τῶν γε ἀφροδισίων ἕνεκα παιδοποιεῖσθαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπολαμβάνεις, ἐπεὶ τούτου γε τῶν ἀπολυσόντων μεσταὶ μὲν αἱ ὁδοί, μεστὰ δὲ τὰ οἰκήματα. φανεροὶ δʼ ἐσμὲν καὶ σκοπούμενοι ἐξ ὁποίων ἂν γυναικῶν βέλτιστα ἡμῖν τέκνα γένοιτο· αἷς συνελθόντες τεκνοποιούμεθα.
2.2.5"Erkek, kendisiyle birlikte çocuk yapacak kadını besler; doğacak çocuklar için de hayatlarında işlerine yarayacağını düşündüğü her şeyi gücünün yettiğince bol hazırlar. Kadın ise bu yükü yüklenip taşır; ağırlığı altında ezilir, hayatını tehlikeye atar, kendi beslendiği gıdadan ona da pay verir; büyük zahmetle taşıyıp doğurduktan sonra da besler, bakar. Önceden hiçbir iyilik görmüş değildir; bebek de kimden iyilik gördüğünü bilmez, neye ihtiyacı olduğunu da anlatamaz; kadın onun yararına ve hoşuna gidecek şeyleri kendisi kestirip karşılamaya çalışır; uzun zaman besler, gece gündüz zahmete katlanır, bunların karşılığında bir minnet göreceğini de bilmeden.
καὶ ὁ μέν γε ἀνὴρ τήν τε συντεκνοποιήσουσαν ἑαυτῷ τρέφει καὶ τοῖς μέλλουσιν ἔσεσθαι παισὶ προπαρασκευάζει πάντα, ὅσα ἂν οἴηται συνοίσειν αὐτοῖς πρὸς τὸν βίον, καὶ ταῦτα ὡς ἂν δύνηται πλεῖστα· ἡ δὲ γυνὴ ὑποδεξαμένη τε φέρει τὸ φορτίον τοῦτο, βαρυνομένη τε καὶ κινδυνεύουσα περὶ τοῦ βίου καὶ μεταδιδοῦσα τῆς τροφῆς, ᾗ καὶ αὐτὴ τρέφεται, καὶ σὺν πολλῷ πόνῳ διενεγκοῦσα καὶ τεκοῦσα τρέφει τε καὶ ἐπιμελεῖται, οὔτε προπεπονθυῖα οὐδὲν ἀγαθὸν οὔτε γιγνῶσκον τὸ βρέφος ὑφʼ ὅτου εὖ πάσχει, οὐδὲ σημαίνειν δυνάμενον ὅτου δεῖται, ἀλλʼ αὐτὴ στοχαζομένη τά τε συμφέροντα καὶ τὰ κεχαρισμένα πειρᾶται ἐκπληροῦν, καὶ τρέφει πολὺν χρόνον καὶ ἡμέρας καὶ νυκτὸς ὑπομένουσα πονεῖν, οὐκ εἰδυῖα εἴ τινα τούτων χάριν ἀπολήψεται.
2.2.6"Yalnız beslemekle de yetinmezler. Çocuklar bir şey öğrenebilecek çağa geldiklerinde, anne babalar hayat için kendilerinde bulunan iyi şeyleri kendileri öğretirler; başka birinin daha iyi öğretebileceğini düşündükleri şeyler için de masrafa girip çocuklarını ona gönderirler; çocukları mümkün olduğunca iyi olsun diye ellerinden geleni yaparlar.
καὶ οὐκ ἀρκεῖ θρέψαι μόνον, ἀλλὰ καί, ἐπειδὰν δόξωσιν ἱκανοὶ εἶναι οἱ παῖδες μανθάνειν τι, ἃ μὲν ἂν αὐτοὶ ἔχωσιν οἱ γονεῖς ἀγαθὰ πρὸς τὸν βίον, διδάσκουσιν, ἃ δʼ ἂν οἴωνται ἄλλον ἱκανώτερον εἶναι διδάξαι, πέμπουσι πρὸς τοῦτον δαπανῶντες, καὶ ἐπιμελοῦνται πάντα ποιοῦντες ὅπως οἱ παῖδες αὐτοῖς γένωνται ὡς δυνατὸν βέλτιστοι.
2.2.7Delikanlı buna karşılık, "Ama," dedi, "bütün bunları, hatta bunların kat kat fazlasını yapmış olsa bile, onun huysuzluğuna kimse katlanamaz." Sokrates, "Sence hangisine katlanmak daha zordur," dedi, "bir hayvanın yabaniliğine mi, bir annenin huysuzluğuna mı?" "Bence annenin," dedi, "hele böyle bir annenin." "Peki, hiç seni ısırarak ya da tekmeleyerek bir kötülük etti mi? Hayvanlardan pek çok kimsenin başına gelmiştir bu."
πρὸς ταῦτα ὁ νεανίσκος εἶπεν· ἀλλά τοι εἰ καὶ πάντα ταῦτα πεποίηκε καὶ ἄλλα τούτων πολλαπλάσια, οὐδεὶς ἂν δύναιτο αὐτῆς ἀνασχέσθαι τὴν χαλεπότητα. καὶ ὁ Σωκράτης, πότερα δέ, ἔφη, οἴει θηρίου ἀγριότητα δυσφορωτέραν εἶναι ἢ μητρός; ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἔφη, τῆς μητρός, τῆς γε τοιαύτης. ἤδη πώποτε οὖν ἢ δακοῦσα κακόν τί σοι ἔδωκεν ἢ λακτίσασα, οἷα ὑπὸ θηρίων ἤδη πολλοὶ ἔπαθον;
2.2.8"Ama Zeus hakkı için," dedi, "insanın ömrü boyunca hiç duymak istemeyeceği şeyler söylüyor." Sokrates, "Ya sen," dedi, "küçüklüğünden beri huysuzluk edip sesinle de davranışlarınla da gece gündüz ona ne kadar dert açtın, hastalandığında ne kadar üzdün, hiç düşündün mü?" "Ama ben ona," dedi, "utanacağı hiçbir şey ne söyledim ne yaptım."
ἀλλὰ νὴ Δία, ἔφη, λέγει ἃ οὐκ ἄν τις ἐπὶ τῷ βίῳ παντὶ βούλοιτο ἀκοῦσαι. σὺ δὲ πόσα, ἔφη ὁ Σωκράτης, οἴει ταύτῃ [δυσάνεκτα] καὶ τῇ φωνῇ καὶ τοῖς ἔργοις ἐκ παιδίου δυσκολαίνων καὶ ἡμέρας καὶ νυκτὸς πράγματα παρασχεῖν, πόσα δὲ λυπῆσαι κάμνων; ἀλλʼ οὐδεπώποτε αὐτήν, ἔφη, οὔτʼ εἶπα οὔτʼ ἐποίησα οὐδὲν ἐφʼ ᾧ ᾐσχύνθη.
2.2.9"Peki," dedi, "onun söylediklerini dinlemek sana, tragedyalarda birbirlerine en ağır sözleri söyleyen oyuncuların dinlemesinden daha mı zor geliyor? Ama oyuncular, sanırım, kendilerine söylenenlere kolayca katlanırlar; çünkü söyleyenlerden ne azarlayanın ceza vermek için azarladığını ne de tehdit edenin kötülük etmek için tehdit ettiğini düşünürler. Sen ise annenin sana söylediklerini hiçbir kötü niyetle söylemediğini, hatta sana kimseye dilemediği kadar iyilik dilediğini çok iyi bildiğin hâlde öfkeleniyorsun, öyle mi? Yoksa annenin sana kötü niyetli olduğunu mu düşünüyorsun?"
τί δʼ; οἴει, ἔφη, χαλεπώτερον εἶναί σοι ἀκούειν ὧν αὕτη λέγει ἢ τοῖς ὑποκριταῖς, ὅταν ἐν ταῖς τραγῳδίαις ἀλλήλους τὰ ἔσχατα λέγωσιν; ἀλλʼ, οἶμαι, ἐπειδὴ οὐκ οἴονται τῶν λεγόντων οὔτε τὸν ἐλέγχοντα ἐλέγχειν ἵνα ζημιώσῃ οὔτε τὸν ἀπειλοῦντα ἀπειλεῖν ἵνα κακόν τι ποιήσῃ, ῥᾳδίως φέρουσι. σὺ δʼ εὖ εἰδὼς ὅτι ἃ λέγει σοι ἡ μήτηρ οὐ μόνον οὐδὲν κακὸν νοοῦσα λέγει, ἀλλὰ καὶ βουλομένη σοι ἀγαθὰ εἶναι ὅσα οὐδενὶ ἄλλῳ, χαλεπαίνεις; ἢ νομίζεις κακόνουν τὴν μητέρα σοι εἶναι;
2.2.10"Hayır," dedi, "bunu düşünmüyorum." Sokrates, "O hâlde," dedi, "sana iyi niyetli olan, hastalandığında iyileşesin ve hiçbir ihtiyacın eksik kalmasın diye elinden geldiğince sana bakan, üstelik senin için tanrılara bir sürü iyilik dileyip adaklarını yerine getiren bu kadına sen huysuz mu diyorsun? Bence böyle bir anneye katlanamıyorsan iyiliğe katlanamıyorsun demektir.
οὐ δῆτα, ἔφη· τοῦτό γε οὐκ οἴομαι. καὶ ὁ Σωκράτης, οὐκοῦν, ἔφη, σὺ ταύτην, εὔνουν τέ σοι οὖσαν καὶ ἐπιμελομένην ὡς μάλιστα δύναται κάμνοντος ὅπως ὑγιάνῃς τε καὶ ὅπως τῶν ἐπιτηδείων μηδενὸς ἐνδεὴς ἔσει, καὶ πρὸς τούτοις πολλὰ τοῖς θεοῖς εὐχομένην ἀγαθὰ ὑπὲρ σοῦ καὶ εὐχὰς ἀποδιδοῦσαν, χαλεπὴν εἶναι φής; ἐγὼ μὲν οἶμαι, εἰ τοιαύτην μὴ δύνασαι φέρειν μητέρα, τἀγαθά σε οὐ δύνασθαι φέρειν.
2.2.11"Söyle bana," dedi, "başka birine hizmet etmen gerektiğini düşünüyor musun? Yoksa hiçbir insanı memnun etmeye çalışmamaya, ne bir komutana ne de başka bir yöneticiye itaat etmemeye mi kararlısın?"
εἰπὲ δέ μοι, ἔφη, πότερον ἄλλον τινὰ οἴει δεῖν θεραπεύειν; ἢ παρεσκεύασαι μηδενὶ ἀνθρώπων πειρᾶσθαι ἀρέσκειν μηδὲ πείθεσθαι μήτε στρατηγῷ μήτε ἄλλῳ ἄρχοντι;
2.2.12"Zeus hakkı için, düşünüyorum elbette," dedi. "Peki," dedi Sokrates, "komşunu da memnun etmek istersin, değil mi? Gerektiğinde ateşini yaksın, iyi bir işinde sana yardımcı olsun, başına bir aksilik gelirse yakından, iyi niyetle yardımına koşsun diye." "İsterim," dedi. "Ya yol arkadaşın, gemi arkadaşın ya da karşılaştığın başka biri sana dost mu olur düşman mı, fark etmez mi? Yoksa bunların iyi niyetine de özen göstermen gerektiğini düşünür müsün?"
ναὶ μὰ Δίʼ ἔγωγε, ἔφη. οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ τῷ γείτονι βούλῃ σὺ ἀρέσκειν, ἵνα σοι καὶ πῦρ ἐναύῃ, ὅταν τούτου δέῃ, καὶ ἀγαθοῦ τέ σοι γίγνηται συλλήπτωρ καί, ἄν τι σφαλλόμενος τύχῃς, εὐνοϊκῶς ἐγγύθεν βοηθῇ σοι; ἔγωγε, ἔφη. τί δέ; συνοδοιπόρον ἢ σύμπλουν, ἢ εἴ τῳ ἄλλῳ ἐντυγχάνοις, οὐδὲν ἄν σοι διαφέροι φίλον ἢ ἐχθρὸν γενέσθαι, ἢ καὶ τῆς παρὰ τούτων εὐνοίας οἴει δεῖν ἐπιμελεῖσθαι;
2.2.13"Düşünürüm," dedi. "Demek ki bunlara özen göstermeye hazırsın da seni herkesten çok seven annene hizmet etmen gerektiğini düşünmüyorsun? Bilmiyor musun ki şehir başka hiçbir nankörlükle uğraşmaz, onun için dava da açmaz, iyilik görüp de karşılığını ödemeyenlere göz yumar; ama biri anne babasına hizmet etmezse ona ceza verir, onu sınavdan geçirmeyip yönetici olmasına izin vermez. Çünkü böyle biri şehir adına kurban sunarsa kurbanların dindarca sunulmuş olmayacağını, başka hiçbir işi de güzel ve adil yapamayacağını düşünür. Zeus hakkı için, biri ölmüş anne babasının mezarlarını bakımlı tutmazsa, şehir yöneticilerin sınavında bunu da soruşturur.
ἔγωγε, ἔφη. εἶτα τούτων μὲν ἐπιμελεῖσθαι παρεσκεύασαι, τὴν δὲ μητέρα τὴν πάντων μάλιστά σε φιλοῦσαν οὐκ οἴει δεῖν θεραπεύειν; οὐκ οἶσθʼ ὅτι καὶ ἡ πόλις ἄλλης μὲν ἀχαριστίας οὐδεμιᾶς ἐπιμελεῖται οὐδὲ δικάζει, ἀλλὰ περιορᾷ τοὺς εὖ πεπονθότας χάριν οὐκ ἀποδόντας, ἐὰν δέ τις γονέας μὴ θεραπεύῃ, τούτῳ δίκην τε ἐπιτίθησι καὶ ἀποδοκιμάζουσα οὐκ ἐᾷ ἄρχειν τοῦτον, ὡς οὔτε ἂν τὰ ἱερὰ εὐσεβῶς θυόμενα ὑπὲρ τῆς πόλεως τούτου θύοντος οὔτε ἄλλο καλῶς καὶ δικαίως οὐδὲν ἂν τούτου πράξαντος; καὶ νὴ Δία ἐάν τις τῶν γονέων τελευτησάντων τοὺς τάφους μὴ κοσμῇ, καὶ τοῦτο ἐξετάζει ἡ πόλις ἐν ταῖς τῶν ἀρχόντων δοκιμασίαις.
2.2.14"Sen de, oğlum, aklın başındaysa, annene karşı bir ihmalin olduysa tanrılardan seni bağışlamalarını dilersin; yoksa onlar da seni nankör sayıp sana iyilik etmek istemeyebilir. İnsanlardan da sakınırsın; anne babanı ihmal ettiğini fark edip hepsi seni hor görmesin, sonunda da dostsuz kalakalmayasın. Çünkü anne babana karşı nankör olduğunu düşünürlerse, kimse sana iyilik ettiğinde karşılığını göreceğini düşünmez."
σὺ οὖν, ὦ παῖ, ἐὰν σωφρονῇς, τοὺς μὲν θεοὺς παραιτήσῃ συγγνώμονάς σοι εἶναι, εἴ τι παρημέληκας τῆς μητρός, μή σε καὶ οὗτοι νομίσαντες ἀχάριστον εἶναι οὐκ ἐθελήσωσιν εὖ ποιεῖν, τοὺς δὲ ἀνθρώπους φυλάξῃ μή σε αἰσθόμενοι τῶν γονέων ἀμελοῦντα πάντες ἀτιμάσωσιν, εἶτα ἐν ἐρημίᾳ φίλων ἀναφανῇς. εἰ γάρ σε ὑπολάβοιεν πρὸς τοὺς γονέας ἀχάριστον εἶναι, οὐδεὶς ἂν νομίσειεν εὖ σε ποιήσας χάριν ἀπολήψεσθαι.
2.3.13. Bölüm
Bir keresinde ikisi de tanıdığı olan iki kardeşin, Khairephon ile Khairekrates'in arasının açık olduğunu fark etmişti. Khairekrates'i görünce, "Söyle bana, Khairekrates," dedi, "sen de malı kardeşten daha faydalı sayan o insanlardan değilsin herhalde? Hem de mal akılsız, kardeş akıllı; mal yardıma muhtaç, kardeş yardım edebilecek durumda; üstelik mal bol, kardeş ise bir tane olduğu hâlde.
Χαιρεφῶντα δέ ποτε καὶ Χαιρεκράτην, ἀδελφὼ μὲν ὄντε ἀλλήλοιν, ἑαυτῷ δὲ γνωρίμω, αἰσθόμενος διαφερομένω, ἰδὼν τὸν Χαιρεκράτην, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Χαιρέκρατες, οὐ δήπου καὶ σὺ εἶ τῶν τοιούτων ἀνθρώπων, οἳ χρησιμώτερον νομίζουσι χρήματα ἢ ἀδελφούς; καὶ ταῦτα τῶν μὲν ἀφρόνων ὄντων, τοῦ δὲ φρονίμου, καὶ τῶν μὲν βοηθείας δεομένων, τοῦ δὲ βοηθεῖν δυναμένου, καὶ πρὸς τούτοις τῶν μὲν πλειόνων ὑπαρχόντων, τοῦ δὲ ἑνός.
2.3.2"Şu da tuhaf: İnsan kardeşlerini, onların malına da sahip olamadığı için zarar sayar da vatandaşlarını, onların malına da sahip olamadığı için zarar saymaz. Orada, başkalarıyla birlikte yaşayıp yetecek kadarına güven içinde sahip olmanın, tek başına yaşayıp vatandaşların bütün malına tehlike içinde sahip olmaktan daha iyi olduğunu hesap edebilirler de kardeşler konusunda aynı şeyi bilmezler.
θαυμαστὸν δὲ καὶ τοῦτο, εἴ τις τοὺς μὲν ἀδελφοὺς ζημίαν ἡγεῖται, ὅτι οὐ καὶ τὰ τῶν ἀδελφῶν κέκτηται, τοὺς δὲ πολίτας οὐχ ἡγεῖται ζημίαν, ὅτι οὐ καὶ τὰ τῶν πολιτῶν ἔχει, ἀλλʼ ἐνταῦθα μὲν δύνανται λογίζεσθαι ὅτι κρεῖττον σὺν πολλοῖς οἰκοῦντα ἀσφαλῶς τἀρκοῦντα ἔχειν ἢ μόνον διαιτώμενον τὰ τῶν πολιτῶν ἐπικινδύνως πάντα κεκτῆσθαι, ἐπὶ δὲ τῶν ἀδελφῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἀγνοοῦσι·
2.3.3"Gücü yetenler iş arkadaşları olsun diye köle satın alır, yardımcıya ihtiyaçları olduğu için dost edinirler de kardeşlerini ihmal ederler; sanki vatandaşlardan dost olur da kardeşten olmazmış gibi.
καὶ οἰκέτας μὲν οἱ δυνάμενοι ὠνοῦνται, ἵνα συνεργοὺς ἔχωσι, καὶ φίλους κτῶνται, ὡς βοηθῶν δεόμενοι, τῶν δʼ ἀδελφῶν ἀμελοῦσιν, ὥσπερ ἐκ πολιτῶν μὲν γιγνομένους φίλους, ἐξ ἀδελφῶν δὲ οὐ γιγνομένους.
2.3.4"Oysa dostluk için aynı anne babadan doğmak da birlikte büyümek de büyük şeydir; nitekim hayvanlarda bile birlikte büyüdüklerine karşı bir özlem doğar. Üstelik öteki insanlar da kardeşi olanlara kardeşsizlerden daha çok saygı gösterir, onlara daha az saldırır."
καὶ μὴν πρὸς φιλίαν μέγα μὲν ὑπάρχει τὸ ἐκ τῶν αὐτῶν φῦναι, μέγα δὲ τὸ ὁμοῦ τραφῆναι, ἐπεὶ καὶ τοῖς θηρίοις πόθος τις ἐγγίγνεται τῶν συντρόφων· πρὸς δὲ τούτοις καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τιμῶσί τε μᾶλλον τοὺς συναδέλφους ὄντας τῶν ἀναδέλφων καὶ ἧττον τούτοις ἐπιτίθενται.
2.3.5Khairekrates, "Ama Sokrates," dedi, "anlaşmazlık büyük olmasaydı, belki kardeşe katlanmak, küçük şeyler yüzünden ondan kaçmamak gerekirdi; çünkü senin de dediğin gibi, olması gerektiği gibi bir kardeş iyi bir şeydir. Ama olması gerekenden hiçbir şey onda yoksa, tam tersi ne varsa onda varsa, insan neden imkânsıza girişsin?"
καὶ ὁ Χαιρεκράτης εἶπεν· ἀλλʼ εἰ μέν, ὦ Σώκρατες, μὴ μέγα εἴη τὸ διάφορον, ἴσως ἂν δέοι φέρειν τὸν ἀδελφὸν καὶ μὴ μικρῶν ἕνεκα φεύγειν· ἀγαθὸν γάρ, ὥσπερ καὶ σὺ λέγεις, ἀδελφὸς ὢν οἷον δεῖ· ὁπότε μέντοι παντὸς ἐνδέοι καὶ πᾶν τὸ ἐναντιώτατον εἴη, τί ἄν τις ἐπιχειροίη τοῖς ἀδυνάτοις;
2.3.6Sokrates, "Peki Khairekrates," dedi, "Khairephon sana yaranamadığı gibi kimseye yaranamıyor mu, yoksa onu pek beğenenler de var mı?" "İşte tam da bu yüzden, Sokrates," dedi, "ondan nefret etmekte haklıyım: Başkalarını memnun edebiliyor da ben neredeysem orada hem işiyle hem sözüyle bana faydadan çok zarar veriyor."
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· πότερα δέ, ὦ Χαιρέκρατες, οὐδενὶ ἀρέσαι δύναται Χαιρεφῶν, ὥσπερ οὐδὲ σοί, ἢ ἔστιν οἷς καὶ πάνυ ἀρέσκει; διὰ τοῦτο γάρ τοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἄξιόν ἐστιν ἐμοὶ μισεῖν αὐτόν, ὅτι ἄλλοις μὲν ἀρέσκειν δύναται, ἐμοὶ δὲ ὅπου ἂν παρῇ πανταχοῦ καὶ ἔργῳ καὶ λόγῳ ζημία μᾶλλον ἢ ὠφέλειά ἐστιν.
2.3.7"Peki," dedi Sokrates, "atı kullanmasını bilmeyen biri onu kullanmaya kalkışınca at ona nasıl zarar verirse, kardeş de, biri ona nasıl davranacağını bilmeden işe kalkışınca zarar vermez mi?"
ἆρʼ οὖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὥσπερ ἵππος τῷ ἀνεπιστήμονι μέν, ἐγχειροῦντι δὲ χρῆσθαι ζημία ἐστίν, οὕτω καὶ ἀδελφός, ὅταν τις αὐτῷ μὴ ἐπιστάμενος ἐγχειρῇ χρῆσθαι, ζημία ἐστί;
2.3.8"Ben nasıl olur da kardeşime davranmasını bilmem?" dedi Khairekrates. "Bana güzel söz söyleyene güzel söz söylemeyi, iyilik edene iyilik etmeyi bilirim. Ama hem sözüyle hem işiyle beni üzmeye çalışana ne güzel söz söyleyebilirim ne iyilik edebilirim; denemeyeceğim bile."
πῶς δʼ ἂν ἐγώ, ἔφη ὁ Χαιρεκράτης, ἀνεπιστήμων εἴην ἀδελφῷ χρῆσθαι, ἐπιστάμενός γε καὶ εὖ λέγειν τὸν εὖ λέγοντα καὶ εὖ ποιεῖν τὸν εὖ ποιοῦντα; τὸν μέντοι καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ πειρώμενον ἐμὲ ἀνιᾶν οὐκ ἂν δυναίμην οὔτʼ εὖ λέγειν οὔτʼ εὖ ποιεῖν, ἀλλʼ οὐδὲ πειράσομαι.
2.3.9Sokrates, "Ne tuhaf şeyler söylüyorsun, Khairekrates," dedi. "Koyunların başında işine yarayan bir köpeğin olsa ve bu köpek çobanlara sevgi gösterip sen yaklaşınca sana hırlasa, kızmayı bırakır, ona iyilik ederek onu yumuşatmaya çalışırdın. Kardeşin ise, sana karşı olması gerektiği gibi olursa büyük bir iyilik olduğunu söylüyorsun, iyilik etmeyi ve güzel söz söylemeyi bildiğini de kabul ediyorsun, ama onun sana karşı olabildiğince iyi olması için bir yol bulmaya girişmiyorsun."
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· θαυμαστά γε λέγεις, ὦ Χαιρέκρατες, εἰ κύνα μέν, εἴ σοι ἦν ἐπὶ προβάτοις ἐπιτήδειος ὢν καὶ τοὺς μὲν ποιμένας ἠσπάζετο, σοὶ δὲ προσιόντι ἐχαλέπαινεν, ἀμελήσας ἂν τοῦ ὀργίζεσθαι ἐπειρῶ εὖ ποιήσας πραΰνειν αὐτόν, τὸν δὲ ἀδελφὸν φὴς μὲν μέγα ἀγαθὸν εἶναι ὄντα πρὸς σὲ οἷον δεῖ, ἐπίστασθαι δὲ ὁμολογῶν καὶ εὖ ποιεῖν καὶ εὖ λέγειν οὐκ ἐπιχειρεῖς μηχανᾶσθαι ὅπως σοι ὡς βέλτιστος ᾖ.
2.3.10Khairekrates, "Korkarım, Sokrates," dedi, "Khairephon'u bana karşı olması gerektiği gibi yapacak kadar bilgeliğim yok." "Oysa bana kalırsa," dedi Sokrates, "ona karşı karmaşık ya da yeni bir şey icat etmen gerekmiyor; senin de bildiğin yollarla onu kazanırsan, sana çok değer verir sanırım."
καὶ ὁ Χαιρεκράτης, δέδοικα, ἔφη, ὦ Σώκρατες, μὴ οὐκ ἔχω ἐγὼ τοσαύτην σοφίαν ὥστε Χαιρεφῶντα ποιῆσαι πρὸς ἐμὲ οἷον δεῖ. καὶ μὴν οὐδέν γε ποικίλον, ἔφη ὁ Σωκράτης, οὐδὲ καινὸν δεῖ ἐπʼ αὐτόν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μηχανᾶσθαι, οἷς δὲ καὶ σὺ ἐπίστασαι αὐτὸς οἴομαι ἂν αὐτὸν ἁλόντα περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαί σε.
2.3.11"Benim farkında olmadan bildiğim bir aşk iksiri fark ettiysen," dedi, "durma, hemen söyle." "Söyle bana," dedi, "tanıdıklarından birinin kurban sunduğunda seni yemeğe çağırmasını sağlamak isteseydin ne yapardın?" "Belli ki önce ben kurban sunduğumda onu çağırırdım."
οὐκ ἂν φθάνοις, ἔφη, λέγων, εἴ τι ᾔσθησαί με φίλτρον ἐπιστάμενον ὃ ἐγὼ εἰδὼς λέληθα ἐμαυτόν. λέγε δή μοι, ἔφη, εἴ τινα τῶν γνωρίμων βούλοιο κατεργάσασθαι, ὁπότε θύοι, καλεῖν σε ἐπὶ δεῖπνον, τί ἂν ποιοίης; δῆλον ὅτι κατάρχοιμʼ ἂν τοῦ αὐτός, ὅτε θύοιμι, καλεῖν ἐκεῖνον.
2.3.12"Ya dostlarından birini, sen yolculuğa çıktığında işlerine bakmaya yöneltmek isteseydin ne yapardın?" "Belli ki önce ben, o yolculuğa çıktığında onun işlerine bakmaya girişirdim."
εἰ δὲ βούλοιο τῶν φίλων τινὰ προτρέψασθαι, ὁπότε ἀποδημοίης, ἐπιμελεῖσθαι τῶν σῶν, τί ἂν ποιοίης; δῆλον ὅτι πρότερος ἂν ἐγχειροίην ἐπιμελεῖσθαι τῶν ἐκείνου, ὁπότε ἀποδημοίη.
2.3.13"Ya başka şehirden bir misafir dostunun, sen onun memleketine gittiğinde seni ağırlamasını isteseydin ne yapardın?" "Belli ki o Atina'ya geldiğinde önce ben onu ağırlardım. Hem de gittiğim işleri benim için gönülden halletmesini istersem, belli ki önce benim de onun için aynısını yapmam gerekir."
εἰ δὲ βούλοιο ξένον ποιῆσαι ὑποδέχεσθαι σεαυτόν, ὁπότε ἔλθοις εἰς τὴν ἐκείνου, τί ἂν ποιοίης; δῆλον ὅτι καὶ τοῦτον πρότερος ὑποδεχοίμην ἄν, ὁπότε ἔλθοι Ἀθήναζε· καὶ εἴ γε βουλοίμην αὐτὸν προθυμεῖσθαι διαπράττειν μοι ἐφʼ ἃ ἥκοιμι, δῆλον ὅτι καὶ τοῦτο δέοι ἂν πρότερον αὐτὸν ἐκείνῳ ποιεῖν.
2.3.14"Demek ki insanlar arasındaki bütün aşk iksirlerini bildiğin hâlde bunca zamandır saklıyormuşsun! Yoksa," dedi, "kardeşine önce sen iyilik edersen ayıp bir şey yapmış gibi görünürsün diye mi başlamaktan çekiniyorsun? Oysa düşmanlarına kötülük etmekte de dostlarına iyilik etmekte de önce davranan adam en çok övgüye layık görülür. Eğer bu dostluğa öncülük etmeye Khairephon senden daha yatkın görünseydi, ilk adımı atıp seni dost edinmesi için onu ikna etmeye çalışırdım; ama şimdi bu işi senin öncülük ederek daha iyi başaracağını düşünüyorum."
πάντʼ ἄρα σύγε τὰ ἐν ἀνθρώποις φίλτρα ἐπιστάμενος πάλαι ἀπεκρύπτου· ἢ ὀκνεῖς, ἔφη, ἄρξαι, μὴ αἰσχρὸς φανῇς, ἐὰν πρότερος τὸν ἀδελφὸν εὖ ποιῇς; καὶ μὴν πλείστου γε δοκεῖ ἀνὴρ ἐπαίνου ἄξιος εἶναι, ὃς ἂν φθάνῃ τοὺς μὲν πολεμίους κακῶς ποιῶν, τοὺς δὲ φίλους εὐεργετῶν. εἰ μὲν οὖν ἐδόκει μοι Χαιρεφῶν ἡγεμονικώτερος εἶναι σοῦ πρὸς τὴν φιλίαν ταύτην, ἐκεῖνον ἂν ἐπειρώμην πείθειν πρότερον ἐγχειρεῖν τῷ σὲ φίλον ποιεῖσθαι· νῦν δέ μοι σὺ δοκεῖς ἡγούμενος μᾶλλον ἂν ἐξεργάσασθαι τοῦτο.
2.3.15Khairekrates, "Tuhaf şeyler söylüyorsun, Sokrates," dedi, "hiç de sana yakışmayan şeyler: Daha genç olduğum hâlde benim öncülük etmemi istiyorsun. Oysa bütün insanlarda bunun tersi geçerlidir: Her sözde ve her işte büyük olan öncülük eder."
καὶ ὁ Χαιρεκράτης εἶπεν· ἄτοπα λέγεις, ὦ Σώκρατες, καὶ οὐδαμῶς πρὸς σοῦ, ὅς γε κελεύεις ἐμὲ νεώτερον ὄντα καθηγεῖσθαι· καίτοι τούτου γε παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις τἀναντία νομίζεται, τὸν πρεσβύτερον ἡγεῖσθαι παντὸς καὶ λόγου καὶ ἔργου.
2.3.16"Nasıl yani?" dedi Sokrates. "Her yerde gencin yaşlıyla karşılaştığında ona yol vermesi, oturuyorsa ayağa kalkması, yumuşak bir yatakla onu onurlandırması, sözü de ona bırakması âdet değil midir? Çekinme, iyi dostum," dedi, "adamı yatıştırmaya giriş; sana çok çabuk kulak verecektir. Görmüyor musun ne kadar onuruna düşkün ve hür ruhlu biri? Değersiz insancıkları bir şey vermekten başka hiçbir yolla daha kolay elde edemezsin; ama güzel ve iyi insanları en iyi, onlara dostça davranarak kazanırsın."
πῶς; ἔφη ὁ Σωκράτης· οὐ γὰρ καὶ ὁδοῦ παραχωρῆσαι τὸν νεώτερον πρεσβυτέρῳ συντυγχάνοντι πανταχοῦ νομίζεται καὶ καθήμενον ὑπαναστῆναι καὶ κοίτῃ μαλακῇ τιμῆσαι καὶ λόγῳ ὑπεῖξαι; ὠγαθέ, μὴ ὄκνει, ἔφη, ἀλλʼ ἐγχείρει τὸν ἄνδρα καταπραΰνειν, καὶ πάνυ ταχύ σοι ὑπακούσεται· οὐχ ὁρᾷς ὡς φιλότιμός ἐστι καὶ ἐλευθέριος; τὰ μὲν γὰρ πονηρὰ ἀνθρώπια οὐκ ἂν ἄλλως μᾶλλον ἕλοις ἢ εἰ δοίης τι, τοὺς δὲ καλοὺς κἀγαθοὺς ἀνθρώπους προσφιλῶς χρώμενος μάλιστʼ ἂν κατεργάσαιο.
2.3.17Khairekrates, "Ya ben bunları yaptığım hâlde o hiç iyileşmezse?" dedi. "O zaman," dedi Sokrates, "senin iyi ve kardeşini seven biri, onunsa değersiz ve iyiliğe layık olmayan biri olduğunu göstermekten başka neyi göze almış olursun ki? Ama sanırım bunların hiçbiri olmayacak. Çünkü onu bu yarışa çağırdığını fark edince, sözde de işte de iyilik ederek seni geçmek için büyük bir hırsla uğraşacağını düşünüyorum.
καὶ ὁ Χαιρεκράτης εἶπεν· ἐὰν οὖν ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος ἐκεῖνος μηδὲν βελτίων γίγνηται; τί γὰρ ἄλλο, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἢ κινδυνεύσεις ἐπιδεῖξαι σὺ μὲν χρηστός τε καὶ φιλάδελφος εἶναι, ἐκεῖνος δὲ φαῦλός τε καὶ οὐκ ἄξιος εὐεργεσίας; ἀλλʼ οὐδὲν οἶμαι τούτων ἔσεσθαι· νομίζω γὰρ αὐτόν, ἐπειδὰν αἴσθηταί σε προκαλούμενον ἑαυτὸν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦτον, πάνυ φιλονικήσειν ὅπως περιγένηταί σου καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ εὖ ποιῶν.
2.3.18"Şimdi ikinizin hâli," dedi, "tanrının birbirine yardım etsin diye yarattığı iki elin bu işi bırakıp birbirini engellemeye koyulmasına, ya da tanrısal bir takdirle birlikte iş görsün diye yaratılmış iki ayağın bunu bir yana bırakıp birbirine çelme takmasına benziyor.
νῦν μὲν γὰρ οὕτως, ἔφη, διάκεισθον, ὥσπερ εἰ τὼ χεῖρε, ἃς ὁ θεὸς ἐπὶ τῷ συλλαμβάνειν ἀλλήλοιν ἐποίησεν, ἀφεμένω τούτου τράποιντο πρὸς τὸ διακωλύειν ἀλλήλω, ἢ εἰ τὼ πόδε θείᾳ μοίρᾳ πεποιημένω πρὸς τὸ συνεργεῖν ἀλλήλοιν, ἀμελήσαντε τούτου ἐμποδίζοιεν ἀλλήλω.
2.3.19"Fayda için yaratılmış şeyleri zarar için kullanmak büyük bir cehalet ve bedbahtlık olmaz mı? Oysa bana kalırsa tanrı iki kardeşi birbirine, ellerden, ayaklardan, gözlerden ve insanlarda kardeş gibi çift yarattığı öteki uzuvlardan daha büyük fayda sağlasınlar diye yaratmıştır. Eller, bir kulaçtan daha uzak duran iki şeyi aynı anda yapmak gerekse yapamaz; ayaklar bir kulaç uzaklıktaki iki yere bile aynı anda gidemez; en uzağa eriştiği sanılan gözler de çok daha yakındaki şeylerin önünü ve arkasını aynı anda göremez. Ama dost olan iki kardeş, birbirinden çok uzakta da olsalar, aynı anda ve birbirlerinin yararına iş görürler."
οὐκ ἂν πολλὴ ἀμαθία εἴη καὶ κακοδαιμονία τοῖς ἐπʼ ὠφελείᾳ πεποιημένοις ἐπὶ βλάβῃ χρῆσθαι; καὶ μὴν ἀδελφώ γε, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὁ θεὸς ἐποίησεν ἐπὶ μείζονι ὠφελείᾳ ἀλλήλοιν ἢ χεῖρέ τε καὶ πόδε καὶ ὀφθαλμὼ καὶ τἆλλα ὅσα ἀδελφὰ ἔφυσεν ἀνθρώποις. χεῖρες μὲν γάρ, εἰ δέοι αὐτὰς τὰ πλέον ὀργυιᾶς διέχοντα ἅμα ποιῆσαι, οὐκ ἂν δύναιντο, πόδες δὲ οὐδʼ ἂν ἐπὶ τὰ ὀργυιὰν διέχοντα ἔλθοιεν ἅμα, ὀφθαλμοὶ δὲ οἱ δοκοῦντες ἐπὶ πλεῖστον ἐξικνεῖσθαι οὐδʼ ἂν τῶν ἔτι ἐγγυτέρω ὄντων τὰ ἔμπροσθεν ἅμα καὶ τὰ ὄπισθεν ἰδεῖν δύναιντο· ἀδελφὼ δέ, φίλω ὄντε, καὶ πολὺ διεστῶτε πράττετον ἅμα καὶ ἐπʼ ὠφελείᾳ ἀλλήλοιν.
2.4.14. Bölüm
Bir keresinde onun dostlar üzerine konuştuğunu da duydum; bana kalırsa bu sözlerden insan dost edinmek ve dostlarından faydalanmak için en çok yararlanabilirdi. Bütün mülklerin en değerlisinin gerçek ve iyi bir dost olduğunu pek çok kimseden duyduğunu, ama çoğu insanın her şeyle dost edinmekten daha çok ilgilendiğini gördüğünü söylerdi.
ἤκουσα δέ ποτε αὐτοῦ καὶ περὶ φίλων διαλεγομένου ἐξ ὧν ἔμοιγε ἐδόκει μάλιστʼ ἄν τις ὠφελεῖσθαι πρὸς φίλων κτῆσίν τε καὶ χρείαν. τοῦτο μὲν γὰρ δὴ πολλῶν ἔφη ἀκούειν, ὡς πάντων κτημάτων κράτιστον ἂν εἴη φίλος σαφὴς καὶ ἀγαθός· ἐπιμελομένους δὲ παντὸς μᾶλλον ὁρᾶν ἔφη τοὺς πολλοὺς ἢ φίλων κτήσεως.
2.4.2Evleri, tarlaları, köleleri, sürüleri ve eşyaları özenle edindiklerini, ellerindekini de korumaya çalıştıklarını görürmüş; ama en büyük iyilik dedikleri dostu nasıl edineceklerini de, edindiklerini nasıl koruyacaklarını da çoğunun hiç düşünmediğini görürmüş.
καὶ γὰρ οἰκίας καὶ ἀγροὺς καὶ ἀνδράποδα καὶ βοσκήματα καὶ σκεύη κτωμένους τε ἐπιμελῶς ὁρᾶν ἔφη καὶ τὰ ὄντα σῴζειν πειρωμένους, φίλον δέ, ὃ μέγιστον ἀγαθὸν εἶναί φασιν, ὁρᾶν ἔφη τοὺς πολλοὺς οὔτε ὅπως κτήσωνται φροντίζοντας οὔτε ὅπως οἱ ὄντες αὐτοῖς σῴζωνται.
2.4.3Hatta bazılarının, dostları da köleleri de hastalandığında, kölelerine hekim getirip sağlıkları için gereken her şeyi özenle hazırladıklarını, dostlarını ise önemsemediklerini; ikisi de öldüğünde köleleri için üzülüp bunu zarar saydıklarını, dostlarından ise hiçbir kayba uğramadıklarını düşündüklerini; öteki mülklerinden hiçbirini bakımsız ve gözetimsiz bırakmadıkları hâlde ilgiye muhtaç dostlarını ihmal ettiklerini gördüğünü söylerdi.
ἀλλὰ καὶ καμνόντων φίλων τε καὶ οἰκετῶν ὁρᾶν τινας ἔφη τοῖς μὲν οἰκέταις καὶ ἰατροὺς εἰσάγοντας καὶ τἆλλα τὰ πρὸς ὑγίειαν ἐπιμελῶς παρασκευάζοντας, τῶν δὲ φίλων ὀλιγωροῦντας, ἀποθανόντων τε ἀμφοτέρων ἐπὶ μὲν τοῖς οἰκέταις ἀχθομένους τε καὶ ζημίαν ἡγουμένους, ἐπὶ δὲ τοῖς φίλοις οὐδὲν οἰομένους ἐλαττοῦσθαι, καὶ τῶν μὲν ἄλλων κτημάτων οὐδὲν ἐῶντας ἀθεράπευτον οὐδʼ ἀνεπίσκεπτον, τῶν δὲ φίλων ἐπιμελείας δεομένων ἀμελοῦντας.
2.4.4Bunlara ek olarak, çoğu insanın öteki mülklerinin, pek çok olduğu hâlde, sayısını bildiğini; dostlarının ise, az oldukları hâlde, sayısını bilmediğini, hatta soranlara saymaya kalkıştıklarında dostlarının arasına koydukları kişileri sonra geri aldıklarını gördüğünü söylerdi. Dostlarını işte o kadar az düşünürlermiş.
ἔτι δὲ πρὸς τούτοις ὁρᾶν ἔφη τοὺς πολλοὺς τῶν μὲν ἄλλων κτημάτων, καὶ πάνυ πολλῶν αὐτοῖς ὄντων, τὸ πλῆθος εἰδότας, τῶν δὲ φίλων, ὀλίγων ὄντων, οὐ μόνον τὸ πλῆθος ἀγνοοῦντας, ἀλλὰ καὶ τοῖς πυνθανομένοις τοῦτο καταλέγειν ἐγχειρήσαντας, οὓς ἐν τοῖς φίλοις ἔθεσαν, πάλιν τούτους ἀνατίθεσθαι· τοσοῦτον αὐτοὺς τῶν φίλων φροντίζειν.
2.4.5Oysa iyi bir dost öteki mülklerden hangisiyle karşılaştırılsa çok daha üstün görünmez ki? Hangi at ya da hangi çift hayvanı yararlı bir dost kadar işe yarar? Hangi köle o kadar iyi niyetli ve sadıktır? Ya da başka hangi mülk o kadar her işe yarar?
καίτοι πρὸς ποῖον κτῆμα τῶν ἄλλων παραβαλλόμενος φίλος ἀγαθὸς οὐκ ἂν πολλῷ κρείττων φανείη; ποῖος γὰρ ἵππος ἢ ποῖον ζεῦγος οὕτω χρήσιμον ὥσπερ ὁ χρηστὸς φίλος; ποῖον δὲ ἀνδράποδον οὕτως εὔνουν καὶ παραμόνιμον; ἢ ποῖον ἄλλο κτῆμα οὕτω πάγχρηστον;
2.4.6Çünkü iyi dost, gerek dostunun kendi işlerinin düzeninde gerek kamu işlerinde eksik kalan her şey için kendini hazır tutar. Birine iyilik etmek gerekirse güç katar, bir korku onu sarsarsa yardıma koşar; kimi zaman masrafa, kimi zaman işe ortak olur; kimi zaman ikna etmeye yardım eder, kimi zaman zor kullanır; işleri iyi gidince onu en çok sevindiren, sendelediğinde en çok doğrultan odur.
ὁ γὰρ ἀγαθὸς φίλος ἑαυτὸν τάττει πρὸς πᾶν τὸ ἐλλεῖπον τῷ φίλῳ καὶ τῆς τῶν ἰδίων κατασκευῆς καὶ τῶν κοινῶν πράξεων, καί, ἄν τέ τινα εὖ ποιῆσαι δέῃ, συνεπισχύει, ἄν τέ τις φόβος ταράττῃ, συμβοηθεῖ, τὰ μὲν συναναλίσκων, τὰ δὲ συμπράττων, καὶ τὰ μὲν συμπείθων, τὰ δὲ βιαζόμενος, καὶ εὖ μὲν πράττοντας πλεῖστα εὐφραίνων, σφαλλομένους δὲ πλεῖστα ἐπανορθῶν.
2.4.7Eller insana nasıl hizmet ediyor, gözler nasıl önceden görüyor, kulaklar nasıl önceden işitiyor, ayaklar yolu nasıl tamamlıyorsa, iyilik eden dost bunların hiçbirinden geri kalmaz; insanın kendisi için yapamadığını, göremediğini, işitemediğini ya da tamamlayamadığını çoğu zaman dostu onun için başarır. Yine de bazıları meyvesi için ağaçlara bakmaya çalıştığı hâlde, çoğu insan dost denen en verimli mülkle tembelce, gevşekçe ilgilenir.
ἃ δὲ αἵ τε χεῖρες ἑκάστῳ ὑπηρετοῦσι καὶ ⟨οἱ⟩ ὀφθαλμοὶ προορῶσι καὶ τὰ ὦτα προακούουσι καὶ οἱ πόδες διανύτουσι, τούτων φίλος εὐεργετῶν οὐδενὸς λείπεται· πολλάκις ἃ πρὸ αὑτοῦ τις ἢ οὐκ ἐξειργάσατο ἢ οὐκ εἶδεν ἢ οὐκ ἤκουσεν ἢ οὐ διήνυσε, ταῦτα ὁ φίλος πρὸ τοῦ φίλου ἐξήρκεσεν. ἀλλʼ ὅμως ἔνιοι δένδρα μὲν πειρῶνται θεραπεύειν τοῦ καρποῦ ἕνεκεν, τοῦ δὲ παμφορωτάτου κτήματος, ὃ καλεῖται φίλος, ἀργῶς καὶ ἀνειμένως οἱ πλεῖστοι ἐπιμέλονται.
2.5.15. Bölüm
Bir keresinde onun başka bir sözünü de duydum; bana kalırsa bu söz dinleyeni, dostlarının gözünde ne kadar değerli olduğunu kendi kendine sorgulamaya teşvik ediyordu. Yanındakilerden birinin yoksulluk içinde bunalan bir dostunu ihmal ettiğini görünce, o ihmal edenin ve başka birçok kişinin yanında Antisthenes'e şunu sordu:
ἤκουσα δέ ποτε καὶ ἄλλον αὐτοῦ λόγον, ὃς ἐδόκει μοι προτρέπειν τὸν ἀκούοντα ἐξετάζειν ἑαυτὸν ὁπόσου τοῖς φίλοις ἄξιος εἴη. ἰδὼν γάρ τινα τῶν συνόντων ἀμελοῦντα φίλου πενίᾳ πιεζομένου, ἤρετο Ἀντισθένη ἐναντίον τοῦ ἀμελοῦντος αὐτοῦ καὶ ἄλλων πολλῶν·
2.5.2"Antisthenes, kölelerin olduğu gibi dostların da bir değeri var mı acaba? Kölelerin biri iki mina eder, biri yarım mina bile etmez, biri beş, biri de on mina eder; Nikeratos oğlu Nikias'ın gümüş madenleri için bir talanta ödeyip bir kâhya satın aldığı söylenir. İşte şunu araştırıyorum: Kölelerin olduğu gibi dostların da değerleri var mı?"
ἆρʼ, ἔφη, ὦ Ἀντίσθενες, εἰσί τινες ἀξίαι φίλων, ὥσπερ οἰκετῶν; τῶν γὰρ οἰκετῶν ὁ μέν που δυοῖν μναῖν ἄξιός ἐστιν, ὁ δὲ οὐδʼ ἡμιμναίου, ὁ δὲ πέντε μνῶν, ὁ δὲ καὶ δέκα· Νικίας δὲ ὁ Νικηράτου λέγεται ἐπιστάτην εἰς τἀργύρεια πρίασθαι ταλάντου· σκοποῦμαι δὴ τοῦτο, ἔφη, εἰ ἄρα, ὥσπερ τῶν οἰκετῶν, οὕτω καὶ τῶν φίλων εἰσὶν ἀξίαι.
2.5.3"Zeus hakkı için, var," dedi Antisthenes. "Ben kendi hesabıma birinin dostum olmasını iki minaya tercih ederim, bir başkasına yarım mina bile vermem, bir başkasını on minaya tercih ederim, bir başkasının dostum olmasını ise bütün paraya ve her türlü zahmete satın alırım."
ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Ἀντισθένης· ἐγὼ γοῦν βουλοίμην ἂν τὸν μέν τινα φίλον μοι εἶναι μᾶλλον ἢ δύο μνᾶς, τὸν δʼ οὐδʼ ἂν ἡμιμναίου προτιμησαίμην, τὸν δὲ καὶ πρὸ δέκα μνῶν ἑλοίμην ἄν, τὸν δὲ πρὸ πάντων χρημάτων, καὶ πόνων πριαίμην ἂν φίλον μοι εἶναι.
2.5.4"O hâlde," dedi Sokrates, "bunlar böyleyse, insanın dostları gözünde ne kadar değerli olduğunu kendi kendine sorgulaması ve dostları kendisini daha az satsın diye olabildiğince değerli olmaya çalışması iyi olur. Çünkü ben sık sık birinden dostunun kendisine ihanet ettiğini, bir başkasından da dost sandığı bir adamın kendisi yerine bir minayı tercih ettiğini işittikçe, bütün bu tür şeyleri düşünür ve şundan şüphelenirim: İnsan kötü bir köleyi bulduğu fiyata satıp elden çıkardığı gibi, kötü dostu da değerinden fazlasını almak mümkün olunca satıp elden çıkarmak cazip gelmesin?
οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἴ γε ταῦτα τοιαῦτά ἐστι, καλῶς ἂν ἔχοι ἐξετάζειν τινὰ ἑαυτόν, πόσου ἄρα τυγχάνει τοῖς φίλοις ἄξιος ὤν, καὶ πειρᾶσθαι ὡς πλείστου ἄξιος εἶναι, ἵνα ἧττον αὐτὸν οἱ φίλοι προδιδῶσιν. ἐγὼ γάρ τοι, ἔφη, πολλάκις ἀκούων τοῦ μὲν ὅτι προύδωκεν αὐτὸν φίλος ἀνήρ, τοῦ δʼ ὅτι μνᾶν ἀνθʼ ἑαυτοῦ μᾶλλον εἵλετο ἀνήρ,
2.5.5"Oysa iyi kölelerin pek satıldığını görmüyorum, iyi dostlara ihanet edildiğini de."
ὃν ᾤετο φίλον εἶναι, τὰ τοιαῦτα πάντα σκοπῶ, μή, ὥσπερ ὅταν τις οἰκέτην πονηρὸν πωλῇ καὶ ἀποδίδοται τοῦ εὑρόντος, οὕτω καὶ τὸν πονηρὸν φίλον, ὅταν ἐξῇ τὸ πλέον τῆς ἀξίας λαβεῖν, ἐπαγωγὸν ᾖ ἀποδίδοσθαι· τοὺς δὲ χρηστοὺς οὔτε οἰκέτας πάνυ τι πωλουμένους ὁρῶ οὔτε φίλους προδιδομένους.
2.6.16. Bölüm
Bana kalırsa şu sözlerle, ne tür dostlar edinmeye değer olduğunu sınamak konusunda da insanların aklını başına getirirdi: "Söyle bana, Kritoboulos," dedi, "iyi bir dosta ihtiyacımız olsa, araştırmaya nasıl girişirdik? Önce midesine, içki düşkünlüğüne, şehvetine, uykusuna ve tembelliğine hükmeden birini mi aramalı? Çünkü bunların hükmü altında olan ne kendisi için ne de dostu için gerekeni yapabilir." "Zeus hakkı için, yapamaz elbette," dedi. "O hâlde bunların hükmü altında olandan uzak durmak gerektiğini düşünüyorsun, değil mi?"
ἐδόκει δέ μοι καὶ εἰς τὸ δοκιμάζειν φίλους ὁποίους ἄξιον κτᾶσθαι φρενοῦν τοιάδε λέγων· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Κριτόβουλε, εἰ δεοίμεθα φίλου ἀγαθοῦ, πῶς ἂν ἐπιχειροίημεν σκοπεῖν; ἆρα πρῶτον μὲν ζητητέον, ὅστις ἄρχει γαστρός τε καὶ φιλοποσίας καὶ λαγνείας καὶ ὕπνου καὶ ἀργίας; ὁ γὰρ ὑπὸ τούτων κρατούμενος οὔτʼ αὐτὸς ἑαυτῷ δύναιτʼ ἂν οὔτε φίλῳ τὰ δέοντα πράττειν. μὰ Δίʼ οὐ δῆτα, ἔφη. οὐκοῦν τοῦ μὲν ὑπὸ τούτων ἀρχομένου ἀφεκτέον δοκεῖ σοι εἶναι;
2.6.2"Elbette," dedi. "Peki," dedi, "müsrif olup kendine yetmeyen, hep çevresindekilere muhtaç olan, aldığında geri veremeyen, alamadığında da vermeyenden nefret eden biri, sence o da zor bir dost değil mi?" "Hem de nasıl," dedi. "O hâlde ondan da uzak durmalı, değil mi?" "Uzak durmalı elbette," dedi.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. τί γάρ; ἔφη, ὅστις δαπανηρὸς ὢν μὴ αὐτάρκης ἐστίν, ἀλλʼ ἀεὶ τῶν πλησίον δεῖται, καὶ λαμβάνων μὲν μὴ δύναται ἀποδιδόναι, μὴ λαμβάνων δὲ τὸν μὴ διδόντα μισεῖ, οὐ δοκεῖ σοι καὶ οὗτος χαλεπὸς φίλος εἶναι; πάνυ γʼ, ἔφη. οὐκοῦν ἀφεκτέον καὶ τούτου; ἀφεκτέον μέντοι, ἔφη.
2.6.3"Ya para kazanmayı becerdiği hâlde çok para hırsı olan, bu yüzden alışverişi zor olan, almaktan hoşlanıp geri vermek istemeyen biri?" "Bence," dedi, "bu ötekinden de kötü."
τί γάρ; ὅστις χρηματίζεσθαι μὲν δύναται, πολλῶν δὲ χρημάτων ἐπιθυμεῖ, καὶ διὰ τοῦτο δυσσύμβολός ἐστι, καὶ λαμβάνων μὲν ἥδεται, ἀποδιδόναι δὲ μὴ βούλεται; ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ἔφη, οὗτος ἔτι πονηρότερος ἐκείνου εἶναι.
2.6.4"Ya para kazanma sevdası yüzünden kendisine kazanç getirecek işten başka hiçbir şeye vakit ayırmayan?" "Bence ondan da uzak durmalı; çünkü onunla düşüp kalkana faydası olmaz." "Ya kavgacı olan, dostlarının başına bir sürü düşman açmak isteyen biri?" "Zeus hakkı için, ondan da kaçmalı." "Peki, bu kusurların hiçbiri onda yoksa da iyilik görmeye razı olup karşılığında iyilik etmeyi hiç düşünmüyorsa?" "O da faydasız olur. Peki Sokrates, nasıl birini dost edinmeye girişeceğiz?"
τί δʼ; ὅστις διὰ τὸν ἔρωτα τοῦ χρηματίζεσθαι μηδὲ πρὸς ἓν ἄλλο σχολὴν ποιεῖται ἢ ὁπόθεν αὐτός τι κερδανεῖ; ἀφεκτέον καὶ τούτου, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ· ἀνωφελὴς γὰρ ἂν εἴη τῷ χρωμένῳ. τί δέ; ὅστις στασιώδης τέ ἐστι καὶ θέλων πολλοὺς τοῖς φίλοις ἐχθροὺς παρέχειν; φευκτέον νὴ Δία καὶ τοῦτον. εἰ δέ τις τούτων μὲν τῶν κακῶν μηδὲν ἔχοι, εὖ δὲ πάσχων ἀνέχεται, μηδὲν φροντίζων τοῦ ἀντευεργετεῖν; ἀνωφελὴς ἂν εἴη καὶ οὗτος. ἀλλὰ ποῖον, ὦ Σώκρατες, ἐπιχειρήσομεν φίλον ποιεῖσθαι;
2.6.5"Sanırım bunların tersi olan birini: Bedenden gelen hazlara hâkim, yeminine sadık ve alışverişte kolay biri olsun; kendisine iyilik edenlere iyilik etmekte geri kalmamak için yarışsın; böylece onunla düşüp kalkanlara faydası dokunsun."
οἶμαι μέν, ὅστις τἀναντία τούτων ἐγκρατὴς μέν ἐστι τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν, εὔοικος δὲ καὶ εὐσύμβολος ὢν τυγχάνει καὶ φιλόνικος πρὸς τὸ μὴ ἐλλείπεσθαι εὖ ποιῶν τοὺς εὐεργετοῦντας αὐτόν, ὥστε λυσιτελεῖν τοῖς χρωμένοις.
2.6.6"Peki Sokrates, bunları onunla düşüp kalkmadan önce nasıl sınayabiliriz?" "Heykeltıraşları," dedi, "sözlerine bakarak sınamayız; önceki heykelleri güzel yaptığını gördüğümüz kişiye sonrakileri de iyi yapacağı güveniyle bakarız."
πῶς οὖν ἂν ταῦτα δοκιμάσαιμεν, ὦ Σώκρατες, πρὸ τοῦ χρῆσθαι; τοὺς μὲν ἀνδριαντοποιούς, ἔφη, δοκιμάζομεν οὐ τοῖς λόγοις αὐτῶν τεκμαιρόμενοι, ἀλλʼ ὃν ἂν ὁρῶμεν τοὺς πρόσθεν ἀνδριάντας καλῶς εἰργασμένον, τούτῳ πιστεύομεν καὶ τοὺς λοιποὺς εὖ ποιήσειν.
2.6.7"Demek ki önceki dostlarına iyilik ettiği görülen adamın sonrakilere de iyilik edeceği belli, diyorsun?" "Atlarda da," dedi, "öncekileri iyi kullandığını gördüğüm kişinin başkalarını da iyi kullanacağını düşünürüm."
καὶ ἄνδρα δὴ λέγεις, ἔφη, ὃς ἂν τοὺς φίλους τοὺς πρόσθεν εὖ ποιῶν φαίνηται, δῆλον εἶναι καὶ τοὺς ὕστερον εὐεργετήσοντα; καὶ γὰρ ἵπποις, ἔφη, ὃν ἂν ὁρῶ τοῖς πρόσθεν καλῶς χρώμενον, τοῦτον κἂν ἄλλοις οἶμαι καλῶς χρῆσθαι.
2.6.8"Peki," dedi, "dostluğumuza layık görünen birini nasıl dost edinmeli?" "Önce," dedi, "tanrıların ne dediğine bakmalı; onu dost edinmeyi öğütlüyorlar mı?" "Peki," dedi, "hem bize layık görünen hem de tanrıların karşı çıkmadığı birini nasıl avlamak gerektiğini söyleyebilir misin?"
εἶεν, ἔφη· ὃς δʼ ἂν ἡμῖν ἄξιος φιλίας δοκῇ εἶναι, πῶς χρὴ φίλον τοῦτον ποιεῖσθαι; πρῶτον μέν, ἔφη, τὰ παρὰ τῶν θεῶν ἐπισκεπτέον, εἰ συμβουλεύουσιν αὐτὸν φίλον ποιεῖσθαι. τί οὖν; ἔφη, ὃν ἂν ἡμῖν τε δοκῇ καὶ οἱ θεοὶ μὴ ἐναντιῶνται, ἔχεις εἰπεῖν ὅπως οὗτος θηρατέος;
2.6.9"Zeus hakkı için," dedi, "tavşan gibi peşine düşerek değil, kuşlar gibi hileyle de değil, düşman gibi zorla da değil. Çünkü istemeyen birini dost edinmek zahmetlidir; köle gibi bağlayıp tutmak da zordur; zira bunlara maruz kalanlar dost olmaktan çok düşman olurlar." "Peki nasıl dost olurlar?" dedi.
μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐ κατὰ πόδας, ὥσπερ ὁ λαγῶς, οὐδʼ ἀπάτῃ, ὥσπερ αἱ ὄρνιθες, οὐδὲ βίᾳ, ὥσπερ οἱ ἐχθροί· ἄκοντα γὰρ φίλον ἑλεῖν ἐργῶδες· χαλεπὸν δὲ καὶ δήσαντα κατέχειν, ὥσπερ δοῦλον· ἐχθροὶ γὰρ μᾶλλον ἢ φίλοι γίγνονται ⟨οἱ⟩ ταῦτα πάσχοντες. φίλοι δὲ πῶς; ἔφη.
2.6.10"Derler ki birtakım büyüler varmış; bunları bilenler istedikleri kişilere bu büyüleri okuyarak onları kendilerine dost ederlermiş. Aşk iksirleri de varmış; bunları bilenler istedikleri kişilere kullanarak onlar tarafından sevilirlermiş."
εἶναι μέν τινάς φασιν ἐπῳδάς, ἃς οἱ ἐπιστάμενοι ἐπᾴδοντες οἷς ἂν βούλωνται φίλους αὐτοὺς ποιοῦνται· εἶναι δὲ καὶ φίλτρα, οἷς οἱ ἐπιστάμενοι πρὸς οὓς ἂν βούλωνται χρώμενοι φιλοῦνται ὑπʼ αὐτῶν.
2.6.11"Bunları nereden öğrenebiliriz?" dedi. "Sirenlerin Odysseus'a okudukları büyüyü Homeros'tan duymuşsundur; başı aşağı yukarı şöyledir: Gel buraya, dillere destan Odysseus, Akhaların büyük şanı.
"Peki Sokrates," dedi, "Sirenler bu büyüyü öteki insanlara da okuyup büyüledikleri kişilerin yanlarından ayrılmamalarını mı sağlıyorlardı?"
πόθεν οὖν, ἔφη, ταῦτα μάθοιμεν ἄν; ἃ μὲν αἱ Σειρῆνες ἐπῇδον τῷ Ὀδυσσεῖ ἤκουσας Ὁμήρου, ὧν ἐστιν ἀρχὴ τοιάδε τις· δεῦρʼ ἄγε δή, πολύαινʼ Ὀδυσεῦ, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν. ταύτην οὖν, ἔφη, τὴν ἐπῳδήν, ὦ Σώκρατες, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις αἱ Σειρῆνες ἐπᾴδουσαι κατεῖχον, ὥστε μὴ ἀπιέναι ἀπʼ αὐτῶν τοὺς ἐπᾳσθέντας;
2.6.12"Hayır, yalnız aretē'yle şan kazanmaya hevesli olanlara böyle okurlardı." "Yani aşağı yukarı herkese, dinlerken kendisini övenin onunla alay ettiğini düşünmeyeceği türden şeyler okumak gerektiğini söylüyorsun." "Evet; çünkü küçük, çirkin ve güçsüz olduğunu bilen birine güzel, iri ve güçlü diye övgüler düzen kişi daha da nefret uyandırır, insanları kendinden uzaklaştırır." "Başka büyüler biliyor musun?"
οὐκ ἀλλὰ τοῖς ἐπʼ ἀρετῇ φιλοτιμουμένοις οὕτως ἐπῇδον. σχεδόν τι λέγεις τοιαῦτα χρῆναι ἑκάστῳ ἐπᾴδειν, οἷα μὴ νομιεῖ ἀκούων τὸν ἐπαινοῦντα καταγελῶντα λέγειν; οὕτω μὲν γὰρ ἐχθίων τʼ ἂν εἴη καὶ ἀπελαύνοι τοὺς ἀνθρώπους ἀφʼ ἑαυτοῦ, εἰ τὸν εἰδότα ὅτι μικρός τε καὶ αἰσχρὸς καὶ ἀσθενής ἐστιν ἐπαινοίη λέγων ὅτι καλός τε καὶ μέγας καὶ ἰσχυρός ἐστιν. ἄλλας δέ τινας οἶσθα ἐπῳδάς;
2.6.13"Hayır; ama Perikles'in pek çok büyü bildiğini, bunları şehre okuyarak şehrin kendisini sevmesini sağladığını duydum." "Ya Themistokles şehrin kendisini sevmesini nasıl sağladı?" "Zeus hakkı için, büyü okuyarak değil, şehrin boynuna muska gibi iyi bir şey asarak."
οὐκ ἀλλʼ ἤκουσα μὲν ὅτι Περικλῆς πολλὰς ἐπίσταιτο, ἃς ἐπᾴδων τῇ πόλει ἐποίει αὐτὴν φιλεῖν αὑτόν. Θεμιστοκλῆς δὲ πῶς ἐποίησε τὴν πόλιν φιλεῖν αὑτόν; μὰ Δίʼ οὐκ ἐπᾴδων, ἀλλὰ περιάψας τι ἀγαθὸν αὐτῇ.
2.6.14"Sokrates, bana öyle geliyor ki iyi bir dost edinmek istiyorsak kendimizin sözde ve işte iyi olması gerektiğini söylüyorsun." "Sen," dedi Sokrates, "insanın kötü olduğu hâlde de iyi dostlar edinebileceğini mi sanıyordun?"
δοκεῖς μοι λέγειν, ὦ Σώκρατες, ὡς, εἰ μέλλοιμεν ἀγαθόν τινα κτήσασθαι φίλον, αὐτοὺς ἡμᾶς ἀγαθοὺς δεῖ γενέσθαι λέγειν τε καὶ πράττειν. σὺ δʼ ᾤου, ἔφη ὁ Σωκράτης, οἷόν τʼ εἶναι καὶ πονηρὸν ὄντα χρηστοὺς φίλους κτήσασθαι;
2.6.15"Çünkü," dedi Kritoboulos, "değersiz hatiplerin iyi halk konuşmacılarına dost olduklarını, komutanlığa hiç yetkin olmayanların da çok usta komutanlarla arkadaşlık ettiklerini görüyordum."
ἑώρων γάρ, ἔφη ὁ Κριτόβουλος, ῥήτοράς τε φαύλους ἀγαθοῖς δημηγόροις φίλους ὄντας, καὶ στρατηγεῖν οὐχ ἱκανοὺς πάνυ στρατηγικοῖς ἀνδράσιν ἑταίρους.
2.6.16"Peki," dedi, "konuştuğumuz konuda da kendileri faydasız olduğu hâlde faydalı kişileri dost edinebilenler biliyor musun?" "Zeus hakkı için, bilmiyorum," dedi, "ama kötü olan birinin güzel ve iyi dostlar edinmesi imkânsızsa, şimdi merak ettiğim şu: İnsan kendisi güzel ve iyi olunca güzel ve iyi kişilere kolayca dost olabilir mi?"
ἆρʼ οὖν, ἔφη, καί, περὶ οὗ διαλεγόμεθα, οἶσθά τινας οἳ ἀνωφελεῖς ὄντες ὠφελίμους δύνανται φίλους ποιεῖσθαι; μὰ Δίʼ οὐ δῆτʼ, ἔφη· ἀλλʼ εἰ ἀδύνατόν ἐστι πονηρὸν ὄντα καλοὺς κἀγαθοὺς φίλους κτήσασθαι, ἐκεῖνο ἤδη μέλει μοι, εἰ ἔστιν αὐτὸν καλὸν κἀγαθὸν γενόμενον ἐξ ἑτοίμου τοῖς καλοῖς κἀγαθοῖς φίλον εἶναι.
2.6.17"Kafanı karıştıran şu, Kritoboulos: Güzel işler yapan ve çirkin işlerden uzak duran adamların bile çoğu zaman dost olacakları yerde birbirleriyle çekiştiklerini, hiçbir değeri olmayan insanlardan daha sert davrandıklarını görüyorsun."
ὃ ταράττει σε, ὦ Κριτόβουλε, ὅτι πολλάκις ἄνδρας καὶ ⟨τὰ⟩ καλὰ πράττοντας καὶ τῶν αἰσχρῶν ἀπεχομένους ὁρᾷς ἀντὶ τοῦ φίλους εἶναι στασιάζοντας ἀλλήλοις καὶ χαλεπώτερον χρωμένους τῶν μηδενὸς ἀξίων ἀνθρώπων.
2.6.18"Yalnız sıradan insanlar değil," dedi Kritoboulos, "güzel şeylere en çok özen gösteren, çirkin şeylere en az yanaşan şehirler bile çoğu zaman birbirleriyle savaş hâlindedir."
καὶ οὐ μόνον γʼ, ἔφη ὁ Κριτόβουλος, οἱ ἰδιῶται τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ πόλεις αἱ τῶν τε καλῶν μάλιστα ἐπιμελόμεναι καὶ τὰ αἰσχρὰ ἥκιστα προσιέμεναι πολλάκις πολεμικῶς ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας.
2.6.19"Bunları hesaba katınca dost edinme konusunda büsbütün umudumu yitiriyorum. Çünkü kötülerin birbirine dost olabildiğini görmüyorum: Nankör, kayıtsız, açgözlü, güvenilmez ya da nefsine hâkim olamayan insanlar nasıl dost olabilir ki? Kötüler bana her bakımdan birbirlerine dost olmaktan çok düşman olacak tabiatta görünüyor.
ἃ λογιζόμενος πάνυ ἀθύμως ἔχω πρὸς τὴν τῶν φίλων κτῆσιν· οὔτε γὰρ τοὺς πονηροὺς ὁρῶ φίλους ἀλλήλοις δυναμένους εἶναι· πῶς γὰρ ἂν ἢ ἀχάριστοι ἢ ἀμελεῖς ἢ πλεονέκται ἢ ἄπιστοι ἢ ἀκρατεῖς ἄνθρωποι δύναιντο φίλοι γενέσθαι; οἱ μὲν οὖν πονηροὶ πάντως ἔμοιγε δοκοῦσιν ἀλλήλοις ἐχθροὶ μᾶλλον ἢ φίλοι πεφυκέναι.
2.6.20"Öte yandan, senin de dediğin gibi, kötüler iyilerle de hiçbir zaman dostlukta birleşemez; çünkü kötülük yapanlar böyle şeylerden nefret edenlere nasıl dost olabilir? Eğer aretē'ye çalışanlar da şehirlerde birinci olmak için çekişiyor, birbirlerini kıskanıp birbirlerinden nefret ediyorlarsa, artık kimler dost olacak, hangi insanlarda iyi niyet ve güven bulunacak?"
ἀλλὰ μήν, ὥσπερ σὺ λέγεις, οὐδʼ ἂν τοῖς χρηστοῖς οἱ πονηροί ποτε συναρμόσειαν εἰς φιλίαν· πῶς γὰρ οἱ τὰ πονηρὰ ποιοῦντες τοῖς τὰ τοιαῦτα μισοῦσι φίλοι γένοιντʼ ἄν; εἰ δὲ δὴ καὶ οἱ ἀρετὴν ἀσκοῦντες στασιάζουσί τε περὶ τοῦ πρωτεύειν ἐν ταῖς πόλεσι καὶ φθονοῦντες ἑαυτοῖς μισοῦσιν ἀλλήλους, τίνες ἔτι φίλοι ἔσονται καὶ ἐν τίσιν ἀνθρώποις εὔνοια καὶ πίστις ἔσται;
2.6.21"Ama Kritoboulos," dedi Sokrates, "bu iş biraz karmaşık. İnsanların tabiatında dostluğa yatkın yanlar var: Birbirlerine muhtaçtırlar, birbirlerine acırlar, birlikte çalışarak birbirlerine fayda sağlarlar ve bunu anladıkları için birbirlerine minnet duyarlar. Düşmanlığa yatkın yanlar da var: Aynı şeyleri güzel ve hoş saydıkları için onlar uğruna kavga ederler, ayrı düşünüp birbirlerine karşı çıkarlar. Çekişme de öfke de düşmanlık doğurur; fazlasını kapma tutkusu husumet getirir, kıskançlık da nefret.
ἀλλʼ ἔχει μέν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ποικίλως πως ταῦτα, ὦ Κριτόβουλε. φύσει γὰρ ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι τὰ μὲν φιλικά· δέονταί τε γὰρ ἀλλήλων καὶ ἐλεοῦσι καὶ συνεργοῦντες ὠφελοῦσι καὶ τοῦτο συνιέντες χάριν ἔχουσιν ἀλλήλοις· τὰ δὲ πολεμικά· τά τε γὰρ αὐτὰ καλὰ καὶ ἡδέα νομίζοντες ὑπὲρ τούτων μάχονται καὶ διχογνωμονοῦντες ἐναντιοῦνται· πολεμικὸν δὲ καὶ ἔρις καὶ ὀργή· καὶ δυσμενὲς μὲν ὁ τοῦ πλεονεκτεῖν ἔρως, μισητὸν δὲ ὁ φθόνος.
2.6.22"Yine de dostluk bütün bunların arasından sızıp güzel ve iyi insanları birbirine bağlar. Çünkü bunlar aretē sayesinde savaşarak her şeye hâkim olmaktansa zahmetsizce ölçülü bir şeye sahip olmayı tercih ederler; aç ve susuz olsalar da yiyeceklerini ve içeceklerini gönül rahatlığıyla paylaşabilirler; gençlik çağındakilerin güzelliğinden hoşlansalar da kendilerini tutabilir, üzmemeleri gerekenleri üzmezler.
ἀλλʼ ὅμως διὰ τούτων πάντων ἡ φιλία διαδυομένη συνάπτει τοὺς καλούς τε κἀγαθούς. διὰ γὰρ τὴν ἀρετὴν αἱροῦνται μὲν ἄνευ πόνου τὰ μέτρια κεκτῆσθαι μᾶλλον ἢ διὰ πολέμου πάντων κυριεύειν, καὶ δύνανται πεινῶντες καὶ διψῶντες ἀλύπως σίτου καὶ ποτοῦ κοινωνεῖν καὶ τοῖς τῶν ὡραίων ἀφροδισίοις ἡδόμενοι καρτερεῖν, ὥστε μὴ λυπεῖν οὓς μὴ προσήκει·
2.6.23"Paradan da yalnız fazlasını kapmaktan geri durarak kanuna uygun şekilde pay almakla kalmaz, birbirlerine yardım da edebilirler. Anlaşmazlıklarını da yalnız kimseyi üzmeden değil, birbirlerinin yararına çözebilir, öfkenin pişman olacakları bir noktaya varmasını önleyebilirler. Kıskançlığı ise büsbütün ortadan kaldırırlar; çünkü kendi iyiliklerini dostlarının malı gibi onlara sunar, dostlarınınkileri de kendilerinin sayarlar.
δύνανται δὲ καὶ χρημάτων οὐ μόνον τοῦ πλεονεκτεῖν ἀπεχόμενοι νομίμως κοινωνεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐπαρκεῖν ἀλλήλοις· δύνανται δὲ καὶ τὴν ἔριν οὐ μόνον ἀλύπως, ἀλλὰ καὶ συμφερόντως ἀλλήλοις διατίθεσθαι καὶ τὴν ὀργὴν κωλύειν εἰς τὸ μεταμελησόμενον προϊέναι· τὸν δὲ φθόνον παντάπασιν ἀφαιροῦσι, τὰ μὲν ἑαυτῶν ἀγαθὰ τοῖς φίλοις οἰκεῖα παρέχοντες, τὰ δὲ τῶν φίλων ἑαυτῶν νομίζοντες.
2.6.24"Öyleyse güzel ve iyi insanların şehirdeki onurlu görevlerde de birbirlerine zararsız, hatta faydalı ortaklar olması nasıl beklenmez? Şehirde onur kazanmayı ve yönetici olmayı para çalma, insanlara zor kullanma ve zevk içinde yaşama imkânı bulmak için arzulayanlar adil olmayan, kötü insanlardır ve başkasıyla uyuşamazlar.
πῶς οὖν οὐκ εἰκὸς τοὺς καλοὺς κἀγαθοὺς καὶ τῶν πολιτικῶν τιμῶν μὴ μόνον ἀβλαβεῖς, ἀλλὰ καὶ ὠφελίμους ἀλλήλοις κοινωνοὺς εἶναι; οἱ μὲν γὰρ ἐπιθυμοῦντες ἐν ταῖς πόλεσι τιμᾶσθαί τε καὶ ἄρχειν, ἵνα ἐξουσίαν ἔχωσι χρήματά τε κλέπτειν καὶ ἀνθρώπους βιάζεσθαι καὶ ἡδυπαθεῖν, ἄδικοί τε καὶ πονηροὶ ἂν εἶεν καὶ ἀδύνατοι ἄλλῳ συναρμόσαι.
2.6.25"Ama biri hem kendisi haksızlığa uğramamak hem de dostlarına haklı davalarında yardım edebilmek için şehirde onur kazanmak isteyip, yönetici olunca da memleketine bir iyilik yapmaya çalışıyorsa, böyle biri kendisi gibi başka biriyle neden uyuşamasın? Güzel ve iyi insanlarla birlikte dostlarına daha mı az faydalı olabilecek? Yoksa güzel ve iyi insanlar iş arkadaşı oldu diye şehre iyilik etmekte daha mı aciz kalacak?
εἰ δέ τις ἐν πόλει τιμᾶσθαι βουλόμενος, ὅπως αὐτός τε μὴ ἀδικῆται καὶ τοῖς φίλοις τὰ δίκαια βοηθεῖν δύνηται, καὶ ἄρξας ἀγαθόν τι ποιεῖν τὴν πατρίδα πειρᾶται, διὰ τί ὁ τοιοῦτος ἄλλῳ τοιούτῳ οὐκ ἂν δύναιτο συναρμόσαι; πότερον τοὺς φίλους ὠφελεῖν μετὰ τῶν καλῶν κἀγαθῶν ἧττον δυνήσεται; ἢ τὴν πόλιν εὐεργετεῖν ἀδυνατώτερος ἔσται καλοὺς κἀγαθοὺς ἔχων συνεργούς;
2.6.26"Beden yarışmalarında bile belli ki, en güçlülerin anlaşıp zayıflara karşı birlikte çıkması serbest olsaydı, bütün yarışmaları onlar kazanır, bütün ödülleri onlar alırdı. Orada buna izin verilmez; ama güzel ve iyi insanların en üstün olduğu şehir işlerinde kimse kimsenin dilediğiyle birlikte şehre iyilik etmesine engel olmaz. O hâlde en iyi dostları edinip onları rakip değil, işlerine ortak ve yardımcı yaparak şehir işlerine katılmak nasıl kârlı olmaz?
ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς γυμνικοῖς ἀγῶσι δῆλόν ἐστιν, ὅτι, εἰ ἐξῆν τοῖς κρατίστοις συνθεμένους ἐπὶ τοὺς χείρους ἰέναι, πάντας ἂν τοὺς ἀγῶνας οὗτοι ἐνίκων καὶ πάντα τὰ ἆθλα οὗτοι ἐλάμβανον. ἐπεὶ οὖν ἐκεῖ μὲν οὐκ ἐῶσι τοῦτο ποιεῖν, ἐν δὲ τοῖς πολιτικοῖς, ἐν οἷς οἱ καλοὶ κἀγαθοὶ κρατιστεύουσιν, οὐδεὶς κωλύει μεθʼ οὗ ἄν τις βούληται τὴν πόλιν εὐεργετεῖν, πῶς οὐ λυσιτελεῖ τοὺς βελτίστους φίλους κτησάμενον πολιτεύεσθαι, τούτοις κοινωνοῖς καὶ συνεργοῖς τῶν πράξεων μᾶλλον ἢ ἀνταγωνισταῖς χρώμενον;
2.6.27"Şu da belli: Biri biriyle savaşacak olursa müttefiklere ihtiyaç duyar, hele karşısına güzel ve iyi insanları alıyorsa daha da çok müttefike. Müttefik olmaya razı olanlara da gönülden çaba göstersinler diye iyilik etmek gerekir; daha az sayıdaki en iyilere iyilik etmek, sayıca daha çok olan kötülere iyilik etmekten çok daha iyidir; çünkü kötüler iyilerden çok daha fazla iyiliğe muhtaçtır.
ἀλλὰ μὴν κἀκεῖνο δῆλον, ὅτι κἂν πολεμῇ τίς τινι, συμμάχων δεήσεται, καὶ τούτων πλειόνων, ἐὰν καλοῖς κἀγαθοῖς ἀντιτάττηται. καὶ μὴν οἱ συμμαχεῖν ἐθέλοντες εὖ ποιητέοι, ἵνα θέλωσι προθυμεῖσθαι· πολὺ δὲ κρεῖττον τοὺς βελτίστους ἐλάττονας εὖ ποιεῖν ἢ τοὺς χείρονας πλείονας ὄντας· οἱ γὰρ πονηροὶ πολὺ πλειόνων εὐεργεσιῶν ἢ οἱ χρηστοὶ δέονται.
2.6.28"Haydi Kritoboulos," dedi, "cesaretini topla, iyi olmaya çalış; öyle olunca da güzel ve iyi insanları avlamaya giriş. Belki güzel ve iyi insanların avında ben de sana biraz yardım edebilirim, çünkü aşka düşkün biriyim. Arzu duyduğum insanlara bütün varlığımla müthiş bir şekilde atılırım: Onları sevip karşılığında onlarca sevilmeye, onları özleyip karşılığında özlenmeye, onlarla birlikte olmayı arzulayıp karşılığında benimle birlikte olmayı arzulamalarına.
ἀλλὰ θαρρῶν, ἔφη, ὦ Κριτόβουλε, πειρῶ ἀγαθὸς γίγνεσθαι, καὶ τοιοῦτος γενόμενος θηρᾶν ἐπιχείρει τοὺς καλούς τε κἀγαθούς. ἴσως δʼ ἄν τί σοι κἀγὼ συλλαβεῖν εἰς τὴν τῶν καλῶν τε κἀγαθῶν θήραν ἔχοιμι διὰ τὸ ἐρωτικὸς εἶναι· δεινῶς γάρ, ὧν ἂν ἐπιθυμήσω ἀνθρώπων, ὅλος ὥρμημαι ἐπὶ τὸ φιλῶν τε αὐτοὺς ἀντιφιλεῖσθαι ὑπʼ αὐτῶν καὶ ποθῶν ἀντιποθεῖσθαι, καὶ ἐπιθυμῶν συνεῖναι καὶ ἀντεπιθυμεῖσθαι τῆς συνουσίας.
2.6.29"Görüyorum ki sen de birileriyle dostluk kurmak istediğinde bunlara ihtiyaç duyacaksın. O hâlde kimlerle dost olmak istiyorsan benden saklama; çünkü hoşuma gidenin hoşuna gitmeye özen gösterdiğim için insan avında tecrübesiz olmadığımı sanıyorum."
ὁρῶ δὲ καὶ σοὶ τούτων δεῆσον, ὅταν ἐπιθυμήσῃς φιλίαν πρός τινας ποιεῖσθαι· μὴ οὖν ἀποκρύπτου με οἷς ἂν βούλῃ φίλος γενέσθαι· διὰ γὰρ τὸ ἐπιμελεῖσθαι τοῦ ἀρέσαι τῷ ἀρέσκοντί μοι οὐκ ἀπείρως οἶμαι ἔχειν πρὸς θήραν ἀνθρώπων.
2.6.30Kritoboulos, "Doğrusu Sokrates," dedi, "ben de bu dersleri çoktandır arzuluyorum; hele aynı epistēmē hem psykhē'leri iyi olanlar hem de bedenleri güzel olanlar için işe yarayacaksa."
καὶ ὁ Κριτόβουλος ἔφη· καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, τούτων ἐγὼ τῶν μαθημάτων πάλαι ἐπιθυμῶ ἄλλως τε καὶ εἰ ἐξαρκέσει μοι ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη ἐπὶ τοὺς ἀγαθοὺς τὰς ψυχὰς καὶ ἐπὶ τοὺς καλοὺς τὰ σώματα.
2.6.31Sokrates, "Ama Kritoboulos," dedi, "benim epistēmē'mde güzellere el uzatıp onları kalmaya razı etmek yok. İnsanların Skylla'dan kaçmasının sebebinin de onlara el uzatması olduğuna inanıyorum; Sirenler ise kimseye el uzatmayıp herkese uzaktan şarkı okudukları için herkesin kaldığını ve onları dinleyerek büyülendiğini söylerler."
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· ἀλλʼ, ὦ Κριτόβουλε, οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἐμῇ ἐπιστήμῃ τὸ τὰς χεῖρας προσφέροντα ποιεῖν ὑπομένειν τοὺς καλούς. πέπεισμαι δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Σκύλλης διὰ τοῦτο φεύγειν τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι τὰς χεῖρας αὐτοῖς προσέφερε· τὰς δέ γε Σειρῆνας, ὅτι τὰς χεῖρας οὐδενὶ προσέφερον, ἀλλὰ πᾶσι πόρρωθεν ἐπῇδον, πάντας φασὶν ὑπομένειν καὶ ἀκούοντας αὐτῶν κηλεῖσθαι.
2.6.32Kritoboulos, "El uzatmayacağımı bilerek," dedi, "dost edinmek için iyi bir şey biliyorsan öğret." "Dudağını da dudağa değdirmeyecek misin?" dedi Sokrates. "Merak etme," dedi Kritoboulos, "güzel değilse kimsenin dudağına dudağımı değdirmem." "İşte daha başta, Kritoboulos," dedi, "işine yarayanın tam tersini söyledin. Güzeller böyle şeylere katlanmaz; çirkinler ise psykhē'lerinden ötürü güzel diye anıldıklarını düşünüp bunu seve seve kabul ederler."
καὶ ὁ Κριτόβουλος ἔφη· ὡς οὐ προσοίσοντος τὰς χεῖρας, εἴ τι ἔχεις ἀγαθὸν εἰς φίλων κτῆσιν, δίδασκε. οὐδὲ τὸ στόμα οὖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, πρὸς τὸ στόμα προσοίσεις; θάρρει, ἔφη ὁ Κριτόβουλος· οὐδὲ γὰρ τὸ στόμα πρὸς τὸ στόμα προσοίσω οὐδενί, ἐὰν μὴ καλὸς ᾖ. εὐθύς, ἔφη, σύγε, ὦ Κριτόβουλε, τοὐναντίον τοῦ συμφέροντος εἴρηκας. οἱ μὲν γὰρ καλοὶ τὰ τοιαῦτα οὐχ ὑπομένουσιν· οἱ δὲ αἰσχροὶ καὶ ἡδέως προσίενται, νομίζοντες διὰ τὴν ψυχὴν καλοὶ καλεῖσθαι.
2.6.33Kritoboulos, "O hâlde güzelleri öpeceğimi, iyileri ise öpücüklere boğacağımı bilerek," dedi, "çekinmeden dost avının usullerini öğret." Sokrates, "Peki Kritoboulos," dedi, "biriyle dost olmak istediğinde, onun yanında seni ele vermeme, ona hayran olduğunu ve dostu olmayı arzuladığını söylememe izin verecek misin?" "Ele ver," dedi Kritoboulos, "kendisini övenlerden nefret eden kimseyi tanımıyorum."
καὶ ὁ Κριτόβουλος ἔφη· ὡς τοὺς μὲν καλοὺς φιλήσοντός μου, τοὺς δʼ ἀγαθοὺς καταφιλήσοντος, θαρρῶν δίδασκε τῶν φίλων τὰ θηρατικά. καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· ὅταν οὖν, ὦ Κριτόβουλε, φίλος τινὶ βούλῃ γενέσθαι, ἐάσεις με κατειπεῖν σου πρὸς αὐτὸν ὅτι ἄγασαί τε αὐτοῦ καὶ ἐπιθυμεῖς φίλος αὐτοῦ εἶναι; κατηγόρει, ἔφη ὁ Κριτόβουλος· οὐδένα γὰρ οἶδα μισοῦντα τοὺς ἐπαινοῦντας.
2.6.34"Peki," dedi, "seni bir de, hayranlığından ötürü ona iyi niyet beslediğin için ele verirsem, sana iftira ediyormuşum gibi gelmez mi?" "Hayır; benim de içimde, bana iyi niyet beslediğini düşündüğüm kişilere karşı iyi niyet doğar."
ἐὰν δέ σου προσκατηγορήσω, ἔφη, ὅτι διὰ τὸ ἄγασθαι αὐτοῦ καὶ εὐνοϊκῶς ἔχεις πρὸς αὐτόν, ἆρα μὴ διαβάλλεσθαι δόξεις ὑπʼ ἐμοῦ; ἀλλὰ καὶ αὐτῷ μοι, ἔφη, ἐγγίγνεται εὔνοια πρὸς οὓς ἂν ὑπολάβω εὐνοϊκῶς ἔχειν πρὸς ἐμέ.
2.6.35"O hâlde," dedi Sokrates, "dost edinmek istediğin kişilere senin hakkında bunları söyleyebileceğim. Bana bir de şunları söyleme izni verirsen: Dostlarına özen gösterdiğini, hiçbir şeye iyi dostlara sevindiğin kadar sevinmediğini, dostlarının güzel işleriyle kendi işlerinden daha az övünmediğini, dostlarının iyilikleriyle de kendi iyiliklerinden daha az sevinmediğini, bunların dostlarının başına gelmesi için yol bulmaktan yorulmadığını ve bir adamın aretē'sinin dostlarını iyilikte, düşmanlarını kötülükte geçmek olduğunu anladığını; o zaman iyi dostların avında sana pek elverişli bir av arkadaşı olacağımı sanıyorum."
ταῦτα μὲν δή, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐξέσται μοι λέγειν περὶ σοῦ πρὸς οὓς ἂν βούλῃ φίλους ποιήσασθαι· ἐὰν δέ μοι ἔτι ἐξουσίαν δῷς λέγειν περὶ σοῦ ὅτι ἐπιμελής τε τῶν φίλων εἶ καὶ οὐδενὶ οὕτω χαίρεις ὡς φίλοις ἀγαθοῖς, καὶ ἐπί τε τοῖς καλοῖς ἔργοις τῶν φίλων ἀγάλλῃ οὐχ ἧττον ἢ ἐπὶ τοῖς ἑαυτοῦ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς τῶν φίλων χαίρεις οὐδὲν ἧττον ἢ ἐπὶ τοῖς ἑαυτοῦ, ὅπως τε ταῦτα γίγνηται τοῖς φίλοις οὐκ ἀποκάμνεις μηχανώμενος, καὶ ὅτι ἔγνωκας ἀνδρὸς ἀρετὴν εἶναι νικᾶν τοὺς μὲν φίλους εὖ ποιοῦντα, τοὺς δʼ ἐχθροὺς κακῶς, πάνυ ἂν οἶμαί σοι ἐπιτήδειον εἶναί με σύνθηρον τῶν ἀγαθῶν φίλων.
2.6.36"Bunu bana neden söylüyorsun," dedi Kritoboulos, "sanki benim hakkımda dilediğini söylemek senin elinde değilmiş gibi?" "Zeus hakkı için, değil; hiç değilse bir keresinde Aspasia'dan duyduğuma göre. İyi çöpçatanların, iyi yanları doğrusuyla haber verdiklerinde insanları evliliğe bağlamakta usta olduklarını, yalan söyleyerek övmeye ise yanaşmadıklarını söylemişti; çünkü aldatılanlar hem birbirlerinden hem de çöpçatandan nefret edermiş. Ben de bunun doğru olduğuna inandığım için, seni överken doğru olmayan hiçbir şey söylemeye hakkım olmadığını düşünüyorum."
τί οὖν, ἔφη ὁ Κριτόβουλος, ἐμοὶ τοῦτο λέγεις, ὥσπερ οὐκ ἐπὶ σοὶ ὂν ὅ τι ἂν βούλῃ περὶ ἐμοῦ λέγειν; μὰ Δίʼ οὐχ ὥς ποτε ἐγὼ Ἀσπασίας ἤκουσα· ἔφη γὰρ τὰς ἀγαθὰς προμνηστρίδας μετὰ μὲν ἀληθείας τἀγαθὰ διαγγελλούσας δεινὰς εἶναι συνάγειν ἀνθρώπους εἰς κηδείαν, ψευδομένας δʼ οὐκ ἐθέλειν ἐπαινεῖν· τοὺς γὰρ ἐξαπατηθέντας ἅμα μισεῖν ἀλλήλους τε καὶ τὴν προμνησαμένην. ἃ δὴ καὶ ἐγὼ πεισθεὶς ὀρθῶς ἔχειν ἡγοῦμαι οὐκ ἐξεῖναί μοι περὶ σοῦ λέγειν ἐπαινοῦντι οὐδὲν ὅ τι ἂν μὴ ἀληθεύω.
2.6.37"Demek ki sen bana öyle bir dostsun, Sokrates," dedi Kritoboulos, "ki dost edinmeye yarayan bir yanım varsa bana yardım edersin, yoksa benim yararıma bir şey uydurup söylemek istemezsin." "Sence hangisiyle sana daha çok fayda sağlarım, Kritoboulos," dedi Sokrates, "seni yalan yere överek mi, yoksa iyi bir adam olmaya çalışman için seni ikna ederek mi?
σὺ μὲν ἄρα, ἔφη ὁ Κριτόβουλος, τοιοῦτός μοι φίλος εἶ, ὦ Σώκρατες, οἷος, ἂν μέν τι αὐτὸς ἔχω ἐπιτήδειον εἰς τὸ φίλους κτήσασθαι, συλλαμβάνειν μοι· εἰ δὲ μή, οὐκ ἂν ἐθέλοις πλάσας τι εἰπεῖν ἐπὶ τῇ ἐμῇ ὠφελείᾳ. πότερα δʼ ἄν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὦ Κριτόβουλε, δοκῶ σοι μᾶλλον ὠφελεῖν σε τὰ ψευδῆ ἐπαινῶν ἢ πείθων πειρᾶσθαί σε ἀγαθὸν ἄνδρα γενέσθαι;
2.6.38"Bu sana böyle açık gelmiyorsa şuradan bak: Seni bir gemi sahibine dost etmek isteyip ona yalan söylesem, iyi bir dümenci olduğunu söyleyip övsem, o da bana inanıp dümen kullanmasını bilmeyen sana gemisini emanet etse, hem kendini hem gemiyi batırmayacağına dair bir umudun olur mu? Ya da yalan söyleyerek bütün şehri, komutanlıktan, yargıçlıktan ve devlet işlerinden anlayan biri olarak kendini sana emanet etmeye ikna etsem, senin elinde hem senin hem de şehrin başına neler gelir sanıyorsun? Ya da vatandaşlardan bazılarını tek tek, ev idaresinden anlayan ve özenli biri olduğun yalanıyla işlerini sana emanet etmeye ikna etsem, sınandığında hem zararlı olmaz hem de gülünç duruma düşmez misin?
εἰ δὲ μὴ φανερὸν οὕτω σοι, ἐκ τῶνδε σκέψαι· εἰ γάρ σε βουλόμενος φίλον ποιῆσαι ναυκλήρῳ ψευδόμενος ἐπαινοίην, φάσκων ἀγαθὸν εἶναι κυβερνήτην, ὁ δέ μοι πεισθεὶς ἐπιτρέψειέ σοι τὴν ναῦν μὴ ἐπισταμένῳ κυβερνᾶν, ἔχεις τινὰ ἐλπίδα μὴ ἂν σαυτόν τε καὶ τὴν ναῦν ἀπολέσαι; ἢ εἴ σοι πείσαιμι κοινῇ τὴν πόλιν ψευδόμενος, ὡς ἂν στρατηγικῷ τε καὶ δικαστικῷ καὶ πολιτικῷ, ἑαυτὴν ἐπιτρέψαι, τί ἂν οἴει σεαυτὸν καὶ τὴν πόλιν ὑπὸ σοῦ παθεῖν; ἢ εἴ τινας ἰδίᾳ τῶν πολιτῶν πείσαιμι ψευδόμενος, ὡς ὄντι οἰκονομικῷ τε καὶ ἐπιμελεῖ, τὰ ἑαυτῶν ἐπιτρέψαι, ἆρʼ οὐκ ἂν πεῖραν διδοὺς ἅμα τε βλαβερὸς εἴης καὶ καταγέλαστος φαίνοιο;
2.6.39"Ama Kritoboulos, en kestirme, en güvenli ve en güzel yol, hangi konuda iyi görünmek istiyorsan o konuda iyi olmaya da çalışmaktır. İnsanlar arasında aretē denen ne varsa, incelersen hepsinin öğrenmeyle ve alıştırmayla geliştiğini bulursun. Ben, Kritoboulos, bizim […] gerektiğini düşünüyorum; sen başka türlü düşünüyorsan, öğret." Kritoboulos, "Buna karşı çıkmaktan utanırım, Sokrates," dedi, "çünkü ne güzel ne de doğru bir şey söylemiş olurum."
ἀλλὰ συντομωτάτη τε καὶ ἀσφαλεστάτη καὶ καλλίστη ὁδός, ὦ Κριτόβουλε, ὅ τι ἂν βούλῃ δοκεῖν ἀγαθὸς εἶναι, τοῦτο καὶ γενέσθαι ἀγαθὸν πειρᾶσθαι· ὅσαι δʼ ἐν ἀνθρώποις ἀρεταὶ λέγονται, σκοπούμενος εὑρήσεις πάσας μαθήσει τε καὶ μελέτῃ αὐξανομένας. ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ Κριτόβουλε, οἶμαι δεῖν ἡμᾶς […] · εἰ δὲ σύ πως ἄλλως γιγνώσκεις, δίδασκε. καὶ ὁ Κριτόβουλος, ἀλλʼ αἰσχυνοίμην ἄν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀντιλέγων τούτοις· οὔτε γὰρ καλὰ οὔτε ἀληθῆ λέγοιμʼ ἄν.
2.7.17. Bölüm
Dostlarının sıkıntılarını da, bilgisizlikten doğanları akıl vererek, yoksulluktan doğanları ise elden geldiğince birbirlerine yardım etmeyi öğreterek gidermeye çalışırdı. Bu konuda da bildiklerimi anlatacağım. Bir keresinde Aristarkhos'u asık suratlı görünce, "Aristarkhos," dedi, "bir şeye canın sıkılıyor gibi. Yükü dostlarla paylaşmak gerekir; belki biz de seni biraz hafifletebiliriz."
καὶ μὴν τὰς ἀπορίας γε τῶν φίλων τὰς μὲν διʼ ἄγνοιαν ἐπειρᾶτο γνώμῃ ἀκεῖσθαι, τὰς δὲ διʼ ἔνδειαν διδάσκων κατὰ δύναμιν ἀλλήλοις ἐπαρκεῖν. ἐρῶ δὲ καὶ ἐν τούτοις ἃ σύνοιδα αὐτῷ. Ἀρίσταρχον γάρ ποτε ὁρῶν σκυθρωπῶς ἔχοντα, ἔοικας, ἔφη, ὦ Ἀρίσταρχε, βαρέως φέρειν τι. χρὴ δὲ τοῦ βάρους μεταδιδόναι τοῖς φίλοις· ἴσως γὰρ ἄν τί σε καὶ ἡμεῖς κουφίσαιμεν.
2.7.2Aristarkhos, "Doğrusu Sokrates," dedi, "büyük bir darlık içindeyim. Şehirde iç savaş çıkıp pek çok kişi Pire'ye kaçınca, geride kalan kız kardeşlerim, yeğenlerim ve kuzenlerim yanıma sığındılar; o kadar çoklar ki evde on dört hür insan var. Topraktan hiçbir şey alamıyoruz, çünkü orası düşmanın elinde; evlerden kira da alamıyoruz, çünkü şehirde nüfus azaldı. Eşyayı kimse satın almıyor; hiçbir yerden borç para bulmak da mümkün değil; bana kalırsa insan yolda arayarak daha önce para bulur da borç alarak bulamaz. Sokrates, yakınlarının mahvolmasına seyirci kalmak zor, ama böyle bir zamanda bu kadar kişiyi beslemek de imkânsız."
καὶ ὁ Ἀρίσταρχος, ἀλλὰ μήν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐν πολλῇ γέ εἰμι ἀπορίᾳ. ἐπεὶ γὰρ ἐστασίασεν ἡ πόλις, πολλῶν φυγόντων εἰς τὸν Πειραιᾶ, συνεληλύθασιν ὡς ἐμὲ καταλελειμμέναι ἀδελφαί τε καὶ ἀδελφιδαῖ καὶ ἀνεψιαὶ τοσαῦται ὥστʼ εἶναι ἐν τῇ οἰκίᾳ τέτταρας καὶ δέκα τοὺς ἐλευθέρους. λαμβάνομεν δὲ οὔτε ἐκ τῆς γῆς οὐδέν· οἱ γὰρ ἐναντίοι κρατοῦσιν αὐτῆς· οὔτʼ ἀπὸ τῶν οἰκιῶν· ὀλιγανθρωπία γὰρ ἐν τῷ ἄστει γέγονε. τὰ ἔπιπλα δὲ οὐδεὶς ὠνεῖται· οὐδὲ δανείσασθαι οὐδαμόθεν ἔστιν ἀργύριον, ἀλλὰ πρότερον ἄν τίς μοι δοκεῖ ἐν τῇ ὁδῷ ζητῶν εὑρεῖν ἢ δανειζόμενος λαβεῖν. χαλεπὸν μὲν οὖν ἐστιν, ὦ Σώκρατες, τοὺς οἰκείους περιορᾶν ἀπολλυμένους, ἀδύνατον δὲ τοσούτους τρέφειν ἐν τοιούτοις πράγμασιν.
2.7.3Bunu duyunca Sokrates, "Nasıl oluyor da," dedi, "Keramon pek çok kişi beslediği hâlde hem kendisine hem onlara geçimlerini sağlamakla kalmıyor, üstelik zengin olacak kadar da artırıyor, sen ise pek çok kişi beslediğin için geçim darlığından hepinizin mahvolacağından korkuyorsun?" "Zeus hakkı için," dedi, "çünkü o köle besliyor, ben hür insanlar."
ἀκούσας οὖν ταῦτα ὁ Σωκράτης, τί ποτέ ἐστιν, ἔφη, ὅτι Κεράμων μὲν πολλοὺς τρέφων οὐ μόνον ἑαυτῷ τε καὶ τούτοις τὰ ἐπιτήδεια δύναται παρέχειν, ἀλλὰ καὶ περιποιεῖται τοσαῦτα ὥστε καὶ πλουτεῖν, σὺ δὲ πολλοὺς τρέφων δέδοικας μὴ διʼ ἔνδειαν τῶν ἐπιτηδείων ἅπαντες ἀπόλησθε; ὅτι νὴ Δίʼ, ἔφη, ὁ μὲν δούλους τρέφει, ἐγὼ δʼ ἐλευθέρους.
2.7.4"Peki," dedi, "sence senin yanındaki hür insanlar mı daha iyidir, Keramon'un yanındaki köleler mi?" "Bence benim yanımdaki hür insanlar," dedi. "O hâlde onun daha kötülerle bolluk içinde olması, senin ise çok daha iyilere sahip olduğun hâlde darlık içinde olman ayıp değil mi?" "Zeus hakkı için, sebebi belli," dedi, "o zanaatkâr besliyor, benimkiler ise hür insan gibi yetiştirildi."
καὶ πότερον, ἔφη, τοὺς παρὰ σοὶ ἐλευθέρους οἴει βελτίους εἶναι ἢ τοὺς παρὰ Κεράμωνι δούλους; ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἔφη, τοὺς παρʼ ἐμοὶ ἐλευθέρους. οὐκοῦν, ἔφη, αἰσχρὸν τὸν μὲν ἀπὸ τῶν πονηροτέρων εὐπορεῖν, σὲ δὲ πολλῷ βελτίους ἔχοντα ἐν ἀπορίᾳ εἶναι; νὴ Δίʼ, ἔφη, ὁ μὲν γὰρ τεχνίτας τρέφει, ἐγὼ δʼ ἐλευθερίως πεπαιδευμένους.
2.7.5"Peki," dedi, "zanaatkâr, faydalı bir şey yapmayı bilen kişi değil mi?" "Elbette," dedi. "Arpa unu faydalı değil mi?" "Hem de çok." "Ya ekmek?" "O da öyle." "Ya erkek ve kadın mantoları, kısa entariler, pelerinler, tek omuzlu işçi gömlekleri?" "Bunların hepsi de çok faydalı," dedi. "Peki, senin yanındakiler bunların hiçbirini yapmayı bilmiyor mu?" "Bildiğim kadarıyla hepsini bilirler."
ἆρʼ οὖν, ἔφη, τεχνῖταί εἰσιν οἱ χρήσιμόν τι ποιεῖν ἐπιστάμενοι; μάλιστά γʼ, ἔφη. οὐκοῦν χρήσιμά γʼ ἄλφιτα; σφόδρα γε. τί δʼ ἄρτοι; οὐδὲν ἧττον. τί γάρ; ἔφη, ἱμάτιά τε ἀνδρεῖα καὶ γυναικεῖα καὶ χιτωνίσκοι καὶ χλαμύδες καὶ ἐξωμίδες; σφόδρα γʼ, ἔφη, καὶ πάντα ταῦτα χρήσιμα. ἔπειτα, ἔφη, οἱ παρὰ σοὶ τούτων οὐδὲν ἐπίστανται ποιεῖν; πάντα μὲν οὖν, ὡς ἐγᾦμαι.
2.7.6"Bilmiyor musun ki bunlardan yalnız birinden, arpa unu yapımından, Nausikydes yalnız kendini ve kölelerini değil, bunlara ek olarak bir sürü domuz ve sığırı da besliyor, üstelik şehre sık sık kamu hizmeti üstlenecek kadar da artırıyor? Kyrebos ekmek yapımından bütün evini geçindirip bolluk içinde yaşıyor, Kollytoslu Demeas pelerin yapımından, Menon yün manto yapımından, Megaralıların çoğu da işçi gömleği yapımından geçiniyor." "Zeus hakkı için," dedi, "ama bunlar barbar köleler satın alıp ellerinde tutuyor, uygun işleri yapmaya zorlayabiliyorlar; benimkiler ise hür insanlar, hem de akrabalarım."
εἶτʼ οὐκ οἶσθα ὅτι ἀφʼ ἑνὸς μὲν τούτων, ἀλφιτοποιίας, Ναυσικύδης οὐ μόνον ἑαυτόν τε καὶ τοὺς οἰκέτας τρέφει, ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ ὗς πολλὰς καὶ βοῦς, καὶ περιποιεῖται τοσαῦτα ὥστε καὶ τῇ πόλει πολλάκις λειτουργεῖν, ἀπὸ δὲ ἀρτοποιίας Κύρηβος τήν τε οἰκίαν πᾶσαν διατρέφει καὶ ζῇ δαψιλῶς, Δημέας δʼ ὁ Κολλυτεὺς ἀπὸ χλαμυδουργίας, Μένων δʼ ἀπὸ χλανιδοποιίας, Μεγαρέων δʼ οἱ πλεῖστοι ἀπὸ ἐξωμιδοποιίας διατρέφονται; νὴ Δίʼ, ἔφη, οὗτοι μὲν γὰρ ὠνούμενοι βαρβάρους ἀνθρώπους ἔχουσιν, ὥστʼ ἀναγκάζειν ἐργάζεσθαι ἃ καλῶς ἔχει, ἐγὼ δʼ ἐλευθέρους τε καὶ συγγενεῖς.
2.7.7"Peki," dedi, "hür insanlar ve akraban oldukları için yemek yiyip uyumaktan başka bir şey yapmamaları gerektiğini mi düşünüyorsun? Öteki hür insanlar arasında da böyle yaşayanların, hayat için faydalı bildikleri işlerle uğraşanlardan daha iyi geçindiğini mi görüyorsun, onları daha mı mesut sayıyorsun? Yoksa tembelliğin ve ihmalin insanlara bilmeleri gerekeni öğrenmekte, öğrendiklerini hatırlamakta, bedence sağlıklı ve güçlü olmakta, hayat için faydalı olanı edinip korumakta yararlı olduğunu, çalışmanın ve özenin ise hiçbir işe yaramadığını mı düşünüyorsun?
ἔπειτʼ, ἔφη, ὅτι ἐλεύθεροί τʼ εἰσὶ καὶ συγγενεῖς σοι, οἴει χρῆναι αὐτοὺς μηδὲν ἄλλο ποιεῖν ἢ ἐσθίειν καὶ καθεύδειν; πότερον καὶ τῶν ἄλλων ἐλευθέρων τοὺς οὕτω ζῶντας ἄμεινον διάγοντας ὁρᾷς καὶ μᾶλλον εὐδαιμονίζεις ἢ τούς, ἃ ἐπίστανται χρήσιμα πρὸς τὸν βίον, τούτων ἐπιμελομένους; ἢ τὴν μὲν ἀργίαν καὶ τὴν ἀμέλειαν αἰσθάνῃ τοῖς ἀνθρώποις πρός τε τὸ μαθεῖν, ἃ προσήκει ἐπίστασθαι, καὶ πρὸς τὸ μνημονεύειν, ἃ ἂν μάθωσι, καὶ πρὸς τὸ ὑγιαίνειν τε καὶ ἰσχύειν τοῖς σώμασι καὶ πρὸς τὸ κτήσασθαί τε καὶ σῴζειν τὰ χρήσιμα πρὸς τὸν βίον ὠφέλιμα ὄντα, τὴν δʼ ἐργασίαν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν οὐδὲν χρήσιμα;
2.7.8"Bildiklerini söylediğin şeyleri, hayat için faydalı olmadıklarını ve onlardan hiçbirini yapmayacaklarını düşünerek mi öğrendiler, yoksa tam tersine bunlarla uğraşıp onlardan fayda göreceklerini düşünerek mi? İnsanlar hangi durumda daha itidalli olur, boş otururken mi, faydalı işlerle uğraşırken mi? Hangi durumda daha adil olurlar, çalışırlarsa mı, yoksa boş oturup geçimlerini nasıl sağlayacaklarını kara kara düşünürlerse mi?
ἔμαθον δέ, ἃ φὴς αὐτὰς ἐπίστασθαι, πότερον ὡς οὔτε χρήσιμα ὄντα πρὸς τὸν βίον οὔτε ποιήσουσαι αὐτῶν οὐδέν, ἢ τοὐναντίον ὡς καὶ ἐπιμελησόμεναι τούτων καὶ ὠφελησόμεναι ἀπʼ αὐτῶν; ποτέρως γὰρ ἂν μᾶλλον ἄνθρωποι σωφρονοῖεν, ἀργοῦντες ἢ τῶν χρησίμων ἐπιμελόμενοι; ποτέρως δʼ ἂν δικαιότεροι εἶεν, εἰ ἐργάζοιντο ἢ εἰ ἀργοῦντες βουλεύοιντο περὶ τῶν ἐπιτηδείων;
2.7.9"Sanırım şu anda ne sen onları seviyorsun ne de onlar seni: Sen onları başına yük sayıyorsun, onlar da kendilerinden bıktığını görüyorlar. Bu yüzden düşmanlığın büyümesi, önceki minnetin de azalması tehlikesi var. Ama bir işle meşgul olmalarını sağlarsan, sen onların sana faydalı olduğunu görüp onları seversin, onlar da senin kendilerinden memnun olduğunu fark edip seni severler; geçmişteki iyilikleri daha hoşça hatırlayıp onların doğurduğu minneti artırırsınız, böylece birbirinize karşı daha dostça ve daha yakın olursunuz.
ἀλλὰ καὶ νῦν μέν, ὡς ἐγᾦμαι, οὔτε σὺ ἐκείνας φιλεῖς οὔτʼ ἐκεῖναι σέ, σὺ μὲν ἡγούμενος αὐτὰς ἐπιζημίους εἶναι σεαυτῷ, ἐκεῖναι δὲ σὲ ὁρῶσαι ἀχθόμενον ἐφʼ ἑαυταῖς· ἐκ δὲ τούτων κίνδυνος μείζω τε ἀπέχθειαν γίγνεσθαι καὶ τὴν προγεγονυῖαν χάριν μειοῦσθαι. ἐὰν δὲ προστατήσῃς ὅπως ἐνεργοὶ ὦσι, σὺ μὲν ἐκείνας φιλήσεις, ὁρῶν ὠφελίμους σεαυτῷ οὔσας, ἐκεῖναι δὲ σὲ ἀγαπήσουσιν, αἰσθόμεναι χαίροντά σε αὐταῖς, τῶν δὲ προγεγονυιῶν εὐεργεσιῶν ἥδιον μεμνημένοι τὴν ἀπʼ ἐκείνων χάριν αὐξήσετε, καὶ ἐκ τούτων φιλικώτερόν τε καὶ οἰκειότερον ἀλλήλοις ἕξετε.
2.7.10"Eğer çirkin bir iş yapacak olsalardı, bunun yerine ölümü tercih etmek gerekirdi. Ama anlaşılan, bir kadına en güzel ve en yakışır görünen işleri biliyorlar; herkes de bildiği işi en kolay, en çabuk, en güzel ve en hoş şekilde yapar. O hâlde," dedi, "onlara hem senin hem de onların yararına olacak bu işi önermekten çekinme; büyük ihtimalle seve seve kabul ederler."
εἰ μὲν τοίνυν αἰσχρόν τι ἔμελλον ἐργάσασθαι, θάνατον ἀντʼ αὐτοῦ προαιρετέον ἦν· νῦν δὲ ἃ μὲν δοκεῖ κάλλιστα καὶ πρεπωδέστατα γυναικὶ εἶναι ἐπίστανται, ὡς ἔοικε· πάντες δὲ ἃ ἐπίστανται ῥᾷστά τε καὶ τάχιστα καὶ κάλλιστα καὶ ἥδιστα ἐργάζονται. μὴ οὖν ὄκνει, ἔφη, ταῦτα εἰσηγεῖσθαι αὐταῖς ἃ σοί τε λυσιτελήσει κἀκείναις·
2.7.11"Tanrılar hakkı için, Sokrates," dedi Aristarkhos, "o kadar güzel söylüyorsun ki daha önce, aldığımı harcayınca geri ödeyemeyeceğimi bildiğim için borç almaya yanaşmıyordum; ama şimdi işe sermaye olsun diye borç almaya razı olacağım sanırım."
καί, ὡς εἰκός, ἡδέως ὑπακούσονται. ἀλλὰ νὴ τοὺς θεούς, ἔφη ὁ Ἀρίσταρχος, οὕτω μοι δοκεῖς καλῶς λέγειν, ὦ Σώκρατες, ὥστε πρόσθεν μὲν οὐ προσιέμην δανείσασθαι, εἰδὼς ὅτι ἀναλώσας ὃ ἂν λάβω οὐχ ἕξω ἀποδοῦναι, νῦν δέ μοι δοκῶ εἰς ἔργων ἀφορμὴν ὑπομενεῖν αὐτὸ ποιῆσαι.
2.7.12Bunun üzerine sermaye bulundu, yün satın alındı. Kadınlar çalışırken öğle yemeğini, iş bitince akşam yemeğini yerlerdi; asık suratlı olacakları yerde neşeliydiler. Birbirlerine yan gözle bakacakları yerde hoşnutlukla bakarlardı; kadınlar onu koruyucuları olarak sever, o da onları faydalı oldukları için severdi. Sonunda Aristarkhos Sokrates'e gelip sevinçle bunları anlattı; bir de kadınların, evde çalışmadan yiyen tek kişinin kendisi olduğu için onu ayıpladıklarını söyledi.
ἐκ τούτων δὲ ἐπορίσθη μὲν ἀφορμή, ἐωνήθη δὲ ἔρια· καὶ ἐργαζόμεναι μὲν ἠρίστων, ἐργασάμεναι δὲ ἐδείπνουν, ἱλαραὶ δὲ ἀντὶ σκυθρωπῶν ἦσαν· καὶ ἀντὶ ὑφορωμένων ἑαυτοὺς ἡδέως ἀλλήλους ἑώρων, καὶ αἱ μὲν ὡς κηδεμόνα ἐφίλουν, ὁ δὲ ὡς ὠφελίμους ἠγάπα. τέλος δὲ ἐλθὼν πρὸς τὸν Σωκράτην χαίρων διηγεῖτο ταῦτά τε καὶ ὅτι αἰτιῶνται αὐτὸν μόνον τῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ ἀργὸν ἐσθίειν.
2.7.13Sokrates, "Onlara köpeğin hikâyesini anlatmıyor musun peki?" dedi. "Derler ki hayvanlar konuşabildiği zamanlarda koyun efendisine şöyle demiş: 'Tuhaf bir iş yapıyorsun: Sana yün, kuzu ve peynir veren bizlere topraktan kendimiz bulduğumuzdan başka hiçbir şey vermiyorsun da, sana bunlardan hiçbirini vermeyen köpeğe kendi yediğin yemekten pay veriyorsun.'
καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· εἶτα οὐ λέγεις αὐταῖς τὸν τοῦ κυνὸς λόγον; φασὶ γάρ, ὅτε φωνήεντα ἦν τὰ ζῷα, τὴν οἶν πρὸς τὸν δεσπότην εἰπεῖν· θαυμαστὸν ποιεῖς, ὃς ἡμῖν μὲν ταῖς καὶ ἔριά σοι καὶ ἄρνας καὶ τυρὸν παρεχούσαις οὐδὲν δίδως ὅ τι ἂν μὴ ἐκ τῆς γῆς λάβωμεν, τῷ δὲ κυνί, ὃς οὐδὲν τοιοῦτόν σοι παρέχει, μεταδίδως οὗπερ αὐτὸς ἔχεις σίτου.
2.7.14"Köpek bunu duyunca şöyle demiş: 'Zeus hakkı için, öyle; çünkü sizi insanlar çalmasın, kurtlar kapmasın diye koruyan benim. Ben sizi beklemesem, öldürülme korkusuyla otlayamazdınız bile.' Bunun üzerine koyunların da köpeğin üstün tutulmasına razı oldukları söylenir. Sen de onlara köpek yerinde bir bekçi ve koruyucu olduğunu, senin sayende kimseden haksızlık görmeden, güven içinde ve hoşça çalışarak yaşadıklarını söyle."
τὸν κύνα οὖν ἀκούσαντα εἰπεῖν· ναὶ μὰ Δίʼ· ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ καὶ ὑμᾶς αὐτὰς σῴζων ὥστε μήτε ὑπʼ ἀνθρώπων κλέπτεσθαι μήτε ὑπὸ λύκων ἁρπάζεσθαι· ἐπεὶ ὑμεῖς γε, εἰ μὴ ἐγὼ προφυλάττοιμι ὑμᾶς, οὐδʼ ἂν νέμεσθαι δύναισθε, φοβούμεναι μὴ ἀπόλησθε. οὕτω δὴ λέγεται καὶ τὰ πρόβατα συγχωρῆσαι τὸν κύνα προτιμᾶσθαι. καὶ σὺ οὖν ἐκείναις λέγε ὅτι ἀντὶ κυνὸς εἶ φύλαξ καὶ ἐπιμελητής, καὶ διὰ σὲ οὐδʼ ὑφʼ ἑνὸς ἀδικούμεναι ἀσφαλῶς τε καὶ ἡδέως ἐργαζόμεναι ζῶσιν.
2.8.18. Bölüm
Bir başka sefer uzun zamandır görmediği eski bir arkadaşına rastlayınca, "Nereden çıkageldin, Eutheros?" dedi. "Savaşın sonuna doğru yurt dışından döndüm, Sokrates," dedi, "şimdi ise buradan, şehirden geliyorum. Yurt dışındaki mülklerimiz elimizden alındığı, babam da Attika'da bana hiçbir şey bırakmadığı için artık burada yaşayıp geçimimi bedenimle çalışarak sağlamak zorundayım. Bu bana birine muhtaç olmaktan daha iyi geliyor; hele borç alabilmek için karşılık gösterecek hiçbir şeyim yokken."
ἄλλον δέ ποτε ἀρχαῖον ἑταῖρον διὰ χρόνου ἰδών, πόθεν, ἔφη, Εὔθηρε, φαίνῃ; ὑπὸ μὲν τὴν κατάλυσιν τοῦ πολέμου, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐκ τῆς ἀποδημίας, νυνὶ μέντοι αὐτόθεν. ἐπειδὴ γὰρ ἀφῃρέθημεν τὰ ἐν τῇ ὑπερορίᾳ κτήματα, ἐν δὲ τῇ Ἀττικῇ ὁ πατήρ μοι οὐδὲν κατέλιπεν, ἀναγκάζομαι νῦν ἐπιδημήσας τῷ σώματι ἐργαζόμενος τὰ ἐπιτήδεια πορίζεσθαι. δοκεῖ δέ μοι τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἢ δεῖσθαί τινος ἀνθρώπων, ἄλλως τε καὶ μηδὲν ἔχοντα ἐφʼ ὅτῳ ἂν δανειζοίμην.
2.8.2"Peki," dedi, "bedeninin ücretle geçimini sağlamaya daha ne kadar yeteceğini sanıyorsun?" "Zeus hakkı için," dedi, "pek uzun değil." "Üstelik yaşlanınca, belli ki masrafın olacak, ama kimse sana bedenle yapılan işler için ücret vermek istemeyecek."
καὶ πόσον χρόνον οἴει σοι, ἔφη, τὸ σῶμα ἱκανὸν εἶναι μισθοῦ τὰ ἐπιτήδεια ἐργάζεσθαι; μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐ πολὺν χρόνον. καὶ μήν, ἔφη, ὅταν γε πρεσβύτερος γένῃ, δῆλον ὅτι δαπάνης μὲν δεήσῃ, μισθὸν δὲ οὐδείς σοι θελήσει τῶν τοῦ σώματος ἔργων διδόναι.
2.8.3"Doğru söylüyorsun," dedi. "O hâlde," dedi, "hemen şimdiden yaşlanınca da işini görecek türden işlere girişmen daha iyi olur: Daha çok parası olup işlerini birlikte yürütecek birine ihtiyaç duyan birinin yanına gidip işlerinin başında durursun, ürünlerini toplarsın, mal varlığını korumasına yardım edersin; ona faydalı olur, karşılığında fayda görürsün."
ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. οὐκοῦν, ἔφη, κρεῖττόν ἐστιν αὐτόθεν τοῖς τοιούτοις τῶν ἔργων ἐπιτίθεσθαι, ἃ καὶ πρεσβυτέρῳ γενομένῳ ἐπαρκέσει, καὶ προσελθόντα τῳ τῶν πλείω χρήματα κεκτημένων, τῷ δεομένῳ τοῦ συνεπιμελησομένου, ἔργων τε ἐπιστατοῦντα καὶ συγκομίζοντα τοὺς καρποὺς καὶ συμφυλάττοντα τὴν οὐσίαν, ὠφελοῦντα ἀντωφελεῖσθαι.
2.8.4"Köleliğe zor katlanırım, Sokrates," dedi. "Oysa şehirlerde başa geçenler ve kamu işleriyle uğraşanlar bu yüzden daha kölece değil, daha hür ruhlu sayılırlar."
χαλεπῶς ἄν, ἔφη, ἐγώ, ὦ Σώκρατες, δουλείαν ὑπομείναιμι. καὶ μὴν οἵ γε ἐν ταῖς πόλεσι προστατεύοντες καὶ τῶν δημοσίων ἐπιμελούμενοι οὐ δουλοπρεπέστεροι ἕνεκα τούτου, ἀλλʼ ἐλευθεριώτεροι νομίζονται.
2.8.5"Kısacası, Sokrates," dedi, "birine hesap verecek durumda olmaya hiç yanaşmam." "Ama Eutheros," dedi, "insanın hiç suçlanmayacağı bir iş bulmak pek kolay değildir. Çünkü bir işi hiç hata yapmadan yapmak zordur; hatasız yapsa bile insafsız bir yargıca rastlamamak da zordur. Şimdi yaptığını söylediğin işlerde bile hiç suçlanmadan geçinmenin kolay olup olmadığını merak ediyorum.
ὅλως, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τὸ ὑπαίτιον εἶναί τινι οὐ πάνυ προσίεμαι. καὶ μήν, ἔφη, Εὔθηρε, οὐ πάνυ γε ῥᾴδιόν ἐστιν εὑρεῖν ἔργον ἐφʼ ᾧ οὐκ ἄν τις αἰτίαν ἔχοι. χαλεπὸν γὰρ οὕτω τι ποιῆσαι ὥστε μηδὲν ἁμαρτεῖν, χαλεπὸν δὲ καὶ ἀναμαρτήτως τι ποιήσαντα μὴ ἀγνώμονι κριτῇ περιτυχεῖν· ἐπεὶ καὶ οἷς νῦν ἐργάζεσθαι φῂς θαυμάζω εἰ ῥᾴδιόν ἐστιν ἀνέγκλητον διαγίγνεσθαι.
2.8.6"O hâlde suç bulmaya meraklı olanlardan kaçmaya, insaflı olanların peşine düşmeye çalışmalı; işlerden yapabileceklerini üstlenmeli, yapamayacaklarından sakınmalı, hangi işi yaparsan yap onu olabildiğince güzel ve gönülden yapmalısın. Böylece sanırım en az suçlanır, darlığına en iyi çareyi bulur, en kolay ve en tehlikesiz yaşar, yaşlılığına da en uzun yetecek geçimi sağlarsın."
χρὴ οὖν πειρᾶσθαι τοὺς φιλαιτίους φεύγειν καὶ τοὺς εὐγνώμονας διώκειν, καὶ τῶν πραγμάτων ὅσα μὲν δύνασαι ποιεῖν ὑπομένειν, ὅσα δὲ μὴ δύνασαι φυλάττεσθαι, ὅ τι δʼ ἂν πράττῃς, τούτου ὡς κάλλιστα καὶ προθυμότατα ἐπιμελεῖσθαι. οὕτω γὰρ ἥκιστʼ ἂν μέν σε οἶμαι ἐν αἰτίᾳ εἶναι, μάλιστα δὲ τῇ ἀπορίᾳ βοήθειαν εὑρεῖν, ῥᾷστα δὲ καὶ ἀκινδυνότατα ζῆν καὶ εἰς τὸ γῆρας διαρκέστατα.
2.9.19. Bölüm
Bir keresinde Kriton'dan, kendi işine bakmak isteyen bir adam için Atina'da hayatın zor olduğunu duyduğunu biliyorum. "Şimdi," demişti, "bazıları beni mahkemelere sürüklüyor; benden haksızlık gördükleri için değil, başımı derde sokmaktansa seve seve para ödeyeceğimi düşündükleri için."
οἶδα δέ ποτε αὐτὸν καὶ Κρίτωνος ἀκούσαντα, ὡς χαλεπὸν ὁ βίος Ἀθήνησιν εἴη ἀνδρὶ βουλομένῳ τὰ ἑαυτοῦ πράττειν. νῦν γάρ, ἔφη, ἐμέ τινες εἰς δίκας ἄγουσιν, οὐχ ὅτι ἀδικοῦνται ὑπʼ ἐμοῦ, ἀλλʼ ὅτι νομίζουσιν ἥδιον ἄν με ἀργύριον τελέσαι ἢ πράγματα ἔχειν.
2.9.2Sokrates, "Söyle bana, Kriton," dedi, "kurtları koyunlarından uzak tutsunlar diye köpek besliyor musun?" "Elbette," dedi, "çünkü beslemek beslememekten daha kârlı." "O hâlde sana haksızlık etmeye kalkışanları senden uzak tutmayı hem isteyecek hem de becerecek bir adam da beslemez misin?"
καὶ ὁ Σωκράτης, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Κρίτων, κύνας δὲ τρέφεις, ἵνα σοι τοὺς λύκους ἀπὸ τῶν προβάτων ἀπερύκωσι; καὶ μάλα, ἔφη· μᾶλλον γάρ μοι λυσιτελεῖ τρέφειν ἢ μή. οὐκ ἂν οὖν θρέψαις καὶ ἄνδρα, ὅστις ἐθέλοι τε καὶ δύναιτο σοῦ ἀπερύκειν τοὺς ἐπιχειροῦντας ἀδικεῖν σε;
2.9.3"Seve seve beslerdim," dedi, "dönüp bana saldırmasından korkmasaydım." "Nasıl yani?" dedi. "Senin gibi bir adamın hoşuna giderek fayda görmenin, onunla düşman olmaktan çok daha hoş olduğunu görmüyor musun? İyi bil ki burada böyle adamlar var; senin dostun olmayı büyük bir onur sayarlar."
ἡδέως γʼ ἄν, ἔφη, εἰ μὴ φοβοίμην ὅπως μὴ ἐπʼ αὐτόν με τράποιτο. τί δʼ; ἔφη, οὐχ ὁρᾷς ὅτι πολλῷ ἥδιόν ἐστι χαριζόμενον οἵῳ σοὶ ἀνδρὶ ἢ ἀπεχθόμενον ὠφελεῖσθαι; εὖ ἴσθι ὅτι εἰσὶν ἐνθάδε τῶν τοιούτων ἀνδρῶν, οἳ πάνυ ἂν φιλοτιμηθεῖεν φίλῳ σοι χρῆσθαι.
2.9.4Bunun üzerine Arkhedemos'u buldular: Konuşmakta da iş görmekte de çok yetenekli, ama yoksul bir adamdı. Çünkü her yerden kazanç sağlayacak türden biri değildi; dürüstlüğü severdi ve dava şantajcılarından bir şey koparmanın pek kolay olduğunu söylerdi. Kriton da ne zaman buğday, zeytinyağı, şarap, yün ya da tarladan çıkan hayat için faydalı başka bir şey toplasa, bir kısmını ayırıp ona verir, kurban sunduğunda onu çağırır, bunun gibi her şeyle onunla ilgilenirdi.
καὶ ἐκ τούτων ἀνευρίσκουσιν Ἀρχέδημον, πάνυ μὲν ἱκανὸν εἰπεῖν τε καὶ πρᾶξαι, πένητα δέ· οὐ γὰρ ἦν οἷος ἀπὸ παντὸς κερδαίνειν, ἀλλὰ φιλόχρηστός τε καὶ ἔφη ῥᾷστον εἶναι ἀπὸ τῶν συκοφαντῶν λαμβάνειν. τούτῳ οὖν ὁ Κρίτων, ὁπότε συγκομίζοι ἢ σῖτον ἢ ἔλαιον ἢ οἶνον ἢ ἔρια ἤ τι ἄλλο τῶν ἐν ἀγρῷ γιγνομένων χρησίμων πρὸς τὸν βίον, ἀφελὼν ⟨ἂν⟩ ἔδωκε· καὶ ὁπότε θύοι, ἐκάλει, καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα ἐπεμελεῖτο.
2.9.5Arkhedemos, Kriton'un evini kendisine bir sığınak sayıp onu pek kollamaya başladı. Hemen Kriton'a şantaj yapanlardan birinin pek çok suçunu, pek çok düşmanını ortaya çıkardı ve onu, ne ceza çekeceğine ya da ne ödeyeceğine karar verilecek bir kamu davasına çağırdı.
νομίσας δὲ ὁ Ἀρχέδημος ἀποστροφήν οἱ τὸν Κρίτωνος οἶκον μάλα περιεῖπεν αὐτόν. καὶ εὐθὺς τῶν συκοφαντούντων τὸν Κρίτωνα ἀνευρίσκει πολλὰ μὲν ἀδικήματα, πολλοὺς δʼ ἐχθρούς· καὶ προσεκαλέσατο εἰς δίκην δημοσίαν, ἐν ᾗ αὐτὸν ἔδει κριθῆναι ὅ τι δεῖ παθεῖν ἢ ἀποτεῖσαι.
2.9.6Adam pek çok kötülüğünün farkında olduğu için Arkhedemos'tan kurtulmak için her şeyi yaptı. Ama Arkhedemos, adam Kriton'un yakasını bırakıp kendisine de para verinceye kadar peşini bırakmadı.
ὁ δὲ συνειδὼς αὑτῷ πολλὰ καὶ πονηρὰ πάντʼ ἐποίει ὥστε ἀπαλλαγῆναι τοῦ Ἀρχεδήμου. ὁ δὲ Ἀρχέδημος οὐκ ἀπηλλάττετο, ἕως τόν τε Κρίτωνα ἀφῆκε καὶ αὐτῷ χρήματα ἔδωκεν.
2.9.7Arkhedemos bunu ve buna benzer başka işleri başarınca, iyi bir köpeği olan çobanın yanına öteki çobanların köpekten faydalanmak için sürülerini getirmek istemeleri gibi, Kriton'un dostlarından birçoğu da Arkhedemos'u kendilerine de bekçi olarak vermesini Kriton'dan rica ettiler.
ἐπεὶ δὲ τοῦτό τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα ὁ Ἀρχέδημος διεπράξατο, ἤδη τότε, ὥσπερ ὅταν νομεὺς ἀγαθὸν κύνα ἔχῃ καὶ οἱ ἄλλοι νομεῖς βούλονται πλησίον αὐτοῦ τὰς ἀγέλας ἱστάναι, ἵνα τοῦ κυνὸς ἀπολαύωσιν, οὕτω δὴ καὶ Κρίτωνος πολλοὶ τῶν φίλων ἐδέοντο καὶ σφίσι παρέχειν φύλακα τὸν Ἀρχέδημον.
2.9.8Arkhedemos da Kriton'u seve seve memnun ediyordu; böylece yalnız Kriton değil, dostları da huzura kavuştu. Düşmanlık ettiği kişilerden biri, Kriton'dan faydalandığı için ona yaltaklandığını söyleyip Arkhedemos'a sitem edecek olsa, o şöyle derdi: "Hangisi ayıp: Dürüst insanlardan iyilik görüp onlara karşılık vererek onları dost edinmek, kötülerle de arayı açmak mı; yoksa güzel ve iyi insanlara haksızlık etmeye çalışıp onları düşman edinmek, kötülerle iş birliği yapıp onları dost edinmeye ve ötekilerin yerine bunlarla düşüp kalkmaya çalışmak mı?" Bundan sonra Arkhedemos Kriton'un dostlarından biri oldu, Kriton'un öteki dostları da ona saygı gösterdi.
ὁ δὲ Ἀρχέδημος τῷ Κρίτωνι ἡδέως ἐχαρίζετο, καὶ οὐχ ὅτι μόνος ὁ Κρίτων ἐν ἡσυχίᾳ ἦν, ἀλλὰ καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ. εἰ δέ τις αὐτῷ τούτων οἷς ἀπήχθετο ὀνειδίζοι ὡς ὑπὸ Κρίτωνος ὠφελούμενος κολακεύοι αὐτόν, πότερον οὖν, ἔφη ὁ Ἀρχέδημος, αἰσχρόν ἐστιν εὐεργετούμενον ὑπὸ χρηστῶν ἀνθρώπων καὶ ἀντευεργετοῦντα τοὺς μὲν τοιούτους φίλους ποιεῖσθαι, τοῖς δὲ πονηροῖς διαφέρεσθαι, ἢ τοὺς μὲν καλοὺς κἀγαθοὺς ἀδικεῖν πειρώμενον ἐχθροὺς ποιεῖσθαι, τοῖς δὲ πονηροῖς συνεργοῦντα πειρᾶσθαι φίλους ποιεῖσθαι καὶ χρῆσθαι τούτοις ἀντʼ ἐκείνων; ἐκ δὲ τούτου εἷς τε τῶν Κρίτωνος φίλων Ἀρχέδημος ἦν καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων Κρίτωνος φίλων ἐτιμᾶτο.
2.10.110. Bölüm
Arkadaşı Diodoros'la da şöyle konuştuğunu biliyorum: "Söyle bana, Diodoros," dedi, "kölelerinden biri kaçarsa onu geri getirmek için uğraşır mısın?"
οἶδα δὲ καὶ Διοδώρῳ αὐτὸν ἑταίρῳ ὄντι τοιάδε διαλεχθέντα· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Διόδωρε, ἄν τίς σοι τῶν οἰκετῶν ἀποδρᾷ, ἐπιμελῇ, ὅπως ἀνασώσῃ;
2.10.2"Zeus hakkı için, başkalarını da yardıma çağırır, onu getirene ödül ilan ederim," dedi. "Peki," dedi, "kölelerinden biri hastalanırsa ona bakar, ölmesin diye hekimleri çağırır mısın?" "Hem de nasıl," dedi. "Peki, tanıdıklarından biri, kölelerinden çok daha faydalı olduğu hâlde yoksulluk yüzünden mahvolmak üzereyse, onu kurtarmak için uğraşmaya değer olduğunu düşünmez misin?
καὶ ἄλλους γε νὴ Δίʼ, ἔφη, παρακαλῶ, σῶστρα τούτου ἀνακηρύττων. τί γάρ; ἔφη, ἐάν τίς σοι κάμνῃ τῶν οἰκετῶν, τούτου ἐπιμελῇ καὶ παρακαλεῖς ἰατρούς, ὅπως μὴ ἀποθάνῃ; σφόδρα γʼ, ἔφη. εἰ δέ τίς σοι τῶν γνωρίμων, ἔφη, πολὺ τῶν οἰκετῶν χρησιμώτερος ὢν κινδυνεύει διʼ ἔνδειαν ἀπολέσθαι, οὐκ οἴει σοι ἄξιον εἶναι ἐπιμεληθῆναι ὅπως διασωθῇ;
2.10.3"Hermogenes'in nankör biri olmadığını, senden fayda görüp de karşılığında sana fayda sağlamazsa utanacağını bilirsin. Gönüllü, iyi niyetli, sadık ve söyleneni yapmaya yetkin bir yardımcıya sahip olmak, hem de yalnız söyleneni yapmaya yetkin değil, kendiliğinden de faydalı olabilen, önceden düşünüp tasarlayabilen birine sahip olmak ise sanırım pek çok köleye bedeldir.
καὶ μὴν οἶσθά γε ὅτι οὐκ ἀγνώμων ἐστὶν Ἑρμογένης, αἰσχύνοιτο δʼ ἄν, εἰ ὠφελούμενος ὑπὸ σοῦ μὴ ἀντωφελοίη σε· καίτοι τὸ ὑπηρέτην ἑκόντα τε καὶ εὔνουν καὶ παραμόνιμον καὶ τὸ κελευόμενον ἱκανὸν ποιεῖν ἔχειν, καὶ μὴ μόνον τὸ κελευόμενον ἱκανὸν ὄντα ποιεῖν, ἀλλὰ δυνάμενον καὶ ἀφʼ ἑαυτοῦ χρήσιμον εἶναι καὶ προνοεῖν καὶ προβουλεύεσθαι πολλῶν οἰκετῶν οἶμαι ἀντάξιον εἶναι.
2.10.4"İyi ev idarecileri, çok değerli bir şeyi ucuza satın almak mümkün olunca, işte o zaman almak gerektiğini söylerler. Şimdi ise şartlar yüzünden iyi dostları pek ucuza edinmek mümkün."
οἱ μέντοι ἀγαθοὶ οἰκονόμοι, ὅταν τὸ πολλοῦ ἄξιον μικροῦ ἐξῇ πρίασθαι, τότε φασὶ δεῖν ὠνεῖσθαι· νῦν δὲ διὰ τὰ πράγματα εὐωνοτάτους ἔστι φίλους ἀγαθοὺς κτήσασθαι.
2.10.5Diodoros, "Güzel söylüyorsun, Sokrates," dedi, "Hermogenes'e söyle de bana gelsin." "Zeus hakkı için, söylemem," dedi, "çünkü onu çağırmanın senin için ona kendin gitmekten daha güzel olduğunu düşünmüyorum; bu işin olmasının da onun için senden daha büyük bir kazanç olduğunu düşünmüyorum."
καὶ ὁ Διόδωρος, ἀλλὰ καλῶς γε, ἔφη, λέγεις, ὦ Σώκρατες, καὶ κέλευσον ἐλθεῖν ὡς ἐμὲ τὸν Ἑρμογένην. μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἔγωγε· νομίζω γὰρ οὔτε σοὶ κάλλιον εἶναι τὸ καλέσαι ἐκεῖνον τοῦ αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς ἐκεῖνον οὔτʼ ἐκείνῳ μεῖζον ἀγαθὸν τὸ πραχθῆναι ταῦτα ἢ σοί.
2.10.6Bunun üzerine Diodoros Hermogenes'e gitti ve az bir masrafla, sözüyle ya da işiyle Diodoros'a nasıl fayda sağlayıp onu nasıl sevindirebileceğini düşünmeyi kendine iş edinmiş bir dost kazandı.
οὕτω δὴ ὁ Διόδωρος ᾤχετο πρὸς τὸν Ἑρμογένην· καὶ οὐ πολὺ τελέσας ἐκτήσατο φίλον, ὃς ἔργον εἶχε σκοπεῖν ὅ τι ἂν ἢ λέγων ἢ πράττων ὠφελοίη τε καὶ εὐφραίνοι Διόδωρον.