İçeriğe geç
Sokrates'ten Hatıralar

Ksenophon · Sokrates'ten Hatıralar

III. Kitap

3.1.11. Bölüm

Güzel şeylere heves edenleri, heves ettikleri şeylere özen göstermeye yönelterek onlara nasıl faydalı olduğunu şimdi anlatacağım. Bir keresinde Dionysodoros'un şehre gelip komutanlık öğreteceğini ilan ettiğini duyunca, yanındakilerden şehirde bu onurlu göreve ulaşmak istediğini fark ettiği birine şöyle dedi:

3.1.1

ὅτι δὲ τοὺς ὀρεγομένους τῶν καλῶν ἐπιμελεῖς ὧν ὀρέγοιντο ποιῶν ὠφέλει, νῦν τοῦτο διηγήσομαι. ἀκούσας γάρ ποτε Διονυσόδωρον εἰς τὴν πόλιν ἥκειν ἐπαγγελλόμενον στρατηγεῖν διδάξειν, ἔλεξε πρός τινα τῶν συνόντων, ὃν ᾐσθάνετο βουλόμενον τῆς τιμῆς ταύτης ἐν τῇ πόλει τυχεῖν·

3.1.2"Delikanlım, şehirde komutan olmak isteyenin, bunu öğrenmek mümkünken ihmal etmesi ayıptır. Böyle biri, heykelcilik öğrenmeden heykel yapma işi üstlenen birinden çok daha haklı olarak şehirden ceza görür.

3.1.2

αἰσχρὸν μέντοι, ὦ νεανία, τὸν βουλόμενον ἐν τῇ πόλει στρατηγεῖν, ἐξὸν τοῦτο μαθεῖν, ἀμελῆσαι αὐτοῦ· καὶ δικαίως ἂν οὗτος ὑπὸ τῆς πόλεως ζημιοῖτο πολὺ μᾶλλον ἢ εἴ τις ἀνδριάντας ἐργολαβοίη μὴ μεμαθηκὼς ἀνδριαντοποιεῖν.

3.1.3"Çünkü savaş tehlikelerinde bütün şehir komutana emanet edildiğinden, başarırsa büyük iyilikler, hata yaparsa büyük kötülükler doğması beklenir. O hâlde bunu öğrenmeyi ihmal edip seçilmeye özen gösteren nasıl haklı olarak ceza görmesin?" Böyle sözlerle onu gidip öğrenmeye ikna etti.

3.1.3

ὅλης γὰρ τῆς πόλεως ἐν τοῖς πολεμικοῖς κινδύνοις ἐπιτρεπομένης τῷ στρατηγῷ, μεγάλα τά τε ἀγαθὰ κατορθοῦντος αὐτοῦ καὶ τὰ κακὰ διαμαρτάνοντος εἰκὸς γίγνεσθαι. πῶς οὖν οὐκ ἂν δικαίως ὁ τοῦ μὲν μανθάνειν τοῦτο ἀμελῶν, τοῦ δὲ αἱρεθῆναι ἐπιμελόμενος ζημιοῖτο; τοιαῦτα μὲν δὴ λέγων ἔπεισεν αὐτὸν ἐλθόντα μανθάνειν.

3.1.4Delikanlı öğrenip gelince onunla şakalaştı: "Beyler, Homeros Agamemnon'a nasıl heybetli dediyse, bu da komutanlığı öğrenince daha heybetli görünmüyor mu size? Kithara çalmayı öğrenen, çalmasa da kitharacı olduğu gibi; hekimliği öğrenen, hekimlik yapmasa da yine hekim olduğu gibi, bu da bundan böyle, onu kimse seçmese bile, hep komutan olarak kalacaktır. Bilmeyen ise bütün insanlar onu seçse bile ne komutandır ne hekim.

3.1.4

ἐπεὶ δὲ μεμαθηκὼς ἧκε, προσέπαιζεν αὐτῷ λέγων· οὐ δοκεῖ ὑμῖν, ὦ ἄνδρες, ὥσπερ Ὅμηρος τὸν Ἀγαμέμνονα γεραρὸν ἔφη εἶναι, οὕτω καὶ ὅδε στρατηγεῖν μαθὼν γεραρώτερος φαίνεσθαι; καὶ γάρ, ὥσπερ ὁ κιθαρίζειν μαθών, καὶ ἐὰν μὴ κιθαρίζῃ, κιθαριστής ἐστι, καὶ ὁ μαθὼν ἰᾶσθαι, κἂν μὴ ἰατρεύῃ, ὅμως ἰατρός ἐστιν, οὕτω καὶ ὅδε ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου διατελεῖ στρατηγὸς ὤν, κἂν μηδεὶς αὐτὸν ἕληται. ὁ δὲ μὴ ἐπιστάμενος οὔτε στρατηγὸς οὔτε ἰατρός ἐστιν, οὐδʼ ἐὰν ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱρεθῇ.

3.1.5"Ama," dedi, "birimiz senin emrinde tabur ya da bölük komutanı olursa savaş işlerini daha iyi bilelim diye, sana komutanlığı öğretmeye nereden başladığını söyle bize." O da, "Nerede bitirdiyse oradan," dedi, "bana saf düzeninden başka hiçbir şey öğretmedi."

3.1.5

ἀτάρ, ἔφη, ἵνα καί, ἐὰν ἡμῶν τις ἢ ταξιαρχῇ ἢ λοχαγῇ σοι, ἐπιστημονέστεροι τῶν πολεμικῶν ὦμεν, λέξον ἡμῖν πόθεν ἤρξατό σε διδάσκειν τὴν στρατηγίαν. καὶ ὅς, ἐκ τοῦ αὐτοῦ, ἔφη, εἰς ὅπερ καὶ ἐτελεύτα· τὰ γὰρ τακτικὰ ἐμέ γε καὶ ἄλλʼ οὐδὲν ἐδίδαξεν.

3.1.6"Oysa," dedi Sokrates, "bu komutanlığın çok küçük bir parçasıdır. Komutan savaş için gerekenleri hazırlayabilmeli, askerlere erzak sağlayabilmeli; becerikli, çalışkan, özenli, dayanıklı ve uyanık olmalı; hem nazik hem acımasız, hem açık sözlü hem hileci, hem ihtiyatlı hem hırsız, hem eli açık hem yağmacı, hem cömert hem açgözlü, hem temkinli hem saldırgan olmalıdır. İyi komutanlık edecek olanın daha başka pek çok şeye hem tabiatça hem de epistēmē yoluyla sahip olması gerekir.

3.1.6

ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Σωκράτης, τοῦτό γε πολλοστὸν μέρος ἐστὶ στρατηγίας. καὶ γὰρ παρασκευαστικὸν τῶν εἰς τὸν πόλεμον τὸν στρατηγὸν εἶναι χρή, καὶ ποριστικὸν τῶν ἐπιτηδείων τοῖς στρατιώταις, καὶ μηχανικὸν καὶ ἐργαστικὸν καὶ ἐπιμελῆ καὶ καρτερικὸν καὶ ἀγχίνουν, καὶ φιλόφρονά τε καὶ ὠμόν, καὶ ἁπλοῦν τε καὶ ἐπίβουλον, καὶ φυλακτικόν τε καὶ κλέπτην, καὶ προετικὸν καὶ ἅρπαγα καὶ φιλόδωρον καὶ πλεονέκτην καὶ ἀσφαλῆ καὶ ἐπιθετικόν, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ φύσει καὶ ἐπιστήμῃ δεῖ τὸν εὖ στρατηγήσοντα ἔχειν.

3.1.7"Saf düzenini bilmek de güzeldir; çünkü düzenli bir ordu düzensiz bir ordudan çok farklıdır. Taşlar, tuğlalar, kerestelerle kiremitler gelişigüzel atılmışken hiçbir işe yaramaz; ama çürümeyen ve erimeyen taşlarla kiremitler alta ve üste, tuğlalarla keresteler de ortaya, bir binada yapıldığı gibi yerleştirilince değerli bir mülk, bir ev ortaya çıkar."

3.1.7

καλὸν δὲ καὶ τὸ τακτικὸν εἶναι· πολὺ γὰρ διαφέρει στράτευμα τεταγμένον ἀτάκτου, ὥσπερ λίθοι τε καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα καὶ κέραμος ἀτάκτως μὲν ἐρριμμένα οὐδὲν χρήσιμά ἐστιν, ἐπειδὰν δὲ ταχθῇ κάτω μὲν καὶ ἐπιπολῆς τὰ μήτε σηπόμενα μήτε τηκόμενα, οἵ τε λίθοι καὶ ὁ κέραμος, ἐν μέσῳ δὲ αἵ τε πλίνθοι καὶ τὰ ξύλα, ὥσπερ ἐν οἰκοδομίᾳ συντίθεται, τότε γίγνεται πολλοῦ ἄξιον κτῆμα, οἰκία.

3.1.8"Çok yerinde bir benzetme yaptın, Sokrates," dedi delikanlı. "Savaşta da en iyileri öne ve arkaya, en kötüleri ortaya dizmek gerekir; öndekiler onları çeksin, arkadakiler itsin diye."

3.1.8

ἀλλὰ πάνυ, ἔφη ὁ νεανίσκος, ὅμοιον, ὦ Σώκρατες, εἴρηκας. καὶ γὰρ ἐν τῷ πολέμῳ τοὺς ἀρίστους δεῖ πρώτους τάττειν καὶ τελευταίους, ἐν μέσῳ δὲ τοὺς χειρίστους, ἵνα ὑπὸ μὲν τῶν ἄγωνται, ὑπὸ δὲ τῶν ὠθῶνται.

3.1.9"Sana iyileri ve kötüleri ayırt etmeyi de öğrettiyse ne âlâ," dedi, "öğretmediyse öğrendiklerinin sana ne faydası var? Sana gümüş paraların en iyisini başa ve sona, en kötüsünü ortaya koymanı söyleyip iyisini kalpından ayırt etmeyi öğretmeseydi, bunun da sana hiçbir faydası olmazdı." "Zeus hakkı için," dedi, "öğretmedi; bu yüzden iyileri ve kötüleri kendimizin ayırt etmesi gerekecek."

3.1.9

εἰ μὲν τοίνυν, ἔφη, καὶ διαγιγνώσκειν σε τοὺς ἀγαθοὺς καὶ τοὺς κακοὺς ἐδίδαξεν· εἰ δὲ μή, τί σοι ὄφελος ὧν ἔμαθες; οὐδὲ γὰρ εἴ σε ἀργύριον ἐκέλευσε πρῶτον μὲν καὶ τελευταῖον τὸ κάλλιστον τάττειν, ἐν μέσῳ δὲ τὸ χείριστον, μὴ διδάξας διαγιγνώσκειν τό τε καλὸν καὶ τὸ κίβδηλον, οὐδὲν ἄν σοι ὄφελος ἦν. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἐδίδαξεν· ὥστε αὐτοὺς ἂν ἡμᾶς δέοι τούς τε ἀγαθοὺς καὶ τοὺς κακοὺς κρίνειν.

3.1.10"O hâlde onlarda nasıl yanılmayacağımızı neden incelemiyoruz?" dedi. "İstiyorum," dedi delikanlı. "Peki," dedi, "para yağmalamak gerekse, en para düşkünlerini öne koyarak doğru bir düzen kurmuş olmaz mıyız?" "Bence öyle." "Ya tehlikeye atılacak olanlar? Onlar için en onur düşkünlerini mi öne koymalı?" "Övgü için tehlikeye atılmaya razı olanlar hiç değilse onlardır," dedi. "Bunlar gizli de değildir; her yerde göze çarptıkları için kolayca seçilirler."

3.1.10

τί οὖν οὐ σκοποῦμεν, ἔφη, πῶς ἂν αὐτῶν μὴ διαμαρτάνοιμεν; βούλομαι, ἔφη ὁ νεανίσκος. οὐκοῦν, ἔφη, εἰ μὲν ἀργύριον δέοι ἁρπάζειν, τοὺς φιλαργυρωτάτους πρώτους καθιστάντες ὀρθῶς ἂν τάττοιμεν; ἔμοιγε δοκεῖ. τί δὲ τοὺς κινδυνεύειν μέλλοντας; ἆρα τοὺς φιλοτιμοτάτους προτακτέον; οὗτοι γοῦν εἰσιν, ἔφη, οἱ ἕνεκα ἐπαίνου κινδυνεύειν ἐθέλοντες. οὐ τοίνυν οὗτοί γε ἄδηλοι, ἀλλʼ ἐπιφανεῖς πανταχοῦ ὄντες εὐαίρετοι ἂν εἶεν.

3.1.11"Ama," dedi, "sana yalnız askerleri dizmeyi mi öğretti, yoksa her birliği nerede ve nasıl kullanmak gerektiğini de mi?" "Pek değil," dedi. "Oysa birlikleri aynı şekilde dizmenin de yönetmenin de uygun olmadığı pek çok durum vardır." "Zeus hakkı için," dedi, "bunları açıklamadı." "O hâlde Zeus hakkı için," dedi, "yine git, sor; eğer biliyorsa ve utanmaz biri değilse, para alıp da seni eksik göndermekten utanacaktır."

3.1.11

ἀτάρ, ἔφη, πότερά σε τάττειν μόνον ἐδίδαξεν, ἢ καὶ ὅπῃ καὶ ὅπως χρηστέον ἑκάστῳ τῶν ταγμάτων; οὐ πάνυ, ἔφη. καὶ μὴν πολλά γʼ ἐστὶ πρὸς ἃ οὔτε τάττειν οὔτε ἄγειν ὡσαύτως προσήκει. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐ διεσαφήνιζε ταῦτα. νὴ Δίʼ, ἔφη, πάλιν τοίνυν ἐλθὼν ἐπανερώτα· ἂν γὰρ ἐπίστηται καὶ μὴ ἀναιδὴς ᾖ, αἰσχυνεῖται ἀργύριον εἰληφὼς ἐνδεᾶ σε ἀποπέμψασθαι.

3.2.12. Bölüm

Bir keresinde komutan seçilmiş biriyle karşılaşınca, "Homeros sence neden Agamemnon'a halkların çobanı dedi?" diye sordu. "Çoban nasıl koyunların sağ salim kalmasına, yiyeceklerinin olmasına ve hangi amaçla besleniyorlarsa o amacın gerçekleşmesine özen göstermek zorundaysa, komutan da askerlerin sağ salim kalmasına, erzaklarının olmasına ve hangi amaçla sefere çıkıyorlarsa o amacın gerçekleşmesine özen göstermek zorunda olduğu için mi? Sefere ise düşmanı yenip daha mesut olmak için çıkarlar.

3.2.1

ἐντυχὼν δέ ποτε στρατηγεῖν ᾑρημένῳ τῳ, τοῦ ἕνεκεν, ἔφη, Ὅμηρον οἴει τὸν Ἀγαμέμνονα προσαγορεῦσαι ποιμένα λαῶν; ἆρά γε ὅτι, ὥσπερ τὸν ποιμένα δεῖ ἐπιμελεῖσθαι, ὅπως σῶαί τε ἔσονται αἱ οἶες καὶ τὰ ἐπιτήδεια ἕξουσι καί, οὗ ἕνεκα τρέφονται, τοῦτο ἔσται, οὕτω καὶ τὸν στρατηγὸν ἐπιμελεῖσθαι δεῖ, ὅπως σῶοί τε οἱ στρατιῶται ἔσονται καὶ τὰ ἐπιτήδεια ἕξουσι καί, οὗ ἕνεκα στρατεύονται, τοῦτο ἔσται; στρατεύονται δέ, ἵνα κρατοῦντες τῶν πολεμίων εὐδαιμονέστεροι ὦσιν.

3.2.2"Ya da neden Agamemnon'u şöyle diyerek övdü: İkisi birden: hem iyi bir kral hem güçlü bir mızrakçı.

"Güçlü bir mızrakçı, yalnız kendisi düşmana karşı iyi dövüştüğü için değil, bütün orduya da bunu sağladığı için; iyi bir kral da yalnız kendi hayatını iyi yönettiği için değil, hükmettiği kimselerin saadetine de sebep olduğu için olmasın?

3.2.2

ἢ τί δήποτε οὕτως ἐπῄνεσε τὸν Ἀγαμέμνονα εἰπών· ἀμφότερον, βασιλεύς τʼ ἀγαθὸς κρατερός τʼ αἰχμητής; ἆρά γε ὅτι αἰχμητής τε κρατερὸς ἂν εἴη, οὐκ εἰ μόνος αὐτὸς εὖ ἀγωνίζοιτο πρὸς τοὺς πολεμίους, ἀλλʼ εἰ καὶ παντὶ τῷ στρατοπέδῳ τούτου αἴτιος εἴη, καὶ βασιλεὺς ἀγαθός, οὐκ εἰ μόνον τοῦ ἑαυτοῦ βίου καλῶς προεστήκοι, ἀλλʼ εἰ καί, ὧν βασιλεύοι, τούτοις εὐδαιμονίας αἴτιος εἴη;

3.2.3"Çünkü kral, kendi işini iyi görsün diye değil, onu seçenler de onun sayesinde iyi yaşasın diye seçilir. Herkes de hayatı olabildiğince iyi olsun diye sefere çıkar; komutanları da bu amaca giderken kendilerine önderlik etsinler diye seçerler.

3.2.3

καὶ γὰρ βασιλεὺς αἱρεῖται οὐχ ἵνα ἑαυτοῦ καλῶς ἐπιμελῆται, ἀλλʼ ἵνα καὶ οἱ ἑλόμενοι διʼ αὐτὸν εὖ πράττωσι· καὶ στρατεύονται δὲ πάντες, ἵνα ὁ βίος αὐτοῖς ὡς βέλτιστος ᾖ, καὶ στρατηγοὺς αἱροῦνται τούτου ἕνεκα, ἵνα πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ἡγεμόνες ὦσι.

3.2.4"O hâlde komutan, kendisini komutan seçenlere bunu sağlamalıdır; çünkü bundan daha güzel bir şey bulmak kolay olmadığı gibi, bunun tersinden daha çirkin bir şey bulmak da kolay değildir." İyi bir önderin aretē'sinin ne olduğunu böyle incelerken öteki şeyleri bir yana bırakır, geriye yalnız önderlik ettiği kişileri mesut kılmayı bırakırdı.

3.2.4

δεῖ οὖν τὸν στρατηγοῦντα τοῦτο παρασκευάζειν τοῖς ἑλομένοις αὐτὸν στρατηγόν· καὶ γὰρ οὔτε κάλλιον τούτου ἄλλο ῥᾴδιον εὑρεῖν οὔτε αἴσχιον τοῦ ἐναντίου. καὶ οὕτως ἐπισκοπῶν τίς εἴη ἀγαθοῦ ἡγεμόνος ἀρετὴ τὰ μὲν ἄλλα περιῄρει, κατέλιπε δὲ τὸ εὐδαίμονας ποιεῖν ὧν ἂν ἡγῆται.

3.3.13. Bölüm

Süvari komutanı seçilmiş biriyle de bir keresinde şöyle konuştuğunu biliyorum: "Delikanlım," dedi, "neden süvari komutanı olmak istediğini bize söyleyebilir misin? Süvarilerin önünde at sürmek için değil herhalde; çünkü buna atlı okçular layık görülür, nitekim onlar süvari komutanlarının bile önünde at sürerler." "Doğru söylüyorsun," dedi. "Tanınmak için de değil; çünkü delileri de herkes tanır."

3.3.1

καὶ ἱππαρχεῖν δέ τινι ᾑρημένῳ οἶδά ποτε αὐτὸν τοιάδε διαλεχθέντα· ἔχοις ἄν, ἔφη, ὦ νεανία, εἰπεῖν ἡμῖν ὅτου ἕνεκα ἐπεθύμησας ἱππαρχεῖν; οὐ γὰρ δὴ τοῦ πρῶτος τῶν ἱππέων ἐλαύνειν· καὶ γὰρ οἱ ἱπποτοξόται τούτου γε ἀξιοῦνται· προελαύνουσι γοῦν καὶ τῶν ἱππάρχων. ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦ γνωσθῆναί γε· ἐπεὶ καὶ οἱ μαινόμενοί γε ὑπὸ πάντων γιγνώσκονται.

3.3.2"Bunu da doğru söylüyorsun," dedi. "Yoksa süvari birliğini daha iyi hâle getirip şehre öyle teslim etmeyi, süvarilere ihtiyaç olursa da onlara önderlik edip şehre bir iyilik etmeyi mi düşünüyorsun?" "Elbette," dedi. "Zeus hakkı için," dedi Sokrates, "bunları yapabilirsen güzel bir şey. Seçildiğin görev de herhalde atlar ve biniciler üzerinedir." "Öyle," dedi.

3.3.2

ἀληθές, ἔφη, καὶ τοῦτο λέγεις. ἀλλʼ ἄρα ὅτι τὸ ἱππικὸν οἴει τῇ πόλει βέλτιον ἂν ποιήσας παραδοῦναι καί, εἴ τις χρεία γίγνοιτο ἱππέων, τούτων ἡγούμενος ἀγαθοῦ τινος αἴτιος γενέσθαι τῇ πόλει; καὶ μάλα, ἔφη. καὶ ἔστι γε νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, καλόν, ἐὰν δύνῃ ταῦτα ποιῆσαι. ἡ δὲ ἀρχή που ἐφʼ ἧς ᾕρησαι ἵππων τε καὶ ἀμβατῶν ἐστιν. ἔστι γὰρ οὖν, ἔφη.

3.3.3"Haydi önce şunu söyle bize: Atları nasıl daha iyi hâle getirmeyi düşünüyorsun?" O da, "Bu benim işim değil sanırım," dedi, "herkes kendi atına kendisi bakmalı."

3.3.3

ἴθι δὴ λέξον ἡμῖν τοῦτο πρῶτον, ὅπως διανοῇ τοὺς ἵππους βελτίους ποιῆσαι. καὶ ὅς, ἀλλὰ τοῦτο μέν, ἔφη, οὐκ ἐμὸν οἶμαι τὸ ἔργον εἶναι, ἀλλὰ ἰδίᾳ ἕκαστον δεῖν τοῦ ἑαυτοῦ ἵππου ἐπιμελεῖσθαι.

3.3.4"Peki," dedi Sokrates, "kimileri atlarını sana ayakları ya da bacakları bozuk ya da güçsüz, kimileri o kadar bakımsız ki sana ayak uyduramayacak, kimileri o kadar huysuz ki koyduğun yerde durmayacak, kimileri de o kadar çifteci ki dizilmeleri bile mümkün olmayacak hâlde getirirse, süvari birliğinin sana ne faydası olur? Ya da böylelerine önderlik ederek şehre nasıl bir iyilik edebilirsin?" O da, "Güzel söylüyorsun," dedi, "atlarla elimden geldiğince ilgilenmeye çalışacağım."

3.3.4

ἐὰν οὖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, παρέχωνταί σοι τοὺς ἵππους οἱ μὲν οὕτω κακόποδας ἢ κακοσκελεῖς ἢ ἀσθενεῖς, οἱ δὲ οὕτως ἀτρόφους, ὥστε μὴ δύνασθαι ἀκολουθεῖν, οἱ δὲ οὕτως ἀναγώγους ὥστε μὴ μένειν ὅπου ἂν σὺ τάξῃς, οἱ δὲ οὕτω λακτιστὰς ὥστε μηδὲ τάξαι δυνατὸν εἶναι, τί σοι τοῦ ἱππικοῦ ὄφελος ἔσται; ἢ πῶς δυνήσῃ τοιούτων ἡγούμενος ἀγαθόν τι ποιῆσαι τὴν πόλιν; καὶ ὅς, ἀλλὰ καλῶς τε λέγεις, ἔφη, καὶ πειράσομαι τῶν ἵππων εἰς τὸ δυνατὸν ἐπιμελεῖσθαι.

3.3.5"Peki, süvarileri daha iyi hâle getirmeye girişmeyecek misin?" dedi. "Gireceğim," dedi. "O hâlde önce onları ata binmekte daha becerikli hâle getireceksin, değil mi?" "Getirmeliyim," dedi, "çünkü biri attan düşerse böylece daha kolay kurtulur."

3.3.5

τί δέ; τοὺς ἱππέας οὐκ ἐπιχειρήσεις, ἔφη, βελτίονας ποιῆσαι; ἔγωγʼ, ἔφη. οὐκοῦν πρῶτον μὲν ἀναβατικωτέρους ἐπὶ τοὺς ἵππους ποιήσεις αὐτούς; δεῖ γοῦν, ἔφη· καὶ γὰρ εἴ τις αὐτῶν καταπέσοι, μᾶλλον ἂν οὕτω σῴζοιτο.

3.3.6"Peki, bir yerde tehlikeye atılmak gerekirse, düşmana at sürmeye alışık olduğunuz kumluğa gelmesini mi emredeceksin, yoksa idmanları savaşların yapıldığı türden arazilerde yaptırmaya mı çalışacaksın?"

3.3.6

τί γάρ; ἐάν που κινδυνεύειν δέῃ, πότερον ἐπάγειν τοὺς πολεμίους ἐπὶ τὴν ἄμμον κελεύσεις, ἔνθαπερ εἰώθατε ἱππεύειν, ἢ πειράσῃ τὰς μελέτας ἐν τοιούτοις ποιεῖσθαι χωρίοις ἐν οἵοισπερ οἱ πόλεμοι γίγνονται;

3.3.7"İkincisi daha iyi," dedi. "Peki, atın üstünden mümkün olduğunca çok kişinin cirit atabilmesine de özen gösterecek misin?" "Bu da daha iyi," dedi. "Süvarilerin psykhē'sini bileyip düşmana karşı öfkelendirmeyi, ki bu onları daha yiğit yapar, hiç düşündün mü?" "Düşünmediysem bile şimdi deneyeceğim," dedi.

3.3.7

βέλτιον γοῦν, ἔφη. τί γάρ; τοῦ βάλλειν ὡς πλείστους ἀπὸ τῶν ἵππων ἐπιμέλειάν τινα ποιήσει; βέλτιον γοῦν, ἔφη, καὶ τοῦτο. θήγειν δὲ τὰς ψυχὰς τῶν ἱππέων καὶ ἐξοργίζειν πρὸς τοὺς πολεμίους, ἅπερ ἀλκιμωτέρους ποιεῖ, διανενόησαι; εἰ δὲ μή, ἀλλὰ νῦν γε πειράσομαι, ἔφη.

3.3.8"Süvarilerin sana itaat etmesi için bir şey düşündün mü? Çünkü bu olmadan ne atların ne de iyi ve yiğit süvarilerin hiçbir faydası olur." "Doğru söylüyorsun," dedi, "ama Sokrates, insan onları buna en iyi nasıl yöneltebilir?"

3.3.8

ὅπως δέ σοι πείθωνται οἱ ἱππεῖς πεφρόντικάς τι; ἄνευ γὰρ δὴ τούτου οὔτε ἵππων οὔτε ἱππέων ἀγαθῶν καὶ ἀλκίμων οὐδὲν ὄφελος. ἀληθῆ λέγεις, ἔφη· ἀλλὰ πῶς ἄν τις μάλιστα, ὦ Σώκρατες, ἐπὶ τοῦτο αὐτοὺς προτρέψαιτο;

3.3.9"Şunu elbette biliyorsundur: İnsanlar her işte en çok, en iyi saydıkları kişilere itaat etmek isterler. Hastalıkta en iyi hekim saydıklarına, gemide yolcular en iyi dümenci saydıklarına, tarımda en iyi çiftçi saydıklarına en çok itaat ederler." "Elbette," dedi. "O hâlde binicilikte de yapılması gerekeni en iyi bildiği görülen kişiye ötekilerin en çok itaat etmek istemesi beklenir."

3.3.9

ἐκεῖνο μὲν δήπου οἶσθα, ὅτι ἐν παντὶ πράγματι οἱ ἄνθρωποι τούτοις μάλιστα ἐθέλουσι πείθεσθαι οὓς ἂν ἡγῶνται βελτίστους εἶναι. καὶ γὰρ ἐν νόσῳ, ὃν ἂν ἡγῶνται ἰατρικώτατον εἶναι, τούτῳ μάλιστα πείθονται, καὶ ἐν πλοίῳ οἱ πλέοντες, ὃν ἂν κυβερνητικώτατον, καὶ ἐν γεωργίᾳ, ὃν ἂν γεωργικώτατον. καὶ μάλα, ἔφη. οὐκοῦν εἰκός, ἔφη, καὶ ἐν ἱππικῇ, ὃς ἂν μάλιστα εἰδὼς φαίνηται ἃ δεῖ ποιεῖν, τούτῳ μάλιστα ἐθέλειν τοὺς ἄλλους πείθεσθαι.

3.3.10"Peki Sokrates," dedi, "aralarında en iyisinin ben olduğum açıkça görülürse, bana itaat etmeleri için bu yetecek mi?" "Bunun yanında," dedi, "sana itaat etmenin kendileri için hem daha güzel hem de daha kurtarıcı olacağını onlara öğretirsen." "Bunu nasıl öğreteceğim?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "kötülerin iyilerden daha iyi ve daha kârlı olduğunu öğretmen gerekseydi, bu ondan çok daha kolay."

3.3.10

ἐὰν οὖν, ἔφη, ἐγώ, ὦ Σώκρατες, βέλτιστος ὢν αὐτῶν δῆλος ὦ, ἀρκέσει μοι τοῦτο εἰς τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἐμοί; ἐάν γε πρὸς τούτῳ, ἔφη, διδάξῃς αὐτοὺς ὡς τὸ πείθεσθαί σοι κάλλιόν τε καὶ σωτηριώτερον αὐτοῖς ἔσται. πῶς οὖν, ἔφη, τοῦτο διδάξω; πολὺ νὴ Δίʼ, ἔφη, ῥᾷον ἢ εἴ σοι δέοι διδάσκειν ὡς τὰ κακὰ τῶν ἀγαθῶν ἀμείνω καὶ λυσιτελέστερά ἐστι.

3.3.11"Süvari komutanının başka şeylerin yanında konuşabilmeye de özen göstermesi gerektiğini mi söylüyorsun?" dedi. "Sen süvari komutanlığını susarak yapmak gerektiğini mi sanıyordun?" dedi. "Yoksa şunu hiç düşünmedin mi: Âdetle öğrendiğimiz en güzel şeyleri, nasıl yaşanacağını bilmemizi sağlayan şeylerin hepsini söz yoluyla öğrendik; insan başka güzel bir bilgi öğreniyorsa onu da söz yoluyla öğrenir; en iyi öğretenler sözü en çok kullananlardır; en ciddi şeyleri en iyi bilenler de en güzel konuşanlardır.

3.3.11

λέγεις, ἔφη, σὺ τὸν ἵππαρχον πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπιμελεῖσθαι δεῖν καὶ τοῦ λέγειν δύνασθαι; σὺ δʼ ᾤου, ἔφη, χρῆναι σιωπῇ ἱππαρχεῖν; ἢ οὐκ ἐντεθύμησαι ὅτι, ὅσα τε νόμῳ μεμαθήκαμεν κάλλιστα ὄντα, διʼ ὧν γε ζῆν ἐπιστάμεθα, ταῦτα πάντα διὰ λόγου ἐμάθομεν, καὶ εἴ τι ἄλλο καλὸν μανθάνει τις μάθημα, διὰ λόγου μανθάνει, καὶ οἱ ἄριστα διδάσκοντες μάλιστα λόγῳ χρῶνται καὶ οἱ τὰ σπουδαιότατα μάλιστα ἐπιστάμενοι κάλλιστα διαλέγονται;

3.3.12"Ya da şunu düşünmedin mi: Bu şehirden bir koro çıktığında, Delos'a gönderilen koro gibi, başka hiçbir yerden gelen hiçbir koro onunla boy ölçüşemez; başka hiçbir şehirde de buradaki kadar seçkin erkekler bir araya gelmez."

3.3.12

ἢ τόδε οὐκ ἐντεθύμησαι, ὡς, ὅταν γε χορὸς εἷς ἐκ τῆσδε τῆς πόλεως γίγνηται, ὥσπερ ⟨ὁ⟩ εἰς Δῆλον πεμπόμενος, οὐδεὶς ἄλλοθεν οὐδαμόθεν τούτῳ ἐφάμιλλος γίγνεται οὐδὲ εὐανδρία ἐν ἄλλῃ πόλει ὁμοία τῇ ἐνθάδε συνάγεται;

3.3.13"Doğru söylüyorsun," dedi. "Oysa Atinalılar başkalarından ne güzel seslilikte ne de bedenlerinin iriliğinde ve gücünde, onura düşkünlükte olduğu kadar üstündür; insanı güzel ve onurlu işlere en çok kamçılayan da budur." "Bu da doğru," dedi.

3.3.13

ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. ἀλλὰ μὴν οὔτε εὐφωνίᾳ τοσοῦτον διαφέρουσιν Ἀθηναῖοι τῶν ἄλλων οὔτε σωμάτων μεγέθει καὶ ῥώμῃ, ὅσον φιλοτιμίᾳ, ἥπερ μάλιστα παροξύνει πρὸς τὰ καλὰ καὶ ἔντιμα. ἀληθές, ἔφη, καὶ τοῦτο.

3.3.14"O hâlde buradaki süvari birliğiyle de biri ilgilense," dedi, "bu bakımdan da silah ve at donanımında, düzende ve düşmana karşı tehlikeye atılmaya hazır olmakta başkalarından çok üstün olacaklarını düşünmez misin? Tabii bunları yapınca övgü ve onur kazanacaklarına inanırlarsa."

3.3.14

οὐκοῦν οἴει, ἔφη, καὶ τοῦ ἱππικοῦ τοῦ ἐνθάδε εἴ τις ἐπιμεληθείη, ὡς πολὺ ἂν καὶ τούτῳ διενέγκοιεν τῶν ἄλλων ὅπλων τε καὶ ἵππων παρασκευῇ καὶ εὐταξίᾳ καὶ τῷ ἑτοίμως κινδυνεύειν πρὸς τοὺς πολεμίους, εἰ νομίσειαν ταῦτα ποιοῦντες ἐπαίνου καὶ τιμῆς τεύξεσθαι;

3.3.15"Öyle olması beklenir," dedi. "O hâlde çekinme," dedi, "adamları bunlara yöneltmeye çalış; böylece hem sen fayda görürsün hem de senin sayende öteki vatandaşlar." "Zeus hakkı için, deneyeceğim," dedi.

3.3.15

εἰκός γε, ἔφη. μὴ τοίνυν ὄκνει, ἔφη, ἀλλὰ πειρῶ τοὺς ἄνδρας ἐπὶ ταῦτα προτρέπειν, ἀφʼ ὧν αὐτός τε ὠφελήσῃ καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται διὰ σέ. ἀλλὰ νὴ Δία πειράσομαι, ἔφη.

3.4.14. Bölüm

Bir keresinde Nikomakhides'i seçimden dönerken görünce, "Nikomakhides," diye sordu, "komutan olarak kimler seçildi?" O da, "Atinalılar böyledir işte, Sokrates," dedi: "Askerlik listesinden sefere çıka çıka yıpranmış, bölük ve tabur komutanlığı yapmış, düşmandan bu kadar yara almış beni seçmediler —bir yandan da soyunup yaralarının izlerini gösteriyordu— ama hiçbir zaman ağır piyade olarak sefere çıkmamış, süvariler arasında da göze çarpan hiçbir şey yapmamış, para toplamaktan başka hiçbir şey bilmeyen Antisthenes'i seçtiler."

3.4.1

ἰδὼν δέ ποτε Νικομαχίδην ἐξ ἀρχαιρεσιῶν ἀπιόντα ἤρετο· τίνες, ὦ Νικομαχίδη, στρατηγοὶ ᾕρηνται; καὶ ὅς, οὐ γάρ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τοιοῦτοί εἰσιν Ἀθηναῖοι, ὥστε ἐμὲ μὲν οὐχ εἵλοντο, ὃς ἐκ καταλόγου στρατευόμενος κατατέτριμμαι καὶ λοχαγῶν καὶ ταξιαρχῶν καὶ τραύματα ὑπὸ τῶν πολεμίων τοσαῦτα ἔχων—ἅμα δὲ καὶ τὰς οὐλὰς τῶν τραυμάτων ἀπογυμνούμενος ἐπεδείκνυεν—Ἀντισθένη δέ, ἔφη, εἵλοντο τὸν οὔτε ὁπλίτην πώποτε στρατευσάμενον ἔν τε τοῖς ἱππεῦσιν οὐδὲν περίβλεπτον ποιήσαντα ἐπιστάμενόν τε ἄλλο οὐδὲν ἢ χρήματα συλλέγειν;

3.4.2"Peki," dedi Sokrates, "askerlere erzak sağlamaya yetkin olacaksa bu iyi bir şey değil mi?" "Tüccarlar da para toplamaya yetkindir," dedi Nikomakhides, "ama bu yüzden komutanlık da yapabilecek değiller ya."

3.4.2

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, τοῦτο μὲν ἀγαθόν, εἴ γε τοῖς στρατιώταις ἱκανὸς ἔσται τὰ ἐπιτήδεια πορίζειν; καὶ γὰρ οἱ ἔμποροι, ἔφη ὁ Νικομαχίδης, χρήματα συλλέγειν ἱκανοί εἰσιν. ἀλλʼ οὐχ ἕνεκα τούτου καὶ στρατηγεῖν δύναιντʼ ἄν.

3.4.3Sokrates, "Ama Antisthenes rekabeti de seven biridir," dedi, "bu da bir komutanda bulunması uygun bir şeydir. Ne zaman koro yöneticiliğini üstlendiyse bütün korolarla kazandığını görmüyor musun?" "Zeus hakkı için," dedi Nikomakhides, "bir koronun başında durmakla bir ordunun başında durmak hiç de birbirine benzemez."

3.4.3

καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· ἀλλὰ καὶ φιλόνικος Ἀντισθένης ἐστίν, ὃ στρατηγῷ προσεῖναι ἐπιτήδειόν ἐστιν· οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ὁσάκις κεχορήγηκε πᾶσι τοῖς χοροῖς νενίκηκε; μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Νικομαχίδης, ἀλλʼ οὐδὲν ὅμοιόν ἐστι χοροῦ τε καὶ στρατεύματος προεστάναι.

3.4.4"Oysa," dedi Sokrates, "Antisthenes şarkıdan da koro eğitiminden de anlamadığı hâlde bunlarda en iyileri bulmayı becerdi." "Demek ki komutanlıkta da," dedi Nikomakhides, "kendisi yerine düzeni kuracak başkalarını, savaşacak başkalarını bulacak."

3.4.4

καὶ μήν, ἔφη ὁ Σωκράτης, οὐδὲ ᾠδῆς γε ὁ Ἀντισθένης οὐδὲ χορῶν διδασκαλίας ἔμπειρος ὢν ὅμως ἐγένετο ἱκανὸς εὑρεῖν τοὺς κρατίστους ταῦτα. καὶ ἐν τῇ στρατηγίᾳ οὖν, ἔφη ὁ Νικομαχίδης, ἄλλους μὲν εὑρήσει τοὺς τάξοντας ἀνθʼ ἑαυτοῦ, ἄλλους δὲ τοὺς μαχουμένους.

3.4.5"Peki," dedi Sokrates, "savaş işlerinde de koro işlerindeki gibi en iyileri bulup seçerse, bunda da galip gelmesi beklenir. Bütün şehirle birlikte kazanılacak bir savaş zaferi için, kendi kabilesiyle birlikte kazanılacak bir koro zaferinden daha çok para harcamaya razı olması da beklenir."

3.4.5

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐάν γε καὶ ἐν τοῖς πολεμικοῖς τοὺς κρατίστους, ὥσπερ ἐν τοῖς χορικοῖς, ἐξευρίσκῃ τε καὶ προαιρῆται, εἰκότως ἂν καὶ τούτου νικηφόρος εἴη· καὶ δαπανᾶν δʼ αὐτὸν εἰκὸς μᾶλλον ἂν ἐθέλειν εἰς τὴν σὺν ὅλῃ τῇ πόλει τῶν πολεμικῶν νίκην ἢ εἰς τὴν σὺν τῇ φυλῇ τῶν χορικῶν.

3.4.6"Sokrates, iyi koro yöneticiliği yapmakla iyi komutanlık yapmanın aynı adamın işi olduğunu mu söylüyorsun?" "Şunu söylüyorum," dedi: "İnsan neyin başında durursa dursun, neyin gerektiğini bilir ve bunu sağlayabilirse, ister bir koronun ister bir evin ister bir şehrin ister bir ordunun başında olsun, iyi bir yönetici olur."

3.4.6

λέγεις σύ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὡς τοῦ αὐτοῦ ἀνδρός ἐστι χορηγεῖν τε καλῶς καὶ στρατηγεῖν; λέγω ἔγωγʼ, ἔφη, ὡς, ὅτου ἄν τις προστατεύῃ, ἐὰν γιγνώσκῃ τε ὧν δεῖ καὶ ταῦτα πορίζεσθαι δύνηται, ἀγαθὸς ἂν εἴη προστάτης, εἴτε χοροῦ εἴτε οἴκου εἴτε πόλεως εἴτε στρατεύματος προστατεύοι.

3.4.7Nikomakhides, "Zeus hakkı için, Sokrates," dedi, "iyi ev idarecilerinin iyi komutan olacağını senden duyacağımı hiç sanmazdım." "Gel o hâlde," dedi, "ikisinin de işlerini inceleyelim de aynı mı, yoksa farklı mı, bilelim." "Elbette," dedi.

3.4.7

καὶ ὁ Νικομαχίδης, μὰ Δίʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἄν ποτε ᾤμην ἐγὼ σοῦ ἀκοῦσαι ὡς οἱ ἀγαθοὶ οἰκονόμοι ἀγαθοὶ στρατηγοὶ ἂν εἶεν. ἴθι δή, ἔφη, ἐξετάσωμεν τὰ ἔργα ἑκατέρου αὐτῶν, ἵνα εἰδῶμεν πότερον τὰ αὐτά ἐστιν ἢ διαφέρει τι. πάνυ γε, ἔφη.

3.4.8"Pekâlâ," dedi, "yönettiklerini kendilerine boyun eğen ve söz dinleyen kimseler hâline getirmek ikisinin de işi değil mi?" "Elbette," dedi. "Ya her işi ona uygun olanlara buyurmak?" "Bu da," dedi. "Kötüleri cezalandırmak, iyileri onurlandırmak da bence ikisine de düşer."

3.4.8

οὐκοῦν, ἔφη, τὸ μὲν τοὺς ἀρχομένους κατηκόους τε καὶ εὐπειθεῖς ἑαυτοῖς παρασκευάζειν ἀμφοτέρων ἐστὶν ἔργον; καὶ μάλα, ἔφη. τί δέ; τὸ προστάττειν ἕκαστα τοῖς ἐπιτηδείοις πράττειν; καὶ τοῦτʼ, ἔφη. καὶ μὴν τὸ τοὺς κακοὺς κολάζειν καὶ τοὺς ἀγαθοὺς τιμᾶν ἀμφοτέροις οἶμαι προσήκειν.

3.4.9"Elbette," dedi. "Emri altındakileri kendine iyi niyetli kılmak ikisi için de nasıl güzel olmasın?" "Bu da," dedi. "Müttefik ve yardımcı kazanmak sence ikisinin de işine yarar mı, yaramaz mı?" "Elbette yarar," dedi. "Ellerindekini korumayı bilmek de ikisine yakışmaz mı?" "Hem de nasıl," dedi. "O hâlde kendi işlerinde ikisinin de özenli ve çalışkan olması gerekir, değil mi?"

3.4.9

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. τὸ δὲ τοὺς ὑπηκόους εὐμενεῖς ποιεῖσθαι πῶς οὐ καλὸν ἀμφοτέροις; καὶ τοῦτʼ, ἔφη. συμμάχους δὲ καὶ βοηθοὺς προσάγεσθαι δοκεῖ σοι συμφέρειν ἀμφοτέροις ἢ οὔ; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. ἀλλὰ φυλακτικοὺς τῶν ὄντων οὐκ ἀμφοτέρους εἶναι προσήκει; σφόδρα γʼ, ἔφη. οὐκοῦν καὶ ἐπιμελεῖς καὶ φιλοπόνους ἀμφοτέρους εἶναι προσήκει περὶ τὰ αὑτῶν ἔργα;

3.4.10"Bunların hepsi," dedi, "ikisinde de aynı; ama savaşmak artık ikisinin de işi değil." "Ama ikisinin de düşmanları olur, değil mi?" "Bu kesin," dedi. "O hâlde bunları yenmek ikisinin de işine yarar, değil mi?"

3.4.10

ταῦτα μέν, ἔφη, πάντα ὁμοίως ἀμφοτέρων ἐστίν· ἀλλὰ τὸ μάχεσθαι οὐκέτι ἀμφοτέρων. ἀλλʼ ἐχθροί γέ τοι ἀμφοτέροις γίγνονται; καὶ μάλα, ἔφη, τοῦτό γε. οὐκοῦν τὸ περιγενέσθαι τούτων ἀμφοτέροις συμφέρει;

3.4.11"Elbette," dedi, "ama şunu atlıyorsun: Savaşmak gerekirse ev idaresinin ne faydası olacak?" "Asıl orada en çok faydası olur," dedi. "Çünkü iyi ev idarecisi, savaşıp düşmanı yenmek kadar kârlı ve kazançlı, yenilmek kadar da kârsız ve zararlı hiçbir şey olmadığını bildiği için, zafere götürecek şeyleri gönülden arayıp hazırlar, yenilgiye götürecek şeyleri dikkatle gözden geçirip onlardan sakınır; hazırlığının zafer getireceğini görürse var gücüyle savaşır; en önemlisi de, hazırlıksızsa savaşa girişmekten sakınır.

3.4.11

πάνυ γʼ, ἔφη· ἀλλʼ ἐκεῖνο παρίης, ἂν δέῃ μάχεσθαι, τί ὠφελήσει ἡ οἰκονομική; ἐνταῦθα δήπου καὶ πλεῖστον, ἔφη· ὁ γὰρ ἀγαθὸς οἰκονόμος, εἰδὼς ὅτι οὐδὲν οὕτω λυσιτελές τε καὶ κερδαλέον ἐστίν, ὡς τὸ μαχόμενον τοὺς πολεμίους νικᾶν, οὐδὲ οὕτως ἀλυσιτελές τε καὶ ζημιῶδες, ὡς τὸ ἡττᾶσθαι, προθύμως μὲν τὰ πρὸς τὸ νικᾶν συμφέροντα ζητήσει καὶ παρασκευάσεται, ἐπιμελῶς δὲ τὰ πρὸς τὸ ἡττᾶσθαι φέροντα σκέψεται καὶ φυλάξεται, ἐνεργῶς δʼ, ἂν τὴν παρασκευὴν ὁρᾷ νικητικὴν οὖσαν, μαχεῖται, οὐχ ἥκιστα δὲ τούτων, ἐὰν ἀπαράσκευος ᾖ, φυλάξεται συνάπτειν μάχην.

3.4.12"Nikomakhides," dedi, "ev idaresini bilen adamları küçümseme. Çünkü kendi işleriyle ilgilenmek, kamu işleriyle ilgilenmekten yalnız miktarca farklıdır; geri kalan her bakımdan birbirine benzerler. En önemlisi de şudur: İkisi de insanlar olmadan olmaz; kendi işleri de kamu işleri de ayrı ayrı insanlarla yürütülmez. Kamu işleriyle ilgilenenler, kendi evlerini idare edenlerin kullandığı insanlardan başkasını kullanmazlar. Bu insanları kullanmasını bilenler hem kendi işlerini hem kamu işlerini iyi yürütür, bilmeyenler ise ikisinde de hata eder."

3.4.12

μὴ καταφρόνει, ἔφη, ὦ Νικομαχίδη, τῶν οἰκονομικῶν ἀνδρῶν· ἡ γὰρ τῶν ἰδίων ἐπιμέλεια πλήθει μόνον διαφέρει τῆς τῶν κοινῶν, τὰ δὲ ἄλλα παραπλήσια ἔχει, τὸ ⟨δὲ⟩ μέγιστον, ὅτι οὔτε ἄνευ ἀνθρώπων οὐδετέρα γίγνεται οὔτε διʼ ἄλλων μὲν ἀνθρώπων τὰ ἴδια πράττεται, διʼ ἄλλων δὲ τὰ κοινά. οὐ γὰρ ἄλλοις τισὶν ἀνθρώποις οἱ τῶν κοινῶν ἐπιμελόμενοι χρῶνται ἢ οἷσπερ τὰ ἴδια οἰκονομοῦντες· οἷς οἱ ἐπιστάμενοι χρῆσθαι καὶ τὰ ἴδια καὶ τὰ κοινὰ καλῶς πράττουσιν, οἱ δὲ μὴ ἐπιστάμενοι ἀμφοτέρωθι πλημμελοῦσι.

3.5.15. Bölüm

Bir keresinde o meşhur Perikles'in oğlu Perikles'le konuşurken, "Perikles," dedi, "ben senin komutanlığında şehrin savaş işlerinde daha iyi ve daha şanlı olacağını, düşmanı da yeneceğini umuyorum." Perikles de, "Söylediklerinin olmasını isterim, Sokrates," dedi, "ama bunların nasıl olacağını kestiremiyorum." "İstersen," dedi Sokrates, "bunları birlikte tartışıp neyin artık mümkün olduğuna bakalım mı?"

3.5.1

Περικλεῖ δέ ποτε τῷ τοῦ πάνυ Περικλέους υἱῷ διαλεγόμενος, ἐγώ τοι, ἔφη, ὦ Περίκλεις, ἐλπίδα ἔχω σοῦ στρατηγήσαντος ἀμείνω τε καὶ ἐνδοξοτέραν τὴν πόλιν εἰς τὰ πολεμικὰ ἔσεσθαι καὶ τῶν πολεμίων κρατήσειν. καὶ ὁ Περικλῆς, βουλοίμην ἄν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἃ λέγεις· ὅπως δὲ ταῦτα γένοιτʼ ἄν, οὐ δύναμαι γνῶναι. βούλει οὖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, διαλογιζόμενοι περὶ αὐτῶν ἐπισκοπῶμεν ὅπου ἤδη τὸ δυνατόν ἐστι;

3.5.2"İsterim," dedi. "Atinalıların sayıca Boiotialılardan hiç de az olmadığını biliyorsun, değil mi?" "Biliyorum," dedi. "Peki, sağlam ve güzel bedenli adamlar sence Boiotialılar arasından mı daha çok seçilir, Atinalılar arasından mı?" "Bence bu bakımdan da geri kalmıyorlar." "Hangileri kendi aralarında daha iyi geçinir sence?" "Bence Atinalılar; çünkü Boiotialıların çoğu Thebaililer tarafından sömürüldükleri için onlara düşmanca duygular besliyor; Atina'da ise böyle bir şey görmüyorum."

3.5.2

βούλομαι, ἔφη. οὐκοῦν οἶσθα, ἔφη, ὅτι πλήθει μὲν οὐδὲν μείους εἰσὶν Ἀθηναῖοι Βοιωτῶν; οἶδα γάρ, ἔφη. σώματα δὲ ἀγαθὰ καὶ καλὰ πότερον ἐκ Βοιωτῶν οἴει πλείω ἂν ἐκλεχθῆναι ἢ ἐξ Ἀθηνῶν; οὐδὲ ταύτῃ μοι δοκοῦσι λείπεσθαι. εὐμενεστέρους δὲ ποτέρους ἑαυτοῖς εἶναι νομίζεις; Ἀθηναίους ἔγωγε· Βοιωτῶν μὲν γὰρ πολλοὶ πλεονεκτούμενοι ὑπὸ Θηβαίων δυσμενῶς αὐτοῖς ἔχουσιν, Ἀθήνησι δὲ οὐδὲν ὁρῶ τοιοῦτον.

3.5.3"Üstelik herkesten daha onur düşkünü ve daha yüce gönüllüdürler; insanı şan ve memleket için tehlikeye atılmaya en çok kamçılayan şeyler de bunlardır." "Bu bakımdan da Atinalılara bir kusur bulunmaz." "Ayrıca hiçbir halkın atalarından kalma güzel işleri Atinalılarınkinden daha büyük ve daha çok değildir; birçokları bununla gururlanıp aretē'ye özen göstermeye ve yiğit olmaya yönelir."

3.5.3

ἀλλὰ μὴν φιλοτιμότατοί γε καὶ φιλοφρονέστατοι πάντων εἰσίν· ἅπερ οὐχ ἥκιστα παροξύνει κινδυνεύειν ὑπὲρ εὐδοξίας τε καὶ πατρίδος. οὐδὲ ἐν τούτοις Ἀθηναῖοι μεμπτοί. καὶ μὴν προγόνων γε καλὰ ἔργα οὐκ ἔστιν οἷς μείζω καὶ πλείω ὑπάρχει ἢ Ἀθηναίοις· ᾧ πολλοὶ ἐπαιρόμενοι προτρέπονταί τε ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι καὶ ἄλκιμοι γίγνεσθαι.

3.5.4"Bütün bunlarda doğru söylüyorsun, Sokrates. Ama görüyorsun ki Tolmides'le birlikte bin kişinin Lebadeia'da uğradığı felaketten ve Hippokrates'le birlikte Delion'da uğranılan felaketten beri Atinalıların Boiotialılar karşısındaki itibarı düştü, Thebaililerin Atinalılara karşı gururu ise kabardı. Öyle ki eskiden Lakedaimonlular ve öteki Peloponneslilerin desteği olmadan kendi topraklarında bile Atinalılara karşı saf tutmaya cesaret edemeyen Boiotialılar şimdi tek başlarına Attika'ya saldırmakla tehdit ediyorlar; eskiden Boiotia'yı yağmalayan Atinalılar ise Boiotialıların Attika'yı yakıp yıkmasından korkuyorlar."

3.5.4

ταῦτα μὲν ἀληθῆ λέγεις πάντα, ὦ Σώκρατες· ἀλλʼ ὁρῷς, ὅτι, ἀφʼ οὗ ἥ τε σὺν Τολμίδῃ τῶν χιλίων ἐν Λεβαδείᾳ συμφορὰ ἐγένετο καὶ ἡ μεθʼ Ἱπποκράτους ἐπὶ Δηλίῳ, ἐκ τούτων τεταπείνωται μὲν ἡ τῶν Ἀθηναίων δόξα πρὸς τοὺς Βοιωτούς, ἐπῆρται δὲ τὸ τῶν Θηβαίων φρόνημα πρὸς τοὺς Ἀθηναίους· ὥστε Βοιωτοὶ μέν, οἱ πρόσθεν οὐδʼ ἐν τῇ ἑαυτῶν τολμῶντες Ἀθηναίοις ἄνευ Λακεδαιμονίων τε καὶ τῶν ἄλλων Πελοποννησίων ἀντιτάττεσθαι, νῦν ἀπειλοῦσιν αὐτοὶ καθʼ αὑτοὺς ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἀττικήν, Ἀθηναῖοι δέ, οἱ πρότερον [ὅτε Βοιωτοὶ μόνοι ἐγένοντο] πορθοῦντες τὴν Βοιωτίαν, φοβοῦνται μὴ Βοιωτοὶ δῃώσωσι τὴν Ἀττικήν.

3.5.5Sokrates, "Bunların böyle olduğunu ben de görüyorum," dedi, "ama bence şehir şimdi iyi bir yöneticiye daha yatkın bir hâlde. Çünkü kendine güven insana ihmal, gevşeklik ve itaatsizlik aşılar; korku ise insanları daha dikkatli, daha söz dinler ve daha düzenli yapar.

3.5.5

καὶ ὁ Σωκράτης, ἀλλʼ αἰσθάνομαι μέν, ἔφη, ταῦτα οὕτως ἔχοντα· δοκεῖ δέ μοι ἀνδρὶ ἀγαθῷ ἄρχοντι νῦν εὐαρεστοτέρως διακεῖσθαι ἡ πόλις. τὸ μὲν γὰρ θάρσος ἀμέλειάν τε καὶ ῥᾳθυμίαν καὶ ἀπείθειαν ἐμβάλλει, ὁ δὲ φόβος προσεκτικωτέρους τε καὶ εὐπειθεστέρους καὶ εὐτακτοτέρους ποιεῖ.

3.5.6"Bunu gemidekilerden de çıkarabilirsin: Hiçbir şeyden korkmadıkları sürece düzensizlik içindedirler; ama fırtınadan ya da düşmandan korktukları anda yalnız kendilerine söylenen her şeyi yapmakla kalmaz, verilecek emirleri bekleyerek koro üyeleri gibi susarlar da."

3.5.6

τεκμήραιο δʼ ἂν τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς ναυσίν· ὅταν μὲν γὰρ δήπου μηδὲν φοβῶνται, μεστοί εἰσιν ἀταξίας· ἔστʼ ἂν δὲ ἢ χειμῶνα ἢ πολεμίους δείσωσιν, οὐ μόνον τὰ κελευόμενα πάντα ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ σιγῶσι καραδοκοῦντες τὰ προσταχθησόμενα, ὥσπερ χορευταί.

3.5.7"Peki," dedi Perikles, "şimdi en çok itaat edecek hâldeyseler, onları eski aretē'lerine, şanlarına ve saadetlerine yeniden âşık olmaya nasıl yöneltebileceğimizi konuşmanın tam zamanı."

3.5.7

ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Περικλῆς, εἴ γε νῦν μάλιστα πείθοιντο, ὥρα ἂν εἴη λέγειν, πῶς ἂν αὐτοὺς προτρεψαίμεθα πάλιν ἀνερασθῆναι τῆς ἀρχαίας ἀρετῆς τε καὶ εὐκλείας καὶ εὐδαιμονίας.

3.5.8"O hâlde," dedi Sokrates, "başkalarının elindeki mallara sahip çıkmalarını isteseydik, onlara bu malların babalarından kalma ve kendilerine ait olduğunu göstererek onları bunlara sarılmaya en iyi böyle yöneltirdik. Madem aretē ile birinci olmaya özen göstermelerini istiyoruz, bunun da eskiden beri en çok onlara yaraştığını ve buna özen gösterirlerse herkesten üstün olacaklarını göstermeliyiz."

3.5.8

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἰ μὲν ἐβουλόμεθα χρημάτων αὐτοὺς ὧν οἱ ἄλλοι εἶχον ἀντιποιεῖσθαι, ἀποδεικνύντες αὐτοῖς ταῦτα πατρῷά τε ὄντα καὶ προσήκοντα μάλιστʼ ἂν οὕτως αὐτοὺς ἐξωρμῶμεν ἀντέχεσθαι τούτων· ἐπεὶ δὲ τοῦ μετʼ ἀρετῆς πρωτεύειν αὐτοὺς ἐπιμελεῖσθαι βουλόμεθα, τοῦτʼ αὖ δεικτέον ἐκ παλαιοῦ μάλιστα προσῆκον αὐτοῖς, καὶ ὡς τούτου ἐπιμελόμενοι πάντων ἂν εἶεν κράτιστοι.

3.5.9"Bunu nasıl öğretebiliriz?" "Sanırım, adını duyduğumuz en eski atalarının en iyi insanlar olduğunu işittiklerini kendilerine hatırlatırsak."

3.5.9

πῶς οὖν ἂν τοῦτο διδάσκοιμεν; οἶμαι μέν, εἰ τούς γε παλαιτάτους ὧν ἀκούομεν προγόνους αὐτῶν ἀναμιμνῄσκοιμεν αὐτοὺς ἀκηκοότας ἀρίστους γεγονέναι.

3.5.10"Kekrops ve çevresindekilerin aretē'leri sayesinde hakemliğini yaptıkları tanrılar davasını mı söylüyorsun?" "Onu söylüyorum; Erekhtheus'un doğuşunu ve yetişmesini de, onun zamanında komşu anakaranın bütün halklarına karşı yapılan savaşı da, Herakles oğulları zamanında Peloponneslilere karşı yapılan savaşı da, Theseus zamanında yapılan bütün savaşları da. Bütün bunlarda onların, kendi çağlarının insanları arasında en üstün oldukları açıkça görülmüştür.

3.5.10

ἆρα λέγεις τὴν τῶν θεῶν κρίσιν, ἣν οἱ περὶ Κέκροπα διʼ ἀρετὴν ἔκριναν; λέγω γάρ, καὶ τὴν Ἐρεχθέως γε τροφὴν καὶ γένεσιν, καὶ τὸν πόλεμον τὸν ἐπʼ ἐκείνου γενόμενον πρὸς τοὺς ἐκ τῆς ἐχομένης ἠπείρου πάσης, καὶ τὸν ἐφʼ Ἡρακλειδῶν πρὸς τοὺς ἐν Πελοποννήσῳ, καὶ πάντας τοὺς ἐπὶ Θησέως πολεμηθέντας, ἐν οἷς πᾶσιν ἐκεῖνοι δῆλοι γεγόνασι τῶν καθʼ ἑαυτοὺς ἀνθρώπων ἀριστεύσαντες·

3.5.11"İstersen, daha sonra onların torunlarının, bizden pek de önce yaşamamış olanların yaptıklarını da: Kimi zaman tek başlarına, bütün Asya'ya ve Makedonya'ya kadar Avrupa'ya hükmeden, kendilerinden öncekilerin hepsinden daha büyük güce ve imkâna sahip olan, en büyük işleri başarmış olanlara karşı mücadele ettiler; kimi zaman da Peloponneslilerle birlikte karada da denizde de en üstün geldiler. Onların da kendi çağlarının insanlarından çok üstün oldukları söylenir."

3.5.11

εἰ δὲ βούλει, ἃ ὕστερον οἱ ἐκείνων μὲν ἀπόγονοι, οὐ πολὺ δὲ πρὸ ἡμῶν γεγονότες ἔπραξαν, τὰ μὲν αὐτοὶ καθʼ αὑτοὺς ἀγωνιζόμενοι πρὸς τοὺς κυριεύοντας τῆς τε Ἀσίας πάσης καὶ τῆς Εὐρώπης μέχρι Μακεδονίας καὶ πλείστην τῶν προγεγονότων δύναμιν καὶ ἀφορμὴν κεκτημένους καὶ μέγιστα ἔργα κατειργασμένους, τὰ δὲ καὶ μετὰ Πελοποννησίων ἀριστεύοντες καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν· οἳ δὴ καὶ λέγονται πολὺ διενεγκεῖν τῶν καθʼ αὑτοὺς ἀνθρώπων.

3.5.12"Öyle söylenir," dedi. "Nitekim Yunanistan'da pek çok göç olduğu hâlde onlar kendi topraklarında kaldılar; birçokları hakları konusunda anlaşmazlığa düşünce onları hakem yaptı, birçokları da güçlülerin zulmüne uğrayınca onlara sığındı."

3.5.12

λέγονται γάρ, ἔφη. τοιγαροῦν πολλῶν μὲν μεταναστάσεων ἐν τῇ Ἑλλάδι γεγονυιῶν διέμειναν ἐν τῇ ἑαυτῶν, πολλοὶ δὲ ὑπὲρ δικαίων ἀντιλέγοντες ἐπέτρεπον ἐκείνοις, πολλοὶ δὲ ὑπὸ κρειττόνων ὑβριζόμενοι κατέφευγον πρὸς ἐκείνους.

3.5.13Perikles, "Doğrusu şaşıyorum, Sokrates," dedi, "şehir nasıl oldu da kötüye gitti?" "Bence," dedi Sokrates, "bazı atletler çok üstün gelip birinci olunca gevşeyip rakiplerinin gerisinde kaldıkları gibi, Atinalılar da çok üstün olunca kendilerini ihmal ettiler ve bu yüzden kötüleştiler."

3.5.13

καὶ ὁ Περικλῆς, καὶ θαυμάζω γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἡ πόλις ὅπως ποτʼ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἔκλινεν. ἐγὼ μέν, ἔφη, οἶμαι, ὁ Σωκράτης, ὥσπερ καὶ ἀθληταί τινες διὰ τὸ πολὺ ὑπερενεγκεῖν καὶ κρατιστεῦσαι καταρρᾳθυμήσαντες ὑστερίζουσι τῶν ἀντιπάλων, οὕτω καὶ Ἀθηναίους πολὺ διενεγκόντας ἀμελῆσαι ἑαυτῶν καὶ διὰ τοῦτο χείρους γεγονέναι.

3.5.14"Peki şimdi," dedi, "ne yaparlarsa eski aretē'lerine yeniden kavuşabilirler?" Sokrates da, "Bence bunda gizli bir şey yok," dedi. "Atalarının uğraşlarını bulup onlar kadar iyi sürdürürlerse, onlardan hiç de kötü olmazlar. Bunu yapmazlarsa, hiç değilse bugün birinci olanları taklit edip onların uğraştıklarıyla uğraşırlarsa, aynı şeyleri aynı şekilde yaptıklarında onlardan hiç de kötü olmazlar, daha özenle yaptıklarında ise daha da iyi olurlar."

3.5.14

νῦν οὖν, ἔφη, τί ἂν ποιοῦντες ἀναλάβοιεν τὴν ἀρχαίαν ἀρετήν; καὶ ὁ Σωκράτης· οὐδὲν ἀπόκρυφον δοκεῖ μοι εἶναι, ἀλλʼ εἰ μὲν ἐξευρόντες τὰ τῶν προγόνων ἐπιτηδεύματα μηδὲν χεῖρον ἐκείνων ἐπιτηδεύοιεν, οὐδὲν ἂν χείρους ἐκείνων γενέσθαι· εἰ δὲ μή, τούς γε νῦν πρωτεύοντας μιμούμενοι καὶ τούτοις τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύοντες, ὁμοίως μὲν τοῖς αὐτοῖς χρώμενοι οὐδὲν ἂν χείρους ἐκείνων εἶεν, εἰ δʼ ἐπιμελέστερον, καὶ βελτίους.

3.5.15"Şehrin kalokagathia'dan, güzel ve iyi insan olmaktan epey uzak olduğunu söylüyorsun," dedi. "Babalarından başlayarak yaşlıları hor gören Atinalılar ne zaman Lakedaimonlular gibi yaşlılara saygı gösterecek? Yalnız kendileri bedenlerinin sağlığını ihmal etmekle kalmayıp buna özen gösterenlerle alay edenler ne zaman onlar gibi beden idmanı yapacak?

3.5.15

λέγεις, ἔφη, πόρρω που εἶναι τῇ πόλει τὴν καλοκαγαθίαν. πότε γὰρ οὕτως Ἀθηναῖοι ὥσπερ Λακεδαιμόνιοι ἢ πρεσβυτέρους αἰδέσονται, οἳ ἀπὸ τῶν πατέρων ἄρχονται καταφρονεῖν τῶν γεραιτέρων, ἢ σωμασκήσουσιν οὕτως, οἳ οὐ μόνον αὐτοὶ εὐεξίας ἀμελοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπιμελομένων καταγελῶσι;

3.5.16"Yöneticileri hor görmekle övünenler ne zaman onlar gibi yöneticilere itaat edecek? Ya da ne zaman onlar gibi birlik içinde olacaklar? Bunlar birbirlerine yararlı olanda iş birliği yapacakları yerde birbirlerine kötülük ediyor, birbirlerini başka insanlardan daha çok kıskanıyor; en çok da özel toplantılarda da kamu toplantılarında da çekişiyor, birbirlerine en çok dava açıyor, birbirlerine faydalı olmaktansa böyle birbirlerinden kazanç sağlamayı tercih ediyorlar; kamu işlerini de el malıymış gibi kullanıp onlar için de kavga ediyor, bu tür işlere yarayan güçlerden en çok hoşlanıyorlar.

3.5.16

πότε δὲ οὕτω πείσονται τοῖς ἄρχουσιν, οἳ καὶ ἀγάλλονται ἐπὶ τῷ καταφρονεῖν τῶν ἀρχόντων; ἢ πότε οὕτως ὁμονοήσουσιν, οἵ γε ἀντὶ μὲν τοῦ συνεργεῖν ἑαυτοῖς τὰ συμφέροντα ἐπηρεάζουσιν ἀλλήλοις καὶ φθονοῦσιν ἑαυτοῖς μᾶλλον ἢ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις, μάλιστα δὲ πάντων ἔν τε ταῖς ἰδίαις συνόδοις καὶ ταῖς κοιναῖς διαφέρονται καὶ πλείστας δίκας ἀλλήλοις δικάζονται καὶ προαιροῦνται μᾶλλον οὕτω κερδαίνειν ἀπʼ ἀλλήλων ἢ συνωφελοῦντες αὑτούς, τοῖς δὲ κοινοῖς ὥσπερ ἀλλοτρίοις χρώμενοι περὶ τούτων αὖ μάχονται καὶ ταῖς εἰς τὰ τοιαῦτα δυνάμεσι μάλιστα χαίρουσιν;

3.5.17"Bunlardan dolayı şehirde büyük bir yıkım ve kötülük kök salıyor, vatandaşlar arasında büyük bir düşmanlık ve birbirlerine karşı nefret doğuyor. Bu yüzden ben hep şehrin başına katlanılamayacak kadar büyük bir kötülük gelmesinden çok korkuyorum."

3.5.17

ἐξ ὧν πολλὴ μὲν ἀτηρία καὶ κακία τῇ πόλει ἐμφύεται, πολλὴ δὲ ἔχθρα καὶ μῖσος ἀλλήλων τοῖς πολίταις ἐγγίγνεται, διʼ ἃ ἔγωγε μάλα φοβοῦμαι ἀεί, μή τι μεῖζον ἢ ὥστε φέρειν δύνασθαι κακὸν τῇ πόλει συμβῇ.

3.5.18"Hayır, Perikles," dedi Sokrates, "Atinalıların böyle çaresiz bir kötülüğe yakalandığını hiç düşünme. Denizcilikte ne kadar düzenli olduklarını, beden yarışmalarında görevlilere nasıl düzenle itaat ettiklerini, korolarda öğretmenlerine kimseden geri kalmayacak şekilde hizmet ettiklerini görmüyor musun?"

3.5.18

μηδαμῶς, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὦ Περίκλεις, οὕτως ἡγοῦ ἀνηκέστῳ πονηρίᾳ νοσεῖν Ἀθηναίους. οὐχ ὁρᾷς, ὡς εὔτακτοι μέν εἰσιν ἐν τοῖς ναυτικοῖς, εὐτάκτως δʼ ἐν τοῖς γυμνικοῖς ἀγῶσι πείθονται τοῖς ἐπιστάταις, οὐδένων δὲ καταδεέστερον ἐν τοῖς χοροῖς ὑπηρετοῦσι τοῖς διδασκάλοις;

3.5.19"İşte asıl şaşılacak olan bu," dedi: "Böyleleri başlarındakilere itaat ediyor da güzel ve iyi insan olmakta vatandaşların önünde sayılan ağır piyadelerle süvariler herkesten itaatsiz."

3.5.19

τοῦτο γάρ τοι, ἔφη, καὶ θαυμαστόν ἐστι, τὸ τοὺς μὲν τοιούτους πειθαρχεῖν τοῖς ἐφεστῶσι, τοὺς δὲ ὁπλίτας καὶ τοὺς ἱππέας, οἳ δοκοῦσι καλοκαγαθίᾳ προκεκρίσθαι τῶν πολιτῶν, ἀπειθεστάτους εἶναι πάντων.

3.5.20Sokrates, "Peki Perikles," dedi, "Areopagos Meclisi sınavdan geçmiş kişilerden oluşmuyor mu?" "Elbette," dedi. "Davaları ve öteki bütün işleri onlardan daha güzel, daha kanuna uygun, daha ağırbaşlı ve daha adil şekilde gören kimseler biliyor musun?" "Onlarda kusur bulmuyorum," dedi. "O hâlde Atinalılar düzensizmiş gibi umutsuzluğa kapılmamalı."

3.5.20

καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· ἡ δὲ ἐν Ἀρείῳ πάγῳ βουλή, ὦ Περίκλεις, οὐκ ἐκ τῶν δεδοκιμασμένων καθίσταται; καὶ μάλα, ἔφη. οἶσθα οὖν τινας, ἔφη, κάλλιον ἢ νομιμώτερον ἢ σεμνότερον ἢ δικαιότερον τάς τε δίκας δικάζοντας καὶ τἆλλα πάντα πράττοντας; οὐ μέμφομαι, ἔφη, τούτοις. οὐ τοίνυν, ἔφη, δεῖ ἀθυμεῖν ὡς οὐκ εὐτάκτων ὄντων Ἀθηναίων.

3.5.21"Ama askerî işlerde," dedi, "en çok itidal, düzen ve itaat gereken yerde bunların hiçbirine dikkat etmiyorlar." "Belki de," dedi Sokrates, "bu işlerde onları en az bilenler yönetiyordur. Kithara çalanları, koro üyelerini, dansçıları, güreşçileri ya da pankrationcuları bilmeyen kimsenin yönetmeye kalkışmadığını görmüyor musun? Bunları yönetenlerin hepsi, başında durdukları işi nereden öğrendiklerini gösterebilir; komutanların çoğu ise doğaçlama iş görür.

3.5.21

καὶ μὴν ἔν γε τοῖς στρατιωτικοῖς, ἔφη, ἔνθα μάλιστα δεῖ σωφρονεῖν τε καὶ εὐτακτεῖν καὶ πειθαρχεῖν, οὐδενὶ τούτων προσέχουσιν. ἴσως γάρ, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐν τούτοις οἱ ἥκιστα ἐπιστάμενοι ἄρχουσιν αὐτῶν. οὐχ ὁρᾷς ὅτι κιθαριστῶν μὲν καὶ χορευτῶν καὶ ὀρχηστῶν οὐδὲ εἷς ἐπιχειρεῖ ἄρχειν μὴ ἐπιστάμενος, οὐδὲ παλαιστῶν οὐδὲ παγκρατιαστῶν; ἀλλὰ πάντες οἱ τούτων ἄρχοντες ἔχουσι δεῖξαι ὁπόθεν ἔμαθον ταῦτα ἐφʼ οἷς ἐφεστᾶσι· τῶν δὲ στρατηγῶν οἱ πλεῖστοι αὐτοσχεδιάζουσιν.

3.5.22"Gerçi seni öyle biri saymıyorum; komutanlığı ne zaman öğrenmeye başladığını, güreşi ne zaman öğrenmeye başladığını söyleyebildiğin kadar söyleyebileceğini sanıyorum. Babandan kalma pek çok savaş hilesini devralıp koruduğunu, komutanlık için faydalı bir şey öğrenmenin mümkün olduğu her yerden de pek çok şey topladığını sanıyorum.

3.5.22

οὐ μέντοι σέ γε τοιοῦτον ἐγὼ νομίζω εἶναι, ἀλλʼ οἶμαί σε οὐδὲν ἧττον ἔχειν εἰπεῖν ὁπότε στρατηγεῖν ἢ ὁπότε παλαίειν ἤρξω μανθάνειν. καὶ πολλὰ μὲν οἶμαί σε τῶν πατρῴων στρατηγημάτων παρειληφότα διασῴζειν, πολλὰ δὲ πανταχόθεν συνηχέναι, ὁπόθεν οἷόν τε ἦν μαθεῖν τι ὠφέλιμον εἰς στρατηγίαν.

3.5.23"Komutanlık için faydalı şeylerden birini bilmeden kalmamak için çok kafa yorduğunu, böyle bir şeyi bilmediğini fark edersen bunları bilenleri aradığını, onlardan bilmediğini öğrenmek ve iyi yardımcılar edinmek için ne hediyeden ne iyilikten kaçındığını da sanıyorum."

3.5.23

οἶμαι δέ σε πολλὰ μεριμνᾶν, ὅπως μὴ λάθῃς σεαυτὸν ἀγνοῶν τι τῶν εἰς στρατηγίαν ὠφελίμων, καὶ ἐάν τι τοιοῦτον αἴσθῃ σεαυτὸν μὴ εἰδότα, ζητεῖν τοὺς ἐπισταμένους ταῦτα, οὔτε δώρων οὔτε χαρίτων φειδόμενον, ὅπως μάθῃς παρʼ αὐτῶν ἃ μὴ ἐπίστασαι καὶ συνεργοὺς ἀγαθοὺς ἔχῃς.

3.5.24Perikles, "Gözümden kaçmıyor, Sokrates," dedi, "bunları benim bunlarla ilgilendiğimi düşündüğün için söylemiyorsun; komutan olacak birinin bütün bunlarla ilgilenmesi gerektiğini bana öğretmeye çalışıyorsun."

3.5.24

καὶ ὁ Περικλῆς, οὐ λανθάνεις με, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ὅτι οὐδʼ οἰόμενός με τούτων ἐπιμελεῖσθαι ταῦτα λέγεις, ἀλλʼ ἐγχειρῶν με διδάσκειν ὅτι τὸν μέλλοντα στρατηγεῖν τούτων ἁπάντων ἐπιμελεῖσθαι δεῖ.

3.5.25"Bunu kabul ediyorum. Ama Perikles," dedi, "şunu fark ettin mi: Ülkemizin önünde Boiotia'ya kadar uzanan büyük dağlar var, bunların arasından ülkeye giden yollar dar ve dik; ülkenin ortası da sarp dağlarla kuşatılmış." "Elbette," dedi.

3.5.25

ὁμολογῶ μέντοι κἀγώ σοι ταῦτα. τοῦτο δʼ, ἔφη, ὦ Περίκλεις, κατανενόηκας, ὅτι πρόκειται τῆς χώρας ἡμῶν ὄρη μεγάλα, καθήκοντα ἐπὶ τὴν Βοιωτίαν, διʼ ὧν εἰς τὴν χώραν εἴσοδοι στεναί τε καὶ προσάντεις εἰσί, καὶ ὅτι μέση διέζωται ὄρεσιν ἐρυμνοῖς; καὶ μάλα, ἔφη.

3.5.26"Peki, şunu duydun mu: Büyük Kral'ın topraklarında Mysialılar ve Pisidialılar pek sarp yerleri tutup hafif silahlarla krallığın topraklarına akınlar yaparak çok zarar verebiliyor, kendileri de hür yaşıyorlar?" "Bunu da duydum," dedi.

3.5.26

τί δέ; ἐκεῖνο ἀκήκοας, ὅτι Μυσοὶ καὶ Πισίδαι ἐν τῇ βασιλέως χώρᾳ κατέχοντες ἐρυμνὰ πάνυ χωρία καὶ κούφως ὡπλισμένοι δύνανται πολλὰ μὲν τὴν βασιλέως χώραν καταθέοντες κακοποιεῖν, αὐτοὶ δὲ ζῆν ἐλεύθεροι; καὶ τοῦτό γʼ, ἔφη, ἀκούω.

3.5.27"Atinalıların da çevik çağlarındaki gençleri daha hafif silahlarla donatıp ülkenin önündeki dağları tutarlarsa, düşmana zarar vereceklerini, vatandaşlar için de ülkenin önüne büyük bir siper kurmuş olacaklarını düşünmüyor musun?" Perikles, "Sokrates," dedi, "bunların da hepsinin faydalı olduğunu düşünüyorum."

3.5.27

Ἀθηναίους δʼ οὐκ ἂν οἴει, ἔφη, μέχρι τῆς ἐλαφρᾶς ἡλικίας ὡπλισμένους κουφοτέροις ὅπλοις καὶ τὰ προκείμενα τῆς χώρας ὄρη κατέχοντας βλαβεροὺς μὲν τοῖς πολεμίοις εἶναι, μεγάλην δὲ προβολὴν τοῖς πολίταις τῆς χώρας κατεσκευάσθαι; καὶ ὁ Περικλῆς, πάντʼ οἶμαι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, καὶ ταῦτα χρήσιμα εἶναι.

3.5.28"Bunlar hoşuna gidiyorsa," dedi Sokrates, "bunlara giriş, dostum. Bunlardan hangisini başarırsan senin için güzel, şehir için iyi olur; birini başaramasan da ne şehre zarar verir ne de kendini utandırırsın."

3.5.28

εἰ τοίνυν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἀρέσκει σοι ταῦτα, ἐπιχείρει αὐτοῖς, ὦ ἄριστε· ὅ τι μὲν γὰρ ἂν τούτων καταπράξῃς, καὶ σοὶ καλὸν ἔσται καὶ τῇ πόλει ἀγαθόν, ἐὰν δέ τι αὐτῶν ἀδυνατῇς, οὔτε τὴν πόλιν βλάψεις οὔτε σαυτὸν καταισχυνεῖς.

3.6.16. Bölüm

Ariston oğlu Glaukon henüz yirmi yaşında değilken şehrin başına geçmek arzusuyla halkın önünde konuşmaya kalkıştığında, kürsüden sürüklenip indirilmesine ve gülünç duruma düşmesine rağmen öteki yakınlarından ve dostlarından hiçbiri onu durduramıyordu; Sokrates ise Glaukon oğlu Kharmides'ten ve Platon'dan ötürü ona iyi niyet beslediği için onu tek başına durdurdu.

3.6.1

Γλαύκωνα δὲ τὸν Ἀρίστωνος, ὅτʼ ἐπεχείρει δημηγορεῖν, ἐπιθυμῶν προστατεύειν τῆς πόλεως οὐδέπω εἴκοσιν ἔτη γεγονώς, τῶν ἄλλων οἰκείων τε καὶ φίλων οὐδεὶς ἐδύνατο παῦσαι ἑλκόμενόν τε ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ καταγέλαστον ὄντα· Σωκράτης δέ, εὔνους ὢν αὐτῷ διά τε Χαρμίδην τὸν Γλαύκωνος καὶ διὰ Πλάτωνα, μόνος ἔπαυσεν.

3.6.2Onunla karşılaşınca, önce şu sözlerle onu dinlemeye razı edip yanında tuttu: "Glaukon," dedi, "şehrimizin başına geçmeye mi karar verdin?" "Evet, Sokrates," dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "insanlar arasında güzel bir şey varsa, bu da güzel bir şey. Çünkü bunu başarırsan, belli ki hem kendin neyi arzularsan elde edebilecek, hem dostlarına faydalı olabilecek, baba ocağını yükseltecek, memleketini büyütecek, önce şehirde, sonra Yunanistan'da, belki Themistokles gibi barbarlar arasında da ün kazanacaksın; nerede olursan ol, her yerde göz önünde olacaksın."

3.6.2

ἐντυχὼν γὰρ αὐτῷ πρῶτον μὲν εἰς τὸ ἐθελῆσαι ἀκούειν τοιάδε λέξας κατέσχεν, ὦ Γλαύκων, ἔφη, προστατεύειν ἡμῖν διανενόησαι τῆς πόλεως; ἔγωγʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες. νὴ Δίʼ, ἔφη, καλὸν γάρ, εἴπερ τι καὶ ἄλλο τῶν ἐν ἀνθρώποις. δῆλον γὰρ ὅτι, ἐὰν τοῦτο διαπράξῃ, δυνατὸς μὲν ἔσει αὐτὸς τυγχάνειν ὅτου ἂν ἐπιθυμῇς, ἱκανὸς δὲ τοὺς φίλους ὠφελεῖν, ἐπαρεῖς δὲ τὸν πατρῷον οἶκον, αὐξήσεις δὲ τὴν πατρίδα, ὀνομαστὸς δʼ ἔσει πρῶτον μὲν ἐν τῇ πόλει, ἔπειτα ἐν τῇ Ἑλλάδι, ἴσως δʼ, ὥσπερ Θεμιστοκλῆς, καὶ ἐν τοῖς βαρβάροις·

3.6.3Glaukon bunları duyunca kabardı ve seve seve kaldı. Bundan sonra Sokrates, "Peki Glaukon," dedi, "onur kazanmak istiyorsan şehre faydalı olman gerektiği açık, değil mi?" "Elbette," dedi. "Tanrılar aşkına, o hâlde saklama, söyle bize: Şehre iyilik etmeye nereden başlayacaksın?"

3.6.3

ὅπου δʼ ἂν ᾖς, πανταχοῦ περίβλεπτος ἔσει. ταῦτʼ οὖν ἀκούων ὁ Γλαύκων ἐμεγαλύνετο καὶ ἡδέως παρέμενε. μετὰ δὲ ταῦτα ὁ Σωκράτης, οὐκοῦν, ἔφη, τοῦτο μέν, ὦ Γλαύκων, δῆλον, ὅτι, εἴπερ τιμᾶσθαι βούλει, ὠφελητέα σοι ἡ πόλις ἐστί; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. πρὸς θεῶν, ἔφη, μὴ τοίνυν ἀποκρύψῃ, ἀλλʼ εἶπον ἡμῖν ἐκ τίνος ἄρξῃ τὴν πόλιν εὐεργετεῖν.

3.6.4Glaukon, sanki nereden başlayacağını o an düşünüyormuş gibi susunca Sokrates, "Bir dostunun evini büyütmek isteseydin onu daha zengin yapmaya girişirdin; şehri de böyle daha zengin yapmaya mı çalışacaksın?" dedi.

3.6.4

ἐπεὶ δὲ ὁ Γλαύκων διεσιώπησεν, ὡς ἂν τότε σκοπῶν ὁπόθεν ἄρχοιτο, ἆρʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, ὥσπερ φίλου οἶκον εἰ αὐξῆσαι βούλοιο, πλουσιώτερον αὐτὸν ἐπιχειροίης ἂν ποιεῖν, οὕτω καὶ τὴν πόλιν πειράσῃ πλουσιωτέραν ποιῆσαι;

3.6.5"Elbette," dedi. "Gelirleri artınca daha zengin olur, değil mi?" "Öyle olması beklenir," dedi. "Söyle o hâlde: Şehrin gelirleri şimdi nerelerden geliyor ve ne kadar? Belli ki bunu incelemişsindir; bazıları eksik kalıyorsa tamamlayasın, bazıları gözden kaçıyorsa yenilerini sağlayasın diye." "Zeus hakkı için," dedi Glaukon, "bunu incelemedim."

3.6.5

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν πλουσιωτέρα γʼ ἂν εἴη προσόδων αὐτῇ πλειόνων γενομένων; εἰκὸς γοῦν, ἔφη. λέξον δή, ἔφη, ἐκ τίνων νῦν αἱ πρόσοδοι τῇ πόλει καὶ πόσαι τινές εἰσι; δῆλον γὰρ ὅτι ἔσκεψαι, ἵνα, εἰ μέν τινες αὐτῶν ἐνδεῶς ἔχουσιν, ἐκπληρώσῃς, εἰ δὲ παραλείπονται, προσπορίσῃς. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη ὁ Γλαύκων, ταῦτά γε οὐκ ἐπέσκεμμαι.

3.6.6"Bunu atladıysan," dedi, "hiç değilse şehrin masraflarını söyle bize; belli ki bunların da gereksizlerini kaldırmayı düşünüyorsundur." "Zeus hakkı için," dedi, "buna da henüz vakit ayırmadım." "O hâlde," dedi, "şehri zenginleştirmeyi erteleyelim; çünkü giderleri ve gelirleri bilmeyen biri bunlarla nasıl ilgilenebilir?"

3.6.6

ἀλλʼ εἰ τοῦτο, ἔφη, παρέλιπες, τάς γε δαπάνας τῆς πόλεως ἡμῖν εἰπέ· δῆλον γὰρ ὅτι καὶ τούτων τὰς περιττὰς ἀφαιρεῖν διανοῇ. ἀλλὰ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐδὲ πρὸς ταῦτά πω ἐσχόλασα. οὐκοῦν, ἔφη, τὸ μὲν πλουσιωτέραν τὴν πόλιν ποιεῖν ἀναβαλούμεθα· πῶς γὰρ οἷόν τε μὴ εἰδότα γε τὰ ἀναλώματα καὶ τὰς προσόδους ἐπιμεληθῆναι τούτων;

3.6.7"Ama Sokrates," dedi Glaukon, "şehri düşmanlardan da zenginleştirmek mümkün." "Zeus hakkı için, hem de çok," dedi Sokrates, "eğer onlardan güçlüyse; ama daha zayıfsa elindekini de kaybeder." "Doğru söylüyorsun," dedi.

3.6.7

ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Γλαύκων, δυνατόν ἐστι καὶ ἀπὸ πολεμίων τὴν πόλιν πλουτίζειν. νὴ Δία σφόδρα γʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐάν τις αὐτῶν κρείττων ᾖ· ἥττων δὲ ὢν καὶ τὰ ὄντα προσαποβάλοι ἄν. ἀληθῆ λέγεις, ἔφη.

3.6.8"O hâlde," dedi, "kimlerle savaşmak gerektiği hakkında öğüt verecek kişi hem şehrin hem de düşmanların gücünü bilmeli; şehrin gücü üstünse savaşa girişmeyi öğütlesin, düşmanlarınkinden zayıfsa sakınmaya ikna etsin."

3.6.8

οὐκοῦν, ἔφη, τόν γε βουλευσόμενον, πρὸς οὕστινας δεῖ πολεμεῖν, τήν τε τῆς πόλεως δύναμιν καὶ τὴν τῶν ἐναντίων εἰδέναι δεῖ, ἵνα, ἐὰν μὲν ἡ τῆς πόλεως κρείττων ᾖ, συμβουλεύῃ ἐπιχειρεῖν τῷ πολέμῳ, ἐὰν δὲ ἥττων τῶν ἐναντίων, εὐλαβεῖσθαι πείθῃ.

3.6.9"Doğru söylüyorsun," dedi. "Önce bize şehrin kara ve deniz gücünü, sonra da düşmanlarınkini söyle." "Zeus hakkı için," dedi, "sana bunu böyle ezberden söyleyemem." "Yazdıysan getir," dedi, "bunu çok seve seve dinlerim." "Zeus hakkı için," dedi, "henüz yazmadım da."

3.6.9

ὀρθῶς λέγεις, ἔφη. πρῶτον μὲν τοίνυν, ἔφη, λέξον ἡμῖν τῆς πόλεως τήν τε πεζικὴν καὶ τὴν ναυτικὴν δύναμιν, εἶτα τὴν τῶν ἐναντίων. ἀλλὰ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἂν ἔχοιμί σοι οὕτω γε ἀπὸ στόματος εἰπεῖν. ἀλλʼ εἰ γέγραπταί σοι, ἔνεγκε, ἔφη· πάνυ γὰρ ἡδέως ἂν τοῦτο ἀκούσαιμι. ἀλλὰ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐδὲ γέγραπταί μοί πω.

3.6.10"O hâlde," dedi, "savaş hakkında öğüt vermeyi de şimdilik erteleyelim; belki bu işlerin büyüklüğünden ötürü, yöneticiliğe yeni başladığın için henüz inceleyemedin. Ama ülkenin korunmasıyla artık ilgilendiğini biliyorum; hangi karakolların yerinde olup hangilerinin olmadığını, kaç muhafızın yeterli olup kaçının olmadığını bilirsin; yerinde olan karakolları büyütmeyi, gereksizleri kaldırmayı öğütleyeceksin."

3.6.10

οὐκοῦν, ἔφη, καὶ περὶ πολέμου συμβουλεύειν τήν γε πρώτην ἐπισχήσομεν· ἴσως γὰρ καὶ διὰ τὸ μέγεθος αὐτῶν ἄρτι ἀρχόμενος τῆς προστατείας οὔπω ἐξήτακας. ἀλλά τοι περί γε φυλακῆς τῆς χώρας οἶδʼ ὅτι ἤδη σοι μεμέληκε, καὶ οἶσθα ὁπόσαι τε φυλακαὶ ἐπίκαιροί εἰσι καὶ ὁπόσαι μή, καὶ ὁπόσοι τε φρουροὶ ἱκανοί εἰσι καὶ ὁπόσοι μή εἰσι· καὶ τὰς μὲν ἐπικαίρους φυλακὰς συμβουλεύσεις μείζονας ποιεῖν, τὰς δὲ περιττὰς ἀφαιρεῖν.

3.6.11"Zeus hakkı için," dedi Glaukon, "ben hepsini kaldırırım; çünkü ülkenin malları çalınsın diye öyle bir korunuyorlar ki!" "Ama biri karakolları kaldırırsa," dedi, "isteyen herkesin yağmalamakta serbest kalacağını düşünmüyor musun? Hem bunu kendin gidip mi inceledin, yoksa kötü korunduklarını nereden biliyorsun?" "Tahmin ediyorum," dedi. "O hâlde bunlar hakkında da artık tahmin etmeyip bildiğimiz zaman öğüt verelim, değil mi?"

3.6.11

νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Γλαύκων, ἁπάσας μὲν οὖν ἔγωγε, ἕνεκά γε τοῦ οὕτως αὐτὰς φυλάττεσθαι ὥστε κλέπτεσθαι τὰ ἐκ τῆς χώρας. ἐὰν δέ τις ἀφέλῃ γʼ, ἔφη, τὰς φυλακάς, οὐκ οἴει καὶ ἁρπάζειν ἐξουσίαν ἔσεσθαι τῷ βουλομένῳ; ἀτάρ, ἔφη, πότερον ἐλθὼν αὐτὸς ἐξήτακας τοῦτο, ἢ πῶς οἶσθα ὅτι κακῶς φυλάττονται; εἰκάζω, ἔφη. οὐκοῦν, ἔφη, καὶ περὶ τούτων, ὅταν μηκέτι εἰκάζωμεν, ἀλλʼ ἤδη εἰδῶμεν, τότε συμβουλεύσομεν;

3.6.12"Belki daha iyi olur," dedi Glaukon. "Gümüş madenlerine de gitmediğini biliyorum," dedi, "oradan neden eskisinden daha az gelir geldiğini söyleyebilmek için." "Gitmedim," dedi. "Zeus hakkı için," dedi Sokrates, "oranın havasının ağır olduğu söylenir; böylece bu konuda öğüt vermek gerektiğinde bu bahane sana yeter." "Benimle alay ediyorsun," dedi Glaukon.

3.6.12

ἴσως, ἔφη ὁ Γλαύκων, βέλτιον. εἴς γε μήν, ἔφη, τἀργύρεια οἶδʼ ὅτι οὐκ ἀφῖξαι, ὥστʼ ἔχειν εἰπεῖν διʼ ὅ τι νῦν ἐλάττω ἢ πρόσθεν προσέρχεται αὐτόθεν. οὐ γὰρ οὖν ἐλήλυθα, ἔφη. καὶ γὰρ νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, λέγεται βαρὺ τὸ χωρίον εἶναι, ὥστε, ὅταν περὶ τούτου δέῃ συμβουλεύειν, αὕτη σοι ἡ πρόφασις ἀρκέσει. σκώπτομαι, ἔφη ὁ Γλαύκων.

3.6.13"Ama şunu ihmal etmediğini, incelediğini biliyorum: Ülkede yetişen buğday şehri ne kadar süre besleyebilir, yıl boyunca ne kadar ek buğday gerekir? Şehir bir gün sıkıntıya düştüğünde bu gözünden kaçmasın, zorunlu ihtiyaçlar konusunda şehre bilerek öğüt verip ona yardım edebilesin, onu kurtarabilesin diye." "Pek büyük bir iş söylüyorsun," dedi Glaukon, "böyle şeylerle de ilgilenmek gerekecekse."

3.6.13

ἀλλʼ ἐκείνου γέ τοι, ἔφη, οἶδʼ ὅτι οὐκ ἠμέληκας, ἀλλʼ ἔσκεψαι, πόσον χρόνον ἱκανός ἐστιν ὁ ἐκ τῆς χώρας γιγνόμενος σῖτος διατρέφειν τὴν πόλιν, καὶ πόσου εἰς τὸν ἐνιαυτὸν προσδεῖται, ἵνα μὴ τοῦτό γε λάθῃ σέ ποτε ἡ πόλις ἐνδεὴς γενομένη, ἀλλʼ εἰδὼς ἔχῃς ὑπὲρ τῶν ἀναγκαίων συμβουλεύων τῇ πόλει βοηθεῖν τε καὶ σῴζειν αὐτήν. λέγεις, ἔφη ὁ Γλαύκων, παμμέγεθες πρᾶγμα, εἴ γε καὶ τῶν τοιούτων ἐπιμελεῖσθαι δεήσει.

3.6.14"Ama," dedi Sokrates, "insan kendi evini bile, neye ihtiyacı olduğunu bütünüyle bilmedikçe ve her şeyle ilgilenip eksikleri tamamlamadıkça iyi idare edemez. Madem şehir on binden fazla evden oluşuyor ve bu kadar evle aynı anda ilgilenmek zor, neden önce bir tanesini, amcanınkini büyütmeye çalışmadın? Onun da buna ihtiyacı var. Onu başarırsan daha fazlasına da girişirsin; ama bir eve faydalı olamıyorsan çok eve nasıl olabilirsin? Bir talantı taşıyamayan birinin daha fazlasını taşımaya hiç kalkışmaması gerektiği açık değil mi?"

3.6.14

ἀλλὰ μέντοι, ἔφη ὁ Σωκράτης, οὐδʼ ἂν τὸν ἑαυτοῦ ποτε οἶκον καλῶς τις οἰκήσειεν, εἰ μὴ πάντα μὲν εἴσεται ὧν προσδεῖται, πάντων δὲ ἐπιμελόμενος ἐκπληρώσει. ἀλλʼ ἐπεὶ ἡ μὲν πόλις ἐκ πλειόνων ἢ μυρίων οἰκιῶν συνέστηκε, χαλεπὸν δʼ ἐστὶν ἅμα τοσούτων οἴκων ἐπιμελεῖσθαι, πῶς οὐχ ἕνα τὸν τοῦ θείου πρῶτον ἐπειράθης αὐξῆσαι; δεῖται δέ. κἂν μὲν τοῦτον δύνῃ, καὶ πλείοσιν ἐπιχειρήσεις· ἕνα δὲ μὴ δυνάμενος ὠφελῆσαι πῶς ἂν πολλούς γε δυνηθείης; ὥσπερ, εἴ τις ἓν τάλαντον μὴ δύναιτο φέρειν, πῶς οὐ φανερὸν ὅτι πλείω γε φέρειν οὐδʼ ἐπιχειρητέον αὐτῷ;

3.6.15"Ama ben," dedi Glaukon, "amcamın evine faydalı olurdum, eğer beni dinlemeye razı olsa." "Demek," dedi Sokrates, "amcanı ikna edemediğin hâlde, amcanla birlikte bütün Atinalıları sana itaat ettirebileceğini sanıyorsun?

3.6.15

ἀλλʼ ἔγωγʼ, ἔφη ὁ Γλαύκων, ὠφελοίην ἂν τὸν τοῦ θείου οἶκον, εἴ μοι ἐθέλοι πείθεσθαι. εἶτα, ἔφη ὁ Σωκράτης, τὸν θεῖον οὐ δυνάμενος πεῖσαι, Ἀθηναίους πάντας μετὰ τοῦ θείου νομίζεις δυνήσεσθαι ποιῆσαι πείθεσθαί σοι;

3.6.16"Glaukon," dedi, "ün kazanmak isterken tam tersine düşmekten sakın. İnsanın bilmediği şeyleri söylemesinin ya da yapmasının ne kadar tehlikeli olduğunu görmüyor musun? Bilmediklerini söyleyip yapan, tanıdığın başka böyle kimseleri düşün: Sence bu yüzden övgü mü kazanıyorlar, yergi mi? Hayranlık mı uyandırıyorlar, küçümseniyorlar mı?

3.6.16

φυλάττου, ἔφη, ὦ Γλαύκων, ὅπως μὴ τοῦ εὐδοξεῖν ἐπιθυμῶν εἰς τοὐναντίον ἔλθῃς. ἢ οὐχ ὁρᾷς ὡς σφαλερόν ἐστι τό, ἃ μὴ οἶδέ τις, ταῦτα ἢ λέγειν ἢ πράττειν; ἐνθυμοῦ δὲ τῶν ἄλλων, ὅσους οἶσθα τοιούτους, οἷοι φαίνονται καὶ λέγοντες ἃ μὴ ἴσασι καὶ πράττοντες, πότερά σοι δοκοῦσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἐπαίνου μᾶλλον ἢ ψόγου τυγχάνειν καὶ πότερον θαυμάζεσθαι μᾶλλον ἢ καταφρονεῖσθαι·

3.6.17"Ne söylediğini ve ne yaptığını bilenleri de düşün; bence her işte ün kazanıp hayranlık uyandıranların en çok bilenlerden, kötü ün salıp küçümsenenlerin ise en cahillerden olduğunu bulacaksın.

3.6.17

ἐνθυμοῦ δὲ καὶ τῶν εἰδότων ὅ τι τε λέγουσι καὶ ὅ τι ποιοῦσι· καί, ὡς ἐγὼ νομίζω, εὑρήσεις ἐν πᾶσιν ἔργοις τοὺς μὲν εὐδοκιμοῦντάς τε καὶ θαυμαζομένους ἐκ τῶν μάλιστα ἐπισταμένων ὄντας, τοὺς δὲ κακοδοξοῦντάς τε καὶ καταφρονουμένους ἐκ τῶν ἀμαθεστάτων.

3.6.18"O hâlde şehirde ün kazanıp hayranlık uyandırmak istiyorsan, yapmak istediğin şeyleri olabildiğince iyi bilmeye çalış. Bu bakımdan ötekilerden üstün olarak şehrin işlerine girişirsen, arzuladığın şeye pek kolayca ulaşmana hiç şaşmam."

3.6.18

εἰ οὖν ἐπιθυμεῖς εὐδοκιμεῖν τε καὶ θαυμάζεσθαι ἐν τῇ πόλει, πειρῶ κατεργάσασθαι ὡς μάλιστα τὸ εἰδέναι ἃ βούλει πράττειν· ἐὰν γὰρ τούτῳ διενέγκας τῶν ἄλλων ἐπιχειρῇς τὰ τῆς πόλεως πράττειν, οὐκ ἂν θαυμάσαιμι εἰ πάνυ ῥᾳδίως τύχοις ὧν ἐπιθυμεῖς.

3.7.17. Bölüm

Glaukon oğlu Kharmides'in değerli bir adam olduğunu, o zaman şehir işlerini yürütenlerden çok daha yetenekli olduğunu, ama halkın önüne çıkıp şehrin işleriyle ilgilenmekten çekindiğini görünce, "Söyle bana, Kharmides," dedi, "taç ödüllü yarışmaları kazanmaya, böylece hem kendisi onurlandırılmaya hem de memleketini Yunanistan'da daha ünlü kılmaya yetkin biri yarışmak istemese, bu adamı nasıl biri sayardın?" "Belli ki yumuşak ve korkak biri," dedi.

3.7.1

Χαρμίδην δὲ τὸν Γλαύκωνος ὁρῶν ἀξιόλογον μὲν ἄνδρα ὄντα καὶ πολλῷ δυνατώτερον τῶν τὰ πολιτικὰ τότε πραττόντων, ὀκνοῦντα δὲ προσιέναι τῷ δήμῳ καὶ τῶν τῆς πόλεως πραγμάτων ἐπιμελεῖσθαι, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Χαρμίδη, εἴ τις ἱκανὸς ὢν τοὺς στεφανίτας ἀγῶνας νικᾶν καὶ διὰ τοῦτο αὐτός τε τιμᾶσθαι καὶ τὴν πατρίδα ἐν τῇ Ἑλλάδι εὐδοκιμωτέραν ποιεῖν μὴ θέλοι ἀγωνίζεσθαι, ποῖόν τινα τοῦτον νομίζοις ἂν τὸν ἄνδρα εἶναι; δῆλον ὅτι, ἔφη, μαλακόν τε καὶ δειλόν.

3.7.2"Peki," dedi, "şehrin işleriyle ilgilenerek hem şehri büyütebilecek hem de bu sayede kendisi onurlandırılabilecek biri bunu yapmaktan çekinse, haklı olarak korkak sayılmaz mı?" "Belki," dedi, "ama bunu bana neden soruyorsun?" "Çünkü," dedi, "yetenekli olduğun hâlde ilgilenmekten çekindiğini düşünüyorum; hem de bir vatandaş olarak katılmak zorunda olduğun işlerle."

3.7.2

εἰ δέ τις, ἔφη, δυνατὸς ὢν τῶν τῆς πόλεως πραγμάτων ἐπιμελόμενος τήν τε πόλιν αὔξειν καὶ αὐτὸς διὰ τοῦτο τιμᾶσθαι, ὀκνοίη δὴ τοῦτο πράττειν, οὐκ ἂν εἰκότως δειλὸς νομίζοιτο; ἴσως, ἔφη· ἀτὰρ πρὸς τί με ταῦτʼ ἐρωτᾷς; ὅτι, ἔφη, οἶμαί σε δυνατὸν ὄντα ὀκνεῖν ἐπιμελεῖσθαι, καὶ ταῦτα ὧν ἀνάγκη σοι μετέχειν πολίτῃ γε ὄντι.

3.7.3"Benim yeteneğimi hangi işte gördün de bu hükmü veriyorsun?" dedi Kharmides. "Şehrin işlerini yürütenlerle birlikte olduğun toplantılarda," dedi. "Seninle bir şey danıştıklarında güzel öğütler verdiğini, bir hata yaptıklarında da doğru eleştirdiğini görüyorum."

3.7.3

τὴν δὲ ἐμὴν δύναμιν, ἔφη ὁ Χαρμίδης, ἐν ποίῳ ἔργῳ καταμαθὼν ταῦτά μου καταγιγνώσκεις; ἐν ταῖς συνουσίαις, ἔφη, αἷς σύνει τοῖς τὰ τῆς πόλεως πράττουσι· καὶ γὰρ ὅταν τι ἀνακοινῶνταί σοι, ὁρῶ σε καλῶς συμβουλεύοντα, καὶ ὅταν τι ἁμαρτάνωσιν, ὀρθῶς ἐπιτιμῶντα.

3.7.4"Sokrates, özel olarak konuşmakla kalabalığın önünde mücadele etmek aynı şey değil," dedi. "Ama hesap yapabilen kalabalık içinde de yalnızken olduğu kadar iyi hesap yapar," dedi, "yalnızken en iyi kithara çalanlar da kalabalık içinde en üstün olanlardır."

3.7.4

οὐ ταὐτόν ἐστιν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἰδίᾳ τε διαλέγεσθαι καὶ ἐν τῷ πλήθει ἀγωνίζεσθαι. καὶ μήν, ἔφη, ὅ γε ἀριθμεῖν δυνάμενος οὐδὲν ἧττον ἐν τῷ πλήθει ἢ μόνος ἀριθμεῖ, καὶ οἱ κατὰ μόνας ἄριστα κιθαρίζοντες οὗτοι καὶ ἐν τῷ πλήθει κρατιστεύουσιν.

3.7.5"Ama utancın ve korkunun insanlarda doğuştan bulunduğunu, özel sohbetlerden çok kalabalıklar içinde ortaya çıktığını görmüyor musun?" dedi. "Ben de sana tam bunu öğretmeye koyuldum," dedi. "Sen ne en akıllılardan utanıyorsun ne de en güçlülerden korkuyorsun, ama en akılsızların ve en güçsüzlerin önünde konuşmaktan utanıyorsun.

3.7.5

αἰδῶ δὲ καὶ φόβον, ἔφη, οὐχ ὁρᾷς ἔμφυτά τε ἀνθρώποις ὄντα καὶ πολλῷ μᾶλλον ἐν τοῖς ὄχλοις ἢ ἐν ταῖς ἰδίαις ὁμιλίαις παριστάμενα; καὶ σέ γε διδάξων, ἔφη, ὥρμημαι· οὔτε τοὺς φρονιμωτάτους αἰδούμενος οὔτε τοὺς ἰσχυροτάτους φοβούμενος ἐν τοῖς ἀφρονεστάτοις τε καὶ ἀσθενεστάτοις αἰσχύνει λέγειν.

3.7.6"Onların arasından çırpıcılardan mı, kunduracılardan mı, marangozlardan mı, demircilerden mi, çiftçilerden mi, tüccarlardan mı, yoksa çarşıda alıp satan ve neyi ucuza alıp pahalıya satacaklarını düşünenlerden mi utanıyorsun? Çünkü halk meclisi bunların hepsinden oluşur.

3.7.6

πότερον γὰρ τοὺς γναφέας αὐτῶν ἢ τοὺς σκυτέας ἢ τοὺς τέκτονας ἢ τοὺς χαλκέας ἢ τοὺς γεωργοὺς ἢ τοὺς ἐμπόρους ἢ τοὺς ἐν τῇ ἀγορῷ μεταβαλλομένους καὶ φροντίζοντας ὅ τι ἐλάττονος πριάμενοι πλείονος ἀποδῶνται αἰσχύνει; ἐκ γὰρ τούτων ἁπάντων ἡ ἐκκλησία συνίσταται.

3.7.7"Senin yaptığının, idmanlı sporculardan üstün olduğu hâlde sıradan insanlardan korkmaktan ne farkı var sence? Sen şehrin önde gelenleriyle, ki bazıları seni küçümser, rahatça konuşuyorsun, şehre hitap etmeye özen gösterenlerden de çok üstünsün; ama şehir işlerini hiç umursamamış, seni de hiç küçümsememiş olanların önünde, gülünç duruma düşmekten korkarak konuşmaya çekiniyorsun."

3.7.7

τί δὲ οἴει διαφέρειν ὃ σὺ ποιεῖς ἢ τῶν ἀσκητῶν ὄντα κρείττω τοὺς ἰδιώτας φοβεῖσθαι; σὺ γὰρ τοῖς πρωτεύουσιν ἐν τῇ πόλει, ὧν ἔνιοι καταφρονοῦσί σου, ῥᾳδίως διαλεγόμενος καὶ τῶν ἐπιμελομένων τοῦ τῇ πόλει διαλέγεσθαι πολὺ περιών, ἐν τοῖς μηδεπώποτε φροντίσασι τῶν πολιτικῶν μηδὲ σοῦ καταπεφρονηκόσιν ὀκνεῖς λέγειν, δεδιὼς μὴ καταγελασθῇς.

3.7.8"Peki," dedi, "mecliste oturanların doğru konuşanlarla sık sık alay ettiğini görmüyor musun?" "Öbürleri de alay eder," dedi. "İşte bu yüzden sana şaşıyorum: Onlar bunu yaptığında onlarla kolayca baş ediyorsun da, bunlarla hiçbir şekilde başa çıkamayacağını sanıyorsun.

3.7.8

τί δʼ; ἔφη, οὐ δοκοῦσί σοι πολλάκις οἱ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν ὀρθῶς λεγόντων καταγελᾶν; καὶ γὰρ οἱ ἕτεροι, ἔφη· διʼ ὃ καὶ θαυμάζω σου εἰ, ἐκείνους, ὅταν τοῦτο ποιῶσι, ῥᾳδίως χειρούμενος, τούτοις μηδένα τρόπον οἴει δυνήσεσθαι προσενεχθῆναι.

3.7.9"İyi dostum, kendini bilmez olma, çoğu insanın yaptığı hatayı yapma. Çünkü çoğu kimse başkalarının işlerini incelemeye koyulmuşken kendini sorgulamaya yönelmez. Sen bunu savsaklama, kendine dikkat etmeye daha çok gayret et. Senin sayende şehrin işleri daha iyi olabilecekse onları da ihmal etme; bunlar iyi giderse yalnız öteki vatandaşlar değil, dostların da sen de az fayda görmezsin."

3.7.9

ὠγαθέ, μὴ ἀγνόει σεαυτόν, μηδὲ ἁμάρτανε ἃ οἱ πλεῖστοι ἁμαρτάνουσιν· οἱ γὰρ πολλοὶ ὡρμηκότες ἐπὶ τὸ σκοπεῖν τὰ τῶν ἄλλων πράγματα οὐ τρέπονται ἐπὶ τὸ ἑαυτοὺς ἐξετάζειν. μὴ οὖν ἀπορρᾳθύμει τούτου, ἀλλὰ διατείνου μᾶλλον πρὸς τὸ σαυτῷ προσέχειν. καὶ μὴ ἀμέλει τῶν τῆς πόλεως, εἴ τι δυνατόν ἐστι διὰ σὲ βέλτιον ἔχειν· τούτων γὰρ καλῶς ἐχόντων οὐ μόνον οἱ ἄλλοι πολῖται, ἀλλὰ καὶ οἱ σοὶ φίλοι καὶ αὐτὸς σὺ οὐκ ἐλάχιστα ὠφελήσῃ.

3.8.18. Bölüm

Aristippos, daha önce kendisinin Sokrates tarafından çürütüldüğü gibi Sokrates'i çürütmeye kalkışınca, Sokrates yanındakilere faydalı olmak isteyerek cevap verdi; ama sözü bir yerden çarpıtılmasın diye kendini koruyanlar gibi değil, en çok yapılması gerekeni yaptıklarına inanmış insanlar gibi.

3.8.1

Ἀριστίππου δὲ ἐπιχειροῦντος ἐλέγχειν τὸν Σωκράτην, ὥσπερ αὐτὸς ὑπʼ ἐκείνου τὸ πρότερον ἠλέγχετο, βουλόμενος τοὺς συνόντας ὠφελεῖν ὁ Σωκράτης ἀπεκρίνατο οὐχ ὥσπερ οἱ φυλαττόμενοι μή πῃ ὁ λόγος ἐπαλλαχθῇ, ἀλλʼ ὡς ἂν πεπεισμένοι μάλιστα πράττειν τὰ δέοντα.

3.8.2Aristippos ona iyi bir şey bilip bilmediğini sordu; eğer yiyecek, içecek, para, sağlık, güç ya da gözü peklik gibi böyle şeylerden birini söylerse, bunun bazen kötü olduğunu gösterecekti. Ama Sokrates, bizi bir şey rahatsız ederse onu giderecek şeye ihtiyaç duyduğumuzu bildiği için, en iyisi neyse öyle cevap verdi:

3.8.2

ὁ μὲν γὰρ αὐτὸν ἤρετο εἴ τι εἰδείη ἀγαθόν, ἵνα, εἴ τι εἴποι τῶν τοιούτων, οἷον ἢ σιτίον ἢ ποτὸν ἢ χρήματα ἢ ὑγίειαν ἢ ῥώμην ἢ τόλμαν, δεικνύοι δὴ τοῦτο κακὸν ἐνίοτε ὄν. ὁ δὲ εἰδὼς ὅτι, ἐάν τι ἐνοχλῇ ἡμᾶς, δεόμεθα τοῦ παύσοντος, ἀπεκρίνατο ᾗπερ καὶ ποιεῖν κράτιστον,

3.8.3"Bana ateşe iyi gelen bir şey bilip bilmediğimi mi soruyorsun?" "Hayır," dedi. "Göz iltihabına mı?" "Onu da değil." "Açlığa mı?" "Açlığa da değil." "Ama," dedi, "hiçbir şeye iyi gelmeyen iyi bir şey bilip bilmediğimi soruyorsan, ne biliyorum ne de ihtiyacım var."

3.8.3

ἆρά γε, ἔφη, ἐρωτᾷς με, εἴ τι οἶδα πυρετοῦ ἀγαθόν; οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. ἀλλʼ ὀφθαλμίας; οὐδὲ τοῦτο. ἀλλὰ λιμοῦ; οὐδὲ λιμοῦ. ἀλλὰ μήν, ἔφη, εἴ γʼ ἐρωτᾷς με εἴ τι ἀγαθὸν οἶδα ὃ μηδενὸς ἀγαθόν ἐστιν, οὔτʼ οἶδα, ἔφη, οὔτε δέομαι.

3.8.4Aristippos ona bu kez güzel bir şey bilip bilmediğini sorunca, "Hem de pek çok," dedi. "Peki," dedi, "hepsi birbirine benziyor mu?" "Hayır, bazıları birbirine olabildiğince benzemez," dedi. "Peki güzele benzemeyen nasıl güzel olabilir?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "koşuda güzel olan bir adama benzemeyen bir başkası güreşte güzel olabilir; savunmada güzel olan bir kalkan da hızla ve güçlü fırlatılmakta güzel olan mızrağa olabildiğince benzemez."

3.8.4

πάλιν δὲ τοῦ Ἀριστίππου ἐρωτῶντος αὐτὸν εἴ τι εἰδείη καλόν, καὶ πολλά, ἔφη. ἆρʼ οὖν, ἔφη, πάντα ὅμοια ἀλλήλοις; ὡς οἷόν τε μὲν οὖν, ἔφη, ἀνομοιότατα ἔνια. πῶς οὖν, ἔφη, τὸ τῷ καλῷ ἀνόμοιον καλὸν ἂν εἴη; ὅτι νὴ Δίʼ, ἔφη, ἔστι μὲν τῷ καλῷ πρὸς δρόμον ἀνθρώπῳ ἄλλος ἀνόμοιος καλὸς πρὸς πάλην, ἔστι δὲ ἀσπὶς καλὴ πρὸς τὸ προβάλλεσθαι ὡς ἔνι ἀνομοιοτάτη τῷ ἀκοντίῳ, καλῷ πρὸς τὸ σφόδρα τε καὶ ταχὺ φέρεσθαι.

3.8.5"Bana, iyi bir şey bilip bilmediğini sorduğumdaki cevabından hiç farklı olmayan bir cevap veriyorsun," dedi. "Sen iyinin başka, güzelin başka olduğunu mu sanıyorsun?" dedi. "Her şeyin aynı şeylere göre hem güzel hem iyi olduğunu bilmiyor musun? Önce, aretē bazı şeylere göre iyi, bazılarına göre güzel değildir; sonra insanlara da aynı bakımdan ve aynı şeylere göre güzel ve iyi denir; insanların bedenleri de aynı şeylere göre güzel ve iyi görünür; insanların kullandığı öteki her şey de hangi işe yarıyorsa ona göre güzel ve iyi sayılır."

3.8.5

οὐδὲν διαφερόντως, ἔφη, ἀποκρίνῃ μοι ἢ ὅτε σε ἠρώτησα εἴ τι ἀγαθὸν εἰδείης. σὺ δʼ οἴει, ἔφη, ἄλλο μὲν ἀγαθόν, ἄλλο δὲ καλὸν εἶναι; οὐκ οἶσθʼ ὅτι πρὸς ταὐτὰ πάντα καλά τε κἀγαθά ἐστι; πρῶτον μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ οὐ πρὸς ἄλλα μὲν ἀγαθόν, πρὸς ἄλλα δὲ καλόν ἐστιν, ἔπειτα οἱ ἄνθρωποι τὸ αὐτό τε καὶ πρὸς τὰ αὐτὰ καλοί τε κἀγαθοὶ λέγονται, πρὸς τὰ αὐτὰ δὲ καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων καλά τε κἀγαθὰ φαίνεται, πρὸς ταὐτὰ δὲ καὶ τἆλλα πάντα οἷς ἄνθρωποι χρῶνται καλά τε κἀγαθὰ νομίζεται, πρὸς ἅπερ ἂν εὔχρηστα ᾖ.

3.8.6"Peki, gübre taşınan sepet de güzel mi?" dedi. "Zeus hakkı için, öyle," dedi, "altın kalkan da çirkin; tabii sepet kendi işi için iyi, kalkan da kötü yapılmışsa." "Aynı şeylerin hem güzel hem çirkin olduğunu mu söylüyorsun?" dedi.

3.8.6

ἆρʼ οὖν, ἔφη, καὶ κόφινος κοπροφόρος καλόν ἐστι; νὴ Δίʼ, ἔφη, καὶ χρυσῆ γε ἀσπὶς αἰσχρόν, ἐὰν πρὸς τὰ ἑαυτῶν ἔργα ὁ μὲν καλῶς πεποιημένος ᾖ, ἡ δὲ κακῶς. λέγεις σύ, ἔφη, καλά τε καὶ αἰσχρὰ τὰ αὐτὰ εἶναι;

3.8.7"Zeus hakkı için," dedi, "hem iyi hem kötü olduğunu da söylüyorum. Çünkü açlığa iyi gelen çoğu zaman ateşe kötü gelir, ateşe iyi gelen de açlığa kötü gelir; koşu için güzel olan çoğu zaman güreş için çirkin, güreş için güzel olan da koşu için çirkindir. Çünkü her şey, iyi uyduğu şeye göre iyi ve güzel, kötü uyduğu şeye göre kötü ve çirkindir."

3.8.7

καὶ νὴ Δίʼ ἔγωγʼ, ἔφη, ἀγαθά τε καὶ κακά· πολλάκις γὰρ τό γε λιμοῦ ἀγαθὸν πυρετοῦ κακόν ἐστι καὶ τὸ πυρετοῦ ἀγαθὸν λιμοῦ κακόν ἐστι· πολλάκις δὲ τὸ μὲν πρὸς δρόμον καλὸν πρὸς πάλην αἰσχρόν, τὸ δὲ πρὸς πάλην καλὸν πρὸς δρόμον αἰσχρόν· πάντα γὰρ ἀγαθὰ μὲν καὶ καλά ἐστι πρὸς ἃ ἂν εὖ ἔχῃ, κακὰ δὲ καὶ αἰσχρὰ πρὸς ἃ ἂν κακῶς.

3.8.8Evlerin de aynı şekilde hem güzel hem faydalı olduğunu söyleyerek, bana kalırsa, evlerin nasıl yapılması gerektiğini öğretiyordu. Şöyle incelerdi: "Gerektiği gibi bir eve sahip olmak isteyen, evin hem içinde oturmak için en hoş hem de en faydalı olmasının yolunu aramalı, değil mi?"

3.8.8

καὶ οἰκίας δὲ λέγων τὰς αὐτὰς καλάς τε εἶναι καὶ χρησίμους παιδεύειν ἔμοιγʼ ἐδόκει, οἵας χρή, οἰκοδομεῖσθαι. ἐπεσκόπει δὲ ὧδε· ἆρά γε τὸν μέλλοντα οἰκίαν, οἵαν χρή, ἔχειν τοῦτο δεῖ μηχανᾶσθαι, ὅπως ἡδίστη τε ἐνδιαιτᾶσθαι καὶ χρησιμωτάτη ἔσται;

3.8.9Bu kabul edilince, "Evin yazın serin, kışın sıcak olması hoş değil mi?" derdi. Buna da katılınca, "Güneye bakan evlerde güneş kışın revaklara girer, yazın ise başımızın ve damların üstünden geçerek gölge sağlar. O hâlde bunların böyle olması iyiyse, kış güneşinin önü kesilmesin diye güneye bakan kısımları daha yüksek, soğuk rüzgârlar girmesin diye kuzeye bakan kısımları daha alçak yapmak gerekir.

3.8.9

τούτου δὲ ὁμολογουμένου, οὐκοῦν ἡδὺ μὲν θέρους ψυχεινὴν ἔχειν, ἡδὺ δὲ χειμῶνος ἀλεεινήν; ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο συμφαῖεν, οὐκοῦν ἐν ταῖς πρὸς μεσημβρίαν βλεπούσαις οἰκίαις τοῦ μὲν χειμῶνος ὁ ἥλιος εἰς τὰς παστάδας ὑπολάμπει, τοῦ δὲ θέρους ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν στεγῶν πορευόμενος σκιὰν παρέχει. οὐκοῦν, εἴ γε καλῶς ἔχει ταῦτα οὕτω γίγνεσθαι, οἰκοδομεῖν δεῖ ὑψηλότερα μὲν τὰ πρὸς μεσημβρίαν, ἵνα ὁ χειμερινὸς ἥλιος μὴ ἀποκλείηται, χθαμαλώτερα δὲ τὰ πρὸς ἄρκτον, ἵνα οἱ ψυχροὶ μὴ ἐμπίπτωσιν ἄνεμοι·

3.8.10"Kısacası, insanın her mevsimde en hoş şekilde sığınabileceği ve eşyasını en güvenli şekilde koyabileceği yer haklı olarak en hoş ve en güzel konut olur; resimler ve süslemeler ise verdiklerinden daha çok hoşnutluk alırlar." Tapınaklar ve sunaklar için de en uygun yerin, en çok göz önünde olan ama en az ayak basılan yer olduğunu söylerdi; çünkü insan onları görünce dua etmekten, oraya temiz olarak yaklaşmaktan hoşlanır.

3.8.10

ὡς δὲ συνελόντι εἰπεῖν, ὅποι πάσας ὥρας αὐτός τε ἂν ἥδιστα καταφεύγοι καὶ τὰ ὄντα ἀσφαλέστατα τιθοῖτο, αὕτη ἂν εἰκότως ἡδίστη τε καὶ καλλίστη οἴκησις εἴη· γραφαὶ δὲ καὶ ποικιλίαι πλείονας εὐφροσύνας ἀποστεροῦσιν ἢ παρέχουσι. ναοῖς γε μὴν καὶ βωμοῖς χώραν ἔφη εἶναι πρεπωδεστάτην ἥτις ἐμφανεστάτη οὖσα ἀστιβεστάτη εἴη· ἡδὺ μὲν γὰρ ἰδόντας προσεύξασθαι, ἡδὺ δὲ ἁγνῶς ἔχοντας προσιέναι.

3.9.19. Bölüm

Bir kez de cesaretin öğretilebilir bir şey mi, yoksa tabiattan gelen bir şey mi olduğu sorulunca, "Bence," dedi, "bir beden zahmetlere karşı başka bir bedenden daha güçlü doğduğu gibi, bir psykhē de tehlikelere karşı başka bir psykhē'den tabiatça daha dayanıklı olur. Çünkü aynı kanunlar ve âdetlerle yetişmiş insanların gözü peklik bakımından birbirlerinden çok farklı olduklarını görüyorum."

3.9.1

πάλιν δὲ ἐρωτώμενος ἡ ἀνδρεία πότερον εἴη διδακτὸν ἢ φυσικόν, οἶμαι μέν, ἔφη, ὥσπερ σῶμα σώματος ἰσχυρότερον πρὸς τοὺς πόνους φύεται, οὕτω καὶ ψυχὴν ψυχῆς ἐρρωμενεστέραν πρὸς τὰ δεινὰ φύσει γίγνεσθαι· ὁρῶ γὰρ ἐν τοῖς αὐτοῖς νόμοις τε καὶ ἔθεσι τρεφομένους πολὺ διαφέροντας ἀλλήλων τόλμῃ.

3.9.2"Yine de her tabiatın öğrenme ve alıştırmayla cesaret bakımından geliştiğini düşünüyorum. Belli ki İskitler ve Trakyalılar kalkan ve mızrak alıp Lakedaimonlularla dövüşmeye cesaret edemezler; Lakedaimonluların da Trakyalılarla hafif kalkanlar ve ciritlerle, İskitlerle de yaylarla çarpışmak istemeyecekleri açık.

3.9.2

νομίζω μέντοι πᾶσαν φύσιν μαθήσει καὶ μελέτῃ πρὸς ἀνδρείαν αὔξεσθαι· δῆλον μὲν γὰρ ὅτι Σκύθαι καὶ Θρᾷκες οὐκ ἂν τολμήσειαν ἀσπίδας καὶ δόρατα λαβόντες Λακεδαιμονίοις διαμάχεσθαι· φανερὸν δʼ ὅτι Λακεδαιμόνιοι οὔτʼ ἂν Θρᾳξὶ πέλταις καὶ ἀκοντίοις οὔτε Σκύθαις τόξοις ἐθέλοιεν ἂν διαγωνίζεσθαι.

3.9.3"Öteki bütün işlerde de insanların tabiatça birbirlerinden farklı olduklarını ve özenle çok ilerlediklerini görüyorum. Bundan açıkça çıkar ki tabiatça daha yetenekliler de daha kalın kafalılar da, hangi işte kayda değer olmak istiyorlarsa onu öğrenmeli ve onun üzerinde çalışmalıdır."

3.9.3

ὁρῶ δʼ ἔγωγε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πάντων ὁμοίως καὶ φύσει διαφέροντας ἀλλήλων τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἐπιμελείᾳ πολὺ ἐπιδιδόντας. ἐκ δὲ τούτων δῆλόν ἐστιν ὅτι πάντας χρὴ καὶ τοὺς εὐφυεστέρους καὶ τοὺς ἀμβλυτέρους τὴν φύσιν, ἐν οἷς ἂν ἀξιόλογοι βούλωνται γενέσθαι, ταῦτα καὶ μανθάνειν καὶ μελετᾶν.

3.9.4Bilgelikle itidali birbirinden ayırmazdı; güzel ve iyi olanı bilip onu uygulayanı, çirkin olanı bilip ondan sakınanı hem bilge hem itidalli sayardı. Ne yapılması gerektiğini bildikleri hâlde tersini yapanları bilge ama nefsine hâkim olamayan kimseler sayıp saymadığı sorulunca, "Onları bilgelikten yoksun ve nefsine hâkim olamayan kimselerden başka bir şey saymam," dedi. "Çünkü bence herkes mümkün olanlar arasından kendisine en yararlı olduğunu düşündüğünü seçip onu yapar. Bu yüzden doğru davranmayanların ne bilge ne de itidalli olduklarını düşünüyorum."

3.9.4

σοφίαν δὲ καὶ σωφροσύνην οὐ διώριζεν, ἀλλὰ τὸν τὰ μὲν καλά τε κἀγαθὰ γιγνώσκοντα χρῆσθαι αὐτοῖς καὶ τὸν τὰ αἰσχρὰ εἰδότα εὐλαβεῖσθαι σοφόν τε καὶ σώφρονα ἔκρινε. προσερωτώμενος δὲ εἰ τοὺς ἐπισταμένους μὲν ἃ δεῖ πράττειν, ποιοῦντας δὲ τἀναντία σοφούς τε καὶ ἀκρατεῖς εἶναι νομίζοι, οὐδέν γε μᾶλλον, ἔφη, ἢ ἀσόφους τε καὶ ἀκρατεῖς· πάντας γὰρ οἶμαι προαιρουμένους ἐκ τῶν ἐνδεχομένων ἃ οἴονται συμφορώτατα αὑτοῖς εἶναι, ταῦτα πράττειν· νομίζω οὖν τοὺς μὴ ὀρθῶς πράττοντας οὔτε σοφοὺς οὔτε σώφρονας εἶναι.

3.9.5Adaletin ve öteki bütün aretē'nin de bilgelik olduğunu söylerdi. Çünkü adil olan şeyler de aretē ile yapılan her şey de güzel ve iyidir; bunları bilenler bunların yerine başka hiçbir şeyi tercih etmez, bilmeyenler de bunları yapamaz, girişseler bile hata ederler. Böylece güzel ve iyi şeyleri bilgeler yapar, bilge olmayanlar ise yapamaz, girişseler bile hata ederler. Madem adil olan şeyler de öteki bütün güzel ve iyi şeyler de aretē ile yapılır, adaletin de öteki bütün aretē'nin de bilgelik olduğu açıktır.

3.9.5

ἔφη δὲ καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν ἀρετὴν σοφίαν εἶναι. τά τε γὰρ δίκαια καὶ πάντα ὅσα ἀρετῇ πράττεται καλά τε κἀγαθὰ εἶναι· καὶ οὔτʼ ἂν τοὺς ταῦτα εἰδότας ἄλλο ἀντὶ τούτων οὐδὲν προελέσθαι οὔτε τοὺς μὴ ἐπισταμένους δύνασθαι πράττειν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐγχειρῶσιν, ἁμαρτάνειν· οὕτω [καὶ] τὰ καλά τε κἀγαθὰ τοὺς μὲν σοφοὺς πράττειν, τοὺς δὲ μὴ σοφοὺς οὐ δύνασθαι, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐγχειρῶσιν, ἁμαρτάνειν. ἐπεὶ οὖν τά τε δίκαια καὶ τἆλλα καλά τε κἀγαθὰ πάντα ἀρετῇ πράττεται, δῆλον εἶναι ὅτι καὶ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἄλλη πᾶσα ἀρετὴ σοφία ἐστί.

3.9.6Deliliğin bilgeliğin zıttı olduğunu söylerdi, ama bilgisizliği delilik saymazdı. Kendini bilmemeyi, bilmediği şeyler hakkında kanaat sahibi olup onları bildiğini sanmayı ise deliliğe en yakın şey sayardı. Ama çoğu insanın, insanların çoğunun bilmediği şeylerde yanılanlara deli demediğini, çoğunluğun bildiği şeylerde yanılanlara ise deli dediğini söylerdi.

3.9.6

μανίαν γε μὴν ἐναντίον μὲν ἔφη εἶναι σοφίᾳ, οὐ μέντοι γε τὴν ἀνεπιστημοσύνην μανίαν ἐνόμιζε· τὸ δὲ ἀγνοεῖν ἑαυτὸν καὶ ἃ μὴ οἶδε δοξάζειν τε καὶ οἴεσθαι γιγνώσκειν ἐγγυτάτω μανίας ἐλογίζετο εἶναι. τοὺς μέντοι πολλοὺς ἔφη, ἃ μὲν οἱ πλεῖστοι ἀγνοοῦσι, τοὺς διημαρτηκότας τούτων οὐ φάσκειν μαίνεσθαι, τοὺς δὲ διημαρτηκότας ὧν οἱ πολλοὶ γιγνώσκουσι μαινομένους καλεῖν·

3.9.7Biri kendini surun kapılarından geçerken eğilecek kadar uzun ya da evleri kaldırmaya veya imkânsız olduğu herkesçe bilinen başka bir işe girişecek kadar güçlü sanırsa, ona deli derlermiş; ama az yanılanlar çoğunluğa deli görünmezmiş. İnsanlar güçlü arzuya aşk dedikleri gibi, büyük akıl şaşkınlığına da delilik derlermiş.

3.9.7

ἐάν τε γάρ τις μέγας οὕτως οἴηται εἶναι ὥστε κύπτειν τὰς πύλας τοῦ τείχους διεξιών, ἐάν τε οὕτως ἰσχυρὸς ὥστʼ ἐπιχειρεῖν οἰκίας αἴρεσθαι ἢ ἄλλῳ τῳ ἐπιθέσθαι τῶν πᾶσι δήλων ὅτι ἀδύνατά ἐστι, τοῦτον μαίνεσθαι φάσκειν, τοὺς δὲ μικρὸν διαμαρτάνοντας οὐ δοκεῖν τοῖς πολλοῖς μαίνεσθαι, ἀλλʼ, ὥσπερ τὴν ἰσχυρὰν ἐπιθυμίαν ἔρωτα καλοῦσιν, οὕτω καὶ τὴν μεγάλην παράνοιαν μανίαν αὐτοὺς καλεῖν.

3.9.8Kıskançlığın ne olduğunu incelerken onun bir tür acı olduğunu buluyordu; ama dostların talihsizliklerine ya da düşmanların iyi talihine duyulan acı değil: Yalnız dostlarının başarılarına üzülenlerin kıskandığını söylerdi. Bazıları, birini seven birinin onun başarısına nasıl üzülebileceğine şaştıklarında, pek çok kimsenin bazılarına karşı öyle bir tutum içinde olduğunu hatırlatırdı ki kötü durumdayken onlara seyirci kalamaz, talihsizliklerinde yardım ederler, ama işleri yolunda gidince üzülürler. Ama bunun akıllı bir adamın başına gelmeyeceğini, budalaların ise hep buna uğradığını söylerdi.

3.9.8

φθόνον δὲ σκοπῶν, ὅ τι εἴη, λύπην μέν τινα ἐξηύρισκεν αὐτὸν ὄντα, οὔτε μέντοι τὴν ἐπὶ φίλων ἀτυχίαις οὔτε τὴν ἐπʼ ἐχθρῶν εὐτυχίαις γιγνομένην, ἀλλὰ μόνους ἔφη φθονεῖν τοὺς ἐπὶ ταῖς τῶν φίλων εὐπραξίαις ἀνιωμένους. θαυμαζόντων δέ τινων εἴ τις φιλῶν τινα ἐπὶ τῇ εὐπραξίᾳ αὐτοῦ λυποῖτο, ὑπεμίμνῃσκεν ὅτι πολλοὶ οὕτω πρός τινας ἔχουσιν, ὥστε κακῶς μὲν πράττοντας μὴ δύνασθαι περιορᾶν, ἀλλὰ βοηθεῖν ἀτυχοῦσιν, εὐτυχούντων δὲ λυπεῖσθαι. τοῦτο μέντοι φρονίμῳ μὲν ἀνδρὶ οὐκ ἂν συμβῆναι, τοὺς ἠλιθίους δὲ ἀεὶ πάσχειν αὐτό.

3.9.9Boş vaktin ne olduğunu incelerken çoğu insanın bir şey yaptığını gördüğünü söylerdi; çünkü dama oynayanlar da maskaralık edenler de bir şey yapar. Ama bunların hepsinin boş vakit geçirdiğini söylerdi, çünkü bunlardan daha iyi işler yapmaya gidebilirler. Oysa daha iyi işlerden daha kötülerine gidecek kadar kimsenin boş vakti yoktur; biri giderse, vakti olmadığı hâlde bunu yaptığı için kötü yaptığını söylerdi.

3.9.9

σχολὴν δὲ σκοπῶν, τί εἴη, ποιοῦντας μέν τι τοὺς πλείστους εὑρίσκειν ἔφη· καὶ γὰρ τοὺς πεττεύοντας καὶ τοὺς γελωτοποιοῦντας ποιεῖν τι· πάντας δὲ τούτους ἔφη σχολάζειν· ἐξεῖναι γὰρ αὐτοῖς ἰέναι πράξοντας τὰ βελτίω τούτων. ἀπὸ μέντοι τῶν βελτιόνων ἐπὶ τὰ χείρω ἰέναι οὐδένα σχολάζειν· εἰ δέ τις ἴοι, τοῦτον ἀσχολίας αὐτῷ οὔσης κακῶς ἔφη τοῦτο πράττειν.

3.9.10Kralların ve yöneticilerin, asası olanlar, rastgele kişilerce seçilenler, kurayla görev alanlar, zor kullananlar ya da aldatanlar değil, yönetmesini bilenler olduğunu söylerdi.

3.9.10

βασιλέας δὲ καὶ ἄρχοντας οὐ τοὺς τὰ σκῆπτρα ἔχοντας ἔφη εἶναι οὐδὲ τοὺς ὑπὸ τῶν τυχόντων αἱρεθέντας οὐδὲ τοὺς κλήρῳ λαχόντας οὐδὲ τοὺς βιασαμένους οὐδὲ τοὺς ἐξαπατήσαντας, ἀλλὰ τοὺς ἐπισταμένους ἄρχειν.

3.9.11Biri, yöneticinin işinin ne yapılması gerektiğini buyurmak, yönetilenin işinin de itaat etmek olduğunu kabul ettiğinde şunları gösterirdi: Gemide bilenin yönettiğini, gemi sahibinin de gemideki öteki herkesin de bilene itaat ettiğini; tarımda tarla sahiplerinin, hastalıkta hastaların, beden idmanında idman yapanların, özen gerektiren bir şeye sahip olan öteki herkesin de, eğer bu işe bakmayı kendileri bildiklerini düşünürlerse kendileri baktıklarını, düşünmezlerse bilenlere, yanlarındayken itaat etmekle kalmayıp uzaktaysalar onları çağırttıklarını, onlara itaat ederek gerekeni yapmak için. Yün işinde de kadınların erkeklere hükmettiğini gösterirdi; çünkü kadınlar yünün nasıl işleneceğini bilir, erkekler bilmez.

3.9.11

ὁπότε γάρ τις ὁμολογήσειε τοῦ μὲν ἄρχοντος εἶναι τὸ προστάττειν ὅ τι χρὴ ποιεῖν, τοῦ δὲ ἀρχομένου τὸ πείθεσθαι, ἐπεδείκνυεν ἔν τε νηὶ τὸν μὲν ἐπιστάμενον ἄρχοντα, τὸν δὲ ναύκληρον καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν τῇ νηὶ πάντας πειθομένους τῷ ἐπισταμένῳ, καὶ ἐν γεωργίᾳ τοὺς κεκτημένους ἀγρούς, καὶ ἐν νόσῳ τοὺς νοσοῦντας, καὶ ἐν σωμασκίᾳ τοὺς σωμασκοῦντας, καὶ τοὺς ἄλλους πάντας οἷς ὑπάρχει τι ἐπιμελείας δεόμενον, ἂν μὲν αὐτοὶ ἡγῶνται ἐπίστασθαι ἐπιμελεῖσθαι—· εἰ δὲ μή, τοῖς ἐπισταμένοις οὐ μόνον παροῦσι πειθομένους, ἀλλὰ καὶ ἀπόντας μεταπεμπομένους, ὅπως ἐκείνοις πειθόμενοι τὰ δέοντα πράττωσιν· ἐν δὲ ταλασίᾳ καὶ τὰς γυναῖκας ἐπεδείκνυεν ἀρχούσας τῶν ἀνδρῶν διὰ τὸ τὰς μὲν εἰδέναι ὅπως χρὴ ταλασιουργεῖν, τοὺς δὲ μὴ εἰδέναι.

3.9.12Biri buna karşı, tiranın doğru söyleyenlere itaat etmeme serbestliği olduğunu söylerse, "İyi söyleyene itaat etmeyeni bir ceza beklerken itaat etmeme serbestliği nasıl olabilir?" derdi. "Çünkü hangi işte iyi söyleyene itaat etmezse elbette hata eder, hata edince de cezasını çeker."

3.9.12

εἰ δέ τις πρὸς ταῦτα λέγοι ὅτι τῷ τυράννῳ ἔξεστι μὴ πείθεσθαι τοῖς ὀρθῶς λέγουσι, καὶ πῶς ἄν, ἔφη, ἐξείη μὴ πείθεσθαι, ἐπικειμένης γε ζημίας, ἐάν τις τῷ εὖ λέγοντι μὴ πείθηται; ἐν ᾧ γὰρ ἄν τις πράγματι μὴ πείθηται τῷ εὖ λέγοντι, ἁμαρτήσεται δήπου, ἁμαρτάνων δὲ ζημιωθήσεται.

3.9.13Biri tiranın aklı başında olanı öldürmekte de serbest olduğunu söylerse, "Müttefiklerinin en iyilerini öldüren birinin cezasız kalacağını mı, yoksa sıradan bir cezayla kurtulacağını mı sanıyorsun?" derdi. "Bunu yapanın kurtulacağını mı sanıyorsun, yoksa böylece en çabuk mahvolacağını mı?"

3.9.13

εἰ δὲ φαίη τις τῷ τυράννῳ ἐξεῖναι καὶ ἀποκτεῖναι τὸν εὖ φρονοῦντα, τὸν δὲ ἀποκτείνοντα, ἔφη, τοὺς κρατίστους τῶν συμμάχων οἴει ἀζήμιον γίγνεσθαι ἢ ὡς ἔτυχε ζημιοῦσθαι; πότερα γὰρ ἂν μᾶλλον οἴει σῴζεσθαι τὸν τοῦτο ποιοῦντα ἢ οὕτω καὶ τάχιστʼ ἂν ἀπολέσθαι;

3.9.14Biri ona bir adam için en iyi uğraşın ne olduğunu sorunca, "İyi iş görmek," diye cevap verdi. Bu kez iyi talihi de bir uğraş sayıp saymadığı sorulunca, "Ben talihle işi tam tersi sayarım," dedi. "Çünkü aramadan gereken bir şeye rastlamayı iyi talih sayarım; bir şeyi öğrenip üzerinde çalışarak iyi yapmayı ise iyi iş görmek sayarım. Buna uğraşanlar da bence iyi iş görürler."

3.9.14

ἐρομένου δέ τινος αὐτὸν τί δοκοίη αὐτῷ κράτιστον ἀνδρὶ ἐπιτήδευμα εἶναι, ἀπεκρίνατο· εὐπραξία. ἐρομένου δὲ πάλιν εἰ καὶ τὴν εὐτυχίαν ἐπιτήδευμα νομίζοι εἶναι, πᾶν μὲν οὖν τοὐναντίον ἔγωγʼ, ἔφη, τύχην καὶ πρᾶξιν ἡγοῦμαι· τὸ μὲν γὰρ μὴ ζητοῦντα ἐπιτυχεῖν τινι τῶν δεόντων εὐτυχίαν οἶμαι εἶναι, τὸ δὲ μαθόντα τε καὶ μελετήσαντά τι εὖ ποιεῖν εὐπραξίαν νομίζω, καὶ οἱ τοῦτο ἐπιτηδεύοντες δοκοῦσί μοι εὖ πράττειν.

3.9.15En iyi ve tanrıların en çok sevdiği kişilerin tarımda tarım işlerini, hekimlikte hekimlik işlerini, devlet işlerinde devlet işlerini iyi yapanlar olduğunu söylerdi; hiçbir işi iyi yapmayanın ise ne bir faydası olduğunu ne de tanrılarca sevildiğini söylerdi.

3.9.15

καὶ ἀρίστους δὲ καὶ θεοφιλεστάτους ἔφη εἶναι ἐν μὲν γεωργίᾳ τοὺς τὰ γεωργικὰ εὖ πράττοντας, ἐν δʼ ἰατρείᾳ τοὺς τὰ ἰατρικά, ἐν δὲ πολιτείᾳ τοὺς τὰ πολιτικά· τὸν δὲ μηδὲν εὖ πράττοντα οὔτε χρήσιμον οὐδὲν ἔφη εἶναι οὔτε θεοφιλῆ.

3.10.110. Bölüm

Bir sanat sahibi olup onu geçimi için kullananlardan biriyle konuştuğunda onlara da faydalı olurdu. Bir keresinde ressam Parrhasios'un yanına girip onunla konuşurken, "Parrhasios," dedi, "resim görünen şeylerin bir benzetisi değil mi? Hiç değilse çukurlarla tümsekleri, karanlıklarla aydınlıkları, sertlerle yumuşakları, pürüzlülerle düzgünleri, genç ve yaşlı bedenleri renklerle benzeterek taklit edersiniz."

3.10.1

ἀλλὰ μὴν καὶ εἴ ποτε τῶν τὰς τέχνας ἐχόντων καὶ ἐργασίας ἕνεκα χρωμένων αὐταῖς διαλέγοιτό τινι, καὶ τούτοις ὠφέλιμος ἦν. εἰσελθὼν μὲν γάρ ποτε πρὸς Παρράσιον τὸν ζωγράφον καὶ διαλεγόμενος αὐτῷ, ἆρα, ἔφη, ὦ Παρράσιε, γραφική ἐστιν εἰκασία τῶν ὁρωμένων; τὰ γοῦν κοῖλα καὶ τὰ ὑψηλὰ καὶ τὰ σκοτεινὰ καὶ τὰ φωτεινὰ καὶ τὰ σκληρὰ καὶ τὰ μαλακὰ καὶ τὰ τραχέα καὶ τὰ λεῖα καὶ τὰ νέα καὶ τὰ παλαιὰ σώματα διὰ τῶν χρωμάτων ἀπεικάζοντες ἐκμιμεῖσθε.

3.10.2"Doğru söylüyorsun," dedi. "Güzel suretleri canlandırırken de, her yanı kusursuz bir insana rastlamak kolay olmadığı için, birçok kişiden her birinin en güzel yanlarını bir araya toplayıp böylece bütün bedenleri güzel gösterirsiniz."

3.10.2

ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. καὶ μὴν τά γε καλὰ εἴδη ἀφομοιοῦντες, ἐπειδὴ οὐ ῥᾴδιον ἑνὶ ἀνθρώπῳ περιτυχεῖν ἄμεμπτα πάντα ἔχοντι, ἐκ πολλῶν συνάγοντες τὰ ἐξ ἑκάστου κάλλιστα οὕτως ὅλα τὰ σώματα καλὰ ποιεῖτε φαίνεσθαι.

3.10.3"Evet, böyle yaparız," dedi. "Peki," dedi, "psykhē'nin en inandırıcı, en hoş, en dostça, en özlenesi ve en sevimli karakterini de taklit eder misiniz? Yoksa bu taklit edilemez mi?" "Sokrates," dedi, "ne oranı ne rengi ne de senin az önce saydığın şeylerden hiçbiri olmayan, hatta hiç görünmeyen bir şey nasıl taklit edilebilir ki?"

3.10.3

ποιοῦμεν γάρ, ἔφη, οὕτως. τί γάρ; ἔφη, τὸ πιθανώτατον καὶ ἥδιστον καὶ φιλικώτατον καὶ ποθεινότατον καὶ ἐρασμιώτατον ἀπομιμεῖσθε τῆς ψυχῆς ἦθος; ἢ οὐδὲ μιμητόν ἐστι τοῦτο; πῶς γὰρ ἄν, ἔφη, μιμητὸν εἴη, ὦ Σώκρατες, ὃ μήτε συμμετρίαν μήτε χρῶμα μήτε ὧν σὺ εἶπας ἄρτι μηδὲν ἔχει μηδὲ ὅλως ὁρατόν ἐστιν;

3.10.4"Peki," dedi, "insanda bazılarına dostça, bazılarına düşmanca bakmak olmaz mı?" "Bence olur," dedi. "O hâlde bu gözlerde taklit edilebilir, değil mi?" "Elbette," dedi. "Dostlarının iyi ve kötü günlerinde, onları dert edinenlerle etmeyenlerin yüzleri sence aynı mı görünür?" "Zeus hakkı için, hayır," dedi, "iyi günlerinde yüzleri güler, kötü günlerinde asılır." "O hâlde bunları da canlandırmak mümkün, değil mi?"

3.10.4

ἆρʼ οὖν, ἔφη, γίγνεται ἐν ἀνθρώπῳ τό τε φιλοφρόνως καὶ τὸ ἐχθρῶς βλέπειν πρός τινας; ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη. οὐκοῦν τοῦτό γε μιμητὸν ἐν τοῖς ὄμμασι; καὶ μάλα, ἔφη. ἐπὶ δὲ τοῖς τῶν φίλων ἀγαθοῖς καὶ τοῖς κακοῖς ὁμοίως σοι δοκοῦσιν ἔχειν τὰ πρόσωπα οἵ τε φροντίζοντες καὶ οἱ μή; μὰ Δίʼ οὐ δῆτα, ἔφη· ἐπὶ μὲν γὰρ τοῖς ἀγαθοῖς φαιδροί, ἐπὶ δὲ τοῖς κακοῖς σκυθρωποὶ γίγνονται. οὐκοῦν, ἔφη, καὶ ταῦτα δυνατὸν ἀπεικάζειν;

3.10.5"Elbette," dedi. "Ayrıca yüce gönüllülük ve hür ruhluluk, aşağılık ve kölelik ruhu, itidal ve akıllılık, küstahlık ve kabalık da hem yüzden hem de duran ve hareket eden insanların duruşlarından belli olur." "Doğru söylüyorsun," dedi. "O hâlde bunlar da taklit edilebilir, değil mi?" "Elbette," dedi. "Peki," dedi, "sence insanlar güzel, iyi ve sevimli karakterlerin göründüğü kişileri görmekten mi daha çok hoşlanırlar, yoksa çirkin, kötü ve nefret uyandıran karakterlerin göründüğü kişileri mi?" "Zeus hakkı için, arada çok fark var, Sokrates," dedi.

3.10.5

καὶ μάλα, ἔφη. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ μεγαλοπρεπές τε καὶ ἐλευθέριον καὶ τὸ ταπεινόν τε καὶ ἀνελεύθερον καὶ τὸ σωφρονικόν τε καὶ φρόνιμον καὶ τὸ ὑβριστικόν τε καὶ ἀπειρόκαλον καὶ διὰ τοῦ προσώπου καὶ διὰ τῶν σχημάτων καὶ ἑστώτων καὶ κινουμένων ἀνθρώπων διαφαίνει. ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. οὐκοῦν καὶ ταῦτα μιμητά; καὶ μάλα, ἔφη. πότερον οὖν, ἔφη, νομίζεις ἥδιον ὁρᾶν τοὺς ἀνθρώπους διʼ ὧν τὰ καλά τε κἀγαθὰ καὶ ἀγαπητὰ ἤθη φαίνεται ἢ διʼ ὧν τὰ αἰσχρά τε καὶ πονηρὰ καὶ μισητά; πολὺ νὴ Δίʼ, ἔφη, διαφέρει, ὦ Σώκρατες.

3.10.6Bir keresinde de heykeltıraş Kleiton'un yanına girip onunla konuşurken, "Kleiton," dedi, "yaptığın koşucuların, güreşçilerin, yumruk dövüşçülerinin ve pankrationcuların güzel olduğunu görüyorum, biliyorum. Ama insanları görüntüyle en çok büyüleyen şeyi, canlı görünmeyi, heykellerine nasıl kazandırıyorsun?"

3.10.6

πρὸς δὲ Κλείτωνα τὸν ἀνδριαντοποιὸν εἰσελθών ποτε καὶ διαλεγόμενος αὐτῷ, ὅτι μέν, ἔφη, ὦ Κλείτων, καλοὶ οὓς ποιεῖς δρομέας τε καὶ παλαιστὰς καὶ πύκτας καὶ παγκρατιαστάς, ὁρῶ τε καὶ οἶδα· ὃ δὲ μάλιστα ψυχαγωγεῖ διὰ τῆς ὄψεως τοὺς ἀνθρώπους, τὸ ζωτικὸν φαίνεσθαι, πῶς τοῦτο ἐνεργάζῃ τοῖς ἀνδριᾶσιν;

3.10.7Kleiton şaşırıp hemen cevap veremeyince, "Eserini canlıların suretlerine benzeterek mi heykelleri daha canlı gösteriyorsun?" dedi. "Elbette," dedi. "O hâlde bedenlerde duruşlar yüzünden aşağı çekilen ve yukarı kalkan, sıkışan ve gerilip ayrılan, gerilen ve gevşeyen yerleri canlandırarak onları gerçeklerine daha benzer ve daha inandırıcı gösteriyorsun, değil mi?"

3.10.7

ἐπεὶ δὲ ἀπορῶν ὁ Κλείτων οὐ ταχὺ ἀπεκρίνατο, ἆρʼ, ἔφη, τοῖς τῶν ζώντων εἴδεσιν ἀπεικάζων τὸ ἔργον ζωτικωτέρους ποιεῖς φαίνεσθαι τοὺς ἀνδριάντας; καὶ μάλα, ἔφη. οὐκοῦν τά τε ὑπὸ τῶν σχημάτων κατασπώμενα καὶ τἀνασπώμενα ἐν τοῖς σώμασι καὶ τὰ συμπιεζόμενα καὶ τὰ διελκόμενα καὶ τὰ ἐντεινόμενα καὶ τὰ ἀνιέμενα ἀπεικάζων ὁμοιότερά τε τοῖς ἀληθινοῖς καὶ πιθανώτερα ποιεῖς φαίνεσθαι;

3.10.8"Elbette," dedi. "Bir iş yapmakta olan bedenlerin hâllerini taklit etmek de seyredenlere bir zevk vermez mi?" "Öyle olması beklenir," dedi. "O hâlde dövüşenlerin gözlerini tehditkâr göstermek, kazananların yüzünü de sevinçli olarak taklit etmek gerekir, değil mi?" "Hem de nasıl," dedi. "Demek ki," dedi, "heykeltıraş psykhē'nin işlerini dış görünüşte canlandırmalı."

3.10.8

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. τὸ δὲ καὶ τὰ πάθη τῶν ποιούντων τι σωμάτων ἀπομιμεῖσθαι οὐ ποιεῖ τινα τέρψιν τοῖς θεωμένοις; εἰκὸς γοῦν, ἔφη. οὐκοῦν καὶ τῶν μὲν μαχομένων ἀπειλητικὰ τὰ ὄμματα ἀπεικαστέον, τῶν δὲ νενικηκότων εὐφραινομένων ἡ ὄψις μιμητέα; σφόδρα γʼ, ἔφη. δεῖ ἄρα, ἔφη, τὸν ἀνδριαντοποιὸν τὰ τῆς ψυχῆς ἔργα τῷ εἴδει προσεικάζειν.

3.10.9Zırh ustası Pistias'ın yanına girdiğinde Pistias ona iyi işlenmiş zırhlar gösterince, "Hera hakkı için, Pistias," dedi, "güzel bir buluş: Zırh insanın korunması gereken yerlerini koruyor, elleri kullanmayı da engellemiyor."

3.10.9

πρὸς δὲ Πιστίαν τὸν θωρακοποιὸν εἰσελθών, ἐπιδείξαντος αὐτοῦ τῷ Σωκράτει θώρακας εὖ εἰργασμένους, νὴ τὴν Ἥραν, ἔφη, καλόν γε, ὦ Πιστία, τὸ εὕρημα τὸ τὰ μὲν δεόμενα σκέπης τοῦ ἀνθρώπου σκεπάζειν τὸν θώρακα, ταῖς δὲ χερσὶ μὴ κωλύειν χρῆσθαι.

3.10.10"Ama söyle bana, Pistias," dedi, "zırhlarını ötekilerden ne daha sağlam ne de daha pahalı yaptığın hâlde neden daha pahalıya satıyorsun?" "Çünkü Sokrates," dedi, "daha biçimli yapıyorum." "Bu biçimliliği ölçüyle mi, tartıyla mı göstererek daha yüksek fiyat istiyorsun?" dedi. "Çünkü bedene uygun yapıyorsan, sanırım hepsini eşit ve aynı yapmıyorsun." "Zeus hakkı için, uygun yapıyorum," dedi, "çünkü bu olmadan zırhın hiçbir faydası yoktur."

3.10.10

ἀτάρ, ἔφη, λέξον μοι, ὦ Πιστία, διὰ τί οὔτʼ ἰσχυροτέρους οὔτε πολυτελεστέρους τῶν ἄλλων ποιῶν τοὺς θώρακας πλείονος πωλεῖς; ὅτι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, εὐρυθμοτέρους ποιῶ. τὸν δὲ ῥυθμόν, ἔφη, πότερα μέτρῳ ἢ σταθμῷ ἀποδεικνύων πλείονος τιμᾷ; οὐ γὰρ δὴ ἴσους γε πάντας οὐδὲ ὁμοίους οἶμαί σε ποιεῖν, εἴ γε ἁρμόττοντας ποιεῖς. ἀλλὰ νὴ Δίʼ, ἔφη, ποιῶ· οὐδὲν γὰρ ὄφελός ἐστι θώρακος ἄνευ τούτου.

3.10.11"Peki," dedi, "insanların bedenlerinin kimi biçimli, kimi biçimsiz değil mi?" "Elbette," dedi. "O hâlde biçimsiz bir bedene uyan zırhı nasıl biçimli yapıyorsun?" "Uyacak şekilde yaparak," dedi, "çünkü uyan zırh biçimlidir."

3.10.11

οὐκοῦν, ἔφη, σώματά γε ἀνθρώπων τὰ μὲν εὔρυθμά ἐστι, τὰ δὲ ἄρρυθμα; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. πῶς οὖν, ἔφη, τῷ ἀρρύθμῳ σώματι ἁρμόττοντα τὸν θώρακα εὔρυθμον ποιεῖς; ὥσπερ καὶ ἁρμόττοντα, ἔφη·

3.10.12"Bana öyle geliyor ki," dedi Sokrates, "biçimliliği kendi başına değil, kullanana göre söylüyorsun; tıpkı bir kalkanın kime uyuyorsa onun için biçimli olduğunu söylemen gibi. Pelerin de, öteki şeyler de senin söylediğine göre aynı durumda görünüyor.

3.10.12

ὁ ἁρμόττων γάρ ἐστιν εὔρυθμος. δοκεῖς μοι, ἔφη ὁ Σωκράτης, τὸ εὔρυθμον οὐ καθʼ ἑαυτὸ λέγειν, ἀλλὰ πρὸς τὸν χρώμενον, ὥσπερ ἂν εἰ φαίης ἀσπίδα, ᾧ ἂν ἁρμόττῃ, τούτῳ εὔρυθμον εἶναι, καὶ χλαμύδα, καὶ τἆλλα ὡσαύτως ἔοικεν ἔχειν τῷ σῷ λόγῳ.

3.10.13"Belki uymanın başka bir küçük olmayan faydası da var." "Varsa öğret, Sokrates," dedi. "Uyan zırhlar, aynı ağırlıktaki uymayan zırhlardan daha az bastırır. Çünkü uymayanlar ya bütünüyle omuzlardan sarkar ya da bedenin başka bir yerini fazlasıyla sıkar, taşınması zor ve sıkıntılı olur; uyanlar ise ağırlığı bölüştürüp bir kısmını köprücük kemiklerine ve omuz başlarına, bir kısmını omuzlara, bir kısmını göğse, bir kısmını sırta, bir kısmını karna verdikleri için neredeyse bir yük değil, bedene eklenmiş bir parça gibidir."

3.10.13

ἴσως δὲ καὶ ἄλλο τι οὐ μικρὸν ἀγαθὸν τῷ ἁρμόττειν πρόσεστι. δίδαξον, ἔφη, ὦ Σώκρατες, εἴ τι ἔχεις. ἧττον, ἔφη, τῷ βάρει πιέζουσιν οἱ ἁρμόττοντες τῶν ἀναρμόστων τὸν αὐτὸν σταθμὸν ἔχοντες. οἱ μὲν γὰρ ἀνάρμοστοι ἢ ὅλοι ἐκ τῶν ὤμων κρεμάμενοι ἢ καὶ ἄλλο τι τοῦ σώματος σφόδρα πιέζοντες δύσφοροι καὶ χαλεποὶ γίγνονται· οἱ δὲ ἁρμόττοντες, διειλημμένοι τὸ βάρος τὸ μὲν ὑπὸ τῶν κλειδῶν καὶ ἐπωμίδων, τὸ δʼ ὑπὸ τῶν ὤμων, τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ στήθους, τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ νώτου, τὸ δὲ ὑπὸ τῆς γαστρός, ὀλίγου δεῖν οὐ φορήματι, ἀλλὰ προσθήματι ἐοίκασιν.

3.10.14"Benim işlerimi en değerli saymamın sebebini tam söyledin," dedi. "Yine de bazıları süslü ve yaldızlı zırhları daha çok satın alıyor." "Ama bunlar yüzünden uymayan zırhlar alıyorlarsa," dedi, "bence süslü ve yaldızlı bir bela satın alıyorlar."

3.10.14

εἴρηκας, ἔφη, αὐτὸ διʼ ὅπερ ἔγωγε τὰ ἐμὰ ἔργα πλείστου ἄξια νομίζω εἶναι. ἔνιοι μέντοι τοὺς ποικίλους καὶ τοὺς ἐπιχρύσους θώρακας μᾶλλον ὠνοῦνται. ἀλλὰ μήν, ἔφη, εἴ γε διὰ ταῦτα μὴ ἁρμόττοντας ὠνοῦνται, κακὸν ἔμοιγε δοκοῦσι ποικίλον τε καὶ ἐπίχρυσον ὠνεῖσθαι.

3.10.15"Ama," dedi, "beden sabit durmayıp kimi zaman eğilip kimi zaman dikleştiğine göre, tam ölçülü zırhlar nasıl uyabilir?" "Hiçbir şekilde," dedi. "Yani uyanların tam ölçülü olanlar değil, kullanırken insanı rahatsız etmeyenler olduğunu söylüyorsun." "Bunu sen söylüyorsun, Sokrates," dedi, "ve çok doğru anlıyorsun."

3.10.15

ἀτάρ, ἔφη, τοῦ σώματος μὴ μένοντος, ἀλλὰ τοτὲ μὲν κυρτουμένου, τοτὲ δὲ ὀρθουμένου, πῶς ἂν ἀκριβεῖς θώρακες ἁρμόττοιεν; οὐδαμῶς, ἔφη. λέγεις, ἔφη, ἁρμόττειν οὐ τοὺς ἀκριβεῖς, ἀλλὰ τοὺς μὴ λυποῦντας ἐν τῇ χρείᾳ. αὐτός, ἔφη, τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες, καὶ πάνυ ὀρθῶς ἀποδέχῃ.

3.11.111. Bölüm

Bir zamanlar şehirde Theodote adında güzel bir kadın vardı; gönlünü kazananla birlikte olan türden bir kadındı. Orada bulunanlardan biri ondan söz açıp kadının güzelliğinin sözle anlatılamayacağını, ressamların onun resmini yapmak için yanına gittiklerini, onun da kendinde güzel olan ne varsa onlara gösterdiğini anlatınca Sokrates, "Gidip görmek lâzım," dedi, "çünkü sözle anlatılamayan şey dinlemekle öğrenilemez." Anlatan da, "O hâlde hemen peşimden gelin," dedi.

3.11.1

γυναικὸς δέ ποτε οὔσης ἐν τῇ πόλει καλῆς, ᾗ ὄνομα ἦν Θεοδότη, καὶ οἵας συνεῖναι τῷ πείθοντι, μνησθέντος αὐτῆς τῶν παρόντων τινὸς καὶ εἰπόντος ὅτι κρεῖττον εἴη λόγου τὸ κάλλος τῆς γυναικός, καὶ ζωγράφους φήσαντος εἰσιέναι πρὸς αὐτὴν ἀπεικασομένους, οἷς ἐκείνην ἐπιδεικνύειν ἑαυτῆς ὅσα καλῶς ἔχοι, ἰτέον ἂν εἴη θεασομένους, ἔφη ὁ Σωκράτης· οὐ γὰρ δὴ ἀκούσασί γε τὸ λόγου κρεῖττον ἔστι καταμαθεῖν. καὶ ὁ διηγησάμενος, οὐκ ἂν φθάνοιτʼ, ἔφη, ἀκολουθοῦντες.

3.11.2Böylece Theodote'nin evine gittiler; onu bir ressama poz verirken buldular ve seyrettiler. Ressam işini bitirince Sokrates, "Arkadaşlar," dedi, "Theodote bize güzelliğini gösterdi diye biz mi ona minnet duymalıyız, yoksa onu seyrettik diye o mu bize? Gösteri ona daha çok yarıyorsa onun bize minnet duyması, seyir bize daha çok yarıyorsa bizim ona minnet duymamız gerekmez mi?"

3.11.2

οὕτω μὲν δὴ πορευθέντες πρὸς τὴν Θεοδότην καὶ καταλαβόντες ζωγράφῳ τινὶ παρεστηκυῖαν ἐθεάσαντο. παυσαμένου δὲ τοῦ ζωγράφου, ὦ ἄνδρες, ἔφη ὁ Σωκράτης, πότερον ἡμᾶς δεῖ μᾶλλον Θεοδότῃ χάριν ἔχειν, ὅτι ἡμῖν τὸ κάλλος ἑαυτῆς ἐπέδειξεν, ἢ ταύτην ἡμῖν, ὅτι ἐθεασάμεθα; ἆρʼ εἰ μὲν ταύτῃ ὠφελιμωτέρα ἐστὶν ἡ ἐπίδειξις, ταύτην ἡμῖν χάριν ἑκτέον, εἰ δὲ ἡμῖν ἡ θέα, ἡμᾶς ταύτῃ;

3.11.3Biri haklı olduğunu söyleyince, "Peki," dedi, "o şimdiden bizden övgü kazanıyor; bunu daha çok kişiye anlattığımızda daha da çok kazanacak. Biz ise şimdiden gördüğümüze dokunmak istiyoruz; içimiz gıdıklanmış olarak ayrılacağız ve gittikten sonra da onu özleyeceğiz. Bundan anlaşılıyor ki bizim ona hizmet etmemiz, onun da hizmet görmesi gerekiyor." Theodote, "Zeus hakkı için," dedi, "durum buysa seyrettiğiniz için size minnet duyması gereken benim."

3.11.3

εἰπόντος δέ τινος ὅτι δίκαια λέγοι, οὐκοῦν, ἔφη, αὕτη μὲν ἤδη τε παρʼ ἡμῶν ἔπαινον κερδαίνει καί, ἐπειδὰν εἰς πλείους διαγγείλωμεν, πλείω ὠφελήσεται· ἡμεῖς δὲ ἤδη τε ὧν ἐθεασάμεθα ἐπιθυμοῦμεν ἅψασθαι καὶ ἄπιμεν ὑποκνιζόμενοι καὶ ἀπελθόντες ποθήσομεν. ἐκ δὲ τούτων εἰκὸς ἡμᾶς μὲν θεραπεύειν, ταύτην δὲ θεραπεύεσθαι. καὶ ἡ Θεοδότη, νὴ Δίʼ, ἔφη, εἰ τοίνυν ταῦθʼ οὕτως ἔχει, ἐμὲ ἂν δέοι ὑμῖν τῆς θέας χάριν ἔχειν.

3.11.4Bunun üzerine Sokrates kadının pahalı süslerle donandığını, yanında kılığı kıyafeti ve bakımı hiç de sıradan olmayan annesinin bulunduğunu, çok sayıda güzel ve onlar da bakımlı hizmetçisi olduğunu, evin de her bakımdan bol bol döşendiğini görünce, "Söyle bana Theodote," dedi, "bir tarlan var mı?" "Yok," dedi. "Gelir getiren bir evin?" "Ev de yok," dedi. "Peki birkaç zanaatkâr kölen?" "Zanaatkâr da yok," dedi. "Öyleyse geçimini nereden sağlıyorsun?" "Biri dostum olur da bana iyilik etmek isterse," dedi, "geçimim budur."

3.11.4

ἐκ δὲ τούτου ὁ Σωκράτης ὁρῶν αὐτήν τε πολυτελῶς κεκοσμημένην καὶ μητέρα παροῦσαν αὐτῇ ἐν ἐσθῆτί τε καὶ θεραπείᾳ οὐ τῇ τυχούσῃ, καὶ θεραπαίνας πολλὰς καὶ εὐειδεῖς καὶ οὐδὲ ταύτας ἠμελημένως ἐχούσας, καὶ τοῖς ἄλλοις τὴν οἰκίαν ἀφθόνως κατεσκευασμένην, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Θεοδότη, ἔστι σοι ἀγρός; οὐκ ἔμοιγʼ, ἔφη. ἀλλʼ ἄρα οἰκία προσόδους ἔχουσα; οὐδὲ οἰκία, ἔφη. ἀλλὰ μὴ χειροτέχναι τινές; οὐδὲ χειροτέχναι, ἔφη. πόθεν οὖν, ἔφη, τὰ ἐπιτήδεια ἔχεις; ἐάν τις, ἔφη, φίλος μοι γενόμενος εὖ ποιεῖν ἐθέλῃ, οὗτός μοι βίος ἐστί.

3.11.5"Hera hakkı için Theodote," dedi, "güzel bir servet bu; koyun, keçi, sığır sürüsü sahibi olmaktan çok daha iyi bir şey bir dost sürüsü sahibi olmak. Ama söyle bakalım, bir dostun sinek gibi uçup sana konmasını talihe mi bırakıyorsun, yoksa sen de bir şeyler tasarlıyor musun?"

3.11.5

νὴ τὴν Ἥραν, ἔφη, ὦ Θεοδότη, καλόν γε τὸ κτῆμα καὶ πολλῷ κρεῖττον ⟨ἢ⟩ οἰῶν τε καὶ αἰγῶν καὶ βοῶν φίλων ἀγέλην κεκτῆσθαι. ἀτάρ, ἔφη, πότερον τῇ τύχῃ ἐπιτρέπεις, ἐάν τίς σοι φίλος ὥσπερ μυῖα πρόσπτηται, ἢ καὶ αὐτή τι μηχανᾷ;

3.11.6"Bunun için ben nasıl bir yol bulabilirim ki?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "örümceklerden çok daha yakışır sana bu iş. Bilirsin, onlar geçimlerini nasıl avlarlar: ince ağlar örerler ve oraya ne düşerse onunla beslenirler."

3.11.6

πῶς δʼ ἄν, ἔφη, ἐγὼ τούτου μηχανὴν εὕροιμι; πολὺ νὴ Δίʼ, ἔφη, προσηκόντως μᾶλλον ἢ αἱ φάλαγγες· οἶσθα γὰρ ὡς ἐκεῖναι θηρῶσι τὰ πρὸς τὸν βίον· ἀράχνια γὰρ δήπου λεπτὰ ὑφηνάμεναι, ὅ τι ἂν ἐνταῦθα ἐμπέσῃ, τούτῳ τροφῇ χρῶνται.

3.11.7"Bana da bir tuzak örmemi mi öğütlüyorsun?" dedi. "En değerli av olan dostları bu kadar ustalıksız, gelişigüzel avlayacağını sanmamalısın elbette. Görmüyor musun, değeri az bir av olan tavşanı avlayanlar bile ne çok hüner kullanıyorlar?

3.11.7

καὶ ἐμοὶ οὖν, ἔφη, συμβουλεύεις ὑφήνασθαί τι θήρατρον; οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε ἀτέχνως οἴεσθαι χρὴ τὸ πλείστου ἄξιον ἄγρευμα, φίλους, θηράσειν. οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ τὸ μικροῦ ἄξιον, τοὺς λαγῶς, θηρῶντες πολλὰ τεχνάζουσιν;

3.11.8Tavşanlar geceleyin otladıkları için gece avına alışkın köpekler edinir, onlarla avlarlar; gündüz kaçıp saklandıkları için başka köpekler edinirler, bunlar tavşanın otlaktan yatağına hangi yoldan gittiğini kokusundan sezip onu bulur; ayakları çabuk olduğundan açıkta koşarken bile kaçıp kurtulabildikleri için bu kez hızlı köpekler hazırlarlar ki tavşan tam izinde yakalansın; bunlardan da kaçanlar olduğu için kaçtıkları patikalara ağlar gererler ki tavşanlar bunlara düşüp ayakları dolansın."

3.11.8

ὅτι μὲν γὰρ τῆς νυκτὸς νέμονται, κύνας νυκτερευτικὰς πορισάμενοι, ταύταις αὐτοὺς θηρῶσιν· ὅτι δὲ μεθʼ ἡμέραν ἀποδιδράσκουσιν, ἄλλας κτῶνται κύνας, αἵτινες, ᾗ ἂν ἐκ τῆς νομῆς εἰς τὴν εὐνὴν ἀπέλθωσι, τῇ ὀσμῇ αἰσθανόμεναι εὑρίσκουσιν αὐτούς· ὅτι δὲ ποδώκεις εἰσὶν ὥστε καὶ ἐκ τοῦ φανεροῦ τρέχοντες ἀποφεύγειν, ἄλλας αὖ κύνας ταχείας παρασκευάζονται, ἵνα κατὰ πόδας ἁλίσκωνται· ὅτι δὲ καὶ ταύτας αὐτῶν τινες ἀποφεύγουσι, δίκτυα ἱστᾶσιν εἰς τὰς ἀτραπούς, ᾗ φεύγουσιν, ἵνʼ εἰς ταῦτα ἐμπίπτοντες συμποδίζωνται.

3.11.9"Peki, ben dostları bunun gibi neyle avlayabilirim?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "köpek yerine öyle birini edinirsen ki güzellik meraklısı zenginlerin izini sürüp onları bulsun, bulunca da onları senin ağlarına düşürmenin yolunu düşünsün."

3.11.9

τίνι οὖν, ἔφη, τοιούτῳ φίλους ἂν ἐγὼ θηρῴην; ἐὰν νὴ Δίʼ, ἔφη, ἀντὶ κυνὸς κτήσῃ, ὅστις σοι ἰχνεύων μὲν τοὺς φιλοκάλους καὶ πλουσίους εὑρήσει, εὑρὼν δὲ μηχανήσεται ὅπως ἐμβάλῃ αὐτοὺς εἰς τὰ σὰ δίκτυα.

3.11.10"Benim ne ağım var ki?" dedi. "Bir tanesi var elbette," dedi, "hem de pek güzel sarıp sarmalayanı: bedenin. Onun içinde de bir psykhē var; onunla nasıl bakarsan hoşa gideceğini, ne dersen gönül eğlendireceğini, sana ilgi göstereni güler yüzle karşılamak, şımarıp nazlananın ise kapıyı yüzüne kapamak gerektiğini, dost hastalanınca özenle yoklamak, güzel bir iş başarınca onunla candan sevinmek, seni candan düşünene bütün gönlünle karşılık vermek gerektiğini kavrıyorsun. Sevmeyi de yalnız tatlılıkla değil, iyi niyetle de bildiğine eminim; dostların hoşuna gittiğini onları sözle değil işle inandırdığına da eminim." "Zeus hakkı için," dedi Theodote, "ben bunların hiçbirini tasarlamıyorum."

3.11.10

καὶ ποῖα, ἔφη, ἐγὼ δίκτυα ἔχω; ἓν μὲν δήπου, ἔφη, καὶ μάλα εὖ περιπλεκόμενον, τὸ σῶμα· ἐν δὲ τούτῳ ψυχήν, ᾗ καταμανθάνεις καὶ ὡς ἂν ἐμβλέπουσα χαρίζοιο καὶ ὅ τι ἂν λέγουσα εὐφραίνοις, καὶ ὅτι δεῖ τὸν μὲν ἐπιμελόμενον ἀσμένως ὑποδέχεσθαι, τὸν δὲ τρυφῶντα ἀποκλείειν, καὶ ἀρρωστήσαντός γε φίλου φροντιστικῶς ἐπισκέψασθαι καὶ καλόν τι πράξαντος σφόδρα συνησθῆναι καὶ τῷ σφόδρα σοῦ φροντίζοντι ὅλῃ τῇ ψυχῇ κεχαρίσθαι· φιλεῖν γε μὴν εὖ οἶδʼ ὅτι ἐπίστασαι οὐ μόνον μαλακῶς, ἀλλὰ καὶ εὐνοϊκῶς· καὶ ὅτι ἀρεστοί σοί εἰσιν οἱ φίλοι, οἶδʼ ὅτι οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ ἀναπείθεις. μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη ἡ Θεοδότη, ἐγὼ τούτων οὐδὲν μηχανῶμαι.

3.11.11"Oysa," dedi, "bir insana tabiatına uygun ve doğru biçimde davranmak çok şey değiştirir. Çünkü dostu zorla ne elde edebilirsin ne de elinde tutabilirsin; bu av ancak iyilikle ve hazla yakalanır, ancak onlarla bağlı kalır."

3.11.11

καὶ μήν, ἔφη, πολὺ διαφέρει τὸ κατὰ φύσιν τε καὶ ὀρθῶς ἀνθρώπῳ προσφέρεσθαι. καὶ γὰρ δὴ βίᾳ μὲν οὔτʼ ἂν ἕλοις οὔτε κατάσχοις φίλον, εὐεργεσίᾳ δὲ καὶ ἡδονῇ τὸ θηρίον τοῦτο ἁλώσιμόν τε καὶ παραμόνιμόν ἐστιν.

3.11.12"Doğru söylüyorsun," dedi. "O hâlde," dedi, "önce seninle ilgilenenlerden ancak yapmaları kendilerine en az zahmet verecek şeyleri istemelisin; sonra da sen onların iyiliğine aynı biçimde karşılık vermelisin. Böylece en iyi dost olurlar, en uzun süre severler ve en büyük iyilikleri yaparlar.

3.11.12

ἀληθῆ λέγεις, ἔφη. δεῖ τοίνυν, ἔφη, πρῶτον μὲν τοὺς φροντίζοντάς σου τοιαῦτα ἀξιοῦν, οἷα ποιοῦσιν αὐτοῖς μικρότατα μελήσει, ἔπειτα δὲ αὐτὴν ἀμείβεσθαι χαριζομένην τὸν αὐτὸν τρόπον· οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα φίλοι γίγνοιντο καὶ πλεῖστον χρόνον φιλοῖεν καὶ μέγιστα εὐεργετοῖεν.

3.11.13İhtiyaç duyduklarında kendinden olanı verirsen en çok hoşlarına gidersin. Görüyorsun ya, yemeklerin en lezzetlisi bile insan canı çekmeden önüne konursa tatsız gelir, doymuş birine iğrenç bile gelir; ama birini önce acıktırıp sonra sunarsan, daha sıradan şeyler bile çok lezzetli gelir."

3.11.13

χαρίζοιο δʼ ἂν μάλιστα, εἰ δεομένοις δωροῖο τὰ παρὰ σεαυτῆς· ὁρᾷς γὰρ ὅτι καὶ τῶν βρωμάτων τὰ ἥδιστα, ἐὰν μέν τις προσφέρῃ πρὶν ἐπιθυμεῖν, ἀηδῆ φαίνεται, κεκορεσμένοις δὲ καὶ βδελυγμίαν παρέχει, ἐὰν δέ τις προσφέρῃ λιμὸν ἐμποιήσας, κἂν φαυλότερα ᾖ, πάνυ ἡδέα φαίνεται.

3.11.14"Peki, ben yanıma gelenlerde nasıl açlık uyandırabilirim?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "önce doymuş olanlara ne bir şey sunar ne de kendini hatırlatırsan, ta ki tokluktan kurtulup yeniden ihtiyaç duyana kadar; sonra da ihtiyaç duyanlara en edepli bir yakınlıkla, iyilik etmek istiyormuş gibi görünmeyerek, kaçarak kendini hatırlatırsan, ta ki ihtiyaçları son kertesine varana kadar. Çünkü o zaman aynı armağanlar, arzu duyulmadan önce verilenlerden çok farklı olur."

3.11.14

πῶς οὖν ἄν, ἔφη, ἐγὼ λιμὸν ἐμποιεῖν τῶν παρʼ ἐμοὶ δυναίμην; εἰ νὴ Δίʼ, ἔφη, πρῶτον μὲν τοῖς κεκορεσμένοις μήτε προσφέροις μήτε ὑπομιμνῄσκοις, ἕως ἂν τῆς πλησμονῆς παυσάμενοι πάλιν δέωνται, ἔπειτα τοὺς δεομένους ὑπομιμνῄσκοις ὡς κοσμιωτάτῃ τε ὁμιλίᾳ καὶ τῷ ⟨μὴ⟩ φαίνεσθαι βουλομένη χαρίζεσθαι καὶ διαφεύγουσα, ἕως ἂν ὡς μάλιστα δεηθῶσι· τηνικαῦτα γὰρ πολὺ διαφέρει τὰ αὐτὰ δῶρα ἢ πρὶν ἐπιθυμῆσαι διδόναι.

3.11.15Theodote, "O hâlde Sokrates," dedi, "neden sen benimle birlikte dost avına çıkmıyorsun?" "Zeus hakkı için," dedi, "beni ikna edersen çıkarım." "Peki seni nasıl ikna edebilirim?" dedi. "Bana bir ihtiyacın olursa," dedi, "bunu kendin araştırır, yolunu kendin bulursun."

3.11.15

καὶ ἡ Θεοδότη, τί οὖν οὐ σύ μοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐγένου συνθηρατὴς τῶν φίλων; ἐάν γε νὴ Δίʼ, ἔφη, πείθῃς με σύ. πῶς οὖν ἄν, ἔφη, πείσαιμί σε; ζητήσεις, ἔφη, τοῦτο αὐτὴ καὶ μηχανήσει, ἐάν τί μου δέῃ.

3.11.16"O hâlde sık sık gel," dedi. Sokrates de kendi işsizliğiyle alay ederek, "Ama Theodote," dedi, "boş vakit bulmak benim için hiç kolay değil; hem kendi işlerim hem şehrin işleri çok, beni meşgul ediyor. Bir de kadın dostlarım var, benden aşk iksirleri ve büyü sözleri öğrendikleri için ne gece ne gündüz yanlarından ayrılmama izin veriyorlar."

3.11.16

εἴσιθι τοίνυν, ἔφη, θαμινά. καὶ ὁ Σωκράτης ἐπισκώπτων τὴν αὑτοῦ ἀπραγμοσύνην, ἀλλʼ, ὦ Θεοδότη, ἔφη, οὐ πάνυ μοι ῥᾴδιόν ἐστι σχολάσαι· καὶ γὰρ ἴδια πράγματα πολλὰ καὶ δημόσια παρέχει μοι ἀσχολίαν· εἰσὶ δὲ καὶ φίλαι μοι, αἳ οὔτε ἡμέρας οὔτε νυκτὸς ἀφʼ αὑτῶν ἐάσουσί με ἀπιέναι, φίλτρα τε μανθάνουσαι παρʼ ἐμοῦ καὶ ἐπῳδάς.

3.11.17"Sen bunları da mı biliyorsun Sokrates?" dedi. "Peki, sence burada gördüğün Apollodoros ile Antisthenes neden hiç yanımdan ayrılmıyor? Kebes ile Simmias neden Thebai'den kalkıp yanıma geliyor? Emin ol, bunlar birçok iksir, büyü sözü ve büyü çarkı olmadan olmaz."

3.11.17

ἐπίστασαι γάρ, ἔφη, καὶ ταῦτα, ὦ Σώκρατες; ἀλλὰ διὰ τί οἴει, ἔφη, Ἀπολλόδωρόν τε τόνδε καὶ Ἀντισθένη οὐδέποτέ μου ἀπολείπεσθαι; διὰ τί δὲ καὶ Κέβητα καὶ Σιμίαν Θήβηθεν παραγίγνεσθαι; εὖ ἴσθι ὅτι ταῦτα οὐκ ἄνευ πολλῶν φίλτρων τε καὶ ἐπῳδῶν καὶ ἰύγγων ἐστί.

3.11.18"O hâlde büyü çarkını bana ödünç ver," dedi, "önce seni çekmek için onu çevireyim." "Zeus hakkı için," dedi, "ben senin yanına çekilmek istemem; senin benim yanıma gelmeni isterim." "Gelirim," dedi, "yeter ki beni içeri al." "Alırım," dedi, "içeride senden daha sevgili biri yoksa."

3.11.18

χρῆσον τοίνυν μοι, ἔφη, τὴν ἴυγγα, ἵνα ἐπὶ σοὶ πρῶτον ἕλκω αὐτήν. ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ αὐτὸς ἕλκεσθαι πρὸς σὲ βούλομαι, ἀλλὰ σὲ πρὸς ἐμὲ πορεύεσθαι. ἀλλὰ πορεύσομαι, ἔφη· μόνον ὑποδέχου. ἀλλʼ ὑποδέξομαί σε, ἔφη, ἂν μή τις φιλωτέρα σου ἔνδον ᾖ.

3.12.112. Bölüm

Yanındakilerden Epigenes'i, genç olduğu hâlde bedenini kötü durumda görünce, "Epigenes," dedi, "ne kadar idmansız bir bedenin var." O da, "Ben idmancı değilim ki Sokrates," dedi. "Olympia'da yarışmaya hazırlananlardan hiç de aşağı kalmaman gerekir," dedi. "Yoksa Atinalıların fırsat düşünce düşmana karşı girişecekleri, can pahasına olan yarışmayı küçük bir şey mi sanıyorsun?

3.12.1

Ἐπιγένην δὲ τῶν συνόντων τινὰ νέον τε ὄντα καὶ τὸ σῶμα κακῶς ἔχοντα ἰδών, ὡς ἰδιωτικῶς, ἔφη, τὸ σῶμα ἔχεις, ὦ Ἐπίγενες. καὶ ὅς, ἰδιώτης γάρ, ἔφη, εἰμί, ὦ Σώκρατες. οὐδέν γε μᾶλλον, ἔφη, τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ μελλόντων ἀγωνίζεσθαι· ἢ δοκεῖ σοι μικρὸς εἶναι ὁ περὶ τῆς ψυχῆς πρὸς τοὺς πολεμίους ἀγών, ὃν Ἀθηναῖοι θήσουσιν, ὅταν τύχωσι;

3.12.2Bedenleri iyi durumda olmadığı için savaşın tehlikelerinde ölenler, ya da utanç verici bir biçimde canını kurtaranlar az değildir. Birçoğu da tam bu yüzden canlı yakalanır; yakalanınca da, talihleri öyle getirirse, ömürlerinin geri kalanında en ağır köleliği çekerler, ya da en acı sıkıntılara düşüp kimi zaman sahip olduklarından fazlasını fidye olarak ödedikten sonra ömürlerinin kalanını zorunlu ihtiyaçlarından yoksun, sefalet içinde geçirirler. Birçoğu da bedenlerinin güçsüzlüğü yüzünden korkaklık ediyor sanılıp kötü bir ün kazanır.

3.12.2

καὶ μὴν οὐκ ὀλίγοι μὲν διὰ τὴν τοῦ σώματος καχεξίαν ἀποθνῄσκουσί τε ἐν τοῖς πολεμικοῖς κινδύνοις καὶ αἰσχρῶς σῴζονται· πολλοὶ δὲ διʼ αὐτὸ τοῦτο ζῶντές τε ἁλίσκονται καὶ ἁλόντες ἤτοι δουλεύουσι τὸν λοιπὸν βίον, ἐὰν οὕτω τύχωσι, τὴν χαλεπωτάτην δουλείαν ἢ εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς ἀλγεινοτάτας ἐμπεσόντες καὶ ἐκτείσαντες ἐνίοτε πλείω τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς τὸν λοιπὸν βίον ἐνδεεῖς τῶν ἀναγκαίων ὄντες καὶ κακοπαθοῦντες διαζῶσι· πολλοὶ δὲ δόξαν αἰσχρὰν κτῶνται διὰ τὴν τοῦ σώματος ἀδυναμίαν δοκοῦντες ἀποδειλιᾶν.

3.12.3Yoksa idmansızlığın bu cezalarını küçümsüyor ve böyle şeylere kolayca katlanabileceğini mi sanıyorsun? Oysa bence bedenini iyi durumda tutmaya özen gösterenin katlanması gerekenler bunlardan çok daha kolay ve çok daha hoştur. Yoksa idmansızlığı iyi durumda olmaktan daha sağlıklı ve başka işler için daha yararlı mı sayıyorsun, ya da iyi durumda olmanın getirdiklerini mi küçümsüyorsun?

3.12.3

ἢ καταφρονεῖς τῶν ἐπιτιμίων τῆς καχεξίας τούτων, καὶ ῥᾳδίως ἂν οἴει φέρειν τὰ τοιαῦτα; καὶ μὴν οἶμαί γε πολλῷ ῥᾴω καὶ ἡδίω τούτων εἶναι ἃ δεῖ ὑπομένειν τὸν ἐπιμελόμενον τῆς τοῦ σώματος εὐεξίας. ἢ ὑγιεινότερόν τε καὶ εἰς τἆλλα χρησιμώτερον νομίζεις εἶναι τὴν καχεξίαν τῆς εὐεξίας, ἢ τῶν διὰ τὴν εὐεξίαν γιγνομένων καταφρονεῖς;

3.12.4Oysa bedeni iyi durumda olanların başına gelen her şey, kötü durumda olanlarınkinin tam tersidir. Bedeni iyi durumda olanlar hem sağlıklı hem güçlü olur. Birçoğu bu sayede savaşın çarpışmalarından onuruyla sağ çıkar ve bütün tehlikeleri atlatır; birçoğu da dostlarına yardım eder, vatanına iyilik eder; bunun için minnet görür, büyük şöhret kazanır, en güzel şereflere erişir; bu yüzden ömürlerinin geri kalanını daha hoş, daha güzel yaşar ve çocuklarına hayata atılmak için daha güzel bir sermaye bırakırlar.

3.12.4

καὶ μὴν πάντα γε τἀναντία συμβαίνει τοῖς εὖ τὰ σώματα ἔχουσιν ἢ τοῖς κακῶς. καὶ γὰρ ὑγιαίνουσιν οἱ τὰ σώματα εὖ ἔχοντες καὶ ἰσχύουσι· καὶ πολλοὶ μὲν διὰ τοῦτο ἐκ τῶν πολεμικῶν ἀγώνων σῴζονταί τε εὐσχημόνως καὶ τὰ δεινὰ πάντα διαφεύγουσι, πολλοὶ δὲ φίλοις τε βοηθοῦσι καὶ τὴν πατρίδα εὐεργετοῦσι καὶ διὰ ταῦτα χάριτός τε ἀξιοῦνται καὶ δόξαν μεγάλην κτῶνται καὶ τιμῶν καλλίστων τυγχάνουσι καὶ διὰ ταῦτα τόν τε λοιπὸν βίον ἥδιον καὶ κάλλιον διαζῶσι καὶ τοῖς ἑαυτῶν παισὶ καλλίους ἀφορμὰς εἰς τὸν βίον καταλείπουσιν.

3.12.5Şehir savaşa yönelik idmanları kamu eliyle yaptırmıyor diye kişinin de kendi başına bunu ihmal etmesi doğru değildir; tersine, bunlara hiç de daha az özen göstermemelidir. Emin ol ki bedenini daha iyi hazırlamış olmaktan ne başka bir yarışmada ne de herhangi bir işte zarar görürsün. Çünkü insanların yaptığı her işte beden işe yarar; bedenin kullanıldığı her işte de onun olabildiğince iyi durumda olması çok şey değiştirir.

3.12.5

οὔτοι χρή, ὅτι οὐκ ἀσκεῖ δημοσίᾳ ἡ πόλις τὰ πρὸς τὸν πόλεμον, διὰ τοῦτο καὶ ἰδίᾳ ἀμελεῖν, ἀλλὰ μηδὲν ἧττον ἐπιμελεῖσθαι. εὖ γὰρ ἴσθι ὅτι οὐδὲ ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἀγῶνι οὐδὲ ἐν πράξει οὐδεμιᾷ μεῖον ἕξεις διὰ τὸ βέλτιον τὸ σῶμα παρεσκευάσθαι· πρὸς πάντα γὰρ ὅσα πράττουσιν ἄνθρωποι χρήσιμον τὸ σῶμά ἐστιν· ἐν πάσαις δὲ ταῖς τοῦ σώματος χρείαις πολὺ διαφέρει ὡς βέλτιστα τὸ σῶμα ἔχειν·

3.12.6Bedene en az ihtiyaç varmış gibi görünen düşünme işinde bile birçoklarının bedenleri sağlıklı olmadığı için büyük yanılgılara düştüğünü kim bilmez? Unutkanlık, keyifsizlik, huysuzluk ve delilik de bedenin kötü durumu yüzünden birçok kişinin zihnine sık sık öyle bir çöker ki onların bilgilerini bile söküp atar.

3.12.6

ἐπεὶ καὶ ἐν ᾧ δοκεῖ ἐλαχίστη σώματος χρεία εἶναι, ἐν τῷ διανοεῖσθαι, τίς οὐκ οἶδεν ὅτι καὶ ἐν τούτῳ πολλοὶ μεγάλα σφάλλονται διὰ τὸ μὴ ὑγιαίνειν τὸ σῶμα; καὶ λήθη δὲ καὶ ἀθυμία καὶ δυσκολία καὶ μανία πολλάκις πολλοῖς διὰ τὴν τοῦ σώματος καχεξίαν εἰς τὴν διάνοιαν ἐμπίπτουσιν οὕτως ὥστε καὶ τὰς ἐπιστήμας ἐκβάλλειν.

3.12.7Bedeni iyi durumda olanlar ise büyük bir güvenlik içindedir; hiç değilse bedenin kötü durumu yüzünden böyle bir şeye uğrama tehlikesi yoktur onlar için. Tersine, bedenin iyi durumunun, kötü durumunun doğurduklarının tam zıddına yaraması beklenir. Oysa söylediklerimizin zıddını elde etmek için aklı başında biri neye katlanmaz ki?

3.12.7

τοῖς δὲ τὰ σώματα εὖ ἔχουσι πολλὴ ἀσφάλεια καὶ οὐδεὶς κίνδυνος διά γε τὴν τοῦ σώματος καχεξίαν τοιοῦτόν τι παθεῖν, εἰκὸς δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ ἐναντία τῶν διὰ τὴν καχεξίαν γιγνομένων [καὶ] τὴν εὐεξίαν χρήσιμον εἶναι· καίτοι τῶν γε τοῖς εἰρημένοις ἐναντίων ἕνεκα τί οὐκ ἄν τις νοῦν ἔχων ὑπομείνειεν;

3.12.8Hem ihmal yüzünden, bedence ne kadar güzel ve güçlü olabileceğini görmeden yaşlanmak da ayıptır. İhmal eden bunu göremez; çünkü bu kendiliğinden olmaz."

3.12.8

αἰσχρὸν δὲ καὶ τὸ διὰ τὴν ἀμέλειαν γηρᾶναι, πρὶν ἰδεῖν ἑαυτὸν ποῖος ἂν κάλλιστος καὶ κράτιστος τῷ σώματι γένοιτο· ταῦτα δὲ οὐκ ἔστιν ἰδεῖν ἀμελοῦντα· οὐ γὰρ ἐθέλει αὐτόματα γίγνεσθαι.

3.13.113. Bölüm

Bir keresinde biri, selam verdiği birinden karşılık alamadığı için öfkelenince, "Gülünç bir şey bu," dedi, "bedeni senden daha kötü durumda olan birine rastlasaydın öfkelenmeyecektin, ama psykhēsi daha kaba birine denk geldin diye buna üzülüyorsun."

3.13.1

ὀργιζομένου δέ ποτέ τινος, ὅτι προσειπών τινα χαίρειν οὐκ ἀντιπροσερρήθη, γελοῖον, ἔφη, τό, εἰ μὲν τὸ σῶμα κάκιον ἔχοντι ἀπήντησάς τῳ, μὴ ἂν ὀργίζεσθαι, ὅτι δὲ τὴν ψυχὴν ἀγροικοτέρως διακειμένῳ περιέτυχες, τοῦτό σε λυπεῖ.

3.13.2Bir başkası iştahsız yemek yediğini söyleyince, "Akumenos buna iyi bir ilaç öğretir," dedi. Adam, "Nasıl bir ilaç?" diye sorunca, "Yemeyi bırakmak," dedi; "bıraktıktan sonra hem daha hoş, hem daha ucuza, hem daha sağlıklı yaşarsın."

3.13.2

ἄλλου δὲ λέγοντος ὅτι ἀηδῶς ἐσθίοι, Ἀκουμενός, ἔφη, τούτου φάρμακον ἀγαθὸν διδάσκει. ἐρομένου δέ, ποῖον; παύσασθαι ἐσθίοντα, ἔφη· καὶ ἥδιόν τε καὶ εὐτελέστερον καὶ ὑγιεινότερον διάξειν παυσάμενον.

3.13.3Bir başkası da evinde içtiği suyun ılık olduğunu söyleyince, "Demek ki," dedi, "sıcak suyla yıkanmak istediğinde suyun hazır." "Ama yıkanmak için soğuk," dedi. "Peki, köleler de onu içmekten ve onunla yıkanmaktan şikâyet ediyor mu?" dedi. "Zeus hakkı için hayır," dedi, "hatta çoğu zaman onu her iki iş için de ne kadar severek kullandıklarına şaşarım." "Peki," dedi, "içmek için hangisi daha ılık, senin evindeki su mu, Asklepios tapınağındaki mi?" "Asklepios tapınağındaki," dedi. "Yıkanmak için hangisi daha soğuk, seninki mi, Amphiaraos tapınağındaki mi?" "Amphiaraos tapınağındaki," dedi. "O hâlde bir düşün," dedi, "galiba sen hem kölelerinden hem hastalardan daha mızmızsın."

3.13.3

ἄλλου δʼ αὖ λέγοντος ὅτι θερμὸν εἴη παρʼ ἑαυτῷ τὸ ὕδωρ ὃ πίνοι, ὅταν ἄρʼ, ἔφη, βούλῃ θερμῷ λούσασθαι, ἕτοιμον ἔσται σοι. ἀλλὰ ψυχρόν, ἔφη, ἐστὶν ὥστε λούσασθαι. ἆρʼ οὖν, ἔφη, καὶ οἱ οἰκέται σου ἄχθονται πίνοντές τε αὐτὸ καὶ λούμενοι αὐτῷ; μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη· ἀλλὰ καὶ πολλάκις τεθαύμακα ὡς ἡδέως αὐτῷ πρὸς ἀμφότερα ταῦτα χρῶνται. πότερον δέ, ἔφη, τὸ παρὰ σοὶ ὕδωρ θερμότερον πιεῖν ἐστιν ἢ τὸ ἐν Ἀσκληπιοῦ; τὸ ἐν Ἀσκληπιοῦ, ἔφη. πότερον δὲ λούσασθαι ψυχρότερον τὸ παρὰ σοὶ ἢ τὸ ἐν Ἀμφιαράου; τὸ ἐν Ἀμφιαράου, ἔφη. ἐνθυμοῦ οὖν, ἔφη, ὅτι κινδυνεύεις δυσαρεστότερος εἶναι τῶν τε οἰκετῶν καὶ τῶν ἀρρωστούντων.

3.13.4Biri hizmetkârını ağır biçimde cezalandırınca, ona neden kölesine bu kadar kızdığını sordu. "Çünkü," dedi, "hem pek oburdur hem pek aptal, hem pek açgözlüdür hem pek tembel." "Peki, hiç düşündün mü," dedi, "hangisi daha çok sopayı hak ediyor, sen mi, kölen mi?"

3.13.4

κολάσαντος δέ τινος ἰσχυρῶς ἀκόλουθον, ἤρετο τί χαλεπαίνοι τῷ θεράποντι, ὅτι, ἔφη, ὀψοφαγίστατός τε ὢν βλακότατός ἐστι καὶ φιλαργυρώτατος ὢν ἀργότατος. ἤδη ποτὲ οὖν ἐπεσκέψω, πότερος πλειόνων πληγῶν δεῖται, σὺ ἢ ὁ θεράπων;

3.13.5Biri Olympia yolculuğundan korkunca, "Yürüyüşten neden korkuyorsun?" dedi. "Evde de neredeyse bütün gün dolaşıp durmuyor musun? Oraya giderken de dolaşıp öğle yemeğini yiyecek, dolaşıp akşam yemeğini yiyecek ve dinleneceksin. Beş altı günde yaptığın yürüyüşleri art arda eklesen Atina'dan Olympia'ya kolayca varacağını bilmiyor musun? Hem bir gün geç kalmaktansa bir gün erken yola çıkmak daha hoştur. Çünkü günlük yolları ölçünün ötesinde uzatmak zorunda kalmak zahmetlidir, oysa bir gün fazladan yola ayırmak büyük bir rahatlık sağlar. Demek ki acele etmek yolda değil, yola çıkarken gerekir."

3.13.5

φοβουμένου δέ τινος τὴν εἰς Ὀλυμπίαν ὁδόν, τί, ἔφη, φοβῇ τὴν πορείαν; οὐ καὶ οἴκοι σχεδὸν ὅλην τὴν ἡμέραν περιπατεῖς; καὶ ἐκεῖσε πορευόμενος περιπατήσας ἀριστήσεις, περιπατήσας δειπνήσεις καὶ ἀναπαύσῃ. οὐκ οἶσθα ὅτι, εἰ ἐκτείναις τοὺς περιπάτους, οὓς ἐν πέντε ἢ ἓξ ἡμέραις περιπατεῖς, ῥᾳδίως ἂν Ἀθήνηθεν εἰς Ὀλυμπίαν ἀφίκοιο; χαριέστερον δὲ καὶ προεξορμᾶν ἡμέρᾳ μιᾷ μᾶλλον ἢ ὑστερίζειν. τὸ μὲν γὰρ ἀναγκάζεσθαι περαιτέρω τοῦ μετρίου μηκύνειν τὰς ὁδοὺς χαλεπόν, τὸ δὲ μιᾷ ἡμέρᾳ πλείους πορευθῆναι πολλὴν ῥᾳστώνην παρέχει. κρεῖττον οὖν ἐν τῇ ὁρμῇ σπεύδειν ἢ ἐν τῇ ὁδῷ.

3.13.6Bir başkası uzun bir yol yürüdüğü için bitap düştüğünü söyleyince, ona yük taşıyıp taşımadığını sordu. "Zeus hakkı için hayır," dedi, "yalnız üstümdeki abayı." "Yalnız mı yürüdün," dedi, "yoksa yanında bir uşak da var mıydı?" "Vardı," dedi. "Eli boş muydu, yoksa bir şey mi taşıyordu?" "Zeus hakkı için taşıyordu," dedi, "yatak takımlarını ve öteki eşyaları." "Peki o yoldan nasıl çıktı?" dedi. "Bana kalırsa benden iyi," dedi. "Ya onun yükünü senin taşıman gerekseydi," dedi, "ne hâle gelirdin sence?" "Zeus hakkı için kötü olurdum," dedi, "hatta onu taşıyamazdım bile." "Peki, bir köleden bu kadar daha az zahmete dayanabilmek, sence idmanlı bir adama yakışır mı?"

3.13.6

ἄλλου δὲ λέγοντος ὡς παρετάθη μακρὰν ὁδὸν πορευθείς, ἤρετο αὐτὸν εἰ καὶ φορτίον ἔφερε, μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη, ἀλλὰ τὸ ἱμάτιον. μόνος δʼ ἐπορεύου, ἔφη, ἢ καὶ ἀκόλουθός σοι ἠκολούθει; ἠκολούθει, ἔφη. πότερον κενός, ἔφη, ἢ φέρων τι; φέρων νὴ Δίʼ, ἔφη, τά τε στρώματα καὶ τἆλλα σκεύη. καὶ πῶς [τι], ἔφη, ἀπήλλαχεν ἐκ τῆς ὁδοῦ; ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ἔφη, βέλτιον ἐμοῦ. τί οὖν; ἔφη, εἰ τὸ ἐκείνου φορτίον ἔδει σε φέρειν, πῶς ἂν οἴει διατεθῆναι; κακῶς νὴ Δίʼ, ἔφη· μᾶλλον δὲ οὐδʼ ἂν ἐδυνήθην κομίσαι. τὸ οὖν τοσούτῳ ἧττον τοῦ παιδὸς δύνασθαι πονεῖν πῶς ἠσκημένου δοκεῖ σοι ἀνδρὸς εἶναι;

3.14.114. Bölüm

Ortaklaşa yemeğe gelenlerden kimi az katık, kimi çok katık getirdiğinde Sokrates köleye ya az olanı ortaya koymasını ya da herkese payını dağıtmasını söylerdi. Çok getirenler hem ortaya konandan pay almamaktan hem de kendi getirdiklerini karşılık olarak ortaya koymamaktan utanırlardı; böylece kendi getirdiklerini de ortaya koyarlardı. Az getirenlerden daha fazla bir şeyleri olmadığını görünce de çok katık almaktan vazgeçerlerdi.

3.14.1

ὁπότε δὲ τῶν συνιόντων ἐπὶ δεῖπνον οἱ μὲν μικρὸν ὄψον, οἱ δὲ πολὺ φέροιεν, ἐκέλευεν ὁ Σωκράτης τὸν παῖδα τὸ μικρὸν ἢ εἰς τὸ κοινὸν τιθέναι ἢ διανέμειν ἑκάστῳ τὸ μέρος. οἱ οὖν τὸ πολὺ φέροντες ᾐσχύνοντο ⟨τό⟩ τε μὴ κοινωνεῖν τοῦ εἰς τὸ κοινὸν τιθεμένου καὶ τὸ μὴ ἀντιτιθέναι τὸ ἑαυτῶν· ἐτίθεσαν οὖν καὶ τὸ ἑαυτῶν εἰς τὸ κοινόν. καὶ ἐπεὶ οὐδὲν πλέον εἶχον τῶν μικρὸν φερομένων, ἐπαύοντο πολλοῦ ὀψωνοῦντες.

3.14.2Bir keresinde birlikte yemek yediği birinin ekmeği bırakıp katığı tek başına yediğini fark etti. Söz de adların hangi işe göre konduğuna gelmişti. "Arkadaşlar," dedi, "bir insana hangi işi yüzünden 'katık düşkünü' dendiğini söyleyebilir miyiz? Elbette herkes, varsa, ekmeğin yanında katık yer; ama sanırım bu yüzden kimseye katık düşkünü denmez." Orada bulunanlardan biri, "Denmez elbette," dedi.

3.14.2

καταμαθὼν δέ ποτε τῶν συνδειπνούντων τινὰ τοῦ μὲν σίτου πεπαυμένον, τὸ δὲ ὄψον αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἐσθίοντα, λόγου ὄντος περὶ ὀνομάτων, ἐφʼ οἵῳ ἔργῳ ἕκαστον εἴη, ἔχοιμεν ἄν, ἔφη, ὦ ἄνδρες, εἰπεῖν, ἐπὶ ποίῳ ποτὲ ἔργῳ ἄνθρωπος ὀψοφάγος καλεῖται; ἐσθίουσι μὲν γὰρ δὴ πάντες ἐπὶ τῷ σίτῳ ὄψον, ὅταν παρῇ· ἀλλʼ οὐκ οἶμαί πω ἐπὶ τούτῳ γε ὀψοφάγοι καλοῦνται. οὐ γὰρ οὖν, ἔφη τις τῶν παρόντων.

3.14.3"Peki," dedi, "biri ekmek olmadan katığı tek başına, idman için değil de haz için yerse, ona katık düşkünü denir mi denmez mi?" "Ona denmezse başka kime denir ki?" dedi. Orada bulunanlardan bir başkası, "Ya azıcık ekmeğin üstüne bolca katık yiyen?" dedi. "Bence," dedi Sokrates, "buna da haklı olarak katık düşkünü denebilir. Başka insanlar tanrılara bol ürün için dua ederken bu adamın da bol katık için dua etmesi pek yerinde olur."

3.14.3

τί γάρ; ἔφη, ἐάν τις ἄνευ τοῦ σίτου τὸ ὄψον αὐτὸ ἐσθίῃ, μὴ ἀσκήσεως, ἀλλʼ ἡδονῆς ἕνεκα, πότερον ὀψοφάγος εἶναι δοκεῖ ἢ οὔ; σχολῇ γʼ ἄν, ἔφη, ἄλλος τις ὀψοφάγος εἴη. καί τις ἄλλος τῶν παρόντων, ὁ δὲ μικρῷ σίτῳ, ἔφη, πολὺ ὄψον ἐπεσθίων; ἐμοὶ μέν, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ οὗτος δοκεῖ δικαίως ἂν ὀψοφάγος καλεῖσθαι· καὶ ὅταν γε οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τοῖς θεοῖς εὔχωνται πολυκαρπίαν, εἰκότως ἂν οὗτος πολυοψίαν εὔχοιτο.

3.14.4Sokrates bunları söyleyince delikanlı sözlerin kendisine söylendiğini anladı; katığı yemeyi bırakmadı, ama yanına bir parça ekmek aldı. Sokrates bunu fark edince, "Yanındakiler," dedi, "şunu gözünüzü ayırmadan izleyin bakalım; ekmeği katık olarak mı kullanacak, katığı ekmek olarak mı?"

3.14.4

ταῦτα δὲ τοῦ Σωκράτους εἰπόντος, νομίσας ὁ νεανίσκος εἰς αὑτὸν εἰρῆσθαι τὰ λεχθέντα τὸ μὲν ὄψον οὐκ ἐπαύσατο ἐσθίων, ἄρτον δὲ προσέλαβε. καὶ ὁ Σωκράτης καταμαθών, παρατηρεῖτʼ, ἔφη, τοῦτον οἱ πλησίον, ὁπότερα τῷ σίτῳ ὄψῳ ἢ τῷ ὄψῳ σίτῳ χρήσεται.

3.14.5Bir başka sefer de sofradaşlarından birinin tek bir lokma ekmekle birçok yemeğin tadına baktığını görünce, "Birçok şeyi birden yiyen ve her türlü çeşniyi aynı anda ağzına atanın yaptığı aşçılıktan daha pahalı, ya da yemekleri daha çok bozan bir aşçılık olabilir mi?" dedi. "Aşçıların karıştırdığından fazlasını karıştırdığı için daha pahalıya mal eder; aşçıların uymaz diye karıştırmadıklarını karıştırdığı için de, eğer aşçılar doğru yapıyorsa, o hem hata eder hem de onların tekhnēsini bozar.

3.14.5

ἄλλον δέ ποτε τῶν συνδείπνων ἰδὼν ἐπὶ τῷ ἑνὶ ψωμῷ πλειόνων ὄψων γευόμενον, ἆρα γένοιτʼ ἄν, ἔφη, πολυτελεστέρα ὀψοποιία ἢ μᾶλλον τὰ ὄψα λυμαινομένη, ἢ ἣν ὀψοποιεῖται ὁ ἅμα πολλὰ ἐσθίων καὶ ἅμα παντοδαπὰ ἡδύσματα εἰς τὸ στόμα λαμβάνων; πλείω μέν γε τῶν ὀψοποιῶν συμμιγνύων πολυτελέστερα ποιεῖ· ἃ δὲ ἐκεῖνοι μὴ συμμιγνύουσιν, ὡς οὐχ ἁρμόττοντα, ὁ συμμιγνύων, εἴπερ ἐκεῖνοι ὀρθῶς ποιοῦσιν, ἁμαρτάνει τε καὶ καταλύει τὴν τέχνην αὐτῶν.

3.14.6Hem işini en iyi bilen aşçıları tutup da kendisi bu tekhnēden hiç anlamadığı hâlde onların hazırladığını değiştirmek nasıl gülünç olmaz? Birçok şeyi birden yemeye alışan birinin başına başka bir şey daha gelir: önünde çok çeşit olmadığında alıştığını özler, eksik kalmış gibi hisseder. Tek lokmayı tek katıkla göndermeye alışan ise çok çeşit bulunmadığında o tek şeyle hiç üzülmeden yetinebilir."

3.14.6

καίτοι πῶς οὐ γελοῖόν ἐστι παρασκευάζεσθαι μὲν ὀψοποιοὺς τοὺς ἄριστα ἐπισταμένους, αὐτὸν δὲ μηδʼ ἀντιποιούμενον τῆς τέχνης ταύτης τὰ ὑπʼ ἐκείνων ποιούμενα μετατιθέναι; καὶ ἄλλο δέ τι προσγίγνεται τῷ ἅμα πολλὰ ἐσθίειν ἐθισθέντι· μὴ παρόντων γὰρ πολλῶν μειονεκτεῖν ἄν τι δοκοίη ποθῶν τὸ σύνηθες· ὁ δὲ συνεθισθεὶς τὸν ἕνα ψωμὸν ἑνὶ ὄψῳ προπέμπειν, ὅτε μὴ παρείη πολλά, δύναιτʼ ἂν ἀλύπως τῷ ἑνὶ χρῆσθαι.

3.14.7Atinalıların dilinde 'ziyafet çekmek' (euōkheisthai) için 'yemek' de dendiğini söylerdi; kelimenin başındaki 'iyi' (eu) ise, derdi, psykhēyi de bedeni de rahatsız etmeyen ve bulunması zor olmayan şeyleri yemeyi anlatmak için eklenmiştir. Böylece ziyafet çekmeyi de ölçülü yaşayanlara layık görürdü.

3.14.7

ἔλεγε δὲ καὶ ὡς τὸ εὐωχεῖσθαι ἐν τῇ Ἀθηναίων γλώττῃ ἐσθίειν καλοῖτο· τὸ δὲ εὖ προσκεῖσθαι ἔφη ἐπὶ τῷ ταῦτα ἐσθίειν, ἃ μήτε τὴν ψυχὴν μήτε τὸ σῶμα λυποίη μηδὲ δυσεύρετα εἴη· ὥστε καὶ τὸ εὐωχεῖσθαι τοῖς κοσμίως διαιτωμένοις ἀνετίθει.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…