İçeriğe geç
Sokrates'ten Hatıralar

Ksenophon · Sokrates'ten Hatıralar

IV. Kitap

4.1.11. Bölüm

Sokrates her işte ve her bakımdan öyle faydalıydı ki bunu inceleyen, hissi ölçülü de olsa herkes için açıktı: Sokrates'le birlikte olmaktan, nerede ve hangi işte olursa olsun onunla vakit geçirmekten daha faydalı bir şey yoktu. Hatta yanında olmadığı zaman onu hatırlamak bile, onunla düşüp kalkmaya alışmış ve onu benimsemiş olanlara az fayda sağlamazdı. Çünkü şaka ederken de ciddi konuşurken olduğundan hiç aşağı kalmayacak kadar, vakit geçirdiklerine yarardı.

4.1.1

οὕτω δὲ Σωκράτης ἦν ἐν παντὶ πράγματι καὶ πάντα τρόπον ὠφέλιμος, ὥστε τῷ σκοπουμένῳ τοῦτο καὶ [εἰ] μετρίως αἰσθανομένῳ φανερὸν εἶναι ὅτι οὐδὲν ὠφελιμώτερον ἦν τοῦ Σωκράτει συνεῖναι καὶ μετʼ ἐκείνου διατρίβειν ὁπουοῦν καὶ ἐν ὁτῳοῦν πράγματι· ἐπεὶ καὶ τὸ ἐκείνου μεμνῆσθαι μὴ παρόντος οὐ μικρὰ ὠφέλει τοὺς εἰωθότας τε αὐτῷ συνεῖναι καὶ ἀποδεχομένους ἐκεῖνον. καὶ γὰρ παίζων οὐδὲν ἧττον ἢ σπουδάζων ἐλυσιτέλει τοῖς συνδιατρίβουσι.

4.1.2Sık sık birine âşık olduğunu söylerdi; ama gözünün bedenleri gençlik güzelliğiyle parlayanlarda değil, psykhēleri aretē için iyi yaratılmış olanlarda olduğu açıktı. İyi tabiatları şuradan tanırdı: dikkat ettikleri şeyi çabuk öğrenmelerinden, öğrendiklerini akılda tutmalarından ve bir evi, bir şehri güzelce yönetmeyi, kısacası insanlarla ve insan işleriyle iyi geçinmeyi sağlayan bütün bilgilere arzu duymalarından. Çünkü böyleleri terbiye görürlerse yalnız kendileri mesut olmakla ve kendi evlerini güzelce yönetmekle kalmaz, başka insanları ve şehirleri de mesut kılabilirler diye düşünürdü.

4.1.2

πολλάκις γὰρ ἔφη μὲν ἄν τινος ἐρᾶν, φανερὸς δʼ ἦν οὐ τῶν τὰ σώματα πρὸς ὥραν, ἀλλὰ τῶν τὰς ψυχὰς πρὸς ἀρετὴν εὖ πεφυκότων ἐφιέμενος. ἐτεκμαίρετο δὲ τὰς ἀγαθὰς φύσεις ἐκ τοῦ ταχύ τε μανθάνειν οἷς προσέχοιεν καὶ μνημονεύειν ἃ [ἂν] μάθοιεν καὶ ἐπιθυμεῖν τῶν μαθημάτων πάντων διʼ ὧν ἔστιν οἶκόν τε καλῶς οἰκεῖν καὶ πόλιν καὶ τὸ ὅλον ἀνθρώποις τε καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασιν εὖ χρῆσθαι· τοὺς γὰρ τοιούτους ἡγεῖτο παιδευθέντας οὐκ ἂν μόνον αὐτούς τε εὐδαίμονας εἶναι καὶ τοὺς ἑαυτῶν οἴκους καλῶς οἰκεῖν, ἀλλὰ καὶ ἄλλους ἀνθρώπους καὶ πόλεις δύνασθαι εὐδαίμονας ποιεῖν.

4.1.3Herkese aynı yoldan yaklaşmazdı. Tabiatça iyi olduklarını sanıp öğrenmeyi küçümseyenlere, en iyi görünen tabiatların terbiyeye en çok ihtiyaç duyduğunu öğretirdi. Bunu atlardan örnek vererek gösterirdi: en iyi cinsten, ateşli ve azgın atlar küçük yaşta terbiye edilirse en kullanışlı ve en iyi atlar olur, terbiye edilmeden kalırsa zapt edilmesi en güç ve en işe yaramaz atlar olur. Köpeklerden de örnek verirdi: en iyi cinsten, çalışkan ve yabani hayvanlara saldırmaya yatkın köpekler güzelce yetiştirilirse ava en elverişli ve en yararlı köpekler olur, yetiştirilmezse boş, kuduz gibi ve hiç söz dinlemeyen köpekler olur.

4.1.3

οὐ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἐπὶ πάντας ᾔει, ἀλλὰ τοὺς μὲν οἰομένους φύσει ἀγαθοὺς εἶναι, μαθήσεως δὲ καταφρονοῦντας ἐδίδασκεν ὅτι αἱ ἄρισται δοκοῦσαι εἶναι φύσεις μάλιστα παιδείας δέονται, ἐπιδεικνύων τῶν τε ἵππων τοὺς εὐφυεστάτους, θυμοειδεῖς τε καὶ σφοδροὺς ὄντας, εἰ μὲν ἐκ νέων δαμασθεῖεν, εὐχρηστοτάτους καὶ ἀρίστους γιγνομένους, εἰ δὲ ἀδάμαστοι γένοιντο, δυσκαθεκτοτάτους καὶ φαυλοτάτους· καὶ τῶν κυνῶν τῶν εὐφυεστάτων, φιλοπόνων τε οὐσῶν καὶ ἐπιθετικῶν τοῖς θηρίοις, τὰς μὲν καλῶς ἀχθείσας ἀρίστας γίγνεσθαι πρὸς τὰς θήρας καὶ χρησιμωτάτας, ἀναγώγους δὲ γιγνομένας ματαίους τε καὶ μανιώδεις καὶ δυσπειθεστάτας.

4.1.4İnsanlar için de durum aynıdır, derdi: en iyi tabiatlı olanlar, psykhēce en gürbüz ve giriştikleri işi sonuna kadar götürmekte en usta olanlar, terbiye görüp ne yapmaları gerektiğini öğrenirlerse en iyi ve en faydalı insanlar olur, çünkü en çok ve en büyük iyilikleri onlar yapar. Terbiyesiz ve cahil kalırlarsa en kötü ve en zararlı insanlar olur; çünkü ne yapmaları gerektiğini ayırt edemedikleri için çoğu zaman kötü işlere girişirler, büyük ve azgın tabiatlı oldukları için de zapt edilmeleri ve yollarından döndürülmeleri güçtür; bu yüzden en çok ve en büyük kötülükleri onlar yapar.

4.1.4

ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων τοὺς εὐφυεστάτους, ἐρρωμενεστάτους τε ταῖς ψυχαῖς ὄντας καὶ ἐξεργαστικωτάτους ὧν ἂν ἐγχειρῶσι, παιδευθέντας μὲν καὶ μαθόντας ἃ δεῖ πράττειν, ἀρίστους τε καὶ ὠφελιμωτάτους γίγνεσθαι· πλεῖστα γὰρ καὶ μέγιστα ἀγαθὰ ἐργάζεσθαι· ἀπαιδεύτους δὲ καὶ ἀμαθεῖς γενομένους κακίστους τε καὶ βλαβερωτάτους γίγνεσθαι· κρίνειν γὰρ οὐκ ἐπισταμένους ἃ δεῖ πράττειν, πολλάκις πονηροῖς ἐπιχειρεῖν πράγμασι, μεγαλείους δὲ καὶ σφοδροὺς ὄντας δυσκαθέκτους τε καὶ δυσαποτρέπτους εἶναι, διʼ ὃ πλεῖστα καὶ μέγιστα κακὰ ἐργάζεσθαι.

4.1.5Zenginlikleriyle böbürlenen, terbiyeye hiç ihtiyaçları olmadığını düşünüp istediklerini yapmak ve insanlardan saygı görmek için zenginliğin kendilerine yeteceğini sananları ise şöyle akıllandırırdı: Öğrenmeden işlerin faydalısını zararlısından ayırabileceğini sanan ahmaktır, derdi; bunları ayırt edemediği hâlde zenginliği sayesinde istediğini elde edip işine yarayanı yapabileceğini sanan da ahmaktır. İşine yarayanı yapamadığı hâlde işlerinin iyi gittiğini ve hayatı için gerekenleri güzelce ya da yeterince hazırladığını sanan budaladır. Hiçbir şey bilmediği hâlde zenginliği sayesinde işe yarar biri sanılacağını, ya da işe yarar biri sanılmadığı hâlde itibar göreceğini sanan da budaladır.

4.1.5

τοὺς δʼ ἐπὶ πλούτῳ μέγα φρονοῦντας καὶ νομίζοντας οὐδὲν προσδεῖσθαι παιδείας, ἐξαρκέσειν δὲ σφίσι τὸν πλοῦτον οἰομένους πρὸς τὸ διαπράττεσθαί τε ὅ τι ἂν βούλωνται καὶ τιμᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐφρένου λέγων ὅτι μῶρος μὲν εἴη, εἴ τις οἴεται μὴ μαθὼν τά τε ὠφέλιμα καὶ τὰ βλαβερὰ τῶν πραγμάτων διαγνώσεσθαι, μῶρος δʼ, εἴ τις μὴ διαγιγνώσκων μὲν ταῦτα, διὰ δὲ τὸν πλοῦτον ὅ τι ἂν βούληται ποριζόμενος οἴεται δυνήσεσθαι τὰ συμφέροντα πράττειν, ἠλίθιος δʼ, εἴ τις μὴ δυνάμενος τὰ συμφέροντα πράττειν εὖ τε πράττειν οἴεται καὶ τὰ πρὸς τὸν βίον αὐτῷ [ἢ] καλῶς ἢ ἱκανῶς παρεσκευάσθαι, ἠλίθιος δὲ καὶ εἴ τις οἴεται διὰ τὸν πλοῦτον, μηδὲν ἐπιστάμενος, δόξειν τι ἀγαθὸς εἶναι ἤ, μηδὲν ἀγαθὸς εἶναι δοκῶν, εὐδοκιμήσειν.

4.2.12. Bölüm

En iyi terbiyeyi aldıklarını düşünüp bilgelikleriyle böbürlenenlere nasıl davrandığını şimdi anlatacağım. Yakışıklı Euthydemos'un en ünlü şairlerin ve sofistlerin birçok yazısını topladığını, bu yüzden bilgelikte yaşıtlarını geride bıraktığını düşündüğünü, konuşmakta da iş görmekte de herkesi geçeceğine dair büyük umutlar beslediğini öğrendi. Önce, onun gençliği yüzünden henüz agoraya girmediğini, bir iş görmek istediğinde de agoranın yakınındaki bir saraç dükkânında oturduğunu fark edince, kendisi de yanına arkadaşlarından birkaçını alıp oraya gitti.

4.2.1

τοῖς δὲ νομίζουσι παιδείας τε τῆς ἀρίστης τετυχηκέναι καὶ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ σοφίᾳ ὡς προσεφέρετο νῦν διηγήσομαι. καταμαθὼν γὰρ Εὐθύδημον τὸν καλὸν γράμματα πολλὰ συνειλεγμένον ποιητῶν τε καὶ σοφιστῶν τῶν εὐδοκιμωτάτων καὶ ἐκ τούτων ἤδη τε νομίζοντα διαφέρειν τῶν ἡλικιωτῶν ἐν σοφίᾳ καὶ μεγάλας ἐλπίδας ἔχοντα πάντων διοίσειν τῷ δύνασθαι λέγειν τε καὶ πράττειν, πρῶτον μέν, αἰσθανόμενος αὐτὸν διὰ νεότητα οὔπω εἰς τὴν ἀγορὰν εἰσιόντα, εἰ δέ τι βούλοιτο διαπράξασθαι, καθίζοντα εἰς ἡνιοποιεῖόν τι τῶν ἐγγὺς τῆς ἀγορᾶς, εἰς τοῦτο καὶ αὐτὸς ᾔει τῶν μεθʼ ἑαυτοῦ τινας ἔχων.

4.2.2İlk seferde biri, Themistokles'in vatandaşlarından bu kadar üstün olup şehrin ne zaman değerli bir adama ihtiyacı olsa gözünü ona çevirmesi bilgelerden birinin yanında bulunmasından mı, yoksa tabiatından mı ileri geldiğini sordu. Sokrates de Euthydemos'u kışkırtmak isteyerek, değeri az olan tekhnēlerde yetkin hocalar olmadan usta olunamadığını kabul edip de bütün işlerin en büyüğü olan şehrin başında durma işinin insanlara kendiliğinden geldiğini sanmanın saflık olduğunu söyledi.

4.2.2

καὶ πρῶτον μὲν πυνθανομένου τινὸς πότερον Θεμιστοκλῆς διὰ συνουσίαν τινὸς τῶν σοφῶν ἢ φύσει τοσοῦτον διήνεγκε τῶν πολιτῶν, ὥστε πρὸς ἐκεῖνον ἀποβλέπειν τὴν πόλιν, ὁπότε σπουδαίου ἀνδρὸς δεηθείη, ὁ Σωκράτης βουλόμενος κινεῖν τὸν Εὐθύδημον εὔηθες ἔφη εἶναι τὸ οἴεσθαι τὰς μὲν ὀλίγου ἀξίας τέχνας μὴ γίγνεσθαι σπουδαίους ἄνευ διδασκάλων ἱκανῶν, τὸ δὲ προεστάναι πόλεως, πάντων ἔργων μέγιστον ὄν, ἀπὸ ταὐτομάτου παραγίγνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις.

4.2.3Bir başka sefer Euthydemos yine oradaydı. Sokrates onun meclisten uzak durduğunu ve Sokrates'in bilgeliğine hayranmış gibi görünmekten sakındığını görünce, "Arkadaşlar," dedi, "şu Euthydemos'un yaşı gelince, şehir bir konuyu tartışmaya açtığında, öğüt vermekten geri durmayacağı yaptıklarından belli. Bana öyle geliyor ki birinden bir şey öğreniyormuş gibi görünmekten sakınarak halk karşısındaki konuşmalarına güzel bir giriş de hazırlamış. Belli ki konuşmaya başlarken girişi şöyle yapacak:

4.2.3

πάλιν δέ ποτε παρόντος τοῦ Εὐθυδήμου, ὁρῶν αὐτὸν ἀποχωροῦντα τῆς συνεδρίας καὶ φυλαττόμενον μὴ δόξῃ τὸν Σωκράτην θαυμάζειν ἐπὶ σοφίᾳ, ὅτι μέν, ἔφη, ὦ ἄνδρες, Εὐθύδημος οὑτοσὶ ἐν ἡλικίᾳ γενόμενος, τῆς πόλεως λόγον περί τινος προτιθείσης, οὐκ ἀφέξεται τοῦ συμβουλεύειν, εὔδηλον ἐξ ὧν ἐπιτηδεύει· δοκεῖ δέ μοι καλὸν προοίμιον τῶν δημηγοριῶν παρασκευάσασθαι φυλαττόμενος μὴ δόξῃ μανθάνειν τι παρά του. δῆλον γὰρ ὅτι λέγειν ἀρχόμενος ὧδε προοιμιάσεται·

4.2.4'Atinalılar, ben bugüne kadar kimseden hiçbir şey öğrenmedim; konuşmakta ve iş görmekte yetkin bazı kişiler olduğunu duyunca onlarla karşılaşmaya da çalışmadım; bilenlerden birinin bana hoca olmasıyla da ilgilenmedim. Tam tersine, birinden bir şey öğrenmekten de, öğreniyormuş gibi görünmekten de hep kaçtım. Yine de aklıma kendiliğinden ne gelirse onu size öğütleyeceğim.'

4.2.4

“παρʼ οὐδενὸς μὲν πώποτε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, οὐδὲν ἔμαθον, οὐδʼ ἀκούων τινὰς εἶναι λέγειν τε καὶ πράττειν ἱκανοὺς ἐζήτησα τούτοις ἐντυχεῖν, οὐδʼ ἐπεμελήθην τοῦ διδάσκαλόν τινά μοι γενέσθαι τῶν ἐπισταμένων, ἀλλὰ καὶ τἀναντία· διατετέλεκα γὰρ φεύγων οὐ μόνον τὸ μανθάνειν τι παρά τινος, ἀλλὰ καὶ τὸ δόξαι. ὅμως δὲ ὅ τι ἂν ἀπὸ ταὐτομάτου ἐπίῃ μοι συμβουλεύσω ὑμῖν.”

4.2.5Şehirden hekimlik görevi almak isteyenlere de böyle bir giriş yakışırdı. Söze şöyle başlamaları çok uygun düşerdi: 'Atinalılar, ben hekimlik tekhnēsini hiç kimseden öğrenmedim, hekimlerden birinin bana hoca olmasına da çalışmadım. Çünkü hekimlerden bir şey öğrenmekten de, bu tekhnēyi öğrenmiş görünmekten de hep sakındım. Yine de bana hekimlik görevini verin; zira sizin üzerinizde göze alarak öğrenmeye çalışacağım.'" Orada bulunan herkes bu girişe güldü.

4.2.5

ἁρμόσειε δʼ ἂν οὕτω προοιμιάζεσθαι καὶ τοῖς βουλομένοις παρὰ τῆς πόλεως ἰατρικὸν ἔργον λαβεῖν· ἐπιτήδειόν γʼ ἂν αὐτοῖς εἴη τοῦ λόγου ἄρχεσθαι ἐντεῦθεν· “παρʼ οὐδενὸς μὲν πώποτε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἔμαθον, οὐδʼ ἐζήτησα διδάσκαλον ἐμαυτῷ γενέσθαι τῶν ἰατρῶν οὐδένα· διατετέλεκα γὰρ φυλαττόμενος οὐ μόνον τὸ μαθεῖν τι παρὰ τῶν ἰατρῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ δόξαι μεμαθηκέναι τὴν τέχνην ταύτην. ὅμως δέ μοι τὸ ἰατρικὸν ἔργον δότε· πειράσομαι γὰρ ἐν ὑμῖν ἀποκινδυνεύων μανθάνειν.” πάντες οὖν οἱ παρόντες ἐγέλασαν ἐπὶ τῷ προοιμίῳ.

4.2.6Euthydemos'un artık Sokrates'in söylediklerine kulak verdiği, ama kendisinin ağzını açmaktan hâlâ sakındığı ve suskunluğuyla itidal sahibi bir izlenim bırakacağını sandığı belli olunca, Sokrates onu bundan vazgeçirmek isteyerek şöyle dedi: "Şaşılacak şey doğrusu: kithara çalmakta, aulos çalmakta, ata binmekte ya da buna benzer bir işte yetkin olmak isteyenler, ustalaşmak istedikleri şeyi olabildiğince durmadan yapmaya çalışırlar; hem de tek başlarına değil, en iyi sayılanların yanında; onların görüşü olmadan hiçbir şey yapmamak için her şeyi yapar, her şeye katlanırlar, çünkü başka türlü kayda değer biri olamayacaklarını bilirler. Oysa şehir işlerinde konuşmakta ve iş görmekte yetkin olmak isteyenlerden bazıları, hiç hazırlık ve özen göstermeden birden kendiliğinden bunları yapabilecek hâle geleceklerini sanırlar.

4.2.6

ἐπεὶ δὲ φανερὸς ἦν ὁ Εὐθύδημος ἤδη μὲν οἷς ὁ Σωκράτης λέγοι προσέχων, ἔτι δὲ φυλαττόμενος αὐτός τι φθέγγεσθαι καὶ νομίζων τῇ σιωπῇ σωφροσύνης δόξαν περιβάλλεσθαι, τότε ὁ Σωκράτης βουλόμενος αὐτὸν παῦσαι τούτου, θαυμαστὸν γάρ, ἔφη, τί ποτε οἱ βουλόμενοι κιθαρίζειν ἢ αὐλεῖν ἢ ἱππεύειν ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἱκανοὶ γενέσθαι πειρῶνται ὡς συνεχέστατα ποιεῖν ὅ τι ἂν βούλωνται δυνατοὶ γενέσθαι, καὶ οὐ καθʼ ἑαυτούς, ἀλλὰ παρὰ τοῖς ἀρίστοις δοκοῦσιν εἶναι, πάντα ποιοῦντες καὶ ὑπομένοντες ἕνεκα τοῦ μηδὲν ἄνευ τῆς ἐκείνων γνώμης ποιεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἄλλως ἀξιόλογοι γενόμενοι· τῶν δὲ βουλομένων δυνατῶν γενέσθαι λέγειν τε καὶ πράττειν τὰ πολιτικὰ νομίζουσί τινες ἄνευ παρασκευῆς καὶ ἐπιμελείας αὐτόματοι ἐξαίφνης δυνατοὶ ταῦτα ποιεῖν ἔσεσθαι.

4.2.7Hâlbuki bu işler ötekilerden o kadar daha zor görünüyor ki bunlarla uğraşanlar daha çok olduğu hâlde başaranlar daha az. Demek ki bunlara heves edenlerin, ötekilere heves edenlerden daha çok ve daha sıkı bir özene ihtiyacı var."

4.2.7

καίτοι γε τοσούτῳ ταῦτα ἐκείνων δυσκατεργαστότερα φαίνεται, ὅσῳπερ πλειόνων περὶ ταῦτα πραγματευομένων ἐλάττους οἱ κατεργαζόμενοι γίγνονται. δῆλον οὖν ὅτι καὶ ἐπιμελείας δέονται πλείονος καὶ ἰσχυροτέρας οἱ τούτων ἐφιέμενοι ἢ οἱ ἐκείνων.

4.2.8Başlangıçta Sokrates, Euthydemos dinlerken böyle sözler söylerdi. Onun, kendisi konuşurken daha istekle kalıp daha hevesle dinlediğini fark edince saraç dükkânına tek başına gitti. Euthydemos yanına oturunca, "Söyle bana Euthydemos," dedi, "duyduğuma göre bilge denen adamların yazdıklarından gerçekten çok şey toplamışsın, doğru mu?" Euthydemos da, "Zeus hakkı için doğru Sokrates," dedi, "hâlâ da topluyorum, elimden geldiğince çoğunu edinene kadar."

4.2.8

κατʼ ἀρχὰς μὲν οὖν ἀκούοντος Εὐθυδήμου τοιούτους λόγους ἔλεγε Σωκράτης· ὡς δʼ ᾔσθετο αὐτὸν ἑτοιμότερον ὑπομένοντα, ὅτε διαλέγοιτο, καὶ προθυμότερον ἀκούοντα, μόνος ἦλθεν εἰς τὸ ἡνιοποιεῖον, παρακαθεζομένου δʼ αὐτῷ τοῦ Εὐθυδήμου, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, τῷ ὄντι, ὥσπερ ἐγὼ ἀκούω, πολλὰ γράμματα συνῆχας τῶν λεγομένων σοφῶν ἀνδρῶν γεγονέναι; καὶ ὁ Εὐθύδημος, νὴ τὸν Δίʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες· καὶ ἔτι γε συνάγω, ἕως ἂν κτήσωμαι ὡς ἂν δύνωμαι πλεῖστα.

4.2.9"Hera hakkı için," dedi Sokrates, "seni gerçekten takdir ediyorum, çünkü gümüş ve altın hazineleri edinmeyi bilgelik hazinelerine tercih etmedin. Belli ki gümüşün ve altının insanları hiç de daha iyi yapmadığını, bilge adamların görüşlerinin ise onlara sahip olanları aretēce zenginleştirdiğini düşünüyorsun." Euthydemos bunları duyunca sevindi, Sokrates'in bilgeliğe doğru yoldan yöneldiğini düşündüğünü sandı. Sokrates de onun bu övgüden hoşlandığını fark edince, "Peki Euthydemos," dedi, "neyde iyi olmak istediğin için topluyorsun bu yazıları?"

4.2.9

νὴ τὴν Ἥραν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἄγαμαί γέ σου, διότι οὐκ ἀργυρίου καὶ χρυσίου προείλου θησαυροὺς κεκτῆσθαι μᾶλλον ἢ σοφίας· δῆλον γὰρ ὅτι νομίζεις ἀργύριον καὶ χρυσίον οὐδὲν βελτίους ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους, τὰς δὲ τῶν σοφῶν ἀνδρῶν γνώμας ἀρετῇ πλουτίζειν τοὺς κεκτημένους. καὶ ὁ Εὐθύδημος ἔχαιρεν ἀκούων ταῦτα, νομίζων δοκεῖν τῷ Σωκράτει ὀρθῶς μετιέναι τὴν σοφίαν. ὁ δὲ καταμαθὼν αὐτὸν ἡσθέντα τῷ ἐπαίνῳ τούτῳ,

4.2.10Euthydemos ne cevap vereceğini düşünerek susunca Sokrates yeniden, "Hekim mi olmak istiyorsun yoksa?" dedi. "Çünkü hekimlerin de birçok yazısı var." Euthydemos, "Zeus hakkı için hayır," dedi. "Mimar mı olmak istiyorsun? Bunun için de anlayışlı bir adam olmak gerekir." "Hayır," dedi. "Theodoros gibi iyi bir geometrici mi olmak istiyorsun?" dedi. "Geometrici de değil," dedi. "Yoksa yıldız bilgini mi olmak istiyorsun?" dedi. Euthydemos bunu da reddedince, "Yoksa rhapsodos mu?" dedi. "Çünkü Homeros'un bütün destanlarının sende olduğunu söylüyorlar." "Zeus hakkı için hayır," dedi, "rhapsodosların destanları ezbere bildiklerini, ama kendilerinin pek budala olduklarını bilirim."

4.2.10

τί δὲ δὴ βουλόμενος ἀγαθὸς γενέσθαι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, συλλέγεις τὰ γράμματα; ἐπεὶ δὲ διεσιώπησεν ὁ Εὐθύδημος σκοπῶν ὅ τι ἀποκρίναιτο, πάλιν ὁ Σωκράτης, ἆρα μὴ ἰατρός; ἔφη· πολλὰ γὰρ καὶ ἰατρῶν ἐστι συγγράμματα. καὶ ὁ Εὐθύδημος, μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἔγωγε. ἀλλὰ μὴ ἀρχιτέκτων βούλει γενέσθαι; γνωμονικοῦ γὰρ ἀνδρὸς καὶ τοῦτο δεῖ. οὔκουν ἔγωγʼ, ἔφη. ἀλλὰ μὴ γεωμέτρης ἐπιθυμεῖς, ἔφη, γενέσθαι ἀγαθός, ὥσπερ ὁ Θεόδωρος; οὐδὲ γεωμέτρης, ἔφη. ἀλλὰ μὴ ἀστρολόγος, ἔφη, βούλει γενέσθαι; ὡς δὲ καὶ τοῦτο ἠρνεῖτο, ἀλλὰ μὴ ῥαψῳδός; ἔφη· καὶ γὰρ τὰ Ὁμήρου σέ φασιν ἔπη πάντα κεκτῆσθαι. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη· τοὺς γάρ τοι ῥαψῳδοὺς οἶδα τὰ μὲν ἔπη ἀκριβοῦντας, αὐτοὺς δὲ πάνυ ἠλιθίους ὄντας.

4.2.11Sokrates de şöyle dedi: "Yoksa Euthydemos, insanları devlet adamı yapan, ev idaresinde usta kılan, yönetmeye yetkin ve hem başkalarına hem kendilerine faydalı kılan o aretēye mi heves ediyorsun?" Euthydemos, "Hem de çok Sokrates," dedi, "işte bu aretēye ihtiyacım var." "Zeus hakkı için," dedi Sokrates, "en güzel aretēye ve en büyük tekhnēye heves ediyorsun; çünkü bu krallara aittir ve 'krallık tekhnēsi' diye anılır. Ama hiç düşündün mü," dedi, "adil olmayan biri bu işlerde iyi olabilir mi?" "Elbette düşündüm," dedi, "adalet olmadan iyi bir vatandaş olunamaz."

4.2.11

καὶ ὁ Σωκράτης ἔφη· οὐ δήπου, ὦ Εὐθύδημε, ταύτης τῆς ἀρετῆς ἐφίεσαι, διʼ ἣν ἄνθρωποι πολιτικοὶ γίγνονται καὶ οἰκονομικοὶ καὶ ἄρχειν ἱκανοὶ καὶ ὠφέλιμοι τοῖς τε ἄλλοις ἀνθρώποις καὶ ἑαυτοῖς; καὶ ὁ Εὐθύδημος, σφόδρα γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ταύτης τῆς ἀρετῆς δέομαι. νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, τῆς καλλίστης ἀρετῆς καὶ μεγίστης ἐφίεσαι τέχνης· ἔστι γὰρ τῶν βασιλέων αὕτη καὶ καλεῖται βασιλική. ἀτάρ, ἔφη, κατανενόηκας, εἰ οἷόν τέ ἐστι μὴ ὄντα δίκαιον ἀγαθὸν ταῦτα γενέσθαι; καὶ μάλα, ἔφη· καὶ οὐχ οἷόν τέ γε ἄνευ δικαιοσύνης ἀγαθὸν πολίτην γενέσθαι.

4.2.12"Peki," dedi, "sen bunu başardın mı?" "Sanırım Sokrates," dedi, "kimseden daha az adil görünmem." "Peki," dedi, "dülgerlerin işleri olduğu gibi adillerin de işleri var mıdır?" "Vardır elbette," dedi. "Öyleyse dülgerler kendi işlerini gösterebildiği gibi, adiller de kendi işlerini anlatabilir mi?" "Ben adaletin işlerini anlatamaz mıyım sanıyorsun?" dedi Euthydemos. "Zeus hakkı için, adaletsizliğin işlerini de anlatırım; çünkü her gün bunlardan azımsanmayacak kadarını görmek ve duymak mümkün."

4.2.12

τί οὖν; ἔφη, σὺ δὴ τοῦτο κατείργασαι; οἶμαί γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὐδενὸς ἂν ἧττον φανῆναι δίκαιος. ἆρʼ οὖν, ἔφη, τῶν δικαίων ἐστὶν ἔργα ὥσπερ τῶν τεκτόνων; ἔστι μέντοι, ἔφη. ἆρʼ οὖν, ἔφη, ὥσπερ οἱ τέκτονες ἔχουσι τὰ ἑαυτῶν ἔργα ἐπιδεῖξαι, οὕτως οἱ δίκαιοι τὰ αὑτῶν ἔχοιεν ἂν ἐξηγήσασθαι; μὴ οὖν, ἔφη ὁ Εὐθύδημος, οὐ δύναμαι ἐγὼ τὰ τῆς δικαιοσύνης ἔργα ἐξηγήσασθαι; καὶ νὴ Δίʼ ἔγωγε τὰ τῆς ἀδικίας· ἐπεὶ οὐκ ὀλίγα ἔστι καθʼ ἑκάστην ἡμέραν τοιαῦτα ὁρᾶν τε καὶ ἀκούειν.

4.2.13"O hâlde," dedi Sokrates, "ister misin buraya bir D, buraya da bir A yazalım; sonra adaletin işi gibi görüneni D'nin altına, adaletsizliğin işi gibi görüneni A'nın altına koyalım?" "Bunlara ihtiyaç olduğunu düşünüyorsan öyle yap," dedi. Sokrates söylediği gibi yazdıktan sonra, "Peki," dedi, "insanlar arasında yalan söylemek var mı?"

4.2.13

βούλει οὖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, γράψωμεν ἐνταυθοῖ μὲν δέλτα, ἐνταυθοῖ δὲ ἄλφα, εἶτα ὅ τι μὲν ἂν δοκῇ ἡμῖν τῆς δικαιοσύνης ἔργον εἶναι, πρὸς τὸ δέλτα τιθῶμεν, ὅ τι δʼ ἂν τῆς ἀδικίας, πρὸς τὸ ἄλφα; εἴ τί σοι δοκεῖ, ἔφη, προσδεῖν τούτων, ποίει ταῦτα. καὶ ὁ Σωκράτης γράψας ὥσπερ εἶπεν, οὐκοῦν, ἔφη, ἔστιν ἐν ἀνθρώποις ψεύδεσθαι;

4.2.14"Var elbette," dedi. "Bunu hangi yana koyalım?" dedi. "Belli ki adaletsizliğin yanına," dedi. "Aldatmak da var, değil mi?" dedi. "Hem de nasıl," dedi. "Bunu hangi yana koyalım?" "Bu da belli ki adaletsizliğin yanına," dedi. "Ya kötülük etmek?" "Bu da," dedi. "Ya insanları köle diye satmak?" "Bu da." "Demek Euthydemos, adaletin yanına bunlardan hiçbiri gelmeyecek?"

4.2.14

ἔστι μέντοι, ἔφη. ποτέρωσε οὖν, ἔφη, θῶμεν τοῦτο; δῆλον, ἔφη, ὅτι πρὸς τὴν ἀδικίαν. οὐκοῦν, ἔφη, καὶ ἐξαπατᾶν ἔστι; καὶ μάλα, ἔφη. τοῦτο οὖν ποτέρωσε θῶμεν; καὶ τοῦτο δῆλον ὅτι, ἔφη, πρὸς τὴν ἀδικίαν. τί δὲ τὸ κακουργεῖν; καὶ τοῦτο, ἔφη. τὸ δὲ ἀνδραποδίζεσθαι; καὶ τοῦτο. πρὸς δὲ τῇ δικαιοσύνῃ οὐδὲν ἡμῖν τούτων κείσεται, ὦ Εὐθύδημε;

4.2.15"Tuhaf olurdu doğrusu," dedi. "Peki, general seçilen biri adaletsiz ve düşman bir şehri köleleştirirse onun haksızlık ettiğini mi söyleyeceğiz?" "Hayır elbette," dedi. "Adil davrandığını söylemeyecek miyiz?" "Hem de nasıl." "Ya onlarla savaşırken aldatırsa?" "Bu da adildir," dedi. "Onların mallarını çalar, yağmalarsa adil davranmış olmaz mı?" "Hem de nasıl," dedi, "ama ben başta bu soruları yalnız dostlara karşı sorduğunu sanmıştım." "Öyleyse," dedi, "adaletsizliğin yanına koyduklarımızın hepsini adaletin yanına da koymak gerekir, değil mi?"

4.2.15

δεινὸν γὰρ ἂν εἴη, ἔφη. τί δʼ; ἐάν τις στρατηγὸς αἱρεθεὶς ἄδικόν τε καὶ ἐχθρὰν πόλιν ἐξανδραποδίσηται, φήσομεν τοῦτον ἀδικεῖν; οὐ δῆτα, ἔφη. δίκαια δὲ ποιεῖν οὐ φήσομεν; καὶ μάλα. τί δʼ; ἐὰν ἐξαπατᾷ πολεμῶν αὐτοῖς; δίκαιον, ἔφη, καὶ τοῦτο. ἐὰν δὲ κλέπτῃ τε καὶ ἁρπάζῃ τὰ τούτων, οὐ δίκαια ποιήσει; καὶ μάλα, ἔφη· ἀλλʼ ἐγώ σε τὸ πρῶτον ὑπελάμβανον πρὸς τοὺς φίλους μόνον ταῦτα ἐρωτᾶν. οὐκοῦν, ἔφη, ὅσα πρὸς τῇ ἀδικίᾳ ἐθήκαμεν, ταῦτα καὶ πρὸς τῇ δικαιοσύνῃ θετέον ἂν εἴη;

4.2.16"Öyle görünüyor," dedi. "O hâlde ister misin, bunları böyle koyduktan sonra yeniden bir ayrım yapalım: bu tür şeyleri düşmanlara karşı yapmak adildir, dostlara karşı yapmak adaletsizliktir; dostlara karşı olabildiğince dürüst olmak gerekir?"

4.2.16

ἔοικεν, ἔφη. βούλει οὖν, ἔφη, ταῦτα οὕτω θέντες διορισώμεθα πάλιν πρὸς μὲν τοὺς πολεμίους δίκαιον εἶναι τὰ τοιαῦτα ποιεῖν, πρὸς δὲ τοὺς φίλους ἄδικον, ἀλλὰ δεῖν πρός γε τούτους ὡς ἁπλούστατον εἶναι;

4.2.17"Elbette," dedi Euthydemos. "Peki," dedi Sokrates, "bir general ordusunun cesaretinin kırıldığını görüp yalandan müttefiklerin yaklaştığını söyler ve bu yalanla askerlerin yılgınlığını giderirse bu aldatmacayı hangi yana koyacağız?" "Bence adaletin yanına," dedi. "Ya biri ilaca ihtiyacı olduğu hâlde ilaç almayan oğlunu aldatıp ilacı yiyecek diye verir ve böylece yalana başvurarak onu iyileştirirse, bu aldatmacayı da nereye koymalı?" "Bence bunu da aynı yere," dedi. "Ya biri, bir dostu yılgınlık içindeyken kendini öldürmesinden korkup kılıcını ya da buna benzer bir şeyi çalar ya da zorla alırsa, bunu hangi yana koymalı?" "Zeus hakkı için bunu da adaletin yanına," dedi.

4.2.17

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Εὐθύδημος. τί οὖν; ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐάν τις στρατηγὸς ὁρῶν ἀθύμως ἔχον τὸ στράτευμα ψευσάμενος φήσῃ συμμάχους προσιέναι καὶ τῷ ψεύδει τούτῳ παύσῃ τῆς ἀθυμίας τοὺς στρατιώτας, ποτέρωθι τὴν ἀπάτην ταύτην θήσομεν; δοκεῖ μοι, ἔφη, πρὸς τὴν δικαιοσύνην. ἐὰν δέ τις υἱὸν ἑαυτοῦ δεόμενον φαρμακείας καὶ μὴ προσιέμενον φάρμακον ἐξαπατήσας ὡς σιτίον τὸ φάρμακον δῷ καὶ τῷ ψεύδει χρησάμενος οὕτως ὑγιᾶ ποιήσῃ, ταύτην αὖ τὴν ἀπάτην ποῖ θετέον; δοκεῖ μοι, ἔφη, καὶ ταύτην εἰς τὸ αὐτό. τί δʼ; ἐάν τις, ἐν ἀθυμίᾳ ὄντος φίλου, δείσας μὴ διαχρήσηται ἑαυτόν, κλέψῃ ἢ ἁρπάσῃ ἢ ξίφος ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, τοῦτο αὖ ποτέρωσε θετέον; καὶ τοῦτο νὴ Δίʼ, ἔφη, πρὸς τὴν δικαιοσύνην.

4.2.18"Yani sen," dedi, "dostlara karşı bile her konuda dürüst davranmak gerekmez mi diyorsun?" "Zeus hakkı için hayır," dedi, "ama izin varsa söylediklerimi geri alıyorum." "İzin vermek, yanlış koymaktan çok daha iyidir elbette," dedi Sokrates.

4.2.18

λέγεις, ἔφη, σὺ οὐδὲ πρὸς τοὺς φίλους ἅπαντα δεῖν ἁπλοίζεσθαι; μὰ Δίʼ οὐ δῆτα, ἔφη· ἀλλὰ μετατίθεμαι τὰ εἰρημένα, εἴπερ ἔξεστι. δεῖ γέ τοι, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐξεῖναι πολὺ μᾶλλον ἢ μὴ ὀρθῶς τιθέναι.

4.2.19"Bunu da incelenmemiş bırakmayalım: dostlarını zarar vermek için aldatanlardan hangisi daha adaletsizdir, isteyerek aldatan mı, istemeyerek aldatan mı?" "Ama Sokrates, artık verdiğim cevaplara güvenmiyorum; çünkü daha önce söylediklerimin hepsi şimdi bana o zaman sandığımdan başka türlü görünüyor. Yine de, isteyerek yalan söyleyenin istemeyerek söyleyenden daha adaletsiz olduğunu söylemiş olayım."

4.2.19

τῶν δὲ δὴ τοὺς φίλους ἐξαπατώντων ἐπὶ βλάβῃ, ἵνα μηδὲ τοῦτο παραλίπωμεν ἄσκεπτον, πότερος ἀδικώτερός ἐστιν, ὁ ἑκὼν ἢ ὁ ἄκων; ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, οὐκέτι μὲν ἔγωγε πιστεύω οἷς ἀποκρίνομαι· καὶ γὰρ τὰ πρόσθεν πάντα νῦν ἄλλως ἔχειν δοκεῖ μοι, ἢ ὡς ἐγὼ τότε ᾤμην· ὅμως δὲ εἰρήσθω μοι ἀδικώτερον εἶναι τὸν ἑκόντα ψευδόμενον τοῦ ἄκοντος.

4.2.20"Sence harflerin öğrenilmesi ve bir epistēmēsi olduğu gibi, adilin de öğrenilmesi ve bir epistēmēsi var mıdır?" "Bence var." "Hangisini daha iyi bir okuryazar sayarsın, isteyerek yanlış yazıp yanlış okuyanı mı, istemeyerek mi?" "Bence isteyerek yapanı; çünkü istediği zaman doğrusunu da yapabilir." "Demek isteyerek yanlış yazan okuryazar, istemeyerek yazan ise okuma yazma bilmeyen biri olur?" "Başka nasıl olsun?" "Peki adil olanı hangisi bilir, isteyerek yalan söyleyip aldatan mı, istemeyerek mi?" "Belli ki isteyerek yapan." "Harfleri bileni bilmeyenden daha iyi okuryazar sayıyorsun, değil mi?" "Evet." "Adil olanı bileni de bilmeyenden daha adil?" "Öyle diyor gibiyim; ama bunu da nasıl söylediğimi bilmiyorum sanki."

4.2.20

δοκεῖ δέ σοι μάθησις καὶ ἐπιστήμη τοῦ δικαίου εἶναι ὥσπερ τῶν γραμμάτων; ἔμοιγε. πότερον δὲ γραμματικώτερον κρίνεις, ὃς ἂν ἑκὼν μὴ ὀρθῶς γράφῃ καὶ ἀναγιγνώσκῃ ἢ ὃς ἂν ἄκων; ὃς ἂν ἑκών, ἔγωγε· δύναιτο γὰρ ἄν, ὁπότε βούλοιτο, καὶ ὀρθῶς αὐτὰ ποιεῖν. οὐκοῦν ὁ μὲν ἑκὼν μὴ ὀρθῶς γράφων γραμματικὸς ἂν εἴη, ὁ δὲ ἄκων ἀγράμματος; πῶς γὰρ οὔ; τὰ δίκαια δὲ πότερον ὁ ἑκὼν ψευδόμενος καὶ ἐξαπατῶν οἶδεν ἢ ὁ ἄκων; δῆλον ὅτι ὁ ἑκών. οὐκοῦν γραμματικώτερον μὲν τὸν ἐπιστάμενον γράμματα τοῦ μὴ ἐπισταμένου φῂς εἶναι; ναί. δικαιότερον δὲ τὸν ἐπιστάμενον τὰ δίκαια τοῦ μὴ ἐπισταμένου; φαίνομαι· δοκῶ δέ μοι καὶ ταῦτα οὐκ οἶδʼ ὅπως λέγειν.

4.2.21"Peki, doğruyu söylemek istediği hâlde aynı şeyler hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri söylemeyen, aynı yolu tarif ederken bir doğuya bir batıya gösteren, aynı hesabı yaparken sonucu bir fazla bir eksik çıkaran adam hakkında ne düşünürsün?" "Zeus hakkı için, bildiğini sandığı şeyi bilmediği açık."

4.2.21

τί δὲ δή, ὃς ἂν βουλόμενος τἀληθῆ λέγειν μηδέποτε τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν λέγῃ, ἀλλʼ ὁδόν τε φράζων τὴν αὐτὴν τοτὲ μὲν πρὸς ἕω, τοτὲ δὲ πρὸς ἑσπέραν φράζῃ, καὶ λογισμὸν ἀποφαινόμενος τὸν αὐτὸν τοτὲ μὲν πλείω, τοτὲ δʼ ἐλάττω ἀποφαίνηται, τί σοι δοκεῖ ὁ τοιοῦτος; δῆλος νὴ Δίʼ εἶναι ὅτι ἃ ᾤετο εἰδέναι οὐκ οἶδεν.

4.2.22"Köle ruhlu denen birilerini bilir misin?" "Bilirim." "Bilgelikleri yüzünden mi böyle denir, cehaletleri yüzünden mi?" "Belli ki cehaletleri yüzünden." "Demirciliği bilmedikleri için mi bu adı alırlar?" "Hayır elbette." "Dülgerliği bilmedikleri için mi?" "Onun için de değil." "Ayakkabıcılığı bilmedikleri için mi?" "Bunların hiçbiri yüzünden değil," dedi, "hatta tam tersi; çünkü bu tür işleri bilenlerin çoğu köle ruhludur." "Peki bu ad güzeli, iyiyi ve adili bilmeyenlere mi verilir?"

4.2.22

οἶσθα δέ τινας ἀνδραποδώδεις καλουμένους; ἔγωγε. πότερον διὰ σοφίαν ἢ διʼ ἀμαθίαν; δῆλον ὅτι διʼ ἀμαθίαν. ἆρʼ οὖν διὰ τὴν τοῦ χαλκεύειν ἀμαθίαν τοῦ ὀνόματος τούτου τυγχάνουσιν; οὐ δῆτα. ἀλλʼ ἄρα διὰ τὴν τοῦ τεκταίνεσθαι; οὐδὲ διὰ ταύτην. ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ σκυτεύειν; οὐδὲ διʼ ἓν τούτων, ἔφη, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον· οἱ γὰρ πλεῖστοι τῶν γε τὰ τοιαῦτα ἐπισταμένων ἀνδραποδώδεις εἰσίν. ἆρʼ οὖν τῶν τὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ καὶ δίκαια μὴ εἰδότων τὸ ὄνομα τοῦτʼ ἐστίν;

4.2.23"Bana öyle görünüyor," dedi. "O hâlde köle olmamak için her yolu deneyip var gücümüzle kaçmalıyız." "Ama tanrılar hakkı için Sokrates," dedi, "ben, iyi ve soylu bir insan olmayı arzulayan bir adama yakışan şeylerde en iyi terbiyeyi verecek felsefeyle uğraştığımı sanıyordum. Şimdi düşün, ne kadar yılgın olduğumu: bunca emek verdiğim hâlde, en çok bilmem gereken şeyler hakkında sorulana bile cevap veremediğimi görüyorum ve daha iyi biri olmak için tutabileceğim başka hiçbir yol da yok."

4.2.23

ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη. οὐκοῦν δεῖ παντὶ τρόπῳ διατειναμένους φεύγειν ὅπως μὴ ἀνδράποδα ὦμεν. ἀλλὰ νὴ τοὺς θεούς, ἔφη, ὦ Σώκρατες, πάνυ ᾤμην φιλοσοφεῖν φιλοσοφίαν διʼ ἧς ἂν μάλιστα ἐνόμιζον παιδευθῆναι τὰ προσήκοντα ἀνδρὶ καλοκαγαθίας ὀρεγομένῳ· νῦν δὲ πῶς οἴει με ἀθύμως ἔχειν, ὁρῶντα ἐμαυτὸν διὰ μὲν τὰ προπεπονημένα οὐδὲ τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι δυνάμενον ὑπὲρ ὧν μάλιστα χρὴ εἰδέναι, ἄλλην δὲ ὁδὸν οὐδεμίαν ἔχοντα ἣν ἂν πορευόμενος βελτίων γενοίμην;

4.2.24Sokrates, "Söyle bana Euthydemos," dedi, "hiç Delphoi'ye gittin mi?" "Zeus hakkı için iki kez," dedi. "Tapınağın bir yerinde yazılı olan 'kendini bil' sözünü fark ettin mi?" "Fark ettim." "Peki bu yazıyı hiç umursamadın mı, yoksa ona kulak verip kim olduğunu incelemeye mi giriştin?" "Zeus hakkı için girişmedim," dedi, "çünkü bunu zaten çok iyi bildiğimi sanıyordum; kendimi bile tanımasaydım başka bir şeyi bilmem pek zor olurdu."

4.2.24

καὶ ὁ Σωκράτης, εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε· εἰς Δελφοὺς δὲ ἤδη πώποτε ἀφίκου; καὶ δίς γε νὴ Δίʼ, ἔφη. κατέμαθες οὖν πρὸς τῷ ναῷ που γεγραμμένον τὸ γνῶθι σαυτόν; ἔγωγε. πότερον οὖν οὐδέν σοι τοῦ γράμματος ἐμέλησεν ἢ προσέσχες τε καὶ ἐπεχείρησας σαυτὸν ἐπισκοπεῖν ὅστις εἴης; μὰ Δίʼ οὐ δῆτα, ἔφη· καὶ γὰρ δὴ πάνυ τοῦτό γε ᾤμην εἰδέναι· σχολῇ γὰρ ἂν ἄλλο τι ᾔδειν, εἴ γε μηδʼ ἐμαυτὸν ἐγίγνωσκον.

4.2.25"Sence kendini kim tanır: yalnız kendi adını bilen mi, yoksa şöyle yapan mı? At satın alanlar, tanımak istedikleri atın söz dinleyip dinlemediğini, güçlü mü güçsüz mü, hızlı mı yavaş mı olduğunu ve atın kullanımına elverişli ya da elverişsiz öteki özelliklerinin nasıl olduğunu incelemeden onu tanıdıklarını düşünmezler. İşte bunun gibi kendini inceleyip insan işlerine ne kadar yaradığını görmüş, kendi gücünü tanımış olan mı?" "Bana öyle geliyor," dedi, "kendi gücünü bilmeyen kendini tanımıyor demektir."

4.2.25

πότερα δέ σοι δοκεῖ γιγνώσκειν ἑαυτόν, ὅστις τοὔνομα τὸ ἑαυτοῦ μόνον οἶδεν, ἢ ὅστις, ὥσπερ οἱ τοὺς ἵππους ὠνούμενοι οὐ πρότερον οἴονται γιγνώσκειν ὃν ἂν βούλωνται γνῶναι, πρὶν ἂν ἐπισκέψωνται πότερον εὐπειθής ἐστιν ἢ δυσπειθής, καὶ πότερον ἰσχυρὸς ἢ ἀσθενής, καὶ πότερον ταχὺς ἢ βραδύς, καὶ τἆλλα τὰ πρὸς τὴν τοῦ ἵππου χρείαν ἐπιτήδειά τε καὶ ἀνεπιτήδεια ὅπως ἔχει, οὕτως ἑαυτὸν ἐπισκεψάμενος, ὁποῖός ἐστι πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην χρείαν, ἔγνωκε τὴν αὑτοῦ δύναμιν; οὕτως ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὁ μὴ εἰδὼς τὴν αὑτοῦ δύναμιν ἀγνοεῖν ἑαυτόν.

4.2.26"Şu da açık değil mi," dedi, "insanlar kendilerini bildikleri için pek çok iyilik görür, kendileri hakkında yanıldıkları için de pek çok kötülüğe uğrarlar? Kendini bilenler kendilerine neyin yaradığını bilir, neyi yapabileceklerini ve neyi yapamayacaklarını ayırt ederler. Bildiklerini yaparak ihtiyaç duyduklarını elde eder ve işleri iyi gider; bilmediklerinden uzak durarak hata yapmaz, işlerinin kötü gitmesinden kurtulurlar. Bu sayede başka insanları da sınayıp değerlendirebilir, onlardan yararlanarak iyi şeyleri elde eder, kötülüklerden de korunurlar.

4.2.26

ἐκεῖνο δὲ οὐ φανερόν, ἔφη, ὅτι διὰ μὲν τὸ εἰδέναι ἑαυτοὺς πλεῖστα ἀγαθὰ πάσχουσιν ἄνθρωποι, διὰ δὲ τὸ ἐψεῦσθαι ἑαυτῶν πλεῖστα κακά; οἱ μὲν γὰρ εἰδότες ἑαυτοὺς τά τε ἐπιτήδεια ἑαυτοῖς ἴσασι καὶ διαγιγνώσκουσιν ἅ τε δύνανται καὶ ἃ μή· καὶ ἃ μὲν ἐπίστανται πράττοντες πορίζονταί τε ὧν δέονται καὶ εὖ πράττουσιν, ὧν δὲ μὴ ἐπίστανται ἀπεχόμενοι ἀναμάρτητοι γίγνονται καὶ διαφεύγουσι τὸ κακῶς πράττειν· διὰ τοῦτο δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους δυνάμενοι δοκιμάζειν καὶ διὰ τῆς τῶν ἄλλων χρείας τά τε ἀγαθὰ πορίζονται καὶ τὰ κακὰ φυλάττονται.

4.2.27Bilmeyenler ise, kendi güçleri hakkında yanılmış olanlar, başka insanlara ve öteki insan işlerine karşı da aynı durumdadır: ne neye ihtiyaç duyduklarını, ne ne yaptıklarını, ne de kimlerle iş gördüklerini bilirler; bütün bunlarda yanıldıkları için iyi şeyleri kaçırır, kötülüklerin içine düşerler.

4.2.27

οἱ δὲ μὴ εἰδότες, ἀλλὰ διεψευσμένοι τῆς ἑαυτῶν δυνάμεως, πρός τε τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους καὶ τἆλλα ἀνθρώπινα πράγματα ὁμοίως διάκεινται, καὶ οὔτε ὧν δέονται ἴσασιν οὔτε ὅ τι πράττουσιν οὔτε οἷς χρῶνται, ἀλλὰ πάντων τούτων διαμαρτάνοντες τῶν τε ἀγαθῶν ἀποτυγχάνουσι καὶ τοῖς κακοῖς περιπίπτουσι.

4.2.28Ne yaptığını bilenler giriştikleri işlerde başarılı olarak itibar ve saygı kazanırlar. Kendileri gibi olanlar onlarla seve seve iş görür; işlerinde başarısız olanlar kendi adlarına onların karar vermesini, başlarına geçmesini ister, iyi şeylere dair umutlarını onlara bağlarlar; bütün bunlar yüzünden de onları herkesten çok severler.

4.2.28

καὶ οἱ μὲν εἰδότες ὅ τι ποιοῦσιν, ἐπιτυγχάνοντες ὧν πράττουσιν, εὔδοξοί τε καὶ τίμιοι γίγνονται· καὶ οἵ τε ὅμοιοι τούτοις ἡδέως χρῶνται, οἵ τε ἀποτυγχάνοντες τῶν πραγμάτων ἐπιθυμοῦσι τούτους ὑπὲρ αὑτῶν βουλεύεσθαι, καὶ προΐστασθαί γε αὑτῶν τούτους, καὶ τὰς ἐλπίδας τῶν ἀγαθῶν ἐν τούτοις ἔχουσι, καὶ διὰ πάντα ταῦτα πάντων μάλιστα τούτους ἀγαπῶσιν.

4.2.29Ne yaptığını bilmeyenler ise kötü seçimler yapıp giriştikleri işlerde başarısız oldukları için yalnız bu işlerde zarara uğrayıp cezalandırılmakla kalmaz, bu yüzden itibarlarını da yitirir, gülünç duruma düşer, küçümsenip hor görülerek yaşarlar. Şehirlerde de görürsün: kendi güçlerini bilmeden kendilerinden güçlülerle savaşan şehirlerin kimi yerle bir olur, kimi de özgürken köle olur."

4.2.29

οἱ δὲ μὴ εἰδότες ὅ τι ποιοῦσι, κακῶς τε αἱρούμενοι καὶ οἷς ἂν ἐπιχειρήσωσιν ἀποτυγχάνοντες, οὐ μόνον ἐν αὐτοῖς τούτοις ζημιοῦνταί τε καὶ κολάζονται, ἀλλὰ καὶ ἀδοξοῦσι διὰ ταῦτα καὶ καταγέλαστοι γίγνονται καὶ καταφρονούμενοι καὶ ἀτιμαζόμενοι ζῶσιν. ὁρᾷς δὲ καὶ τῶν πόλεων ὅτι ὅσαι ἂν ἀγνοήσασαι τὴν ἑαυτῶν δύναμιν κρείττοσι πολεμήσωσιν, αἱ μὲν ἀνάστατοι γίγνονται, αἱ δʼ ἐξ ἐλευθέρων δοῦλαι.

4.2.30Euthydemos, "Sokrates," dedi, "kendini tanımaya çok değer vermek gerektiğine inandığımdan emin ol. Ama kendini incelemeye nereden başlamak gerektiğini bana anlatmak ister misin diye sana bakıyorum."

4.2.30

καὶ ὁ Εὐθύδημος, ὡς πάνυ μοι δοκοῦν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, περὶ πολλοῦ ποιητέον εἶναι τὸ ἑαυτὸν γιγνώσκειν, οὕτως ἴσθι· ὁπόθεν δὲ χρὴ ἄρξασθαι ἐπισκοπεῖν ἑαυτόν, τοῦτο πρὸς σὲ ἀποβλέπω εἴ μοι ἐθελήσαις ἂν ἐξηγήσασθαι.

4.2.31"İyi şeylerin ve kötü şeylerin neler olduğunu herhâlde tamamıyla biliyorsun, değil mi?" dedi Sokrates. "Zeus hakkı için," dedi, "bunları da bilmiyorsam kölelerden bile aşağıyım demektir." "Haydi öyleyse," dedi, "onları bana da anlat." "Zor değil," dedi. "Önce sağlıklı olmanın kendisini iyi, hasta olmayı kötü sayarım; sonra da ikisinin sebeplerini, yiyecekleri, içecekleri ve alışkanlıkları: sağlığa götürenleri iyi, hastalığa götürenleri kötü sayarım."

4.2.31

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, τὰ μὲν ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ ὁποῖά ἐστι πάντως που γιγνώσκεις; νὴ Δίʼ, ἔφη, εἰ γὰρ μηδὲ ταῦτα οἶδα, καὶ τῶν ἀνδραπόδων φαυλότερος ἂν εἴην. ἴθι δή, ἔφη, καὶ ἐμοὶ ἐξήγησαι αὐτά. ἀλλʼ οὐ χαλεπόν, ἔφη· πρῶτον μὲν γὰρ αὐτὸ τὸ ὑγιαίνειν ἀγαθὸν εἶναι νομίζω, τὸ δὲ νοσεῖν κακόν· ἔπειτα καὶ τὰ αἴτια ἑκατέρου αὐτῶν καὶ ποτὰ καὶ βρωτὰ καὶ ἐπιτηδεύματα τὰ μὲν πρὸς τὸ ὑγιαίνειν φέροντα ἀγαθά, τὰ δὲ πρὸς τὸ νοσεῖν κακά.

4.2.32"Demek ki sağlık da hastalık da iyi bir şeye sebep olduklarında iyi, kötü bir şeye sebep olduklarında kötü olur," dedi. "Peki sağlık ne zaman kötü bir şeye, hastalık ne zaman iyi bir şeye sebep olur ki?" dedi. "Zeus hakkı için, utanç verici bir sefere, zararlı bir deniz yolculuğuna ya da buna benzer birçok işe katılanlardan kimi gücü yerinde olduğu için katılıp ölür, kimi de güçsüz olduğu için geride kalıp kurtulursa." "Doğru söylüyorsun," dedi, "ama görüyorsun ki faydalı işlere de kimi gücü sayesinde katılır, kimi güçsüzlüğü yüzünden geride kalır. Öyleyse bir fayda bir zarar veren bu şeyler iyi midir, yoksa kötü mü?" "Zeus hakkı için, bu akıl yürütmeye göre hiçbiri değil gibi görünüyor."

4.2.32

οὐκοῦν, ἔφη, καὶ τὸ ὑγιαίνειν καὶ τὸ νοσεῖν, ὅταν μὲν ἀγαθοῦ τινος αἴτια γίγνηται, ἀγαθὰ ἂν εἴη, ὅταν δὲ κακοῦ, κακά. πότε δʼ ἄν, ἔφη, τὸ μὲν ὑγιαίνειν κακοῦ αἴτιον γένοιτο, τὸ δὲ νοσεῖν ἀγαθοῦ; ὅταν νὴ Δίʼ, ἔφη, στρατείας τε αἰσχρᾶς καὶ ναυτιλίας βλαβερᾶς καὶ ἄλλων πολλῶν τοιούτων οἱ μὲν διὰ ῥώμην μετασχόντες ἀπόλωνται, οἱ δὲ διʼ ἀσθένειαν ἀπολειφθέντες σωθῶσιν. ἀληθῆ λέγεις· ἀλλʼ ὁρᾷς, ἔφη, ὅτι καὶ τῶν ὠφελίμων οἱ μὲν διὰ ῥώμην μετέχουσιν, οἱ δὲ διʼ ἀσθένειαν ἀπολείπονται. ταῦτα οὖν, ἔφη, ποτὲ μὲν ὠφελοῦντα, ποτὲ δὲ βλάπτοντα, μᾶλλον ἀγαθὰ ἢ κακά ἐστιν; οὐδὲν μὰ Δία φαίνεται κατά γε τοῦτον τὸν λόγον.

4.2.33"Ama Sokrates, bilgelik hiç tartışmasız iyi bir şeydir; çünkü bilge olan cahilden hangi işi daha iyi yapmaz ki?" "Ne diyorsun?" dedi. "Daidalos'un, bilgeliği yüzünden Minos tarafından yakalanıp ona kölelik etmek zorunda kaldığını, hem vatanını hem özgürlüğünü yitirdiğini, oğluyla birlikte kaçmaya kalkışınca hem çocuğunu kaybettiğini hem de kendisinin kurtulamayıp barbarların ülkesine sürüklendiğini ve orada yeniden kölelik ettiğini duymadın mı?" "Zeus hakkı için böyle anlatılır," dedi. "Palamedes'in başına gelenleri de duymadın mı? Herkes onun bilgeliği yüzünden Odysseus'un kıskançlığına uğrayıp öldüğünü anlatır." "Bu da anlatılır," dedi. "Bilgelikleri yüzünden Pers kralının yanına sürgün edilip orada kölelik eden daha ne kadar insan olduğunu sanıyorsun?"

4.2.33

ἀλλʼ ἥ γέ τοι σοφία, ὦ Σώκρατες, ἀναμφισβητήτως ἀγαθόν ἐστι· ποῖον γὰρ ἄν τις πρᾶγμα οὐ βέλτιον πράττοι σοφὸς ὢν ἢ ἀμαθής; τί δέ; τὸν Δαίδαλον, ἔφη, οὐκ ἀκήκοας ὅτι ληφθεὶς ὑπὸ Μίνω διὰ τὴν σοφίαν ἠναγκάζετο ἐκείνῳ δουλεύειν καὶ τῆς τε πατρίδος ἅμα καὶ τῆς ἐλευθερίας ἐστερήθη καὶ ἐπιχειρῶν ἀποδιδράσκειν μετὰ τοῦ υἱοῦ τόν τε παῖδα ἀπώλεσε καὶ αὐτὸς οὐκ ἐδυνήθη σωθῆναι, ἀλλʼ ἀπενεχθεὶς εἰς τοὺς βαρβάρους πάλιν ἐκεῖ ἐδούλευε; λέγεται νὴ Δίʼ, ἔφη, ταῦτα. τὰ δὲ Παλαμήδους οὐκ ἀκήκοας πάθη; τοῦτον γὰρ δὴ πάντες ὑμνοῦσιν ὡς διὰ σοφίαν φθονηθεὶς ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως ἀπόλλυται. λέγεται καὶ ταῦτα, ἔφη. ἄλλους δὲ πόσους οἴει διὰ σοφίαν ἀνασπάστους πρὸς βασιλέα γεγονέναι καὶ ἐκεῖ δουλεύειν;

4.2.34"Galiba Sokrates," dedi, "en tartışmasız iyi şey mesut olmak." "Evet Euthydemos," dedi, "eğer biri onu tartışmalı iyi şeylerden bir araya getirmezse." "Saadeti oluşturan şeylerden hangisi tartışmalı olabilir ki?" dedi. "Hiçbiri," dedi, "eğer ona güzellik, güç, zenginlik, şöhret ya da buna benzer başka bir şey eklemezsek." "Ama Zeus hakkı için ekleyeceğiz," dedi, "bunlar olmadan insan nasıl mesut olabilir?"

4.2.34

κινδυνεύει, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀναμφιλογώτατον ἀγαθὸν εἶναι τὸ εὐδαιμονεῖν. εἴ γε μή τις αὐτό, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ἐξ ἀμφιλόγων ἀγαθῶν συντιθείη. τί δʼ ἄν, ἔφη, τῶν εὐδαιμονικῶν ἀμφίλογον εἴη; οὐδέν, ἔφη, εἴ γε μὴ προσθήσομεν αὐτῷ κάλλος ἢ ἰσχὺν ἢ πλοῦτον ἢ δόξαν ἢ καί τι ἄλλο τῶν τοιούτων. ἀλλὰ νὴ Δία προσθήσομεν, ἔφη· πῶς γὰρ ἄν τις ἄνευ τούτων εὐδαιμονοίη;

4.2.35"Zeus hakkı için," dedi, "demek ki insanların başına birçok ağır şey getiren şeyleri ekleyeceğiz. Çünkü birçokları güzellikleri yüzünden, gençlerin güzelliğine aklını kaptıranlar tarafından baştan çıkarılıp mahvolur; birçokları güçleri yüzünden kendilerini aşan işlere girişip küçük olmayan felaketlere düşer; birçokları zenginlikleri yüzünden hem şımarıp yumuşar hem de tuzaklara düşüp yok olur; birçokları da şöhretleri ve siyasi güçleri yüzünden büyük kötülüklere uğramıştır."

4.2.35

νὴ Δίʼ, ἔφη, προσθήσομεν ἄρα, ἐξ ὧν πολλὰ καὶ χαλεπὰ συμβαίνει τοῖς ἀνθρώποις· πολλοὶ μὲν γὰρ διὰ τὸ κάλλος ὑπὸ τῶν ἐπὶ τοῖς ὡραίοις παρακεκινηκότων διαφθείρονται, πολλοὶ δὲ διὰ τὴν ἰσχὺν μείζοσιν ἔργοις ἐπιχειροῦντες οὐ μικροῖς κακοῖς περιπίπτουσι, πολλοὶ δὲ διὰ τὸν πλοῦτον διαθρυπτόμενοί τε καὶ ἐπιβουλευόμενοι ἀπόλλυνται, πολλοὶ δὲ διὰ δόξαν καὶ πολιτικὴν δύναμιν μεγάλα κακὰ πεπόνθασιν.

4.2.36"Peki," dedi, "mesut olmayı överken bile doğru söylemiyorsam, tanrılardan ne dilemek gerektiğini de bilmediğimi kabul ederim." "Ama bunları," dedi Sokrates, "belki de bildiğine fazla güvendiğin için hiç incelemedin. Mademki demokrasiyle yönetilen bir şehrin başına geçmeye hazırlanıyorsun, demokrasinin ne olduğunu elbette biliyorsundur."

4.2.36

ἀλλὰ μήν, ἔφη, εἴ γε μηδὲ τὸ εὐδαιμονεῖν ἐπαινῶν ὀρθῶς λέγω, ὁμολογῶ μηδʼ ὅ τι πρὸς τοὺς θεοὺς εὔχεσθαι χρὴ εἰδέναι. ἀλλὰ ταῦτα μέν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἴσως διὰ τὸ σφόδρα πιστεύειν εἰδέναι οὐδʼ ἔσκεψαι· ἐπεὶ δὲ πόλεως δημοκρατουμένης παρασκευάζῃ προεστάναι, δῆλον ὅτι δημοκρατίαν γε οἶσθα τί ἐστι.

4.2.37"Tabii ki," dedi. "Sence halkı bilmeden demokrasiyi bilmek mümkün mü?" "Zeus hakkı için bence değil." "Halkın ne olduğunu da biliyorsun, değil mi?" "Bildiğimi sanıyorum." "Halk nedir sence?" "Bence vatandaşların yoksul olanları." "Yoksulları da biliyorsun, değil mi?" "Bilmez olur muyum?" "Zenginleri de biliyor musun?" "Yoksulları bildiğim kadar." "Peki kimlere yoksul, kimlere zengin diyorsun?" "Sanırım gerekli harcamalara gücü yetmeyenlere yoksul, yeterinden fazlası olanlara zengin."

4.2.37

πάντως δήπου, ἔφη. δοκεῖ οὖν σοι δυνατὸν εἶναι δημοκρατίαν εἰδέναι μὴ εἰδότα δῆμον; μὰ Δίʼ οὐκ ἔμοιγε. καὶ δῆμον ἄρʼ οἶσθα τί ἐστιν; οἶμαι ἔγωγε. καὶ τί νομίζεις δῆμον εἶναι; τοὺς πένητας τῶν πολιτῶν ἔγωγε. καὶ τοὺς πένητας ἄρα οἶσθα; πῶς γὰρ οὔ; ἆρʼ οὖν καὶ τοὺς πλουσίους οἶσθα; οὐδέν γε ἧττον ἢ καὶ τοὺς πένητας. ποίους δὲ πένητας καὶ ποίους πλουσίους καλεῖς; τοὺς μέν, οἶμαι, μὴ ἱκανὰ ἔχοντας εἰς ἃ δεῖ τελεῖν πένητας, τοὺς δὲ πλείω τῶν ἱκανῶν πλουσίους.

4.2.38"Peki şunu fark ettin mi: kimilerine çok az şeyleri yetmekle kalmaz, ondan artırırlar bile; kimilerine ise pek çok şeyleri yetmez?" "Zeus hakkı için," dedi Euthydemos, "iyi ki hatırlattın; bazı tiranlar bile bilirim ki ihtiyaç yüzünden en yoksullar gibi haksızlık etmek zorunda kalırlar."

4.2.38

καταμεμάθηκας οὖν ὅτι ἐνίοις μὲν πάνυ ὀλίγα ἔχουσιν οὐ μόνον ἀρκεῖ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ περιποιοῦνται ἀπʼ αὐτῶν, ἐνίοις δὲ πάνυ πολλὰ οὐχ ἱκανά ἐστι; καὶ νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Εὐθύδημος, ὀρθῶς γάρ με ἀναμιμνῄσκεις, οἶδα [γὰρ] καὶ τυράννους τινάς, οἳ διʼ ἔνδειαν ὥσπερ οἱ ἀπορώτατοι ἀναγκάζονται ἀδικεῖν.

4.2.39"Öyleyse," dedi Sokrates, "durum buysa tiranları halkın arasına, azı olanları da, eğer idareliyseler, zenginlerin arasına koyacağız." Euthydemos da, "Belli ki bunu da kabul etmeye beni kendi kifayetsizliğim zorluyor," dedi, "susmak benim için en iyisi olmasın diye düşünüyorum; galiba ben düpedüz hiçbir şey bilmiyorum." Ve büyük bir yılgınlık içinde, kendini küçümseyerek ve gerçekten bir köleden farksız olduğunu düşünerek oradan ayrıldı.

4.2.39

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἴ γε ταῦτα οὕτως ἔχει, τοὺς μὲν τυράννους εἰς τὸν δῆμον θήσομεν, τοὺς δὲ ὀλίγα κεκτημένους, ἐὰν οἰκονομικοὶ ὦσιν, εἰς τοὺς πλουσίους. καὶ ὁ Εὐθύδημος ἔφη· ἀναγκάζει με καὶ ταῦτα ὁμολογεῖν δῆλον ὅτι ἡ ἐμὴ φαυλότης· καὶ φροντίζω μὴ κράτιστον ᾖ μοι σιγᾶν· κινδυνεύω γὰρ ἁπλῶς οὐδὲν εἰδέναι. καὶ πάνυ ἀθύμως ἔχων ἀπῆλθε καὶ καταφρονήσας ἑαυτοῦ καὶ νομίσας τῷ ὄντι ἀνδράποδον εἶναι.

4.2.40Sokrates'in bu hâle soktuğu kişilerin çoğu artık ona yaklaşmazdı; o da onları daha kalın kafalı sayardı. Euthydemos ise Sokrates'le olabildiğince çok birlikte olmazsa kayda değer bir adam olamayacağını anladı. Zorunlu bir işi olmadıkça artık yanından ayrılmaz, onun yaptıklarının bazılarını taklit bile ederdi. Sokrates de onun bu hâlde olduğunu görünce kafasını hiç karıştırmaz, bilinmesi gerektiğini düşündüğü şeyleri ve yapılacak en iyi şeyleri ona olabildiğince yalın ve açık biçimde anlatırdı.

4.2.40

πολλοὶ μὲν οὖν τῶν οὕτω διατεθέντων ὑπὸ Σωκράτους οὐκέτι αὐτῷ προσῇσαν, οὓς καὶ βλακοτέρους ἐνόμιζεν· ὁ δὲ Εὐθύδημος ὑπέλαβεν οὐκ ἂν ἄλλως ἀνὴρ ἀξιόλογος γενέσθαι, εἰ μὴ ὅτι μάλιστα Σωκράτει συνείη· καὶ οὐκ ἀπελείπετο ἔτι αὐτοῦ, εἰ μή τι ἀναγκαῖον εἴη· ἔνια δὲ καὶ ἐμιμεῖτο ὧν ἐκεῖνος ἐπετήδευεν. ὁ δʼ, ὡς ἔγνω αὐτὸν οὕτως ἔχοντα, ἥκιστα μὲν διετάραττεν, ἁπλούστατα δὲ καὶ σαφέστατα ἐξηγεῖτο ἅ τε ἐνόμιζεν εἰδέναι δεῖν καὶ ἐπιτηδεύειν κράτιστα εἶναι.

4.3.13. Bölüm

Yanındakilerin konuşmakta, iş görmekte ve çare bulmakta usta olmalarına acele etmezdi; bunlardan önce içlerinde itidalin yerleşmesi gerektiğini düşünürdü. Çünkü itidal olmadan bunları yapabilenlerin daha adaletsiz olacaklarını ve kötülük etmeye daha muktedir olacaklarını düşünürdü.

4.3.1

τὸ μὲν οὖν λεκτικοὺς καὶ πρακτικοὺς καὶ μηχανικοὺς γίγνεσθαι τοὺς συνόντας οὐκ ἔσπευδεν, ἀλλὰ πρότερον τούτων ᾤετο χρῆναι σωφροσύνην αὐτοῖς ἐγγενέσθαι. τοὺς γὰρ ἄνευ τοῦ σωφρονεῖν ταῦτα δυναμένους ἀδικωτέρους τε καὶ δυνατωτέρους κακουργεῖν ἐνόμιζεν εἶναι.

4.3.2Yanındakileri önce tanrılar konusunda itidalli kılmaya çalışırdı. Başkalarıyla böyle konuştuğu zamanlar orada bulunan başkaları onları anlatmıştır; ben ise Euthydemos'la şöyle bir konuşma yaptığında oradaydım.

4.3.2

πρῶτον μὲν δὴ περὶ θεοὺς ἐπειρᾶτο σώφρονας ποιεῖν τοὺς συνόντας. ἄλλοι μὲν οὖν αὐτῷ πρὸς ἄλλους οὕτως ὁμιλοῦντι παραγενόμενοι διηγοῦντο· ἐγὼ δέ, ὅτε πρὸς Εὐθύδημον τοιάδε διελέγετο, παρεγενόμην.

4.3.3"Söyle bana Euthydemos," dedi, "tanrıların insanların ihtiyaç duyduğu şeyleri ne büyük bir özenle hazırladıklarını hiç düşündüğün oldu mu?" O da, "Zeus hakkı için hayır," dedi. "Ama önce ışığa ihtiyacımız olduğunu, onu da bize tanrıların verdiğini biliyorsun, değil mi?" dedi. "Zeus hakkı için," dedi, "o olmasaydı, gözlerimiz olsa da körlerden farkımız kalmazdı." "Dahası, dinlenmeye ihtiyaç duyduğumuz için bize dinlenmenin en güzel vakti olan geceyi veriyorlar."

4.3.3

εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ἤδη ποτέ σοι ἐπῆλθεν ἐνθυμηθῆναι ὡς ἐπιμελῶς οἱ θεοὶ ὧν οἱ ἄνθρωποι δέονται κατεσκευάκασι; καὶ ὅς, μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἔμοιγε. ἀλλʼ οἶσθά γʼ, ἔφη, ὅτι πρῶτον μὲν φωτὸς δεόμεθα, ὃ ἡμῖν οἱ θεοὶ παρέχουσι; νὴ Δίʼ, ἔφη, ὅ γʼ εἰ μὴ εἴχομεν, ὅμοιοι τοῖς τυφλοῖς ἂν ἦμεν ἕνεκά γε τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν. ἀλλὰ μὴν καὶ ἀναπαύσεώς γε δεομένοις ἡμῖν νύκτα παρέχουσι κάλλιστον ἀναπαυτήριον.

4.3.4"Elbette," dedi, "bu da minnete değer." "Güneş parlak olduğu için günün saatlerini ve öteki her şeyi bize açıkça gösterirken gece karanlık olduğu için daha belirsiz kaldığından, geceleyin yıldızları da ortaya çıkarmadılar mı? Onlar bize gecenin saatlerini gösteriyor ve bu sayede ihtiyaç duyduğumuz birçok işi yapıyoruz." "Öyle," dedi. "Ay da bize yalnız gecenin değil, ayın da bölümlerini gösteriyor."

4.3.4

πάνυ γʼ, ἔφη, καὶ τοῦτο χάριτος ἄξιον. οὐκοῦν καὶ ἐπειδὴ ὁ μὲν ἥλιος φωτεινὸς ὢν τάς τε ὥρας τῆς ἡμέρας ἡμῖν καὶ τἆλλα πάντα σαφηνίζει, ἡ δὲ νὺξ διὰ τὸ σκοτεινὴ εἶναι ἀσαφεστέρα ἐστίν, ἄστρα ἐν τῇ νυκτὶ ἀνέφηναν, ἃ ἡμῖν τῆς νυκτὸς τὰς ὥρας ἐμφανίζει, καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ ὧν δεόμεθα πράττομεν; ἔστι ταῦτα, ἔφη. ἀλλὰ μὴν ἥ γε σελήνη οὐ μόνον τῆς νυκτός, ἀλλὰ καὶ τοῦ μηνὸς τὰ μέρη φανερὰ ἡμῖν ποιεῖ.

4.3.5"Elbette," dedi. "Ya besine ihtiyacımız olduğu için onu bize topraktan çıkarmaları ve bunun için uygun mevsimler vermeleri? Mevsimler bize yalnız ihtiyaç duyduğumuz pek çok ve her türlü şeyi değil, gönlümüzü eğlendiren şeyleri de hazırlıyor."

4.3.5

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. τὸ δʼ, ἐπεὶ τροφῆς δεόμεθα, ταύτην ἡμῖν ἐκ τῆς γῆς ἀναδιδόναι καὶ ὥρας ἁρμοττούσας πρὸς τοῦτο παρέχειν, αἳ ἡμῖν οὐ μόνον ὧν δεόμεθα πολλὰ καὶ παντοῖα παρασκευάζουσιν, ἀλλὰ καὶ οἷς εὐφραινόμεθα;

4.3.6"Bunlar da tam insan sevgisinden doğan şeyler," dedi. "Ya bize bu kadar değerli olan suyu vermeleri? Su, toprakla ve mevsimlerle birlikte bize yararlı her şeyi bitirip büyütür, bizi de besler; bizi besleyen her şeye karışarak onları daha kolay sindirilir, daha yararlı ve daha lezzetli kılar. En çok ona ihtiyaç duyduğumuz için de onu bize en bol biçimde veriyorlar." "Bu da ileriyi düşünen birinin işi," dedi.

4.3.6

πάνυ, ἔφη, καὶ ταῦτα φιλάνθρωπα. τὸ δὲ καὶ ὕδωρ ἡμῖν παρέχειν οὕτω πολλοῦ ἄξιον, ὥστε συμφύειν τε καὶ συναύξειν τῇ γῇ καὶ ταῖς ὥραις πάντα τὰ χρήσιμα ἡμῖν, συντρέφειν δὲ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς καὶ μιγνύμενον πᾶσι τοῖς τρέφουσιν ἡμᾶς εὐκατεργαστότερά τε καὶ ὠφελιμώτερα καὶ ἡδίω ποιεῖν αὐτά, καὶ ἐπειδὴ πλείστου δεόμεθα τούτου, ἀφθονέστατον αὐτὸ παρέχειν ἡμῖν; καὶ τοῦτο, ἔφη, προνοητικόν.

4.3.7"Ya bize ateşi sağlamaları? O, soğuğa karşı yardımcı, karanlığa karşı yardımcı, her tekhnēde ve insanların fayda için yaptığı her şeyde iş ortağıdır. Kısacası insanlar hayat için yararlı kayda değer hiçbir şeyi ateş olmadan yapamazlar." "Bu da insan sevgisinde her şeyi aşıyor," dedi.

4.3.7

τὸ δὲ καὶ τὸ πῦρ πορίσαι ἡμῖν, ἐπίκουρον μὲν ψύχους, ἐπίκουρον δὲ σκότους, συνεργὸν δὲ πρὸς πᾶσαν τέχνην καὶ πάντα ὅσα ὠφελείας ἕνεκα ἄνθρωποι κατασκευάζονται; ὡς γὰρ συνελόντι εἰπεῖν οὐδὲν ἀξιόλογον ἄνευ πυρὸς ἄνθρωποι τῶν πρὸς τὸν βίον χρησίμων κατασκευάζονται. ὑπερβάλλει, ἔφη, καὶ τοῦτο φιλανθρωπίᾳ.

4.3.8"Ya güneşin kışın dönüşünü yaptıktan sonra yaklaşıp kimi bitkileri olgunlaştırması, vakti geçmiş olanları kurutması; bunu yapınca da daha fazla yaklaşmayıp bizi gereğinden fazla ısıtarak zarar vermemek için geri dönmesi; yine uzaklaşırken, daha uzağa giderse soğuktan donacağımız bize de açıkça belli olan noktaya gelince yeniden dönüp yaklaşması ve göğün bize en çok fayda sağlayacağı yerinde dönüşünü yapması?" "Zeus hakkı için," dedi, "bunlar da tamamen insanlar için oluyormuş gibi görünüyor."

4.3.8

τὸ δὲ τὸν ἥλιον, ἐπειδὰν ἐν χειμῶνι τράπηται, προσιέναι τὰ μὲν ἁδρύνοντα, τὰ δὲ ξηραίνοντα, ὧν καιρὸς διελήλυθε, καὶ ταῦτα διαπραξάμενον μηκέτι ἐγγυτέρω προσιέναι, ἀλλʼ ἀποτρέπεσθαι φυλαττόμενον μή τι ἡμᾶς μᾶλλον τοῦ δέοντος θερμαίνων βλάψῃ, καὶ ὅταν αὖ πάλιν ἀπιὼν γένηται ἔνθα καὶ ἡμῖν δῆλόν ἐστιν ὅτι, εἰ προσωτέρω ἄπεισιν, ἀποπαγησόμεθα ὑπὸ τοῦ ψύχους, πάλιν αὖ τρέπεσθαι καὶ προσχωρεῖν, καὶ ἐνταῦθα τοῦ οὐρανοῦ ἀναστρέφεσθαι ἔνθα ὢν μάλιστʼ ⟨ἂν⟩ ἡμᾶς ὠφελοίη; νὴ τὸν Δίʼ, ἔφη, καὶ ταῦτα παντάπασιν ἔοικεν ἀνθρώπων ἕνεκα γιγνομένοις.

4.3.9"Ya sıcağa da soğuğa da birden gelirlerse dayanamayacağımız açık olduğu için, güneşin öyle azar azar yaklaşıp öyle azar azar uzaklaşması ki, her iki uçtaki en sert hâllere farkına varmadan girmemiz?" "Ben," dedi Euthydemos, "tanrıların insanlara hizmet etmekten başka bir işi var mı diye düşünmeye başladım bile. Yalnız beni bir şey duraksatıyor: öteki canlılar da bunlardan pay alıyor."

4.3.9

τὸ δʼ, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο φανερὸν ὅτι οὐκ ἂν ὑπενέγκαιμεν οὔτε τὸ καῦμα οὔτε τὸ ψῦχος, εἰ ἐξαπίνης γίγνοιτο, οὕτω μὲν κατὰ μικρὸν προσιέναι τὸν ἥλιον, οὕτω δὲ κατὰ μικρὸν ἀπιέναι, ὥστε λανθάνειν ἡμᾶς εἰς ἑκάτερα τὰ ἰσχυρότατα καθισταμένους; ἐγὼ μέν, ἔφη ὁ Εὐθύδημος, ἤδη τοῦτο σκοπῶ, εἰ ἄρα τί ἐστι τοῖς θεοῖς ἔργον ἢ ἀνθρώπους θεραπεύειν· ἐκεῖνο δὲ μόνον ἐμποδίζει με, ὅτι καὶ τἆλλα ζῷα τούτων μετέχει.

4.3.10"Bu canlıların da insanlar için doğup yetiştiği açık değil mi?" dedi Sokrates. "Keçilerden, koyunlardan, sığırlardan, atlardan, eşeklerden ve öteki hayvanlardan insanların gördüğü kadar faydayı başka hangi canlı görür? Bana kalırsa bitkilerden gördüklerinden daha fazlasını görürler; hiç değilse bunlardan da ötekilerden olduğu kadar beslenir ve kazanç sağlarlar. Pek çok insan topluluğu topraktan biten şeyleri besin olarak kullanmaz, sürülerin sütü, peyniri ve etiyle beslenerek yaşar. Herkes de yararlı hayvanları evcilleştirip terbiye ederek savaşta ve daha birçok işte yardımcı olarak kullanır." "Bunda da seninle aynı fikirdeyim," dedi, "çünkü bizden çok daha güçlü olanlarının bile insanların eline öyle geçtiğini görüyorum ki insanlar onları istedikleri gibi kullanıyor."

4.3.10

οὐ γὰρ καὶ τοῦτʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, φανερὸν ὅτι καὶ ταῦτα ἀνθρώπων ἕνεκα γίγνεταί τε καὶ ἀνατρέφεται; τί γὰρ ἄλλο ζῷον αἰγῶν τε καὶ οἰῶν καὶ βοῶν καὶ ἵππων καὶ ὄνων καὶ τῶν ἄλλων ζῴων τοσαῦτα ἀγαθὰ ἀπολαύει ὅσα ἄνθρωποι; ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκεῖ, πλείω ⟨ἢ⟩ τῶν φυτῶν· τρέφονται γοῦν καὶ χρηματίζονται οὐδὲν ἧττον ἀπὸ τούτων ἢ ἀπʼ ἐκείνων· πολὺ δὲ γένος ἀνθρώπων τοῖς μὲν ἐκ τῆς γῆς φυομένοις εἰς τροφὴν οὐ χρῆται, ἀπὸ δὲ βοσκημάτων γάλακτι καὶ τυρῷ καὶ κρέασι τρεφόμενοι ζῶσι· πάντες δὲ τιθασεύοντες καὶ δαμάζοντες τὰ χρήσιμα τῶν ζῴων εἴς τε πόλεμον καὶ εἰς ἄλλα πολλὰ συνεργοῖς χρῶνται. ὁμογνωμονῶ σοι καὶ τοῦτʼ, ἔφη· ὁρῶ γὰρ αὐτῶν καὶ τὰ πολὺ ἰσχυρότερα ἡμῶν οὕτως ὑποχείρια γιγνόμενα τοῖς ἀνθρώποις ὥστε χρῆσθαι αὐτοῖς ὅ τι ἂν βούλωνται.

4.3.11"Ya güzel ve yararlı şeyler çok olduğu ve birbirinden farklı olduğu için insanlara her birine uygun hisler vermeleri? Bütün iyi şeylerden onlarla yararlanıyoruz. Ya bize akıl yürütme gücünü bağışlamaları? Onunla hissettiğimiz şeyler hakkında akıl yürütüp hatırlayarak her şeyin neye yaradığını kavrıyor, iyi şeylerden yararlanmamızı ve kötülüklerden korunmamızı sağlayan pek çok çare buluyoruz.

4.3.11

τὸ δʼ, ἐπειδὴ πολλὰ μὲν καλὰ καὶ ὠφέλιμα, διαφέροντα δὲ ἀλλήλων ἐστί, προσθεῖναι τοῖς ἀνθρώποις αἰσθήσεις ἁρμοττούσας πρὸς ἕκαστα, διʼ ὧν ἀπολαύομεν πάντων τῶν ἀγαθῶν· τὸ δὲ καὶ λογισμὸν ἡμῖν ἐμφῦσαι, ᾧ περὶ ὧν αἰσθανόμεθα λογιζόμενοί τε καὶ μνημονεύοντες καταμανθάνομεν ὅπῃ ἕκαστα συμφέρει, καὶ πολλὰ μηχανώμεθα, διʼ ὧν τῶν τε ἀγαθῶν ἀπολαύομεν καὶ τὰ κακὰ ἀλεξόμεθα·

4.3.12Ya bize ifade gücünü vermeleri? Onunla birbirimize öğreterek bütün iyi şeyleri paylaşıyor, bir arada yaşıyor, kanunlar koyuyor ve şehir hayatı sürüyoruz." "Görünüşe bakılırsa Sokrates," dedi, "tanrılar insanlara her bakımdan çok özen gösteriyor." "Ya gelecekte bize yarayacak olanı önceden göremediğimiz yerde kendilerinin bize yardım etmeleri, kehanet yoluyla danışanlara olacakları bildirip işlerin en iyi nasıl olacağını öğretmeleri?" "Sana ise Sokrates," dedi, "başkalarına olduğundan da dostça davranıyor gibiler; çünkü sen sormadan bile yapman ve yapmaman gerekenleri önceden işaret ediyorlar."

4.3.12

τὸ δὲ καὶ ἑρμηνείαν δοῦναι, διʼ ἧς πάντων τῶν ἀγαθῶν μεταδίδομέν τε ἀλλήλοις διδάσκοντες καὶ κοινωνοῦμεν καὶ νόμους τιθέμεθα καὶ πολιτευόμεθα; παντάπασιν ἐοίκασιν, ὦ Σώκρατες, οἱ θεοὶ πολλὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι. τὸ δὲ καί, ᾗ ἀδυνατοῦμεν τὰ συμφέροντα προνοεῖσθαι ὑπὲρ τῶν μελλόντων, ταύτῃ αὐτοὺς ἡμῖν συνεργεῖν, διὰ μαντικῆς τοῖς πυνθανομένοις φράζοντας τὰ ἀποβησόμενα καὶ διδάσκοντας ᾗ ἂν ἄριστα γίγνοιτο; σοὶ δʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐοίκασιν ἔτι φιλικώτερον ἢ τοῖς ἄλλοις χρῆσθαι, εἴ γε μηδὲ ἐπερωτώμενοι ὑπὸ σοῦ προσημαίνουσί σοι ἅ τε χρὴ ποιεῖν καὶ ἃ μή.

4.3.13"Doğru söylediğimi sen de anlayacaksın, yeter ki tanrıların suretlerini görmeyi beklemeyesin de onların işlerini görmek tanrılara saygı gösterip onları onurlandırmak için sana yetsin. Tanrıların kendilerinin de bunu böyle gösterdiklerini düşün: öteki tanrılar bize iyi şeyleri verirken bunların hiçbirini ortaya çıkarak vermezler; içinde bütün güzel ve iyi şeylerin bulunduğu bütün kosmosu düzenleyip bir arada tutan, onu kullananlara her zaman yıpranmamış, sağlam ve yaşlanmaz kılan, düşünceden daha hızlı ve hatasız hizmet ettiren tanrı da en büyük işleri yaparken görünür, ama bunları yönetirken bize görünmez.

4.3.13

ὅτι δέ γε ἀληθῆ λέγω, καὶ σὺ γνώσῃ, ἂν μὴ ἀναμένῃς ἕως ἂν τὰς μορφὰς τῶν θεῶν ἴδῃς, ἀλλʼ ἐξαρκῇ σοι τὰ ἔργα αὐτῶν ὁρῶντι σέβεσθαι καὶ τιμᾶν τοὺς θεούς. ἐννόει δὲ ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ θεοὶ οὕτως ὑποδεικνύουσιν· οἵ τε γὰρ ἄλλοι ἡμῖν τἀγαθὰ διδόντες οὐδὲν τούτων εἰς τὸ ἐμφανὲς ἰόντες διδόασι, καὶ ὁ τὸν ὅλον κόσμον συντάττων τε καὶ συνέχων, ἐν ᾧ πάντα καλὰ καὶ ἀγαθά ἐστι, καὶ ἀεὶ μὲν χρωμένοις ἀτριβῆ τε καὶ ὑγιᾶ καὶ ἀγήρατα παρέχων, θᾶττον δὲ νοήματος ὑπηρετοῦντα ἀναμαρτήτως, οὗτος τὰ μέγιστα μὲν πράττων ὁρᾶται, τάδε δὲ οἰκονομῶν ἀόρατος ἡμῖν ἐστιν.

4.3.14Herkese apaçık görünüyormuş gibi duran Güneş'in bile insanların kendisine dikkatle bakmasına izin vermediğini düşün; biri ona arsızca bakmaya kalkarsa gözünün ışığını alır. Tanrıların hizmetkârlarının da görünmez olduğunu göreceksin: yıldırımın yukarıdan atıldığı ve rastladığı her şeyi yendiği açıktır, ama ne gelirken, ne çarparken, ne de giderken görülür. Rüzgârlar da kendileri görünmez, ama yaptıkları bize açıktır ve yaklaştıklarını hissederiz. İnsanın psykhēsi de, insana ait şeylerden herhangi biri ilahî olandan pay alıyorsa o alır; içimizde onun hükmettiği açıktır, ama kendisi de görünmez. Bunları kavrayan kişi görünmeyen şeyleri küçümsememeli, olup bitenlerden onların gücünü öğrenerek ilahî olanı onurlandırmalıdır."

4.3.14

ἐννόει δʼ ὅτι καὶ ὁ πᾶσι φανερὸς δοκῶν εἶναι Ἥλιος οὐκ ἐπιτρέπει τοῖς ἀνθρώποις ἑαυτὸν ἀκριβῶς ὁρᾶν, ἀλλʼ, ἐάν τις αὐτὸν ἀναιδῶς ἐγχειρῇ θεάσασθαι, τὴν ὄψιν ἀφαιρεῖται. καὶ τοὺς ὑπηρέτας δὲ τῶν θεῶν εὑρήσεις ἀφανεῖς ὄντας· κεραυνός τε γὰρ ὅτι μὲν ἄνωθεν ἀφίεται, δῆλον, καὶ ὅτι οἷς ἂν ἐντύχῃ πάντων κρατεῖ, ὁρᾶται δʼ οὔτʼ ἐπιὼν οὔτʼ ἐγκατασκήψας οὔτε ἀπιών· καὶ ἄνεμοι αὐτοὶ μὲν οὐχ ὁρῶνται, ἃ δὲ ποιοῦσι φανερὰ ἡμῖν ἐστι, καὶ προσιόντων αὐτῶν αἰσθανόμεθα. ἀλλὰ μὴν καὶ ἀνθρώπου γε ψυχή, ἥ, εἴπερ τι καὶ ἄλλο τῶν ἀνθρωπίνων, τοῦ θείου μετέχει, ὅτι μὲν βασιλεύει ἐν ἡμῖν, φανερόν, ὁρᾶται δὲ οὐδʼ αὐτή. ἃ χρὴ κατανοοῦντα μὴ καταφρονεῖν τῶν ἀοράτων, ἀλλʼ ἐκ τῶν γιγνομένων τὴν δύναμιν αὐτῶν καταμανθάνοντα τιμᾶν τὸ δαιμόνιον.

4.3.15"Sokrates," dedi Euthydemos, "ilahî olanı en ufak ölçüde bile ihmal etmeyeceğimi kesinlikle biliyorum. Ama beni yılgınlığa düşüren şu: hiçbir insanın tanrıların iyiliklerine layık bir minnetle karşılık veremeyeceğini düşünüyorum."

4.3.15

ἐγὼ μέν, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Εὐθύδημος, ὅτι μὲν οὐδὲ μικρὸν ἀμελήσω τοῦ δαιμονίου, σαφῶς οἶδα· ἐκεῖνο δὲ ἀθυμῶ, ὅτι μοι δοκεῖ τὰς τῶν θεῶν εὐεργεσίας οὐδʼ ἂν εἷς ποτε ἀνθρώπων ἀξίαις χάρισιν ἀμείβεσθαι.

4.3.16"Buna yılma Euthydemos," dedi. "Görüyorsun ki Delphoi'deki tanrı, biri ona tanrıları nasıl hoşnut edebileceğini sorduğunda, 'şehrin kanununa göre' diye cevap veriyor. Kanun da her yerde herhâlde tanrıları gücü yettiğince kurbanlarla hoşnut etmektir. Öyleyse tanrıları onların kendi buyurdukları gibi davranmaktan daha güzel ve daha dindarca nasıl onurlandırabilir insan?

4.3.16

ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἀθύμει, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε· ὁρᾷς γὰρ ὅτι ὁ ἐν Δελφοῖς θεός, ὅταν τις αὐτὸν ἐπερωτᾷ πῶς ἂν τοῖς θεοῖς χαρίζοιτο, ἀποκρίνεται· νόμῳ πόλεως· νόμος δὲ δήπου πανταχοῦ ἐστι κατὰ δύναμιν ἱεροῖς θεοὺς ἀρέσκεσθαι. πῶς οὖν ἄν τις κάλλιον καὶ εὐσεβέστερον τιμῴη θεοὺς ἤ, ὡς αὐτοὶ κελεύουσιν, οὕτω ποιῶν;

4.3.17Yalnız gücünün yettiğinden hiçbir şeyi esirgememek gerekir; çünkü biri bunu yaptığında tanrıları onurlandırmadığı açıktır elbette. O hâlde gücü yettiğince hiçbir şeyi eksik bırakmadan tanrıları onurlandıran kişi cesaretle en büyük iyilikleri umabilir. Çünkü en büyük faydayı sağlayabilenlerden başkasından daha büyük şeyler uman itidalli davranmış olmaz; onları hoşnut etmekten başka bir yolla da daha çok şey umamaz. Onları da, onlara olabildiğince itaat etmekten başka nasıl daha çok hoşnut edebilir?"

4.3.17

ἀλλὰ χρὴ τῆς μὲν δυνάμεως μηδὲν ὑφίεσθαι· ὅταν γάρ τις τοῦτο ποιῇ, φανερὸς δήπου ἐστὶ τότε οὐ τιμῶν θεούς. χρὴ οὖν μηδὲν ἐλλείποντα κατὰ δύναμιν τιμᾶν τοὺς θεοὺς θαρρεῖν τε καὶ ἐλπίζειν τὰ μέγιστα ἀγαθά. οὐ γὰρ παρʼ ἄλλων γʼ ἄν τις μείζω ἐλπίζων σωφρονοίη ἢ παρὰ τῶν τὰ μέγιστα ὠφελεῖν δυναμένων, οὐδʼ ἂν ἄλλως μᾶλλον ἢ εἰ τούτοις ἀρέσκοι· ἀρέσκοι δὲ πῶς ἂν μᾶλλον ἢ εἰ ὡς μάλιστα πείθοιτο αὐτοῖς;

4.3.18İşte böyle konuşarak ve kendisi de böyle davranarak yanındakileri daha dindar ve daha itidalli kılardı.

4.3.18

τοιαῦτα μὲν δὴ λέγων τε καὶ αὐτὸς ποιῶν εὐσεβεστέρους τε καὶ σωφρονεστέρους τοὺς συνόντας παρεσκεύαζεν.

4.4.14. Bölüm

Adil olan hakkında da görüşünü gizlemezdi, onu işiyle de gösterirdi. Kendi hayatında herkese kanunlara uygun ve faydalı biçimde davranırdı; kamu hayatında da hem şehirde hem seferlerde yöneticilerin kanunların buyurduğu şeylerdeki emirlerine öyle uyardı ki disiplini ötekilerin arasında göze çarpardı.

4.4.1

ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ τοῦ δικαίου γε οὐκ ἀπεκρύπτετο ἣν εἶχε γνώμην, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ ἀπεδείκνυτο, ἰδίᾳ τε πᾶσι νομίμως τε καὶ ὠφελίμως χρώμενος καὶ κοινῇ ἄρχουσί τε ἃ οἱ νόμοι προστάττοιεν πειθόμενος καὶ κατὰ πόλιν καὶ ἐν ταῖς στρατείαις οὕτως ὥστε διάδηλος εἶναι παρὰ τοὺς ἄλλους εὐτακτῶν,

4.4.2Halk meclisinde başkan olduğunda halkın kanunlara aykırı bir karar oylamasına izin vermemiş, kanunlardan yana durarak halkın öyle bir coşkusuna karşı çıkmıştı ki sanırım başka hiçbir insan buna dayanamazdı.

4.4.2

καὶ ὅτε ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐπιστάτης γενόμενος οὐκ ἐπέτρεψε τῷ δήμῳ παρὰ τοὺς νόμους ψηφίσασθαι, ἀλλὰ σὺν τοῖς νόμοις ἠναντιώθη τοιαύτῃ ὁρμῇ τοῦ δήμου ἣν οὐκ ἂν οἶμαι ἄλλον οὐδένα ἄνθρωπον ὑπομεῖναι·

4.4.3Otuzlar ona kanunlara aykırı bir şey emrettiklerinde de itaat etmedi: gençlerle konuşmasını yasakladıklarında, ayrıca ona ve başka birkaç vatandaşa birini ölüme götürmek üzere tutuklamalarını emrettiklerinde, bu emir kanunlara aykırı olduğu için itaat etmeyen tek kişi oydu.

4.4.3

καὶ ὅτε οἱ τριάκοντα προσέταττον αὐτῷ παρὰ τοὺς νόμους τι, οὐκ ἐπείθετο· τοῖς τε γὰρ νέοις ἀπαγορευόντων αὐτῶν μὴ διαλέγεσθαι καὶ προσταξάντων ἐκείνῳ τε καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν πολιτῶν ἀγαγεῖν τινα ἐπὶ θανάτῳ, μόνος οὐκ ἐπείσθη, διὰ τὸ παρὰ τοὺς νόμους αὐτῷ προστάττεσθαι·

4.4.4Meletos'un açtığı davada savunma yaparken de, başkaları mahkemelerde yargıçların hoşuna gidecek biçimde konuşmayı, dalkavukluk etmeyi, kanunlara aykırı olarak yalvarmayı âdet edinmişken ve pek çokları bu yüzden sık sık yargıçlar tarafından beraat ettirilirken, o mahkemede kanunlara aykırı bu âdetlerden hiçbirini yapmak istemedi. Bunlardan birini azıcık yapsa yargıçlar onu kolayca beraat ettirecekleri hâlde, kanunlara aykırı davranarak yaşamaktansa kanunlara bağlı kalarak ölmeyi tercih etti.

4.4.4

καὶ ὅτε τὴν ὑπὸ Μελήτου γραφὴν ἔφευγε, τῶν ἄλλων εἰωθότων ἐν τοῖς δικαστηρίοις πρὸς χάριν τε τοῖς δικασταῖς διαλέγεσθαι καὶ κολακεύειν καὶ δεῖσθαι παρὰ τοὺς νόμους, καὶ διὰ τὰ τοιαῦτα πολλῶν πολλάκις ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἀφιεμένων, ἐκεῖνος οὐδὲν ἠθέλησε τῶν εἰωθότων ἐν τῷ δικαστηρίῳ παρὰ τοὺς νόμους ποιῆσαι, ἀλλὰ ῥᾳδίως ἂν ἀφεθεὶς ὑπὸ τῶν δικαστῶν, εἰ καὶ μετρίως τι τούτων ἐποίησε, προείλετο μᾶλλον τοῖς νόμοις ἐμμένων ἀποθανεῖν ἢ παρανομῶν ζῆν.

4.4.5Başkalarına da sık sık böyle konuşurdu; ama bir keresinde Elisli Hippias'la adil olan hakkında şöyle bir konuşma yaptığını biliyorum. Hippias uzun zaman sonra Atina'ya gelmiş, Sokrates birilerine şunu söylerken yanına gelmişti: şaşılacak şeydi, biri birine ayakkabıcılığı, dülgerliği, demirciliği ya da biniciliği öğretmek isterse onu nereye gönderip bunu sağlayacağını aramakta zorluk çekmezdi [hatta bazıları, birisi bir atı ya da bir öküzü adil kılmak istese bile her yerin öğretecek kişilerle dolu olduğunu söyler]; oysa biri adil olanı ya kendisi öğrenmek ya da oğluna veya kölesine öğretmek isterse nereye gidip bunu bulacağını bilmezdi.

4.4.5

καὶ ἔλεγε δὲ οὕτως καὶ πρὸς ἄλλους μὲν πολλάκις, οἶδα δέ ποτε αὐτὸν καὶ πρὸς Ἱππίαν τὸν Ἠλεῖον περὶ τοῦ δικαίου τοιάδε διαλεχθέντα. διὰ χρόνου γὰρ ἀφικόμενος ὁ Ἱππίας Ἀθήναζε παρεγένετο τῷ Σωκράτει λέγοντι πρός τινας, ὡς θαυμαστὸν εἴη τό, εἰ μέν τις βούλοιτο σκυτέα διδάξασθαί τινα ἢ τέκτονα ἢ χαλκέα ἢ ἱππέα, μὴ ἀπορεῖν ὅποι ἂν πέμψας τούτου τύχοι, [φασὶ δέ τινες καὶ ἵππον καὶ βοῦν τῷ βουλομένῳ δικαίους ποιήσασθαι πάντα μεστὰ εἶναι τῶν διδαξόντων·] ἐὰν δέ τις βούληται ἢ αὐτὸς μαθεῖν τὸ δίκαιον ἢ υἱὸν ἢ οἰκέτην διδάξασθαι, μὴ εἰδέναι ὅποι ἂν ἐλθὼν τύχοι τούτου.

4.4.6Hippias bunları duyunca onunla alay eder gibi, "Sokrates," dedi, "sen hâlâ ben çok zaman önce senden duyduğum şeylerin aynısını mı söylüyorsun?" Sokrates de, "Bundan daha da tuhafı Hippias," dedi, "ben yalnız hep aynı şeyleri söylemiyorum, aynı konular hakkında da söylüyorum. Sen ise belki çok şey bildiğin için aynı konular hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri söylemiyorsun."

4.4.6

καὶ ὁ μὲν Ἱππίας ἀκούσας ταῦτα ὥσπερ ἐπισκώπτων αὐτόν, ἔτι γὰρ σύ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐκεῖνα τὰ αὐτὰ λέγεις ἃ ἐγὼ πάλαι ποτέ σου ἤκουσα; καὶ ὁ Σωκράτης, ὃ δέ γε τούτου δεινότερον, ἔφη, ὦ Ἱππία, οὐ μόνον ἀεὶ τὰ αὐτὰ λέγω, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν· σὺ δʼ ἴσως διὰ τὸ πολυμαθὴς εἶναι περὶ τῶν αὐτῶν οὐδέποτε τὰ αὐτὰ λέγεις.

4.4.7"Elbette," dedi, "hep yeni bir şey söylemeye çalışırım." "Bildiğin şeyler hakkında da mı?" dedi. "Mesela biri sana harfler hakkında, 'Sokrates' adında kaç harf var ve hangileri?' diye sorsa, önce bir türlü, şimdi başka türlü mü söylemeye çalışırsın? Ya da sayılar hakkında, iki kere beşin on edip etmediğini soranlara şimdi de öncekinin aynısını cevap vermez misin?" "Bunlar hakkında Sokrates," dedi, "ben de senin gibi hep aynı şeyleri söylerim. Ama adil olan hakkında şimdi öyle şeyler söyleyebileceğimi sanıyorum ki ne sen ne de başka biri onlara karşı çıkabilir."

4.4.7

ἀμέλει, ἔφη, πειρῶμαι καινόν τι λέγειν ἀεί. πότερον, ἔφη, καὶ περὶ ὧν ἐπίστασαι; οἷον περὶ γραμμάτων ἐάν τις ἔρηταί σε, πόσα καὶ ποῖα Σωκράτους ἐστίν, ἄλλα μὲν πρότερον, ἄλλα δὲ νῦν πειρᾷ λέγειν; ἢ περὶ ἀριθμῶν τοῖς ἐρωτῶσιν εἰ τὰ δὶς πέντε δέκα ἐστίν, οὐ τὰ αὐτὰ νῦν ἃ καὶ πρότερον ἀποκρίνει; περὶ μὲν τούτων, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὥσπερ σύ, καὶ ἐγὼ ἀεὶ τὰ αὐτὰ λέγω· περὶ μέντοι τοῦ δικαίου πάνυ οἶμαι νῦν ἔχειν εἰπεῖν, πρὸς ἃ οὔτε σὺ οὔτʼ ἂν ἄλλος οὐδεὶς δύναιτʼ ἀντειπεῖν.

4.4.8"Hera hakkı için," dedi, "büyük bir iyilik bulduğunu söylüyorsun: yargıçlar ikiye bölünerek oy vermekten, vatandaşlar adil olan hakkında tartışmaktan, davalaşmaktan ve birbirine düşmekten, şehirler de adil olan hakkında anlaşmazlığa düşüp savaşmaktan vazgeçecek. Böylesine büyük bir iyilik bulmuş olandan onu dinlemeden nasıl ayrılabilirim bilmiyorum."

4.4.8

νὴ τὴν Ἥραν, ἔφη, μέγα λέγεις ἀγαθὸν ηὑρηκέναι, εἰ παύσονται μὲν οἱ δικασταὶ δίχα ψηφιζόμενοι, παύσονται δʼ οἱ πολῖται περὶ τῶν δικαίων ἀντιλέγοντές τε καὶ ἀντιδικοῦντες καὶ στασιάζοντες, παύσονται δʼ αἱ πόλεις διαφερόμεναι περὶ τῶν δικαίων καὶ πολεμοῦσαι. καὶ ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδʼ ὅπως ἂν ἀπολειφθείην σου πρὸ τοῦ ἀκοῦσαι τηλικοῦτον ἀγαθὸν ηὑρηκότος.

4.4.9"Ama Zeus hakkı için," dedi, "adil olanın ne olduğunu kendin açıklamadan duymayacaksın. Herkese soru sorup onları çürüterek ötekilerle alay etmen yeter; kendin ise kimseye hesap vermek ve hiçbir şey hakkında görüş bildirmek istemiyorsun."

4.4.9

ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἀκούσῃ, πρίν γʼ ἂν αὐτὸς ἀποφήνῃ, ὅ τι νομίζεις τὸ δίκαιον εἶναι. ἀρκεῖ γὰρ ὅτι τῶν ἄλλων καταγελᾷς ἐρωτῶν μὲν καὶ ἐλέγχων πάντας, αὐτὸς δʼ οὐδενὶ θέλων ὑπέχειν λόγον οὐδὲ γνώμην ἀποφαίνεσθαι περὶ οὐδενός.

4.4.10"Nasıl yani Hippias?" dedi. "Bana adil görünen şeyleri durmadan gösterip durduğumu fark etmedin mi?" "Peki bu senin sözün nedir?" dedi. "Sözle değilse bile işle gösteririm," dedi. "Yoksa sence iş sözden daha değerli bir kanıt değil mi?" "Zeus hakkı için çok daha değerli," dedi. "Çünkü adil sözler söyleyen birçok kişi adaletsizlik eder, ama adil işler yapan hiç kimse adaletsiz olamaz."

4.4.10

τί δέ, ὦ Ἱππία; ἔφη, οὐκ ᾔσθησαι ὅτι ἐγὼ ἃ δοκεῖ μοι δίκαια εἶναι οὐδὲν παύομαι ἀποδεικνύμενος; καὶ ποῖος δή σοι, ἔφη, οὗτος ὁ λόγος ἐστίν; εἰ δὲ μὴ λόγῳ, ἔφη, ἀλλʼ ἔργῳ ἀποδείκνυμαι· ἢ οὐ δοκεῖ σοι ἀξιοτεκμαρτότερον τοῦ λόγου τὸ ἔργον εἶναι; πολύ γε νὴ Δίʼ, ἔφη· δίκαια μὲν γὰρ λέγοντες πολλοὶ ἄδικα ποιοῦσι, δίκαια δὲ πράττων οὐδʼ ἂν εἷς ἄδικος εἴη.

4.4.11"Peki, beni hiç yalancı şahitlik ederken, iftira atarken, dostlarımı ya da şehri birbirine düşürürken ya da başka bir adaletsizlik yaparken gördün mü?" "Görmedim," dedi. "Adaletsizlikten uzak durmayı adil saymıyor musun?" "Belli ki Sokrates," dedi, "şimdi de adil olanı ne saydığına dair görüş bildirmekten kaçmaya çalışıyorsun; çünkü adillerin ne yaptığını değil, ne yapmadığını söylüyorsun."

4.4.11

ᾔσθησαι οὖν πώποτέ μου ἢ ψευδομαρτυροῦντος ἢ συκοφαντοῦντος ἢ φίλους ἢ πόλιν εἰς στάσιν ἐμβάλλοντος ἢ ἄλλο τι ἄδικον πράττοντος; οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. τὸ δὲ τῶν ἀδίκων ἀπέχεσθαι οὐ δίκαιον ἡγῇ; δῆλος εἶ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, καὶ νῦν διαφεύγειν ἐγχειρῶν τὸ ἀποδείκνυσθαι γνώμην, ὅ τι νομίζεις τὸ δίκαιον· οὐ γὰρ ἃ πράττουσιν οἱ δίκαιοι, ἀλλʼ ἃ μὴ πράττουσι, ταῦτα λέγεις.

4.4.12"Ama ben," dedi Sokrates, "haksızlık etmek istememenin adaletin yeterli bir kanıtı olduğunu sanıyordum. Sana öyle görünmüyorsa şuna bak, bu belki daha çok hoşuna gider: kanuna uygun olanın adil olduğunu söylüyorum." "Kanuna uygun olanla adil olanın aynı şey olduğunu mu söylüyorsun Sokrates?"

4.4.12

ἀλλʼ ᾤμην ἔγωγʼ, ἔφη ὁ Σωκράτης, τὸ μὴ θέλειν ἀδικεῖν ἱκανὸν δικαιοσύνης ἐπίδειγμα εἶναι. εἰ δέ σοι μὴ δοκεῖ, σκέψαι ἐὰν τόδε σοι μᾶλλον ἀρέσκῃ· φημὶ γὰρ ἐγὼ τὸ νόμιμον δίκαιον εἶναι. ἆρα τὸ αὐτὸ λέγεις, ὦ Σώκρατες, νόμιμόν τε καὶ δίκαιον εἶναι;

4.4.13"Evet," dedi. "Çünkü neye kanuna uygun, neye adil dediğini anlamıyorum." "Şehrin kanunlarını biliyor musun?" dedi. "Biliyorum," dedi. "Peki onları ne sayıyorsun?" "Vatandaşların aralarında anlaşıp neyi yapmak ve neden uzak durmak gerektiğini yazıya geçirdikleri şeyler," dedi. "Öyleyse," dedi, "bunlara göre vatandaşlık eden kanuna bağlı, bunları çiğneyen ise kanunsuz olur, değil mi?" "Elbette," dedi. "Öyleyse bunlara itaat eden adil, bunlara itaat etmeyen adaletsiz işler yapar, değil mi?" "Elbette." "Öyleyse adil işler yapan adil, adaletsiz işler yapan adaletsiz değil midir?" "Nasıl olmasın?" "Demek ki kanuna bağlı olan adil, kanunsuz olan adaletsizdir."

4.4.13

ἔγωγε, ἔφη. οὐ γὰρ αἰσθάνομαί σου ὁποῖον νόμιμον ἢ ποῖον δίκαιον λέγεις. νόμους δὲ πόλεως, ἔφη, γιγνώσκεις; ἔγωγε, ἔφη. καὶ τίνας τούτους νομίζεις; ἃ οἱ πολῖται, ἔφη, συνθέμενοι ἅ τε δεῖ ποιεῖν καὶ ὧν ἀπέχεσθαι ἐγράψαντο. οὐκοῦν, ἔφη, νόμιμος μὲν ἂν εἴη ὁ κατὰ ταῦτα πολιτευόμενος, ἄνομος δὲ ὁ ταῦτα παραβαίνων; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν καὶ δίκαια μὲν ἂν πράττοι ὁ τούτοις πειθόμενος, ἄδικα δʼ ὁ τούτοις ἀπειθῶν; πάνυ μὲν οὖν. οὐκοῦν ὁ μὲν τὰ δίκαια πράττων δίκαιος, ὁ δὲ τὰ ἄδικα ἄδικος; πῶς γὰρ οὔ; ὁ μὲν ἄρα νόμιμος δίκαιός ἐστιν, ὁ δὲ ἄνομος ἄδικος.

4.4.14Hippias, "Peki Sokrates," dedi, "koyanların kendilerinin bile sık sık beğenmeyip değiştirdiği kanunları, ya da onlara itaat etmeyi, insan nasıl ciddi bir şey sayabilir?" "Şehirler de sık sık savaş açıp sonra yeniden barış yaparlar," dedi Sokrates. "Hem de nasıl," dedi. "Peki," dedi, "kanunlar bir gün kaldırılabilir diye kanunlara itaat edenleri küçümsemenin, barış yapılabilir diye savaşta disiplinli davrananları kınamaktan bir farkı olduğunu mu sanıyorsun? Yoksa savaşta vatanlarına gönül vererek yardım edenleri de mi ayıplıyorsun?" "Zeus hakkı için hayır," dedi.

4.4.14

καὶ ὁ Ἱππίας, νόμους δʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, πῶς ἄν τις ἡγήσαιτο σπουδαῖον πρᾶγμα εἶναι ἢ τὸ πείθεσθαι αὐτοῖς, οὕς γε πολλάκις αὐτοὶ οἱ θέμενοι ἀποδοκιμάσαντες μετατίθενται; καὶ γὰρ πόλεμον, ἔφη ὁ Σωκράτης, πολλάκις ἀράμεναι πόλεις πάλιν εἰρήνην ποιοῦνται. καὶ μάλα, ἔφη. διάφορον οὖν τι οἴει ποιεῖν, ἔφη, τοὺς τοῖς νόμοις πειθομένους φαυλίζων, ὅτι καταλυθεῖεν ἂν οἱ νόμοι, ἢ εἰ τοὺς ἐν τοῖς πολέμοις εὐτακτοῦντας ψέγοις, ὅτι γένοιτʼ ἂν εἰρήνη; ἢ καὶ τοὺς ἐν τοῖς πολέμοις ταῖς πατρίσι προθύμως βοηθοῦντας μέμφῃ; μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη.

4.4.15"Lakedaimonlu Lykurgos'un da," dedi Sokrates, "Sparta'ya kanunlara itaati her şeyden çok işlemeseydi onu öteki şehirlerden hiç farklı kılamayacağını fark ettin mi? Şehirlerin yöneticilerinden, vatandaşların kanunlara itaat etmesini en çok sağlayanların en iyileri olduğunu, vatandaşların kanunlara en çok itaat ettiği şehrin de barışta en iyi yaşadığını, savaşta da karşı konulmaz olduğunu bilmiyor musun?

4.4.15

Λυκοῦργον δὲ τὸν Λακεδαιμόνιον, ἔφη ὁ Σωκράτης, καταμεμάθηκας, ὅτι οὐδὲν ἂν διάφορον τῶν ἄλλων πόλεων τὴν Σπάρτην ἐποίησεν, εἰ μὴ τὸ πείθεσθαι τοῖς νόμοις μάλιστα ἐνειργάσατο αὐτῇ; τῶν δὲ ἀρχόντων ἐν ταῖς πόλεσιν οὐκ οἶσθα ὅτι, οἵτινες ἂν τοῖς πολίταις αἰτιώτατοι ὦσι τοῦ τοῖς νόμοις πείθεσθαι, οὗτοι ἄριστοί εἰσι, καὶ πόλις, ἐν ᾗ μάλιστα οἱ πολῖται τοῖς νόμοις πείθονται, ἐν εἰρήνῃ τε ἄριστα διάγει καὶ ἐν πολέμῳ ἀνυπόστατός ἐστιν;

4.4.16Üstelik şehirler için en büyük iyilik birlik ve dirlik sayılır; şehirlerde ihtiyarlar meclisleri ve en iyi adamlar vatandaşlara sık sık birlik içinde olmalarını öğütler. Yunanistan'ın her yerinde vatandaşların birlik içinde olacaklarına yemin etmeleri kanundur ve her yerde bu yemini ederler. Bence bu, vatandaşlar aynı koroları seçsin, aynı aulos çalanları övsün, aynı şairleri tercih etsin ya da aynı şeylerden hoşlansın diye değil, kanunlara itaat etsinler diye yapılır. Çünkü vatandaşlar kanunlara bağlı kaldığında şehirler en güçlü ve en mesut hâle gelir; birlik olmadan ne bir şehir iyi yönetilebilir ne de bir ev güzelce idare edilebilir.

4.4.16

ἀλλὰ μὴν καὶ ὁμόνοιά γε μέγιστόν τε ἀγαθὸν δοκεῖ ταῖς πόλεσιν εἶναι καὶ πλειστάκις ἐν αὐταῖς αἵ τε γερουσίαι καὶ οἱ ἄριστοι ἄνδρες παρακελεύονται τοῖς πολίταις ὁμονοεῖν, καὶ πανταχοῦ ἐν τῇ Ἑλλάδι νόμος κεῖται τοὺς πολίτας ὀμνύναι ὁμονοήσειν, καὶ πανταχοῦ ὀμνύουσι τὸν ὅρκον τοῦτον· οἶμαι δʼ ἐγὼ ταῦτα γίγνεσθαι οὐχ ὅπως τοὺς αὐτοὺς χοροὺς κρίνωσιν οἱ πολῖται, οὐδʼ ὅπως τοὺς αὐτοὺς αὐλητὰς ἐπαινῶσιν, οὐδʼ ὅπως τοὺς αὐτοὺς ποιητὰς αἱρῶνται, οὐδʼ ἵνα τοῖς αὐτοῖς ἥδωνται, ἀλλʼ ἵνα τοῖς νόμοις πείθωνται. τούτοις γὰρ τῶν πολιτῶν ἐμμενόντων, αἱ πόλεις ἰσχυρόταταί τε καὶ εὐδαιμονέσταται γίγνονται· ἄνευ δὲ ὁμονοίας οὔτʼ ἂν πόλις εὖ πολιτευθείη οὔτʼ οἶκος καλῶς οἰκηθείη.

4.4.17Kişi kendi hayatında da kanunlara itaat etmekten başka nasıl şehirden daha az ceza görüp daha çok onur kazanabilir? Mahkemelerde nasıl daha az kaybedip daha çok kazanabilir? İnsan kime parasını, oğullarını ya da kızlarını emanet etmeye daha çok güvenir? Bütün şehir kimi kanuna bağlı olandan daha güvenilir sayar? Anababalar, akrabalar, köleler, dostlar, vatandaşlar ya da yabancılar hak ettiklerini en çok kimden görür? Düşmanlar ateşkesi, antlaşmayı ya da barış sözleşmelerini en çok kime emanet eder? Müttefikler kanuna bağlı olandan başka kimin müttefiki olmayı daha çok ister? Müttefikler komutayı, bir garnizonun başını ya da şehirleri en çok kime emanet eder? İnsan kime iyilik ederse karşılığını kanuna bağlı olandan daha çok göreceğini umar? Ya da karşılığını alacağını düşündüğü kişiden başka kime daha çok iyilik eder? İnsan böyle birinden başka kimin dostu olmayı, kimin düşmanı olmamayı daha çok ister? İnsan en çok dostu olmak, en az düşmanı olmak istediği, pek çoklarının dostu ve müttefiki, pek azının hasmı ve düşmanı olmak istediği kişiden başka kimle daha az savaşır?

4.4.17

ἰδίᾳ δὲ πῶς μὲν ἄν τις ἧττον ὑπὸ πόλεως ζημιοῖτο, πῶς δʼ ἂν μᾶλλον τιμῷτο, ἢ εἰ τοῖς νόμοις πείθοιτο; πῶς δʼ ἂν ἧττον ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἡττῷτο ἢ πῶς ἂν μᾶλλον νικῴη; τίνι δʼ ἄν τις μᾶλλον πιστεύσειε παρακαταθέσθαι ἢ χρήματα ἢ υἱοὺς ἢ θυγατέρας; τίνα δʼ ἂν ἡ πόλις ὅλη ἀξιοπιστότερον ἡγήσαιτο τοῦ νομίμου; παρὰ τίνος δʼ ἂν μᾶλλον τῶν δικαίων τύχοιεν ἢ γονεῖς ἢ οἰκεῖοι ἢ οἰκέται ἢ φίλοι ἢ πολῖται ἢ ξένοι; τίνι δʼ ἂν μᾶλλον πολέμιοι πιστεύσειαν ἢ ἀνοχὰς ἢ σπονδὰς ἢ συνθήκας περὶ εἰρήνης; τίνι δʼ ἂν μᾶλλον ἢ τῷ νομίμῳ σύμμαχοι ἐθέλοιεν γίγνεσθαι; τῷ δʼ ἂν μᾶλλον οἱ σύμμαχοι πιστεύσειαν ἢ ἡγεμονίαν ἢ φρουραρχίαν ἢ πόλεις; τίνα δʼ ἄν τις εὐεργετήσας ὑπολάβοι χάριν κομιεῖσθαι μᾶλλον ἢ τὸν νόμιμον; ἢ τίνα μᾶλλον ἄν τις εὐεργετήσειεν ἢ παρʼ οὗ χάριν ἀπολήψεσθαι νομίζει; τῷ δʼ ἄν τις βούλοιτο μᾶλλον φίλος εἶναι ἢ τῷ τοιούτῳ, ἢ τῷ ἧττον ἐχθρός; τῷ δʼ ἄν τις ἧττον πολεμήσειεν ἢ ᾧ μάλιστα μὲν φίλος εἶναι βούλοιτο, ἥκιστα δʼ ἐχθρός, καὶ ᾧ πλεῖστοι μὲν φίλοι καὶ σύμμαχοι βούλοιντο εἶναι, ἐλάχιστοι δʼ ἐχθροὶ καὶ πολέμιοι;

4.4.18İşte ben Hippias, kanuna uygun olanla adil olanın aynı şey olduğunu ortaya koyuyorum; sen aksini düşünüyorsan öğret bana." Hippias da, "Zeus hakkı için Sokrates," dedi, "adil olan hakkında söylediklerinin aksini düşündüğümü sanmıyorum."

4.4.18

ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ Ἱππία, τὸ αὐτὸ ἀποδείκνυμαι νόμιμόν τε καὶ δίκαιον εἶναι· σὺ δʼ εἰ τἀναντία γιγνώσκεις, δίδασκε. καὶ ὁ Ἱππίας, ἀλλὰ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὔ μοι δοκῶ τἀναντία γιγνώσκειν οἷς εἴρηκας περὶ τοῦ δικαίου.

4.4.19"Peki Hippias," dedi, "yazılı olmayan bazı kanunlar bilir misin?" "Her ülkede aynı biçimde geçerli sayılanları," dedi. "Peki onları insanların koyduğunu söyleyebilir misin?" dedi. "Nasıl koysunlar," dedi, "hepsi bir araya da gelemez, aynı dili de konuşmazlar." "Öyleyse bu kanunları kimin koyduğunu düşünüyorsun?" dedi. "Bence bu kanunları insanlara tanrılar koymuştur," dedi, "çünkü bütün insanlarda ilk kanun tanrılara saygı göstermektir."

4.4.19

ἀγράφους δέ τινας οἶσθα, ἔφη, ὦ Ἱππία, νόμους; τούς γʼ ἐν πάσῃ, ἔφη, χώρᾳ κατὰ ταὐτὰ νομιζομένους. ἔχοις ἂν οὖν εἰπεῖν, ἔφη, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὺς ἔθεντο; καὶ πῶς ἄν, ἔφη, οἵ γε οὔτε συνελθεῖν ἅπαντες ἂν δυνηθεῖεν οὔτε ὁμόφωνοί εἰσι; τίνας οὖν, ἔφη, νομίζεις τεθεικέναι τοὺς νόμους τούτους; ἐγὼ μέν, ἔφη, θεοὺς οἶμαι τοὺς νόμους τούτους τοῖς ἀνθρώποις θεῖναι· καὶ γὰρ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις πρῶτον νομίζεται θεοὺς σέβειν.

4.4.20"Anababaya saygı göstermek de her yerde kanun değil mi?" "Bu da," dedi. "Anababaların çocuklarıyla, çocukların da anababalarıyla birleşmemesi de?" "Bu artık bana bir tanrı kanunu gibi görünmüyor Sokrates," dedi. "Neden?" dedi. "Çünkü bazılarının onu çiğnediğini görüyorum," dedi.

4.4.20

οὐκοῦν καὶ γονέας τιμᾶν πανταχοῦ νομίζεται; καὶ τοῦτο, ἔφη. οὐκοῦν καὶ μήτε γονέας παισὶ μίγνυσθαι μήτε παῖδας γονεῦσιν; οὐκέτι μοι δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὗτος θεοῦ νόμος εἶναι. τί δή; ἔφη. ὅτι, ἔφη, αἰσθάνομαί τινας παραβαίνοντας αὐτόν.

4.4.21"Başka birçok kanunu da çiğniyorlar," dedi. "Ama tanrıların koyduğu kanunları çiğneyenler, insanın hiçbir yolla kaçamayacağı bir ceza öderler; oysa insanların koyduğu kanunları çiğneyenlerden bazıları, kimi gizlenerek, kimi zor kullanarak cezadan kaçar."

4.4.21

καὶ γὰρ ἄλλα πολλά, ἔφη, παρανομοῦσιν· ἀλλὰ δίκην γέ τοι διδόασιν οἱ παραβαίνοντες τοὺς ὑπὸ τῶν θεῶν κειμένους νόμους, ἣν οὐδενὶ τρόπῳ δυνατὸν ἀνθρώπῳ διαφυγεῖν, ὥσπερ τοὺς ὑπʼ ἀνθρώπων κειμένους νόμους ἔνιοι παραβαίνοντες διαφεύγουσι τὸ δίκην διδόναι, οἱ μὲν λανθάνοντες, οἱ δὲ βιαζόμενοι.

4.4.22"Peki Sokrates," dedi, "çocuklarıyla birleşen anababalar ve anababalarıyla birleşen çocuklar hangi cezadan kaçamazlar?" "Zeus hakkı için en büyüğünden," dedi. "Çocuk yapan insanların başına kötü çocuk yapmaktan daha büyük ne gelebilir ki?"

4.4.22

καὶ ποίαν, ἔφη, δίκην, ὦ Σώκρατες, οὐ δύνανται διαφεύγειν γονεῖς τε παισὶ καὶ παῖδες γονεῦσι μιγνύμενοι; τὴν μεγίστην νὴ Δίʼ, ἔφη· τί γὰρ ἂν μεῖζον πάθοιεν ἄνθρωποι τεκνοποιούμενοι τοῦ κακῶς τεκνοποιεῖσθαι;

4.4.23"Peki bunlar nasıl kötü çocuk yapar," dedi, "kendileri iyi oldukları hâlde iyi kişilerden çocuk yapmalarına hiçbir engel yokken?" "Zeus hakkı için," dedi, "çünkü birbirinden çocuk yapanların yalnız iyi olmaları değil, bedence de çağlarının en olgun zamanında olmaları gerekir. Yoksa sence en olgun çağındakilerin tohumu, henüz o çağa gelmemiş ya da o çağı geçmiş olanlarınkiyle aynı mıdır?" "Zeus hakkı için," dedi, "aynı olması beklenmez." "Hangisininki daha iyidir?" dedi. "Belli ki en olgun çağındakilerinki," dedi. "Demek ki o çağda olmayanlarınki pek değerli değildir?" "Zeus hakkı için olması beklenmez," dedi. "Öyleyse böyle çocuk yapmamak gerekir?" "Gerekmez elbette," dedi. "Öyleyse böyle çocuk yapanlar gerekmediği biçimde çocuk yapıyor demektir?" "Bana öyle geliyor," dedi. "Peki bunlar değilse başka kim kötü çocuk yapar?" dedi. "Bunda da seninle aynı fikirdeyim," dedi.

4.4.23

πῶς οὖν, ἔφη, κακῶς οὗτοι τεκνοποιοῦνται, οὕς γε οὐδὲν κωλύει ἀγαθοὺς αὐτοὺς ὄντας ἐξ ἀγαθῶν παιδοποιεῖσθαι; ὅτι νὴ Δίʼ, ἔφη, οὐ μόνον ἀγαθοὺς δεῖ τοὺς ἐξ ἀλλήλων παιδοποιουμένους εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀκμάζοντας τοῖς σώμασιν. ἢ δοκεῖ σοι ὅμοια τὰ σπέρματα εἶναι τὰ τῶν ἀκμαζόντων τοῖς τῶν μήπω ἀκμαζόντων ἢ τῶν παρηκμακότων; ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ εἰκὸς ὅμοια εἶναι. πότερα οὖν, ἔφη, βελτίω; δῆλον ὅτι, ἔφη, τὰ τῶν ἀκμαζόντων. τὰ τῶν μὴ ἀκμαζόντων ἄρα οὐ σπουδαῖα; οὐκ εἰκὸς μὰ Δίʼ, ἔφη. οὐκοῦν οὕτω γε οὐ δεῖ παιδοποιεῖσθαι; οὐ γὰρ οὖν, ἔφη. οὐκοῦν οἵ γε οὕτω παιδοποιούμενοι ὡς οὐ δεῖ παιδοποιοῦνται; ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη. τίνες οὖν ἄλλοι, ἔφη, κακῶς ἂν παιδοποιοῖντο, εἴ γε μὴ οὗτοι; ὁμογνωμονῶ σοι, ἔφη, καὶ τοῦτο.

4.4.24"Peki, iyilik edenlere iyilikle karşılık vermek her yerde kanun değil mi?" "Kanundur," dedi, "ama bu da çiğnenir." "Bunu çiğneyenler de ceza ödemez mi: iyi dostlardan yoksun kalırlar ve kendilerinden nefret edenlerin peşinden koşmak zorunda kalırlar. Yoksa kendileriyle düşüp kalkanlara iyilik edenler iyi dostlar değil midir? Böylelerine iyilikle karşılık vermeyenler de nankörlükleri yüzünden onlardan nefret görmez mi? Böyleleriyle düşüp kalkmak en çok işlerine geldiği için de en çok onların peşinden koşmazlar mı?" "Zeus hakkı için Sokrates," dedi, "bütün bunlar tanrıların işine benziyor; çünkü kanunların, kendilerini çiğneyenlerin cezasını kendi içlerinde taşıması bana insandan daha iyi bir kanun koyucunun işi gibi görünüyor."

4.4.24

τί δέ; τοὺς εὖ ποιοῦντας ἀντευεργετεῖν οὐ πανταχοῦ νόμιμόν ἐστι; νόμιμον, ἔφη· παραβαίνεται δὲ καὶ τοῦτο. οὐκοῦν καὶ οἱ τοῦτο παραβαίνοντες δίκην διδόασι, φίλων μὲν ἀγαθῶν ἔρημοι γιγνόμενοι, τοὺς δὲ μισοῦντας ἑαυτοὺς ἀναγκαζόμενοι διώκειν; ἢ οὐχ οἱ μὲν εὖ ποιοῦντες τοὺς χρωμένους ἑαυτοῖς ἀγαθοὶ φίλοι εἰσίν, οἱ δὲ μὴ ἀντευεργετοῦντες τοὺς τοιούτους διὰ μὲν τὴν ἀχαριστίαν μισοῦνται ὑπʼ αὐτῶν, διὰ δὲ τὸ μάλιστα λυσιτελεῖν τοῖς τοιούτοις χρῆσθαι τούτους μάλιστα διώκουσι; νὴ τὸν Δίʼ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, θεοῖς ταῦτα πάντα ἔοικε· τὸ γὰρ τοὺς νόμους αὐτοὺς τοῖς παραβαίνουσι τὰς τιμωρίας ἔχειν βελτίονος ἢ κατʼ ἄνθρωπον νομοθέτου δοκεῖ μοι εἶναι.

4.4.25"Peki Hippias, tanrıların adil olanı mı, yoksa adil olandan başka şeyleri mi kanun olarak koyduklarını düşünüyorsun?" "Zeus hakkı için başka şeyleri değil," dedi, "çünkü bir tanrı değilse başka birinin adil olanı kanun olarak koyması pek zor." "Demek ki Hippias, tanrılar da adil olanla kanuna uygun olanın aynı şey olmasını uygun buluyor." Böyle konuşarak ve davranarak yanına yaklaşanları daha adil kılardı.

4.4.25

πότερον οὖν, ὦ Ἱππία, τοὺς θεοὺς ἡγῇ τὰ δίκαια νομοθετεῖν ἢ ἄλλα τῶν δικαίων; οὐκ ἄλλα μὰ Δίʼ, ἔφη· σχολῇ γὰρ ἂν ἄλλος γέ τις τὰ δίκαια νομοθετήσειεν, εἰ μὴ θεός. καὶ τοῖς θεοῖς ἄρα, ὦ Ἱππία, τὸ αὐτὸ δίκαιόν τε καὶ νόμιμον εἶναι ἀρέσκει. τοιαῦτα λέγων τε καὶ πράττων δικαιοτέρους ἐποίει τοὺς πλησιάζοντας.

4.5.15. Bölüm

Yanındakileri iş görmeye nasıl daha yatkın kıldığını da şimdi anlatacağım. Güzel bir iş yapacak olan için kendine hâkim olmanın iyi bir şey olduğunu düşündüğünden, önce yanındakilere kendini herkesten çok bu yolda eğittiğini açıkça gösterirdi; sonra da konuşmalarıyla yanındakileri her şeyden çok kendine hâkim olmaya yöneltirdi.

4.5.1

ὡς δὲ καὶ πρακτικωτέρους ἐποίει τοὺς συνόντας ἑαυτῷ, νῦν αὖ τοῦτο λέξω. νομίζων γὰρ ἐγκράτειαν ὑπάρχειν ἀγαθὸν εἶναι τῷ μέλλοντι καλόν τι πράξειν, πρῶτον μὲν αὐτὸς φανερὸς ἦν τοῖς συνοῦσιν ἠσκηκὼς αὑτὸν μάλιστα πάντων ἀνθρώπων, ἔπειτα διαλεγόμενος προετρέπετο πάντων μάλιστα τοὺς συνόντας πρὸς ἐγκράτειαν.

4.5.2Aretēye yarayan şeyleri hem kendisi hiç aklından çıkarmaz, hem de yanındakilerin hepsine durmadan hatırlatırdı. Bir keresinde Euthydemos'la kendine hâkim olma hakkında şöyle bir konuşma yaptığını biliyorum: "Söyle bana Euthydemos," dedi, "özgürlüğü hem bir insan hem bir şehir için güzel ve muhteşem bir servet sayar mısın?" "Hem de olabildiğince," dedi.

4.5.2

ἀεὶ μὲν οὖν περὶ τῶν πρὸς ἀρετὴν χρησίμων αὐτός τε διετέλει μεμνημένος καὶ τοὺς συνόντας πάντας ὑπομιμνῄσκων· οἶδα δέ ποτε αὐτὸν καὶ πρὸς Εὐθύδημον περὶ ἐγκρατείας τοιάδε διαλεχθέντα· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ἆρα καλὸν καὶ μεγαλεῖον νομίζεις εἶναι καὶ ἀνδρὶ καὶ πόλει κτῆμα ἐλευθερίαν; ὡς οἷόν τέ γε μάλιστα, ἔφη.

4.5.3"Bedenden gelen hazların hükmü altında olan ve onlar yüzünden en iyisini yapamayan birini özgür sayar mısın?" "Hiç saymam," dedi. "Belki de sana göre en iyisini yapmak özgür bir insana yakışan şeydir; böyle şeyleri yapmaktan alıkoyacak efendilere sahip olmayı da köleliğe yakışır sayıyorsun?"

4.5.3

ὅστις οὖν ἄρχεται ὑπὸ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν καὶ διὰ ταύτας μὴ δύναται πράττειν τὰ βέλτιστα, νομίζεις τοῦτον ἐλεύθερον εἶναι; ἥκιστα, ἔφη. ἴσως γὰρ ἐλευθέριον φαίνεταί σοι τὸ πράττειν τὰ βέλτιστα, εἶτα τὸ ἔχειν τοὺς κωλύσοντας τὰ τοιαῦτα ποιεῖν ἀνελεύθερον νομίζεις;

4.5.4"Kesinlikle," dedi. "Demek ki nefsine hâkim olamayanlar sana kesinlikle köle ruhlu görünüyor?" "Zeus hakkı için haklı olarak öyle görünüyor." "Peki sence nefsine hâkim olamayanlar yalnız en güzel şeyleri yapmaktan mı alıkonuyor, yoksa en çirkin şeyleri yapmaya da mı zorlanıyorlar?" "Bence," dedi, "ötekilerden alıkonduklarından hiç aşağı kalmayacak kadar bunlara da zorlanıyorlar."

4.5.4

παντάπασί γʼ, ἔφη. παντάπασιν ἄρα σοι δοκοῦσιν οἱ ἀκρατεῖς ἀνελεύθεροι εἶναι; νὴ τὸν Δίʼ εἰκότως. πότερα δέ σοι δοκοῦσιν οἱ ἀκρατεῖς κωλύεσθαι μόνον τὰ κάλλιστα πράττειν ἢ καὶ ἀναγκάζεσθαι τὰ αἴσχιστα ποιεῖν; οὐδὲν ἧττον ἔμοιγʼ, ἔφη, δοκοῦσι ταῦτα ἀναγκάζεσθαι ἢ ἐκεῖνα κωλύεσθαι.

4.5.5"En iyi şeylerden alıkoyup en kötü şeylere zorlayan efendileri nasıl efendiler sayarsın?" "Zeus hakkı için," dedi, "olabilecek en kötü efendiler." "En kötü kölelik hangisidir sence?" "Bence," dedi, "en kötü efendilerin yanındaki kölelik." "Demek ki nefsine hâkim olamayanlar en kötü köleliği çekiyor?"

4.5.5

ποίους δέ τινας δεσπότας ἡγῇ τοὺς τὰ μὲν ἄριστα κωλύοντας, τὰ δὲ κάκιστα ἀναγκάζοντας; ὡς δυνατὸν νὴ Δίʼ, ἔφη, κακίστους. δουλείαν δὲ ποίαν κακίστην νομίζεις εἶναι; ἐγὼ μέν, ἔφη, τὴν παρὰ τοῖς κακίστοις δεσπόταις. τὴν κακίστην ἄρα δουλείαν οἱ ἀκρατεῖς δουλεύουσιν;

4.5.6"Bana öyle geliyor," dedi. "Peki sence nefsine hâkim olamama (akrasia) insanları en büyük iyilik olan bilgelikten uzak tutup onun zıddına sürüklemez mi? Yoksa sence onları hazza doğru çekerek faydalı şeylere dikkat etmekten ve onları kavramaktan alıkoymaz, çoğu zaman iyiyi ve kötüyü fark ettikleri hâlde onları sersemletip daha iyinin yerine daha kötüyü seçtirmez mi?" "Oluyor bu," dedi.

4.5.6

ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη. σοφίαν δὲ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν οὐ δοκεῖ σοι ἀπείργουσα τῶν ἀνθρώπων ἡ ἀκρασία εἰς τοὐναντίον αὐτοὺς ἐμβάλλειν; ἢ οὐ δοκεῖ σοι προσέχειν τε τοῖς ὠφελοῦσι καὶ καταμανθάνειν αὐτὰ κωλύειν, ἀφέλκουσα ἐπὶ τὰ ἡδέα, καὶ πολλάκις αἰσθανομένους τῶν ἀγαθῶν τε καὶ τῶν κακῶν ἐκπλήξασα ποιεῖν τὸ χεῖρον ἀντὶ τοῦ βελτίονος αἱρεῖσθαι; γίγνεται τοῦτʼ, ἔφη.

4.5.7"Peki Euthydemos, itidalin nefsine hâkim olamayandan daha az yakıştığı biri olduğunu söyleyebilir miyiz? Çünkü itidalin işleri ile nefsine hâkim olamamanın işleri birbirinin tam zıddıdır elbette." "Bunu da kabul ediyorum," dedi. "Peki, insanı gereken şeylere özen göstermekten nefsine hâkim olamamaktan daha çok alıkoyan bir şey olduğunu sanıyor musun?" "Hayır," dedi. "Peki faydalı şeylerin yerine zararlı olanları seçtiren, bunlara özen gösterip ötekileri ihmal etmeye ikna eden, itidal sahibi insanların yaptığının zıddını yapmaya zorlayan şeyden daha kötü bir şey olabilir mi insan için sence?"

4.5.7

σωφροσύνης δέ, ὦ Εὐθύδημε, τίνι ἂν φαίημεν ἧττον ἢ τῷ ἀκρατεῖ προσήκειν; αὐτὰ γὰρ δήπου τὰ ἐναντία σωφροσύνης καὶ ἀκρασίας ἔργα ἐστίν. ὁμολογῶ καὶ τοῦτο, ἔφη. τοῦ δʼ ἐπιμελεῖσθαι ὧν προσήκει οἴει τι κωλυτικώτερον εἶναι ἀκρασίας; οὔκουν ἔγωγʼ, ἔφη. τοῦ δὲ ἀντὶ τῶν ὠφελούντων τὰ βλάπτοντα προαιρεῖσθαι ποιοῦντος καὶ τούτων μὲν ἐπιμελεῖσθαι, ἐκείνων δὲ ἀμελεῖν πείθοντος καὶ τοῖς σωφρονοῦσι τὰ ἐναντία ποιεῖν ἀναγκάζοντες οἴει τι ἀνθρώπῳ κάκιον εἶναι;

4.5.8"Hiçbir şey," dedi. "Öyleyse kendine hâkim olmanın, insanlar için nefsine hâkim olamamanın sebep olduğu şeylerin zıddına sebep olması beklenir, değil mi?" "Elbette," dedi. "Öyleyse bu zıt şeylerin sebebinin en iyi şey olması da beklenir, değil mi?" "Beklenir elbette," dedi. "Demek ki Euthydemos, kendine hâkim olmak insan için en iyi şey gibi görünüyor?"

4.5.8

οὐδέν, ἔφη. οὐκοῦν τὴν ἐγκράτειαν τῶν ἐναντίων ἢ τὴν ἀκρασίαν εἰκὸς τοῖς ἀνθρώποις αἰτίαν εἶναι; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν καὶ τῶν ἐναντίων τὸ αἴτιον εἰκὸς ἄριστον εἶναι; εἰκὸς γάρ, ἔφη. ἔοικεν ἄρʼ, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ἄριστον ἀνθρώπῳ ἐγκράτεια εἶναι;

4.5.9"Haklı olarak öyle Sokrates," dedi. "Peki Euthydemos, şunu hiç düşündün mü?" "Neyi?" dedi. "Nefsine hâkim olamama, insanları götürdüğü sanılan tek yere, yani hoş şeylere bile götüremez; oysa kendine hâkim olmak insana her şeyden çok haz duyurur." "Nasıl?" dedi. "Nefsine hâkim olamama açlığa, susuzluğa, cinsel arzuya ve uykusuzluğa dayanmaya izin vermez. Oysa yemekten, içmekten ve sevişmekten hoşça haz almanın, hoşça dinlenip uyumanın tek yolu, bunlar olabildiğince hoş hâle gelene kadar beklemek ve dayanmaktır. Böylece nefsine hâkim olamama, en zorunlu ve en sık tekrarlanan şeylerden kayda değer bir haz almayı engeller. Söylediğimiz şeylere dayanmayı sağlayan tek şey kendine hâkim olmaktır; bunlardan anılmaya değer bir haz duyuran da yalnız odur." "Tamamen doğru söylüyorsun," dedi.

4.5.9

εἰκότως γάρ, ἔφη, ὦ Σώκρατες. ἐκεῖνο δέ, ὦ Εὐθύδημε, ἤδη πώποτε ἐνεθυμήθης; ποῖον; ἔφη. ὅτι καὶ ἐπὶ τὰ ἡδέα, ἐφʼ ἅπερ μόνα δοκεῖ ἡ ἀκρασία τοὺς ἀνθρώπους ἄγειν, αὐτὴ μὲν οὐ δύναται ἄγειν, ἡ δʼ ἐγκράτεια πάντων μάλιστα ἥδεσθαι ποιεῖ. πῶς; ἔφη. ἡ μὲν ἀκρασία οὐκ ἐῶσα καρτερεῖν οὔτε λιμὸν οὔτε δίψος οὔτε ἀφροδισίων ἐπιθυμίαν οὔτε ἀγρυπνίαν, διʼ ὧν μόνων ἔστιν ἡδέως μὲν φαγεῖν τε καὶ πιεῖν καὶ ἀφροδισιάσαι, ἡδέως δʼ ἀναπαύσασθαί τε καὶ κοιμηθῆναι, περιμείναντας καὶ ἀνασχομένους, ἕως ἂν ταῦτα ὡς ἔνι ἥδιστα γένηται, κωλύει τοῖς ἀναγκαιοτάτοις τε καὶ συνεχεστάτοις ἀξιολόγως ἥδεσθαι· ἡ δʼ ἐγκράτεια μόνη ποιοῦσα καρτερεῖν τὰ εἰρημένα μόνη καὶ ἥδεσθαι ποιεῖ ἀξίως μνήμης ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις. παντάπασιν, ἔφη, ἀληθῆ λέγεις.

4.5.10"Üstelik güzel ve iyi bir şey öğrenmek, insanın kendi bedenini güzelce idare etmesini, kendi evini güzelce yönetmesini, dostlarına ve şehrine faydalı olmasını, düşmanlarını yenmesini sağlayan şeylerden birine özen göstermek, yalnız faydaların değil en büyük hazların da kaynağıdır. Kendine hâkim olanlar bunları yaparak tadını çıkarır, nefsine hâkim olamayanlar ise hiçbirinden pay almaz. Çünkü bunların, en yakındaki hazlarla uğraşmaya kendini kaptırdığı için bunları yapmaya en az fırsatı olan kişiden daha az kime yakıştığını söyleyebiliriz?"

4.5.10

ἀλλὰ μὴν τοῦ μαθεῖν τι καλὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ τοῦ ἐπιμεληθῆναι τῶν τοιούτων τινός, διʼ ὧν ἄν τις καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα καλῶς διοικήσειε καὶ τὸν ἑαυτοῦ οἶκον καλῶς οἰκονομήσειε καὶ φίλοις καὶ πόλει ὠφέλιμος γένοιτο καὶ ἐχθρῶν κρατήσειεν, ἀφʼ ὧν οὐ μόνον ὠφέλειαι, ἀλλὰ καὶ ἡδοναὶ μέγισται γίγνονται, οἱ μὲν ἐγκρατεῖς ἀπολαύουσι πράττοντες αὐτά, οἱ δʼ ἀκρατεῖς οὐδενὸς μετέχουσι. τῷ γὰρ ἂν ἧττον φήσαιμεν τῶν τοιούτων προσήκειν, ἢ ᾧ ἥκιστα ἔξεστι ταῦτα πράττειν, κατεχομένῳ ἐπὶ τῷ σπουδάζειν περὶ τὰς ἐγγυτάτω ἡδονάς;

4.5.11Euthydemos da, "Sokrates," dedi, "bana öyle geliyor ki bedenden gelen hazlara yenik düşen bir adama hiçbir aretēnin yakışmadığını söylüyorsun." "Nefsine hâkim olamayan bir insanın en akılsız hayvandan ne farkı var ki Euthydemos?" dedi. "En iyi olana bakmayan, yalnız en hoş olanı her yoldan yapmaya çalışan biri en akılsız sürü hayvanlarından nasıl farklı olabilir? İşlerin en iyisine bakmak yalnız kendine hâkim olanlara mümkündür; sözle ve işle şeyleri cinslerine göre ayırarak iyi olanları seçer, kötü olanlardan uzak dururlar."

4.5.11

καὶ ὁ Εὐθύδημος, δοκεῖς μοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, λέγειν ὡς ἀνδρὶ ἥττονι τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν πάμπαν οὐδεμιᾶς ἀρετῆς προσήκει. τί γὰρ διαφέρει, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ἄνθρωπος ἀκρατὴς θηρίου τοῦ ἀμαθεστάτου; ὅστις γὰρ τὰ μὲν κράτιστα μὴ σκοπεῖ, τὰ ἥδιστα δʼ ἐκ παντὸς τρόπου ζητεῖ ποιεῖν, τί ἂν διαφέροι τῶν ἀφρονεστάτων βοσκημάτων; ἀλλὰ τοῖς ἐγκρατέσι μόνοις ἔξεστι σκοπεῖν τὰ κράτιστα τῶν πραγμάτων, καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ διαλέγοντας κατὰ γένη τὰ μὲν ἀγαθὰ προαιρεῖσθαι, τῶν δὲ κακῶν ἀπέχεσθαι.

4.5.12Böylece insanların en iyi, en mesut ve konuşup tartışmakta en yetkin kişiler olduğunu söylerdi. Konuşup tartışmak (dialegesthai) adının da insanların bir araya gelip şeyleri cinslerine göre ayırarak (dialegontes) ortaklaşa danışmasından geldiğini söylerdi. Bu yüzden kişinin kendini buna olabildiğince hazırlamaya çalışması ve en çok buna özen göstermesi gerektiğini söylerdi; çünkü en iyi, en çok yönetmeye yatkın ve tartışmada en usta adamlar bundan yetişirmiş.

4.5.12

καὶ οὕτως ἔφη ἀρίστους τε καὶ εὐδαιμονεστάτους ἄνδρας γίγνεσθαι καὶ διαλέγεσθαι δυνατωτάτους· ἔφη δὲ καὶ τὸ διαλέγεσθαι ὀνομασθῆναι ἐκ τοῦ συνιόντας κοινῇ βουλεύεσθαι διαλέγοντας κατὰ γένη τὰ πράγματα. δεῖν οὖν πειρᾶσθαι ὅτι μάλιστα πρὸς τοῦτο ἑαυτὸν ἕτοιμον παρασκευάζειν καὶ τούτου μάλιστα ἐπιμελεῖσθαι· ἐκ τούτου γὰρ γίγνεσθαι ἄνδρας ἀρίστους τε καὶ ἡγεμονικωτάτους καὶ διαλεκτικωτάτους.

4.6.16. Bölüm

Yanındakileri tartışmada nasıl daha usta kıldığını da anlatmaya çalışacağım. Sokrates, var olan şeylerin her birinin ne olduğunu bilenlerin bunu başkalarına da anlatabileceğini düşünürdü; bilmeyenlerin ise hem kendilerinin yanılmasında hem başkalarını yanıltmasında şaşılacak bir şey olmadığını söylerdi. Bu yüzden yanındakilerle birlikte var olan şeylerin her birinin ne olduğunu incelemekten hiç vazgeçmezdi. Her şeyi nasıl tarif ettiğini baştan sona anlatmak uzun bir iş olurdu; inceleme yolunu göstereceğini düşündüğüm kadarını anlatacağım.

4.6.1

ὡς δὲ καὶ διαλεκτικωτέρους ἐποίει τοὺς συνόντας, πειράσομαι καὶ τοῦτο λέγειν. Σωκράτης γὰρ τοὺς μὲν εἰδότας τί ἕκαστον εἴη τῶν ὄντων ἐνόμιζε καὶ τοῖς ἄλλοις ἂν ἐξηγεῖσθαι δύνασθαι· τοὺς δὲ μὴ εἰδότας οὐδὲν ἔφη θαυμαστὸν εἶναι αὐτούς τε σφάλλεσθαι καὶ ἄλλους σφάλλειν· ὧν ἕνεκα σκοπῶν σὺν τοῖς συνοῦσι, τί ἕκαστον εἴη τῶν ὄντων, οὐδέποτʼ ἔληγε. πάντα μὲν οὖν ᾗ διωρίζετο πολὺ ἔργον ἂν εἴη διεξελθεῖν· ἐν ὅσοις δὲ τὸν τρόπον τῆς ἐπισκέψεως δηλώσειν οἶμαι, τοσαῦτα λέξω.

4.6.2Önce dindarlık hakkında şöyle bir inceleme yaptı: "Söyle bana Euthydemos," dedi, "dindarlığı nasıl bir şey sayarsın?" O da, "Zeus hakkı için çok güzel bir şey," dedi. "Peki dindar insanın nasıl biri olduğunu söyleyebilir misin?" "Bence," dedi, "tanrıları onurlandıran kişi." "Peki insan tanrıları istediği gibi onurlandırabilir mi?" "Hayır, tanrıları onlara göre onurlandırmak gereken kanunlar vardır."

4.6.2

πρῶτον δὲ περὶ εὐσεβείας ὧδέ πως ἐσκόπει· εἰπέ μοι, ἔφη, ὦ Εὐθύδημε, ποῖόν τι νομίζεις εὐσέβειαν εἶναι; καὶ ὅς, κάλλιστον νὴ Δίʼ, ἔφη. ἔχεις οὖν εἰπεῖν ὁποῖός τις ὁ εὐσεβής ἐστιν; ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ἔφη, ὁ τοὺς θεοὺς τιμῶν. ἔξεστι δὲ ὃν ἄν τις βούληται τρόπον τοὺς θεοὺς τιμᾶν; οὐκ ἀλλὰ νόμοι εἰσὶ καθʼ οὓς δεῖ τοὺς θεοὺς τιμᾶν.

4.6.3"Öyleyse bu kanunları bilen tanrıları nasıl onurlandırmak gerektiğini bilir, değil mi?" "Sanırım öyle," dedi. "Peki tanrıları nasıl onurlandırmak gerektiğini bilen bunu bildiğinden başka türlü yapmak gerektiğini düşünmez, değil mi?" "Düşünmez elbette," dedi. "Peki biri tanrıları gerektiğini düşündüğünden başka türlü onurlandırır mı?"

4.6.3

οὐκοῦν ὁ τοὺς νόμους τούτους εἰδὼς εἰδείη ἂν ὡς δεῖ τοὺς θεοὺς τιμᾶν; οἶμαι ἔγωγʼ, ἔφη. ἆρʼ οὖν ὁ εἰδὼς ὡς δεῖ τοὺς θεοὺς τιμᾶν οὐκ ἄλλως οἴεται δεῖν τοῦτο ποιεῖν ἢ ὡς οἶδεν; οὐ γὰρ οὖν, ἔφη. ἄλλως δέ τις θεοὺς τιμᾷ ἢ ὡς οἴεται δεῖν;

4.6.4"Sanmam," dedi. "Demek ki tanrılarla ilgili kanunları bilen, tanrıları kanunlara uygun biçimde onurlandırır?" "Elbette." "Kanunlara uygun biçimde onurlandıran da gerektiği gibi onurlandırır, değil mi?" "Nasıl olmasın?" "Gerektiği gibi onurlandıran da dindardır?" "Elbette," dedi. "Demek ki tanrılarla ilgili kanunları bileni dindar diye tarif edersek doğru tarif etmiş oluruz?" "Hiç değilse bana öyle geliyor," dedi.

4.6.4

οὐκ οἶμαι, ἔφη. ὁ ἄρα τὰ περὶ τοὺς θεοὺς νόμιμα εἰδὼς νομίμως ἂν τοὺς θεοὺς τιμῴη; πάνυ μὲν οὖν. οὐκοῦν ὅ γε νομίμως τιμῶν ὡς δεῖ τιμᾷ; πῶς γὰρ οὔ; ὁ δέ γε ὡς δεῖ τιμῶν εὐσεβής ἐστι; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. ὁ ἄρα τὰ περὶ τοὺς θεοὺς νόμιμα εἰδὼς ὀρθῶς ἂν ἡμῖν εὐσεβὴς ὡρισμένος εἴη; ἐμοὶ γοῦν, ἔφη, δοκεῖ.

4.6.5"Peki insanlara karşı istediği gibi davranabilir mi insan?" "Hayır, onlar hakkında da birbirimize nasıl davranmamız gerektiğini belirleyen kanunlar vardır." "Öyleyse bunlara göre birbirine davrananlar gerektiği gibi davranır, değil mi?" "Nasıl olmasın?" "Gerektiği gibi davrananlar da güzel davranır, değil mi?" "Elbette," dedi. "İnsanlara güzel davrananlar da insan işlerini güzel yürütür, değil mi?" "Öyle olması beklenir," dedi. "Kanunlara itaat edenler de adil olanı yapar, değil mi?"

4.6.5

ἀνθρώποις δὲ ἆρα ἔξεστιν ὃν ἄν τις τρόπον βούληται χρῆσθαι; οὐκ ἀλλὰ καὶ περὶ τούτους [ὁ εἰδὼς ἅ] ἐστι νόμιμα καθʼ ἃ δεῖ [πως] ἀλλήλοις χρῆσθαι[, νόμιμος ἂν εἴη]. οὐκοῦν οἱ κατὰ ταῦτα χρώμενοι ἀλλήλοις ὡς δεῖ χρῶνται; πῶς γὰρ οὔ; οὐκοῦν οἵ γε ὡς δεῖ χρώμενοι καλῶς χρῶνται; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν οἵ γε τοῖς ἀνθρώποις καλῶς χρώμενοι καλῶς πράττουσι τὰ ἀνθρώπεια πράγματα; εἰκός γʼ, ἔφη. οὐκοῦν οἱ τοῖς νόμοις πειθόμενοι δίκαια οὗτοι ποιοῦσι;

4.6.6"Elbette," dedi. "Peki neye adil dendiğini biliyor musun?" dedi. "Kanunların buyurduğu şeylere," dedi. "Demek ki kanunların buyurduğunu yapanlar hem adil olanı hem de gerekeni yapar?" "Nasıl olmasın?" "Adil olanı yapanlar da adildir, değil mi?" "Bence öyle," dedi. "Peki kanunların ne buyurduğunu bilmeden onlara itaat eden biri olduğunu sanıyor musun?" "Hayır," dedi. "Ne yapması gerektiğini bildiği hâlde onu yapmaması gerektiğini düşünen biri olduğunu sanıyor musun?" "Sanmam," dedi. "Gerektiğini düşündüğünden başka şeyler yapan birini tanıyor musun?" "Hayır," dedi. "Demek ki insanlarla ilgili kanunları bilenler adil olanı yapar?" "Elbette," dedi. "Adil olanı yapanlar da adildir, değil mi?" "Başka kim olabilir ki?" dedi. "Demek ki insanlarla ilgili kanunları bilenleri adil diye tarif edersek doğru tarif etmiş oluruz?" "Bana öyle geliyor," dedi.

4.6.6

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. δίκαια δὲ ἔφη, οἶσθα ὁποῖα καλεῖται; ἃ οἱ νόμοι κελεύουσιν, ἔφη. οἱ ἄρα ποιοῦντες ἃ οἱ νόμοι κελεύουσι δίκαιά τε ποιοῦσι καὶ ἃ δεῖ; πῶς γὰρ οὔ; οὐκοῦν οἵ γε τὰ δίκαια ποιοῦντες δίκαιοί εἰσιν; οἴομαι ἔγωγʼ, ἔφη. οἴει οὖν τινας πείθεσθαι τοῖς νόμοις μὴ εἰδότας ἃ οἱ νόμοι κελεύουσιν; οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. εἰδότας δὲ ἃ δεῖ ποιεῖν οἴει τινὰς οἴεσθαι δεῖν μὴ ταῦτα ποιεῖν; οὐκ οἶμαι, ἔφη. οἶδας δέ τινας ἄλλα ποιοῦντας ἢ ἃ οἴονται δεῖν; οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. οἱ ἄρα τὰ περὶ ἀνθρώπους νόμιμα εἰδότες οὗτοι τὰ δίκαια ποιοῦσι; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. οὐκοῦν οἵ γε τὰ δίκαια ποιοῦντες δίκαιοί εἰσι; τίνες γὰρ ἄλλοι; ἔφη. ὀρθῶς ἄν ποτε ἄρα ὁριζοίμεθα ὁριζόμενοι δικαίους εἶναι τοὺς εἰδότας τὰ περὶ ἀνθρώπους νόμιμα; ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη.

4.6.7"Peki bilgeliğin ne olduğunu söyleyebiliriz? Söyle bana, sence bilgeler bildikleri şeylerde mi bilgedir, yoksa bilmedikleri şeylerde bilge olanlar da var mıdır?" "Belli ki bildikleri şeylerde," dedi. "Bilmediği bir şeyde insan nasıl bilge olabilir ki?" "Demek ki bilgeler epistēmē sayesinde bilgedir?" "Epistēmē değilse başka neyle bilge olabilir ki insan?" dedi. "Peki bilgeliği, insanları bilge kılan şeyden başka bir şey mi sanıyorsun?" "Hayır." "Demek ki bilgelik epistēmēdir?" "Bana öyle geliyor." "Peki sence bir insanın var olan her şeyi bilmesi mümkün mü?" "Zeus hakkı için onların binde birini bile bilmesi mümkün değil bence." "Demek ki bir insanın her şeyde bilge olması mümkün değil?" "Zeus hakkı için değil elbette," dedi. "Demek ki herkes ancak bildiği şeyde bilgedir?" "Bana öyle geliyor."

4.6.7

σοφίαν δὲ τί ἂν φήσαιμεν εἶναι; εἰπέ μοι, πότερά σοι δοκοῦσιν οἱ σοφοί, ἃ ἐπίστανται, ταῦτα σοφοὶ εἶναι, ἢ εἰσί τινες ἃ μὴ ἐπίστανται σοφοί; ἃ ἐπίστανται δῆλον ὅτι, ἔφη· πῶς γὰρ ἄν τις, ἅ γε μὴ ἐπίσταιτο, ταῦτα σοφὸς εἴη; ἆρʼ οὖν οἱ σοφοὶ ἐπιστήμῃ σοφοί εἰσι; τίνι γὰρ ἄν, ἔφη, ἄλλῳ τις εἴη σοφός, εἴ γε μὴ ἐπιστήμῃ; ἄλλο δέ τι σοφίαν οἴει εἶναι ἢ ᾧ σοφοί εἰσιν; οὐκ ἔγωγε. ἐπιστήμη ἄρα σοφία ἐστίν; ἔμοιγε δοκεῖ. ἆρʼ οὖν δοκεῖ σοι ἀνθρώπῳ δυνατὸν εἶναι τὰ ὄντα πάντα ἐπίστασθαι; οὐδὲ μὰ Δίʼ ἔμοιγε πολλοστὸν μέρος αὐτῶν. πάντα μὲν ἄρα σοφὸν οὐχ οἷόν τε ἄνθρωπον εἶναι; μὰ Δίʼ οὐ δῆτα, ἔφη. ὃ ἄρα ἐπίσταται ἕκαστος, τοῦτο καὶ σοφός ἐστιν; ἔμοιγε δοκεῖ.

4.6.8"Peki Euthydemos, iyiyi de böyle mi araştırmak gerekir?" "Nasıl?" dedi. "Sence aynı şey herkese faydalı mıdır?" "Bence değil." "Peki birine faydalı olan şey sence bazen bir başkasına zararlı olmaz mı?" "Hem de nasıl," dedi. "İyinin faydalıdan başka bir şey olduğunu söyleyebilir misin?" "Hayır," dedi. "Demek ki faydalı olan, kime faydalıysa onun için iyidir?" "Bana öyle geliyor," dedi.

4.6.8

ἆρʼ οὖν, ὦ Εὐθύδημε, καὶ τἀγαθὸν οὕτω ζητητέον ἐστί; πῶς; ἔφη. δοκεῖ σοι τὸ αὐτὸ πᾶσιν ὠφέλιμον εἶναι; οὐκ ἔμοιγε. τί δέ; τὸ ἄλλῳ ὠφέλιμον οὐ δοκεῖ σοι ἐνίοτε ἄλλῳ βλαβερὸν εἶναι; καὶ μάλα, ἔφη. ἄλλο δʼ ἄν τι φαίης ἀγαθὸν εἶναι ἢ τὸ ὠφέλιμον; οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. τὸ ἄρα ὠφέλιμον ἀγαθόν ἐστιν ὅτῳ ἂν ὠφέλιμον ᾖ; δοκεῖ μοι, ἔφη.

4.6.9"Peki güzeli başka türlü tarif edebilir miyiz? Yoksa her şey için güzel olduğunu bildiğin bir beden, bir eşya ya da başka bir şeye güzel der misin?" "Zeus hakkı için hayır," dedi. "Peki her şeyi neye yararsa o iş için kullanmak güzel değil midir?" "Elbette," dedi. "Peki her şey, onu kullanmanın güzel olduğu işten başka bir şey için güzel olabilir mi?" "Başka hiçbir şey için," dedi. "Demek ki yararlı olan, neye yararsa onun için güzeldir?" "Bana öyle geliyor," dedi.

4.6.9

τὸ δὲ καλὸν ἔχοιμεν ἄν πως ἄλλως εἰπεῖν; ἤ, εἰ ἔστιν, ὀνομάζεις καλὸν ἢ σῶμα ἢ σκεῦος ἢ ἄλλʼ ὁτιοῦν, ὃ οἶσθα πρὸς πάντα καλὸν ὄν; μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη. ἆρʼ οὖν, πρὸς ὃ ἂν ἕκαστον χρήσιμον ᾖ, πρὸς τοῦτο ἑκάστῳ καλῶς ἔχει χρῆσθαι; πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. καλὸν δὲ πρὸς ἄλλο τί ἐστιν ἕκαστον ἢ πρὸς ὃ ἑκάστῳ καλῶς ἔχει χρῆσθαι; οὐδὲ πρὸς ἓν ἄλλο, ἔφη. τὸ χρήσιμον ἄρα καλόν ἐστι πρὸς ὃ ἂν ᾖ χρήσιμον; ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη.

4.6.10"Peki Euthydemos, cesareti güzel şeylerden sayar mısın?" "Hem de en güzellerinden," dedi. "Demek ki cesaretin en küçük şeyler için yararlı olduğunu düşünmüyorsun?" "Zeus hakkı için," dedi, "tersine, en büyük şeyler için." "Peki sence korkunç ve tehlikeli şeyler karşısında onları bilmemek yararlı mıdır?" "Hiç değildir," dedi. "Demek ki böyle şeylerden ne olduklarını bilmedikleri için korkmayanlar cesur değildir?" "Zeus hakkı için değildir," dedi, "yoksa delilerin ve korkakların birçoğu cesur olurdu." "Peki korkunç olmayan şeylerden korkanlar?" "Zeus hakkı için onlar daha da değildir," dedi. "Peki korkunç ve tehlikeli şeyler karşısında iyi olanları cesur, kötü olanları korkak mı sayıyorsun?"

4.6.10

ἀνδρείαν δέ, ὦ Εὐθύδημε, ἆρα τῶν καλῶν νομίζεις εἶναι; κάλλιστον μὲν οὖν ἔγωγʼ, ἔφη. χρήσιμον ἄρα οὐ πρὸς τὰ ἐλάχιστα νομίζεις τὴν ἀνδρείαν; νὴ Δίʼ, ἔφη, πρὸς τὰ μέγιστα μὲν οὖν. ἆρʼ οὖν δοκεῖ σοι πρὸς τὰ δεινά τε καὶ ἐπικίνδυνα χρήσιμον εἶναι τὸ ἀγνοεῖν αὐτά; ἥκιστά γʼ, ἔφη. οἱ ἄρα μὴ φοβούμενοι τὰ τοιαῦτα διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τί ἐστιν οὐκ ἀνδρεῖοί εἰσι; νὴ Δίʼ, ἔφη, πολλοὶ γὰρ ἂν οὕτω γε τῶν τε μαινομένων καὶ τῶν δειλῶν ἀνδρεῖοι εἶεν. τί δὲ οἱ καὶ τὰ μὴ δεινὰ δεδοικότες; ἔτι γε νὴ Δίʼ ἧττον, ἔφη. ἆρʼ οὖν τοὺς μὲν ἀγαθοὺς πρὸς τὰ δεινὰ καὶ ἐπικίνδυνα ὄντας ἀνδρείους ἡγῇ εἶναι, τοὺς δὲ κακοὺς δειλούς;

4.6.11"Elbette," dedi. "Böyle şeyler karşısında iyi olanların, onlarla güzel başa çıkabilenlerden başkaları olduğunu mu düşünüyorsun?" "Hayır, tam da bunlardır," dedi. "Kötü olanlar da onlarla kötü başa çıkanlardır, değil mi?" "Başka kim olabilir ki?" dedi. "Peki herkes gerektiğini düşündüğü gibi mi davranır?" "Başka nasıl davransın?" dedi. "Peki güzel başa çıkamayanlar nasıl davranmak gerektiğini bilir mi?" "Bilmez elbette," dedi. "Demek ki nasıl davranmak gerektiğini bilenler bunu yapabilirler de?" "Yalnız onlar," dedi. "Peki hiç yanılmamış olanlar böyle şeylerle kötü mü başa çıkar?" "Sanmam," dedi. "Demek ki kötü başa çıkanlar yanılmıştır?" "Öyle olması beklenir," dedi. "Demek ki korkunç ve tehlikeli şeylerle güzel başa çıkmayı bilenler cesur, bunda yanılanlar korkaktır?" "Bana öyle görünüyor," dedi.

4.6.11

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. ἀγαθοὺς δὲ πρὸς τὰ τοιαῦτα νομίζεις ἄλλους τινὰς ἢ τοὺς δυναμένους αὐτοῖς καλῶς χρῆσθαι; οὐκ ἀλλὰ τούτους, ἔφη. κακοὺς δὲ ἄρα τοὺς οἵους τούτοις κακῶς χρῆσθαι; τίνας γὰρ ἄλλους; ἔφη. ἆρʼ οὖν ἕκαστοι χρῶνται ὡς οἴονται δεῖν; πῶς γὰρ ἄλλως; ἔφη. ἆρʼ οὖν οἱ μὴ δυνάμενοι καλῶς χρῆσθαι ἴσασιν ὡς δεῖ χρῆσθαι; οὐ δήπου γε, ἔφη. οἱ ἄρα εἰδότες ὡς δεῖ χρῆσθαι, οὗτοι καὶ δύνανται; μόνοι γʼ, ἔφη. τί δέ; οἱ μὴ διημαρτηκότες ἆρα κακῶς χρῶνται τοῖς τοιούτοις; οὐκ οἴομαι, ἔφη. οἱ ἄρα κακῶς χρώμενοι διημαρτήκασιν; εἰκός γʼ, ἔφη. οἱ μὲν ἄρα ἐπιστάμενοι τοῖς δεινοῖς τε καὶ ἐπικινδύνοις καλῶς χρῆσθαι ἀνδρεῖοί εἰσιν, οἱ δὲ διαμαρτάνοντες τούτου δειλοί; ἔμοιγε δοκοῦσιν, ἔφη.

4.6.12Krallıkla tiranlığın ikisinin de birer yönetim olduğunu, ama birbirinden farklı olduklarını düşünürdü. İnsanların isteğiyle ve şehirlerin kanunlarına göre yapılan yönetime krallık, insanların isteği dışında, kanunlara göre değil de yöneten nasıl isterse öyle yapılan yönetime tiranlık derdi. Yönetim görevlerinin kanunları yerine getirenler arasından doldurulduğu yönetim biçimini aristokrasi, servet ölçüsüne göre doldurulduğunu plutokrasi, herkes arasından doldurulduğunu da demokrasi sayardı.

4.6.12

βασιλείαν δὲ καὶ τυραννίδα ἀρχὰς μὲν ἀμφοτέρας ἡγεῖτο εἶναι, διαφέρειν δὲ ἀλλήλων ἐνόμιζε. τὴν μὲν γὰρ ἑκόντων τε τῶν ἀνθρώπων καὶ κατὰ νόμους τῶν πόλεων ἀρχὴν βασιλείαν ἡγεῖτο, τὴν δὲ ἀκόντων τε καὶ μὴ κατὰ νόμους, ἀλλʼ ὅπως ὁ ἄρχων βούλοιτο, τυραννίδα. καὶ ὅπου μὲν ἐκ τῶν τὰ νόμιμα ἐπιτελούντων αἱ ἀρχαὶ καθίστανται, ταύτην μὲν τὴν πολιτείαν ἀριστοκρατίαν ἐνόμιζεν εἶναι, ὅπου δʼ ἐκ τιμημάτων, πλουτοκρατίαν, ὅπου δʼ ἐκ πάντων, δημοκρατίαν.

4.6.13Biri bir konuda ona karşı çıkıp da açık bir şey söyleyemez, ispat göstermeden kendi söylediği kişinin daha bilge, devlet işlerinde daha usta, daha cesur ya da buna benzer bir şey olduğunu ileri sürerse, Sokrates bütün tartışmayı temeldeki soruya şöyle geri götürürdü:

4.6.13

εἰ δέ τις αὐτῷ περί του ἀντιλέγοι μηδὲν ἔχων σαφὲς λέγειν, ἀλλʼ ἄνευ ἀποδείξεως ἤτοι σοφώτερον φάσκων εἶναι ὃν αὐτὸς λέγοι ἢ πολιτικώτερον ἢ ἀνδρειότερον ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν ἐπανῆγεν ἂν πάντα τὸν λόγον ὧδέ πως·

4.6.14"Senin övdüğün kişinin benim övdüğümden daha iyi bir vatandaş olduğunu mu söylüyorsun?" "Evet, onu söylüyorum." "O hâlde neden önce iyi bir vatandaşın işinin ne olduğunu incelemiyoruz?" "İnceleyelim." "Mali işlerin idaresinde şehri parasal bakımdan daha zengin kılan üstün gelmez mi?" "Elbette." "Savaşta da şehri düşmanlarından üstün kılan?" "Nasıl olmasın?" "Elçilikte de düşman yerine dost kazandıran mı?" "Öyle olması beklenir." "Halk karşısında konuşmada da iç kavgaları durdurup birlik ve dirlik sağlayan, değil mi?" "Bana öyle geliyor." Tartışma böyle geri götürüldüğünde karşı çıkanların kendilerine bile gerçek apaçık görünürdü.

4.6.14

φῂς σὺ ἀμείνω πολίτην εἶναι ὃν σὺ ἐπαινεῖς ἢ ὃν ἐγώ; φημὶ γὰρ οὖν. τί οὖν οὐκ ἐκεῖνο πρῶτον ἐπεσκεψάμεθα, τί ἐστιν ἔργον ἀγαθοῦ πολίτου; ποιῶμεν τοῦτο. οὐκοῦν ἐν μὲν χρημάτων διοικήσει κρατοίη ἂν ὁ χρήμασιν εὐπορωτέραν τὴν πόλιν ποιῶν; πάνυ μὲν οὖν. ἐν δέ γε πολέμῳ ὁ καθυπερτέραν τῶν ἀντιπάλων; πῶς γὰρ οὔ; ἐν δὲ πρεσβείᾳ ἆρʼ ὃς ἂν φίλους ἀντὶ πολεμίων παρασκευάζῃ; εἰκός γε. οὐκοῦν καὶ ἐν δημηγορίᾳ ὁ στάσεις τε παύων καὶ ὁμόνοιαν ἐμποιῶν; ἔμοιγε δοκεῖ. οὕτω δὲ τῶν λόγων ἐπαναγομένων καὶ τοῖς ἀντιλέγουσιν αὐτοῖς φανερὸν ἐγίγνετο τἀληθές.

4.6.15Kendisi bir konuyu sözle baştan sona incelerken de en çok kabul gören şeylerden yola çıkardı; sözün güvenliğinin bunda olduğunu düşünürdü. Bu yüzden, bildiğim insanlar arasında konuştuğunda dinleyenleri kendisiyle aynı fikre getiren açık ara en başta oydu. Homeros'un da Odysseus'a 'güvenli hatip' sıfatını bunun için verdiğini söylerdi: çünkü o, sözleri insanların doğru bulduğu şeyler üzerinden yürütmeyi bilirdi.

4.6.15

ὁπότε δὲ αὐτός τι τῷ λόγῳ διεξίοι, διὰ τῶν μάλιστα ὁμολογουμένων ἐπορεύετο, νομίζων ταύτην τὴν ἀσφάλειαν εἶναι λόγου. τοιγαροῦν πολὺ μάλιστα ὧν ἐγὼ οἶδα, ὅτε λέγοι, τοὺς ἀκούοντας ὁμολογοῦντας παρεῖχε. ἔφη δὲ καὶ Ὅμηρον τῷ Ὀδυσσεῖ ἀναθεῖναι τὸ ἀσφαλῆ ῥήτορα εἶναι, ὡς ἱκανὸν αὐτὸν ὄντα διὰ τῶν δοκούντων τοῖς ἀνθρώποις ἄγειν τοὺς λόγους.

4.7.17. Bölüm

Sokrates'in kendisiyle düşüp kalkanlara görüşünü açık yüreklilikle bildirdiği, bana kalırsa söylediklerimden anlaşılıyor. Onların kendilerine düşen işlerde kendi kendilerine yetebilmeleri için de nasıl özen gösterdiğini şimdi anlatacağım. Bildiğim insanlar arasında, yanındakilerden her birinin neyi bildiğini öğrenmeye en çok önem veren oydu. İyi ve soylu bir adamın bilmesi gereken şeylerden kendisinin bildiklerini herkesten daha büyük bir hevesle öğretirdi; kendisinin pek tecrübe sahibi olmadığı şeyler için de onları bilenlere götürürdü.

4.7.1

ὅτι μὲν οὖν ἁπλῶς τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἀπεφαίνετο Σωκράτης πρὸς τοὺς ὁμιλοῦντας αὐτῷ, δοκεῖ μοι δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων εἶναι· ὅτι δὲ καὶ αὐτάρκεις ἐν ταῖς προσηκούσαις πράξεσιν αὐτοὺς εἶναι ἐπεμελεῖτο, νῦν τοῦτο λέξω. πάντων μὲν γὰρ ὧν ἐγὼ οἶδα μάλιστα ἔμελεν αὐτῷ εἰδέναι ὅτου τις ἐπιστήμων εἴη τῶν συνόντων αὐτῷ· ὧν δὲ προσήκει ἀνδρὶ καλῷ κἀγαθῷ εἰδέναι, ὅ τι μὲν αὐτὸς εἰδείη, πάντων προθυμότατα ἐδίδασκεν· ὅτου δὲ αὐτὸς ἀπειρότερος εἴη, πρὸς τοὺς ἐπισταμένους ἦγεν αὐτούς.

4.7.2Doğru terbiye görmüş birinin her işte ne ölçüye kadar tecrübe sahibi olması gerektiğini de öğretirdi. Örneğin geometrinin, gerektiğinde bir toprağı ölçüyle doğru biçimde teslim alacak, teslim edecek, paylaştıracak ya da yapılan işi hesabını vererek gösterecek kadar öğrenilmesi gerektiğini söylerdi. Bunu öğrenmek de öyle kolaymış ki ölçme işine dikkat eden kişi toprağın ne kadar olduğunu bilmekle kalmaz, nasıl ölçüldüğünü de öğrenmiş olarak ayrılırmış.

4.7.2

ἐδίδασκε δὲ καὶ μέχρι ὅτου δέοι ἔμπειρον εἶναι ἑκάστου πράγματος τὸν ὀρθῶς πεπαιδευμένον. αὐτίκα γεωμετρίαν μέχρι μὲν τούτου ἔφη δεῖν μανθάνειν, ἕως ἱκανός τις γένοιτο, εἴ ποτε δεήσειε, γῆν μέτρῳ ὀρθῶς ἢ παραλαβεῖν ἢ παραδοῦναι ἢ διανεῖμαι ἢ ἔργον ἀποδείξασθαι· οὕτω δὲ τοῦτο ῥᾴδιον εἶναι μαθεῖν ὥστε τὸν προσέχοντα τὸν νοῦν τῇ μετρήσει ἅμα τήν τε γῆν ὁπόση ἐστὶν εἰδέναι καὶ ὡς μετρεῖται ἐπιστάμενον ἀπιέναι.

4.7.3Geometriyi anlaşılması güç şekillere kadar öğrenmeyi ise onaylamazdı. Bunların ne işe yaradığını göremediğini söylerdi; oysa onlardan habersiz değildi. Bunların bir insanın ömrünü tüketmeye ve onu daha birçok yararlı bilgiden alıkoymaya yeteceğini söylerdi.

4.7.3

τὸ δὲ μέχρι τῶν δυσσυνέτων διαγραμμάτων γεωμετρίαν μανθάνειν ἀπεδοκίμαζεν. ὅ τι μὲν γὰρ ὠφελοίη ταῦτα, οὐκ ἔφη ὁρᾶν· καίτοι οὐκ ἄπειρός γε αὐτῶν ἦν· ἔφη δὲ ταῦτα ἱκανὰ εἶναι ἀνθρώπου βίον κατατρίβειν καὶ ἄλλων πολλῶν τε καὶ ὠφελίμων μαθημάτων ἀποκωλύειν.

4.7.4Yıldızlar bilgisinde de tecrübe kazanılmasını isterdi; ama bunu da yolculukta, denizde ve nöbette gecenin saatini, ayın gününü ve yılın mevsimini bilecek ve geceleyin, ay içinde ya da yıl içinde yapılan öteki işler için de bu zamanları ayırt ederek belirtileri kullanabilecek kadar. Bunları da gece avcılarından, dümencilerden ve bunları bilmeyi dert edinen başka birçok kişiden öğrenmek kolaymış.

4.7.4

ἐκέλευε δὲ καὶ ἀστρολογίας ἐμπείρους γίγνεσθαι, καὶ ταύτης μέντοι μέχρι τοῦ νυκτός τε ὥραν καὶ μηνὸς καὶ ἐνιαυτοῦ δύνασθαι γιγνώσκειν ἕνεκα πορείας τε καὶ πλοῦ καὶ φυλακῆς, καὶ ὅσα ἄλλα ἢ νυκτὸς ἢ μηνὸς ἢ ἐνιαυτοῦ πράττεται, πρὸς ταῦτʼ ἔχειν τεκμηρίοις χρῆσθαι, τὰς ὥρας τῶν εἰρημένων διαγιγνώσκοντας· καὶ ταῦτα δὲ ῥᾴδια εἶναι μαθεῖν παρά τε νυκτοθηρῶν καὶ κυβερνητῶν καὶ ἄλλων πολλῶν οἷς ἐπιμελὲς ταῦτα εἰδέναι.

4.7.5Gök bilimini ise, aynı dönüşe katılmayan cisimleri, gezegenleri ve düzensiz yıldızları tanıyacak, onların yerden uzaklıklarını, dolanımlarını ve sebeplerini araştırarak kendini tüketecek kadar öğrenmekten şiddetle caydırırdı. Bunlarda da hiçbir fayda göremediğini söylerdi; oysa bunlardan da habersiz değildi. Bunların da bir insanın ömrünü tüketmeye ve onu birçok yararlı şeyden alıkoymaya yeteceğini söylerdi.

4.7.5

τὸ δὲ μέχρι τούτου ἀστρονομίαν μανθάνειν, μέχρι τοῦ καὶ τὰ μὴ ἐν τῇ αὐτῇ περιφορᾷ ὄντα, καὶ τοὺς πλάνητάς τε καὶ ἀσταθμήτους ἀστέρας γνῶναι, καὶ τὰς ἀποστάσεις αὐτῶν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ τὰς περιόδους καὶ τὰς αἰτίας αὐτῶν ζητοῦντας κατατρίβεσθαι, ἰσχυρῶς ἀπέτρεπεν. ὠφέλειαν μὲν γὰρ οὐδεμίαν οὐδʼ ἐν τούτοις ἔφη ὁρᾶν· καίτοι οὐδὲ τούτων γε ἀνήκοος ἦν· ἔφη δὲ καὶ ταῦτα ἱκανὰ εἶναι κατατρίβειν ἀνθρώπου βίον καὶ πολλῶν καὶ ὠφελίμων ἀποκωλύειν.

4.7.6Genel olarak, tanrının gökteki şeylerin her birini nasıl düzenlediği üzerine kafa yoran biri olmaktan caydırırdı. Çünkü ne bunların insanlar tarafından bulunabileceğini düşünürdü, ne de tanrıların açıklamak istemedikleri şeyleri araştıranın onları hoşnut edeceğini. Bu konuları dert edinenin, tanrıların düzeneklerini açıklamakla en çok övünen Anaksagoras'ın aklını yitirdiğinden hiç aşağı kalmayacak biçimde aklını yitirme tehlikesine düşeceğini söylerdi.

4.7.6

ὅλως δὲ τῶν οὐρανίων, ᾗ ἕκαστα ὁ θεὸς μηχανᾶται, φροντιστὴν γίγνεσθαι ἀπέτρεπεν· οὔτε γὰρ εὑρετὰ ἀνθρώποις αὐτὰ ἐνόμιζεν εἶναι οὔτε χαρίζεσθαι θεοῖς ἂν ἡγεῖτο τὸν ζητοῦντα ἃ ἐκεῖνοι σαφηνίσαι οὐκ ἐβουλήθησαν. κινδυνεῦσαι δʼ ἂν ἔφη καὶ παραφρονῆσαι τὸν ταῦτα μεριμνῶντα οὐδὲν ἧττον ἢ Ἀναξαγόρας παρεφρόνησεν ὁ μέγιστον φρονήσας ἐπὶ τῷ τὰς τῶν θεῶν μηχανὰς ἐξηγεῖσθαι.

4.7.7Çünkü o, ateşle güneşin aynı şey olduğunu söylerken insanların ateşe kolayca bakabildiklerini, ama güneşe doğrudan bakamadıklarını, güneşin ışığına maruz kalınca tenlerinin karardığını, ateşte ise kararmadığını bilmiyordu. Topraktan biten şeylerin hiçbirinin güneş ışığı olmadan güzelce büyüyemediğini, ateşle ısıtılınca ise hepsinin yok olduğunu da bilmiyordu. Güneşin kızgın bir taş olduğunu ileri sürerken de şunu bilmiyordu: taş ateşin içindeyken ne parlar ne de uzun süre dayanır; güneş ise her zaman her şeyin en parlağı olarak kalır.

4.7.7

ἐκεῖνος γὰρ λέγων μὲν τὸ αὐτὸ εἶναι πῦρ τε καὶ ἥλιον ἠγνόει ὅτι τὸ μὲν πῦρ οἱ ἄνθρωποι ῥᾳδίως καθορῶσιν, εἰς δὲ τὸν ἥλιον οὐ δύνανται ἀντιβλέπειν, καὶ ὑπὸ μὲν τοῦ ἡλίου καταλαμπόμενοι τὰ χρώματα μελάντερα ἔχουσιν, ὑπὸ δὲ τοῦ πυρὸς οὔ· ἠγνόει δὲ καὶ ὅτι τῶν ἐκ τῆς γῆς φυομένων ἄνευ μὲν ἡλίου αὐγῆς οὐδὲν δύναται καλῶς αὔξεσθαι, ὑπὸ δὲ τοῦ πυρὸς θερμαινόμενα πάντα ἀπόλλυται· φάσκων δὲ τὸν ἥλιον λίθον διάπυρον εἶναι καὶ τοῦτο ἠγνόει, ὅτι λίθος μὲν ἐν πυρὶ ὢν οὔτε λάμπει οὔτε πολὺν χρόνον ἀντέχει, ὁ δὲ ἥλιος πάντα τὸν χρόνον πάντων λαμπρότατος ὢν διαμένει.

4.7.8Hesap öğrenilmesini de isterdi. Bunda da ötekilerde olduğu gibi boş uğraştan sakınılmasını isterdi; yararlı olduğu ölçüde ise her şeyi yanındakilerle birlikte kendisi de inceler, birlikte baştan sona gözden geçirirdi.

4.7.8

ἐκέλευε δὲ καὶ λογισμοὺς μανθάνειν. καὶ τούτων δὲ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐκέλευε φυλάττεσθαι τὴν μάταιον πραγματείαν, μέχρι δὲ τοῦ ὠφελίμου πάντα καὶ αὐτὸς συνεσκόπει καὶ συνδιεξῄει τοῖς συνοῦσι.

4.7.9Yanındakileri sağlıklarına özen göstermeye de şiddetle teşvik ederdi: bunun için bilenlerden öğrenebilecekleri her şeyi öğrenmelerini, her birinin de bütün ömrü boyunca kendine dikkat edip hangi yiyeceğin, hangi içeceğin, nasıl bir egzersizin kendine yaradığını ve bunları nasıl kullanırsa en sağlıklı yaşayacağını gözetmesini isterdi. Kendine böyle dikkat eden biri için, sağlığına neyin yaradığını kendisinden daha iyi ayırt eden bir hekim bulmanın zor olduğunu söylerdi.

4.7.9

προέτρεπε δὲ σφόδρα καὶ ὑγιείας ἐπιμελεῖσθαι τοὺς συνόντας παρά τε τῶν εἰδότων μανθάνοντας ὅσα ἐνδέχοιτο, καὶ ἑαυτῷ ἕκαστον προσέχοντα διὰ παντὸς τοῦ βίου, τί βρῶμα ἢ τί πῶμα ἢ ποῖος πόνος συμφέροι αὐτῷ, καὶ πῶς τούτοις χρώμενος ὑγιεινότατʼ ἂν διάγοι· τοῦ γὰρ οὕτω προσέχοντος ἑαυτῷ ἔργον ἔφη εἶναι εὑρεῖν ἰατρὸν τὰ πρὸς ὑγίειαν συμφέροντα αὐτῷ μᾶλλον διαγιγνώσκοντα [αὑτοῦ].

4.7.10Biri insan bilgeliğinin sağlayabileceğinden fazla fayda görmek isterse ona kehanetle ilgilenmesini öğütlerdi. Çünkü tanrıların işler hakkında insanlara hangi yollarla işaret verdiğini bilen kişinin tanrıların öğüdünden hiçbir zaman yoksun kalmayacağını söylerdi.

4.7.10

εἰ δέ τις μᾶλλον ἢ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην σοφίαν ὠφελεῖσθαι βούλοιτο, συνεβούλευε μαντικῆς ἐπιμελεῖσθαι. τὸν γὰρ εἰδότα διʼ ὧν οἱ θεοὶ τοῖς ἀνθρώποις περὶ τῶν πραγμάτων σημαίνουσιν οὐδέποτʼ ἔρημον ἔφη γίγνεσθαι συμβουλῆς θεῶν.

4.8.18. Bölüm

Sokrates daimonionunun ona neyi yapması ve neyi yapmaması gerektiğini önceden işaret ettiğini söylediği hâlde yargıçlar tarafından ölüme mahkûm edildi diye, biri onun daimonion konusunda yalan söylediğinin ortaya çıktığını düşünüyorsa, önce şunu düşünsün: Sokrates o zaman öyle ilerlemiş bir yaştaydı ki o sırada olmasa bile çok geçmeden hayatı sona erecekti. Sonra şunu düşünsün: hayatın en çekilmez olan ve herkesin zihin gücünün azaldığı kısmından kurtuldu; onun yerine psykhēsinin gücünü göstererek ün kazandı, çünkü davasında bütün insanlardan daha doğru, daha özgürce ve daha adil konuştu, ölüm cezasına da herkesten daha sakin ve daha mertçe katlandı.

4.8.1

εἰ δέ τις, ὅτι φάσκοντος αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον ἑαυτῷ προσημαίνειν ἅ τε δέοι καὶ ἃ μὴ δέοι ποιεῖν ὑπὸ τῶν δικαστῶν κατεγνώσθη θάνατος, οἴεται αὐτὸν ἐλέγχεσθαι περὶ τοῦ δαιμονίου ψευδόμενον, ἐννοησάτω πρῶτον μὲν ὅτι οὕτως ἤδη τότε πόρρω τῆς ἡλικίας ἦν, ὥστʼ, εἰ καὶ μὴ τότε, οὐκ ἂν πολλῷ ὕστερον τελευτῆσαι τὸν βίον· εἶτα ὅτι τὸ μὲν ἀχθεινότατόν τε τοῦ βίου καὶ ἐν ᾧ πάντες τὴν διάνοιαν μειοῦνται ἀπέλιπεν, ἀντὶ δὲ τούτου τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην ἐπιδειξάμενος εὔκλειαν προσεκτήσατο, τήν τε δίκην πάντων ἀνθρώπων ἀληθέστατα καὶ ἐλευθεριώτατα καὶ δικαιότατα εἰπὼν καὶ τὴν κατάγνωσιν τοῦ θανάτου πραότατα καὶ ἀνδρωδέστατα ἐνέγκας.

4.8.2Gerçekten de hatırası yaşayan insanlardan hiçbirinin ölüme ondan daha güzel katlanmadığı kabul edilir. Yargılanmasından sonra otuz gün yaşamak zorunda kaldı; çünkü Delos şenlikleri o aya denk geliyordu ve kanun, kutsal elçilik gemisi Delos'tan dönmedikçe kimsenin kamu eliyle öldürülmesine izin vermiyordu. Bu süre boyunca bütün yakınları onun önceki zamandan hiç farklı yaşamadığını açıkça gördüler; oysa daha önce de herkesten çok gönül ferahlığıyla ve kolay geçimli yaşamasıyla hayranlık uyandırırdı.

4.8.2

ὁμολογεῖται γὰρ οὐδένα πω τῶν μνημονευομένων ἀνθρώπων κάλλιον θάνατον ἐνεγκεῖν. ἀνάγκη μὲν γὰρ ἐγένετο αὐτῷ μετὰ τὴν κρίσιν τριάκοντα ἡμέρας βιῶναι διὰ τὸ Δήλια μὲν ἐκείνου τοῦ μηνὸς εἶναι, τὸν δὲ νόμον μηδένα ἐᾶν δημοσίᾳ ἀποθνῄσκειν ἕως ἂν ἡ θεωρία ἐκ Δήλου ἐπανέλθῃ, καὶ τὸν χρόνον τοῦτον ἅπασι τοῖς συνήθεσι φανερὸς ἐγένετο οὐδὲν ἀλλοιότερον διαβιοὺς ἢ τὸν ἔμπροσθεν χρόνον· καίτοι τὸν ἔμπροσθέν γε πάντων ἀνθρώπων μάλιστα ἐθαυμάζετο ἐπὶ τῷ εὐθύμως τε καὶ εὐκόλως ζῆν.

4.8.3İnsan bundan daha güzel nasıl ölebilir? Ya da en güzel ölünen ölümden daha güzel ölüm hangisi olabilir? En güzel ölümden daha mesut bir ölüm hangisi olabilir? Ya da en mesut ölümden tanrıların daha çok sevdiği bir ölüm?

4.8.3

καὶ πῶς ἄν τις κάλλιον ἢ οὕτως ἀποθάνοι; ἢ ποῖος ἂν εἴη θάνατος καλλίων ἢ ὃν κάλλιστά τις ἀποθάνοι; ποῖος δʼ ἂν γένοιτο θάνατος εὐδαιμονέστερος τοῦ καλλίστου; ἢ ποῖος θεοφιλέστερος τοῦ εὐδαιμονεστάτου;

4.8.4Hipponikos oğlu Hermogenes'ten onun hakkında duyduklarımı da anlatacağım. Hermogenes'in söylediğine göre Meletos ona karşı davayı açmışken, Sokrates'in dava dışında her şeyden söz ettiğini duyunca ona nasıl savunma yapacağını düşünmesi gerektiğini söylemiş. O da önce, "Sence ben bütün hayatım boyunca buna hazırlanmadım mı?" demiş. Hermogenes nasıl diye sorunca da, hayatı boyunca adil olanla adaletsiz olanı incelemekten, adil olanı yapıp adaletsiz olandan uzak durmaktan başka hiçbir şey yapmadığını söylemiş; savunmaya en güzel hazırlığın da bu olduğunu düşündüğünü eklemiş.

4.8.4

λέξω δὲ καὶ ἃ Ἑρμογένους τοῦ Ἱππονίκου ἤκουσα περὶ αὐτοῦ. ἔφη γάρ, ἤδη Μελήτου γεγραμμένου αὐτὸν τὴν γραφήν, αὐτὸς ἀκούων αὐτοῦ πάντα μᾶλλον ἢ περὶ τῆς δίκης διαλεγομένου λέγειν αὐτῷ ὡς χρὴ σκοπεῖν ὅ τι ἀπολογήσεται. τὸν δὲ τὸ μὲν πρῶτον εἰπεῖν· οὐ γὰρ δοκῶ σοι τοῦτο μελετῶν διαβεβιωκέναι; ἐπεὶ δὲ αὐτὸν ἤρετο ὅπως, εἰπεῖν αὐτὸν ὅτι οὐδὲν ἄλλο ποιῶν διαγεγένηται ἢ διασκοπῶν μὲν τά τε δίκαια καὶ τὰ ἄδικα, πράττων δὲ τὰ δίκαια καὶ τῶν ἀδίκων ἀπεχόμενος, ἥνπερ νομίζοι καλλίστην μελέτην ἀπολογίας εἶναι.

4.8.5Hermogenes yine, "Sokrates," demiş, "Atina'daki yargıçların söze kapılıp hiçbir haksızlık etmemiş birçok kişiyi öldürdüklerini, haksızlık etmiş birçok kişiyi de beraat ettirdiklerini görmüyor musun?" O da, "Zeus hakkı için Hermogenes," demiş, "yargıçlar önünde yapacağım savunmayı düşünmeye giriştiğimde daimonion karşı çıktı."

4.8.5

αὐτὸς δὲ πάλιν εἰπεῖν· οὐχ ὁρᾷς, ὦ Σώκρατες, ὅτι οἱ Ἀθήνησι δικασταὶ πολλοὺς μὲν ἤδη μηδὲν ἀδικοῦντας λόγῳ παραχθέντες ἀπέκτειναν, πολλοὺς δὲ ἀδικοῦντας ἀπέλυσαν; ἀλλὰ νὴ τὸν Δία, φάναι αὐτόν, ὦ Ἑρμόγενες, ἤδη μου ἐπιχειροῦντος φροντίσαι τῆς πρὸς τοὺς δικαστὰς ἀπολογίας ἠναντιώθη τὸ δαιμόνιον.

4.8.6Hermogenes, "Şaşılacak şeyler söylüyorsun," demiş. O da, "Tanrı benim hayatımı artık sona erdirmemi daha iyi buluyorsa buna şaşıyor musun?" demiş. "Bugüne kadar hiçbir insanın benden daha iyi ve daha hoş yaşadığını kabul etmeyeceğimi bilmiyor musun? Çünkü bence en iyi yaşayanlar, olabildiğince iyi olmaya en çok özen gösterenlerdir; en hoş yaşayanlar da daha iyi olduklarını en çok hissedenlerdir.

4.8.6

καὶ αὐτὸς εἰπεῖν· θαυμαστὰ λέγεις. τὸν δέ, θαυμάζεις, φάναι, εἰ τῷ θεῷ δοκεῖ βέλτιον εἶναι ἐμὲ τελευτᾶν τὸν βίον ἤδη; οὐκ οἶσθʼ ὅτι μέχρι μὲν τοῦδε τοῦ χρόνου ἐγὼ οὐδενὶ ἀνθρώπων ὑφείμην ἂν οὔτε βέλτιον οὔθʼ ἥδιον ἐμαυτοῦ βεβιωκέναι; ἄριστα μὲν γὰρ οἶμαι ζῆν τοὺς ἄριστα ἐπιμελομένους τοῦ ὡς βελτίστους γίγνεσθαι, ἥδιστα δὲ τοὺς μάλιστα αἰσθανομένους ὅτι βελτίους γίγνονται.

4.8.7Bugüne kadar başıma geldiğini hissettiğim şey de buydu. Başka insanlarla karşılaşıp kendimi onlarla karşılaştırarak kendim hakkında hep bu kanaatte oldum. Yalnız ben değil, dostlarım da benim hakkımda hep bu kanaatteler; hem de beni sevdikleri için değil, çünkü başkalarını sevenler de kendi dostları hakkında böyle düşünürdü; benimle birlikte olarak kendilerinin de en iyi insanlar olacaklarını düşündükleri için.

4.8.7

ἃ ἐγὼ μέχρι τοῦδε τοῦ χρόνου ᾐσθανόμην ἐμαυτῷ συμβαίνοντα, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐντυγχάνων καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους παραθεωρῶν ἐμαυτὸν οὕτω διατετέλεκα περὶ ἐμαυτοῦ γιγνώσκων· καὶ οὐ μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐμοὶ φίλοι οὕτως ἔχοντες περὶ ἐμοῦ διατελοῦσιν, οὐ διὰ τὸ φιλεῖν ἐμέ, καὶ γὰρ οἱ τοὺς ἄλλους φιλοῦντες οὕτως ἂν εἶχον πρὸς τοὺς ἑαυτῶν φίλους, ἀλλὰ διόπερ καὶ αὐτοὶ ἂν οἴονται ἐμοὶ συνόντες βέλτιστοι γίγνεσθαι.

4.8.8Daha uzun yaşarsam belki yaşlılığın gereklerini ödemem, daha az görüp daha az işitmem, daha kötü düşünmem, daha zor öğrenir ve daha unutkan olmam, eskiden daha iyi olduğum şeylerde daha kötü hâle gelmem gerekecek. Bunları hissetmezsem hayat yaşanmaya değmez; hissedersem de daha kötü ve daha tatsız yaşamam nasıl kaçınılmaz olmasın?

4.8.8

εἰ δὲ βιώσομαι πλείω χρόνον, ἴσως ἀναγκαῖον ἔσται τὰ τοῦ γήρως ἐπιτελεῖσθαι καὶ ὁρᾶν τε καὶ ἀκούειν ἧττον καὶ διανοεῖσθαι χεῖρον καὶ δυσμαθέστερον ἀποβαίνειν καὶ ἐπιλησμονέστερον, καὶ ὧν πρότερον βελτίων ἦν, τούτων χείρω γίγνεσθαι· ἀλλὰ μὴν ταῦτά γε μὴ αἰσθανομένῳ μὲν ἀβίωτος ἂν εἴη ὁ βίος, αἰσθανόμενον δὲ πῶς οὐκ ἀνάγκη χεῖρόν τε καὶ ἀηδέστερον ζῆν;

4.8.9Adaletsiz biçimde ölürsem bu, beni adaletsiz biçimde öldürenler için utanç verici olur; çünkü haksızlık etmek utanç vericiyse, herhangi bir şeyi adaletsizce yapmak nasıl utanç verici olmasın? Başkalarının benim hakkımda adil olanı ne bilememesi ne de yapamaması benim için neden utanç verici olsun?

4.8.9

ἀλλὰ μὴν εἴ γε ἀδίκως ἀποθανοῦμαι, τοῖς μὲν ἀδίκως ἐμὲ ἀποκτείνασιν αἰσχρὸν ἂν εἴη τοῦτο· εἰ γὰρ τὸ ἀδικεῖν αἰσχρόν ἐστι, πῶς οὐκ αἰσχρὸν καὶ τὸ ἀδίκως ὁτιοῦν ποιεῖν; ἐμοὶ δὲ τί αἰσχρὸν τὸ ἑτέρους μὴ δύνασθαι περὶ ἐμοῦ τὰ δίκαια μήτε γνῶναι μήτε ποιῆσαι;

4.8.10Görüyorum ki geçmiş insanların sonrakiler arasında bıraktığı ün, haksızlık edenler için de haksızlığa uğrayanlar için de bir değildir. Biliyorum ki ben de şimdi ölsem, insanlardan beni öldürenlerin göreceğinden farklı bir ilgi göreceğim. Çünkü biliyorum, hep benim için şuna tanıklık edilecek: ben hiçbir zaman hiçbir insana haksızlık etmedim, kimseyi daha kötü yapmadım, benimle birlikte olanları ise hep daha iyi yapmaya çalıştım." İşte hem Hermogenes'le hem de başkalarıyla böyle konuştu.

4.8.10

ὁρῶ δʼ ἔγωγε καὶ τὴν δόξαν τῶν προγεγονότων ἀνθρώπων ἐν τοῖς ἐπιγιγνομένοις οὐχ ὁμοίαν καταλειπομένην τῶν τε ἀδικησάντων καὶ τῶν ἀδικηθέντων. οἶδα δʼ ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπιμελείας τεύξομαι ὑπʼ ἀνθρώπων, καὶ ἐὰν νῦν ἀποθάνω, οὐχ ὁμοίως τοῖς ἐμὲ ἀποκτείνασιν· οἶδα γὰρ ἀεὶ μαρτυρήσεσθαί μοι ὅτι ἐγὼ ἠδίκησα μὲν οὐδένα πώποτε ἀνθρώπων οὐδὲ χείρω ἐποίησα, βελτίους δὲ ποιεῖν ἐπειρώμην ἀεὶ τοὺς ἐμοὶ συνόντας. τοιαῦτα μὲν πρὸς Ἑρμογένην τε διελέχθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους.

4.8.11Sokrates'i, nasıl biri olduğunu bilenlerden aretēye heves eden herkes, aretēye özen göstermekte en faydalı insan olduğu için, bugün bile onu her şeyden çok özlemeye devam ediyor. Bana göre o, anlattığım gibi biriydi: öyle dindardı ki tanrıların görüşünü almadan hiçbir şey yapmazdı; öyle adildi ki kimseye en ufak bir zarar vermez, kendisiyle düşüp kalkanlara en büyük faydaları sağlardı; öyle kendine hâkimdi ki daha hoş olanı hiçbir zaman daha iyi olana tercih etmezdi; öyle phronēsis sahibiydi ki daha iyiyi daha kötüden ayırırken yanılmaz, bunun için başkasına da ihtiyaç duymaz, bunları bilmekte kendi kendine yeterdi; bu tür şeyleri sözle anlatmaya ve tarif etmeye de yetkindi; başkalarını sınamaya, hata yapanı çürütmeye ve onları aretēye, iyilik ve soyluluğa yöneltmeye de yetkindi. Bana öyle biri gibi geliyordu ki ancak en iyi ve en mesut insan böyle olabilir. Bunları beğenmeyen varsa, başkalarının karakterini bunlarla karşılaştırarak öyle hüküm versin.

4.8.11

τῶν δὲ Σωκράτην γιγνωσκόντων, οἷος ἦν, οἱ ἀρετῆς ἐφιέμενοι πάντες ἔτι καὶ νῦν διατελοῦσι πάντων μάλιστα ποθοῦντες ἐκεῖνον, ὡς ὠφελιμώτατον ὄντα πρὸς ἀρετῆς ἐπιμέλειαν. ἐμοὶ μὲν δή, τοιοῦτος ὢν οἷον ἐγὼ διήγημαι, εὐσεβὴς μὲν οὕτως ὥστε μηδὲν ἄνευ τῆς τῶν θεῶν γνώμης ποιεῖν, δίκαιος δὲ ὥστε βλάπτειν μὲν μηδὲ μικρὸν μηδένα, ὠφελεῖν δὲ τὰ μέγιστα τοὺς χρωμένους αὐτῷ, ἐγκρατὴς δὲ ὥστε μηδέποτε προαιρεῖσθαι τὸ ἥδιον ἀντὶ τοῦ βελτίονος, φρόνιμος δὲ ὥστε μὴ διαμαρτάνειν κρίνων τὰ βελτίω καὶ τὰ χείρω μηδὲ ἄλλου προσδεῖσθαι, ἀλλʼ αὐτάρκης εἶναι πρὸς τὴν τούτων γνῶσιν, ἱκανὸς δὲ καὶ λόγῳ εἰπεῖν τε καὶ διορίσασθαι τὰ τοιαῦτα, ἱκανὸς δὲ καὶ ἄλλως δοκιμάσαι τε καὶ ἁμαρτάνοντα ἐλέγξαι καὶ προτρέψασθαι ἐπʼ ἀρετὴν καὶ καλοκαγαθίαν, ἐδόκει τοιοῦτος εἶναι οἷος ἂν εἴη ἄριστός τε ἀνὴρ καὶ εὐδαιμονέστατος. εἰ δέ τῳ μὴ ἀρέσκει ταῦτα, παραβάλλων τὸ ἄλλων ἦθος πρὸς ταῦτα οὕτω κρινέτω.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…