İçeriğe geç
Origenes

Origenes

Luka Üzerine Vaazlar

Homiliae in Lucam

1Otuz dokuz vaaz bütünüyle yalnız Hieronymus'un Latince çevirisinde durur; Yunancası zincir şerhlerde ve başka tanıklarda parça parça korunmuştur. Bu çeviri yalnız Yunanca parçaları verir, Latince metni çevirmez. Bu yüzden akış yer yer kesiktir. Kaynakta sütunlar birbirine karıştığı ve ayet alıntıları çoğu yerde düştüğü için dipnotlardaki Yunanca da kesik ve bozuktur; Türkçede düşen ayetler Luka metninden tamamlanmıştır.

1. Vaaz

Bir insanın Tanrı'nın öğretisini ve sözlerini yazıya geçirmeye kalkışması pek büyük bir girişimdi; bu yüzden Luka önsözde haklı olarak kendini savunur. Eskiden halk arasında pek çok kişi peygamberlik iddiasında bulunurdu; ama bunların kimi sahte peygamberdi, kimi gerçekten peygamberdi. Halkta ruhları ayırt etme lütfu vardı ve gerçek peygamber, adı peygambere çıkmış olandan bununla ayrılırdı. Bunun gibi şimdi de, Yeni Ahit'te “birçokları” İncil yazmak istedi; ama “sınanmış sarraflar”

1

Ἐπειδὴ ὑπέρογκον ἦν τὸ ἐπιχείρημα ἄνθρωπον ὄντα θεοῦ διδακαλίαν καὶ ῥήματα συγγράφειν, εἰκότως ἀπολογεῖται ἐν τῷ προοιμίῳ. Ὢσπερ δὲ ἐν τῷ πάλαι λαῷ πολλοὶ προφητείαν ἐπηγγέλλοντο, ἀλλὰ τούτων τινὲς μέν ἦσαν φεδοπροφῆται, τινὲς δὲ ἀληθῶς προφῆται, καὶ ἦν χάρισμα τῷ λαῷ διάκρισις πνευμάτων, ἀφ' οὖ ἐκρίνετο ὅ τε ἀληθὴς προφήτης καὶ ὁ ψευδώνυμος· οὕτω καὶ νῦν ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ τὰ εὐαγγέλια >πολλοἰ< ἠθέλησαν γράψαι, ἀλλ᾿ >οἱ δόκιμοι τραπεζῖται<

sv.9.p.4hepsini kabul etmediler, içlerinden bazılarını seçtiler.

“Girişti” sözü belki de aceleyle ve lütuf olmaksızın İncil yazmaya kalkışanlara üstü kapalı bir suçlama taşır. Çünkü Matta “girişmedi”, Kutsal Ruh'tan yazdı; Markos da Yuhanna da öyle, Luka da aynı şekilde.

sv.9.p.4

οὐ πάντα ἐνέκριναν, ἀλλα τινα αὐτῶν ἐξελέξαντο. Τάχα δὲ καὶ τὸ >ἐπεχείρησαν < λεληθυῖαν ἔχει κατηγορίαν τῶν προπετῶς καὶ χωρὶς χαρίσματος ἐλθόντων ἐπὶ τὴν ἀναγραφὴν τῶν εὐαγγελίων. Ματθαῖος γὰρ οὐκ >ἐπεχείρησεν< ἀλλ᾿ ἔγραφεν ἀπὸ ἁγίου πνεύματος, ὁμοίως καὶ Μᾶρκος καὶ Ἰωάννης, παραπλησίως δὲ καὶ Λουκᾶς.

sv.9.p.5Oysa Mısırlılara Göre diye anılan İncil'i ve On İkiler İncili adını taşıyanı yazanlar “girişmiş”lerdir. Basileides bile Basileides'e Göre bir İncil yazmaya cüret etti. Demek ki “birçokları girişti”. Nitekim Tomas'a Göre İncil, Matthias'a Göre İncil ve daha pek çoğu elden ele dolaşır. Bunlar girişenlerin eseridir; Tanrı'nın Kilisesi ise yalnız dördünü üstün tutar. Burada anılmaya değer bir rivayet var: Yuhanna, Neron zamanında henüz hayattayken yazılmış İncilleri bir araya toplamış,

sv.9.p.5

Τὸ μέντοι ἐπιγεγραμμένον κατὰ Αἰγυπτίους εὐαγγέλιον καὶ τὸ ἐπιγεγραμμένον τῶν Δώδεκα εὐαγγέλιον οἱ συγγράψαντες >ἐπεχείρησαν<. Ἤδη δὲ ἐτόλμησε καὶ Βασιλείδης γράψαι κατὰ Βασιλείδην εὐαγγέλιον. >Πολλοὶ μὲν οὖν ἐπεχείγησαν<. φέρεται γὰρ καὶ τὸ κατὰ Θωμῶν εὐαγγέλιον καὶ τὸ κατὰ Ματθίαν καὶ ἄλλα πλείονα. Ταῦτά ἐστι τῶν ἐπιχειρησάντων· τὰ δὲ τέσσαρα μόνα προκρίνει ἡ τοῦ θεοῦ ἐκκλησία. Λόγος ἐστὶ παραγραπτέος Ἰωάννην ἔτι περιόντα βίῳ ἐπὶ Νέρωνος τὰ συγγεγραμμένα εὐαγγέλια συναγαγεῖν·

sv.9.p.6şeytanın tuzağının hiç bulaşmadığı metinleri kabul edip benimsemiş, hakikate bağlı olmadığını gördüklerini ise ayıklayıp geçersiz saymış.

Luka, “aramızda kesinleşmiş olaylar hakkında” derken kendi hâlini gösterir: hiç kuşku duymadan, tahmin yürütmeden, iyi bildiği için her şeyi açık yüreklilikle pekiştirmiştir. Çünkü kesin kanaate ermişti, bir şeyin öyle olup olmadığı konusunda hiçbir tereddüdü yoktu. Bu, sağlam iman eden, dua edip dileğine eren ve “Beni sözlerinde pekiştir” diyenlerin hâlidir. Nitekim Elçi de sağlam olanlar için “imanda köklenmiş ve temellenmiş olasınız diye” der. Luka yalnızca “inanılan olaylar” demedi, “kesinleşmiş olaylar” dedi; böylece söylenenlerin sarsılmaz olduğuna tanıklık etti.

Hiçbir şey nous ve logos kadar kesin kanaat vermez.

sv.9.p.6

καὶ τὰ μὲν ἐγκρῖναι καὶ ἀποδέξασθαι, ὧν οὐδὲν ἡ τοῦ διαβόλου ἐπιβουλὴ καθήψατο, τὰ δὲ ἀπολέξασθαι καὶ καταργῆσαι, ὅσα μὴ τῆς ἀληθείας ἐχόμενα συνέγνω. | Ὅ γε μὴν Λουκᾶς εἴπών· >περὶ τῶν πεπληροφορημένων ἐν ἡμῖν πραγμάτων< τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνει, ὅτι οὐδὲν ἀμφιβάλλων οὐδὲ εἰκάζων, ἀλλὰ πάντα μετὰ παῤῥησίας ἐβεβαίωσεν ὡς εὖ εἰδώς. Πεπληροφόρητο γὰρ καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζεν, πότερον οὕτως ἔχει ἢ οὔ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πιστεύοντας καὶ εὐχομένους καὶ ἐπιτυχόντας καὶ εἰπόντας· >βεβαίωσόν με ἐν τοῖς λόγοις σου<. Καὶ γὰρ ὁ ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· >ἵνα ᾖτε ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῇ πίστει.< Οὐ γὰρ ἁπλῶς <πεπιστευμένων> εἶπεν, ἀλλὰ >πεπληροφορημένων<, τὸ ἀπαράβατον τοῖς λεγομενοις μαρτυρῶν. | Οὐδὲν γὰρ οὕτως πληροφορεῖ ὡς νοῦς καὶ λόγος·

sv.9.p.7Görme bunu sağlayamaz, çünkü olaylar görünür işaretlere ve harikalara göre değerlendirilmez; neyin doğru, neyin yanlış olduğu logos'la ayırt edilir.

“Olaylar” diyor, çünkü İsa bedenle gelişini, sapkınların çocuklarının sandığı gibi bir hayal olarak sahnelemedi; kendisi hakikat olduğu için işleri de hakikatle yerine getirdi.

“Görgü tanıkları ve Logos'un hizmetkârları”, diyor. Çıkış'ta, “halk Rabbin sesini görüyordu” diye yazılıdır. Oysa ses görülmez, duyulur; bu söz, Tanrı'nın sesinin onu görebilenlerce görüldüğünü şaşırtıcı bir biçimde göstermek için söylenmiştir. İncil'de ise görülen ses değil, sesten üstün olan

sv.9.p.7

ὄφις γαρ οὐ πΔηροφορει, επει οὐκ ἀπὸ σημείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα, ἀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τὰ ἀληλθῆ καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. | >Πραγμάτων< δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας ἐδραματούργησεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν, ἀλλὰ τυγχάνων ἀλήθεια πρὸς ἀλήθειαν τὰ πράγματα. | >Οἱ αὐτόπται<, φησι, > καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου < . Ἐν μέν τῇ Ἐξόδῳ γέγραπται, ὅτι > ὁ λαὸς ἑώρα τὴν φωνὴν τοῦ κυρίου <. Καίτοι γε φωνὴ οὐ βλέΠεται, ἀλλ' ἀκούεται, ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι ἡ τοῦ θεοῦ φωνὴ βλέπεται, οἶς βλέπεται. Ἐν δὲ τῷ εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλ᾿ ὁ κρείττων

sv.9.p.8Logos'tur. Bu yüzden şöyle der: “Başından beri görgü tanığı ve Logos'un hizmetkârı olanların bize aktardığı gibi.” Demek ki havariler “Logos'un görgü tanıkları” idiler, çünkü yalnız İsa'yı bedence görmekle kalmamış, Tanrı'nın Logos'unu da görmüşlerdi. İsa'yı bedence görmek Logos'un görgü tanığı olmak demek olsaydı, onu mahkûm eden Pilatus da, hain Yahuda da, “Çarmıha ger, çarmıha ger onu!” diyenlerin hepsi de Logos'un görgü tanığı olurdu. Böyle bir şey söylemek bizden uzak olsun; onlar Logos'un görgü tanığı değildi. Demek ki Logos'u görmek, Kurtarıcı'nın “Beni görmüş olan, beni gönderen Baba'yı görmüştür” dediği yerdeki anlamıyla anlaşılmalıdır.

Luka burada üstü kapalı olarak bize güzel bir ders de veriyor:

sv.9.p.8

τῆς φωνῆς λόγος. Διὰ τοῦτο· Καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἁπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου< Οὐκοῦν οἱ ἀπόστολοι >αὐτόπται τοῦ λόγου< ἦσαν οὐ μόνον ἑωρακότες τὸν Ἰησοῦν κατὰ σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὸν θεοῦ λόγον. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Ἰησοῦν κατὰ σῶμα >αὐτόπτην τοῦ λόγου< γίνεσθαι ἦν, καὶ Πιλᾶτος >αὐτόπτης< ἦν >τοῦ λόγου< καταδικάξων αὐτὸν καὶ Ἰούδας ὁ προδότης καὶ πάντες οἱ λέγοντες· >σταύρου, σταύρου αὐτόν<. Ἀλλ' ἀπείη λέγειν, ὄτι ἐκεῖνοι ἦσαν >αὐτόπται τοῦ λόγου< Τὸ οὖν ἰδεῖν τὸν λόγον ἐκεῖ ἐννοεῖται, ὅπου ἔλεγεν ὁ σωτήρ· >Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ ἑώρακε τὸν πατέρα τὸν πέμψαντά με<. Καὶ λεληθότως δέ τι καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα,

sv.9.p.9Bazı bilgilerin gayesi temaşadır, bazılarının gayesi eylem. “Görgü tanıkları” sözüyle onların temaşa yanını, “hizmetkârlar” sözüyle eylem yanını göstermek için “görgü tanıkları ve hizmetkârlar” demiştir.

Bu iki sözü sağlamlığı ve aralıksızlığı anlatmak için de söylemiştir. “Görgü tanıkları” sözü, beden almış Logos'un tanrılığının temaşasını anlatır; Mesih'i imanla “görmüş olan”, onu ve onun aracılığıyla “Baba'yı” görmüştür. “Hizmetkârlar” sözü ise eylemi anlatır, çünkü eylem

sv.9.p.9

ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεωρία ἐστίν, τινῶν δέ θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ πρᾶξις. Ἵνα μὲν οὖν διὰ τοῦ αὐτόπται> δηλώσῃ τὸ θεωρητικόν, διὰ δέ τοῦ >ὑπηρέται< τὸ πρακτικὸν αὐτῶν παραστήσῃ, > αὐτόπται καὶ ὑπηρέται> εἶπεν |διὰ τὸ βέβαιον καὶ ἀδιάστατον. διὰ γὰρ τοῦ αὐτόπται> τὸ θεωρητικὸν τῆς τοῦ σαρκωθέντος λόγου θεότητος, ἥν ἑώρακεν > ὁ ἑωρακὸς> τὸν Χριστὸν τῇ πίστει καὶ δι’ αὐτοῦ >τὸν πατέρα<, διὰ δέ τοῦ ὑπηρέται> τὸ πρακτικόν· πρᾶξις γὰρ

sv.9.p.10temaşaya çıkan yoldur.

“Logos'un hizmetkârı olanlar” sözünü başka türlü de anlayabilirsin: ya Kurtarıcı'nın aktardığı öğretinin hizmetkârları ya da Tanrı'nın Logos'unun kendisinin; öğrenciler yanında bulunarak ona hizmet etmişlerdi.

“Her şeyi en baştan izlemiş biri olarak bana da uygun göründü” sözü sanki şunu demektir: Her şeyi titizlikle izlemişken böylesine büyük olayları suskunlukla geçiştirseydim belki tehlikeye düşerdim. Yazıyorum, diyor, ama kulaktan duyduğum kadarını değil, her şeyi en baştan titizlikle izlemiş biri olarak. Kutlu Luka'yı Elçi de “İncil'de övgüsü yayılan” diyerek över.

“Bana da en baştan izlemiş biri olarak uygun göründü”: “En baştan izlediğini”, hem de anlatılanların yalnız bir kısmını değil, görgü tanıklarının ve hizmetkârların “hepsini” izlediğini söyleyerek güvence verir; öyle ki oradan oraya savrulup doğru yoldan dönmeyesin. Sana öğretilenlerden başka şeyler bu yazıdan işitilmeyecek; bilgisini edindiğin konularda “sağlamlığı” daha eksiksiz kavrayasın diye yazıyor.

sv.9.p.10

θεωρίας ἀνάβασις. Δύνασαι δὲ καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν τό· ὑπνρέται γενόμενοι τοῦ λόγου< ἥτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, ὅν παρεδίδου ὁ σωτήρ, ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ θεοῦ λόγου, ᾧ καὶ ἐξυπηρέτησαν παρόντες οἱ μαθηταί. | Τὸ δέ· >ἔδοξε κἁμοὶ παρηκολουθηκότι ἄνωθεν> δηλοῖ ὡσανεὶ ὅτι λέγει, ὅτι· τάχα ἂν καὶ κινδυνεύσαιμι, εἰ παρηκολουθηκὼς πᾶσιν ἀκριβῶς ἤμελλον σιωπῇ παραδιδόναι τηλικαῦτα πράγματα. γράφω δὲ οὐ ψιλὴν ἀκοήν, φησίν, παραλαβών, ἀλλ' ἀκριβῶς παρηκολουθηκὼς ἄνωθεν πᾶσιν. Ἐπαινεῖ δὲ τὸν μακάριον Λουκᾶν καὶ ὁ ἀπόστολος λέγων· οὖ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ>. | Ἔδοξε κἀμοὶ ἄνωθεν παρηχολουθηκότι> διαβεβαιοῦται, ὅτι >ἄνωθεν παρηκολούθησεν<, οὕ τισι τῶν εἰρημένων, ἀλλὰ >πᾶσιν< τοῖς αὐτόπταις καὶ ὑπηρέταις, ἵνα μὴ τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενος ἀποτραπῇς τῆς εὐθείας ὁδοῦ· οὐ γὰρ ἔτερα κατηχηθείς, ἔτερα νῦν παρὰ τῆσδε τῆς γραφῆς ἐνηχηθήσῃ, ἀλλὰ περὶ ὧν τὴν γνῶσιν εἴληφας τελεωτέραν δόξῃ >τὴν ἀσφάλειαν>. |

sv.9.p.11Luka'nın İncili, Theophilos adında birine yazdığını varsaymak akla yatkındır. Bu kişi iman edenlerden biriydi, ruhu kaynıyordu, Rabbin işlerine ve sözlerine doyamıyordu; şimdi yazılanlar da onu daha da emin kılıyordu. Ama Tanrı'nın sevdiği kimseler olursak hepimiz “Tanrı sevgilisi”yiz, yani theophilos'uz. Tanrı sevgilisi olan “en güçlü” de olur, çünkü Tanrı sevgilisi hiç kimse zayıf değildir. Mısır'dan çıkan halk için “boylarında zayıf olan yoktu”

sv.9.p.11

Εἰκὸς δέ ὑπολαμβάνειν τινός, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ ἔγραψε τὸ εὐαγγέλιον, ὃς εἶς ἦν τῶν πιστευσάντων καὶ ζέων τῷ πνεύματι καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους, ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Ἀλλὰ καὶ πάντες, ἐὰν τοιοῦτοι ὦμεν ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, >θεόφιλοί< ἐσμεν. Εἰ δέ τις >θεόφιλος<, οὗτος καὶ >κράτιστος<· οὐδεὶς γὰρ >θεόφιλος< ἀσθενής. Καὶ ὥσπερ γέγραπται ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐξερχομένου ἐκ τῆς Αἰγύπτου. ὅτι >οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν

sv.9.p.12diye yazıldığı gibi, ben de derim ki her Tanrı sevgilisi en güçlüdür, çünkü gücünü ve kudretini Tanrı'dan ve onun Logos'undan alır. İşte kişi, İncil'in logos'unu kavrayarak “öğretildiği sözlerin sağlamlığını” böyle tanır. Luka bilginin kesinliğini vaat ediyor: Theophilos kulaktan öğrendiklerini yazıdan da okuyup daha sağlam tutsun ve imanını korusun diye.

sv.9.p.12

ὁ ἀσθενῶον<, οὕτως εἴποιμι ἄν, ὅτι πᾶς >θεόφιλος< κράτιστός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ· καὶ οὕτως ἐπιγνώσεταί τις, >περὶ ὧν κατηχήθη λόγων τὴν ἀσφάλειαν<, συνεὶς τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου· ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα, ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον κατέχῃ καὶ τὴν πίστιν διατηρῇ.

22. Vaaz

“Her ikisi de Tanrı'nın önünde adildi”, diyor. Kendi günahlarını savunmak isteyenler, hiç kimsenin büsbütün günahsız olamayacağını sanır ve Eyüp'ün “Kimse kirden arınmış değildir” sözüne sığınırlar. Oysa günahsızlık iki türlü anlaşılır: biri hiç günah işlememiş olmak, öbürü artık günah işlememek. Hiç günah işlememiş olmak anlamında kimse günahsız olamaz, çünkü bütün insanlar bir zaman günah işlemiştir ve “Tanrı'nın yüceliğinden yoksun kalmıştır”.

2

Ἦσαν δέ x <, φησίν, x > Οἱ θέλοντες συναγορεύειν ἑαυτῶν ταῖς ἁμαρτίαις οἴονται ἀδύνατον εἶναι Πάντῃ ἀναμάρτητον εἶναί τινα, καὶ χρῶνται τὰ τοῦ Ἰώβ. x > καθαρὸς ἀπὸ Τὸ δέ ἀναμάρτητον δισσῶς νοεῖται. τὸ μέν ἐν τῷ μηδέΠοτε ἡμαρτηκέναι, τὸ δέ ἐν τῷ μηκέτι ἁμαρτάνειν. Ἐκ μὲν οὖν τοῦ μηδέποτε ἁμαρτῆσαι οὐδεὶς ὄν εἴη ἀναμάρcanerit, et nos assentimus nuUum | τητος. πάντες γὰρ ἄνθρωποί ποτε ἥμαρτον, καὶ x > ὕστερον

sv.9.p.14Ama artık günah işlememek anlamında günahsız diye anılmak mümkündür. Mesih'in “lekesiz, kırışıksız” olarak kendine sunduğu kilise de böyledir: bu, kilise mensubu hiç lekelenmemiştir ya da eski insanın kırışıklığını hiç taşımamıştır demek değildir, artık bunları taşımıyor demektir. İnsanın artık günah işlemediği için günahsız diye anılabileceğinin örneği

sv.9.p.14

Δυνατὸν δὲ ἐκ τοῦ μηκέτι ἀμαρτάνειν χρηματίσαι ἀναμάρτητον. οὕτω γὰρ καὶ ὁ χριστὸς παρέστησεν ἑαυτῷ τὴν ἐκκλησίαν μὴ ἔχουσαν σπῖλον ἢ ῥυτίδα(, οὐχ ὅτι οὑδέποτε ἐσπίλωται ὁ ἐκκλησιαστικὸς ἢ γέγονεν ἐν ῥυτίδι τοῦ παλαιοῦ x < ἀλλὰ ὅτι οὐκ ἔχει Παράδειγμα δὲ τοῦ δύνασθαι ἄνθρωπον παρὰ τὸ

sv.9.p.15Zekeriya ile Elizabet'in durumudur. “Tanrı'nın önünde adildiler”, diyor, “ve Rabbin bütün buyruklarında kusursuz yürüyorlardı.” “Adildiler” denip geçilebilirdi; ama “Tanrı'nın önünde” eki gerekliydi. Çünkü bir insan hakkımda kötü bir şey söyleyemiyor, görünen hâlime bakıp beni övüyorsa, “insanların önünde” adilim demektir.

sv.9.p.15

μηκέτι ἁμαρτάνειν χρηματίζειν ἀναμάρτητον τὰ κατὰ τὸν Ζαχαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ. <Ἦσαν > γὰρ φησι, >δίκαιοι καὶ πορευόμενοι ἄμεμπτοι < Ἐδύνατο δὲ γεγράθαι τό· >Ἦσαν δίκαιοι ἐν νῦν δὲ ἡ προσθήκη ἀναγκαία τοῦ ἐνώπιον > τοῦ θεοῦ < γεγράφθαι τό· ταῖς ἐντολαῖς < Ὅταν γὰρ ἄνθρωπος μηδὲν ἔχη φαῦλον λέγειν περὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ τὰ βλεπόμενά μου κατανοῶν ἐπαινεῖ, δίκαιός εἰμι <ἐνώπιον > ἀνθρώπων.

sv.9.p.16Ama insanlar gizlimi bilmez: bir kadına arzuyla bakıp günah işlediğimi, böylece yüreğimdeki zinanın bana yazıldığını bilmezler. “Tanrı'nın önünde” adil olmak eksiksiz bir övgüdür, çünkü bu övgü Tanrı'dan gelir; övgüye layık olana övgüyü veren O'dur. İnsanların yüreklerini yalnız O bilir. Nitekim bir kimse görünüşte insanların önünde adil olup düşüncesinin gizlisinde öyle olmayabilir, içinde kötü düşünceler saklıyor olabilir. Pavlos da bazı kimseler için “Onların övgüsü insanlardan değil, Tanrı'dandır” derken buna işaret eder. Çünkü insanlar

sv.9.p.16

Ἐνδέχεται γàρ κατὰ μὲν τὸ φαινόjustum τῶν Οὐκ οἴδασι δὲ οἱ ἄνθρωποι τὸ κρυπτόν μου, πότε ἥμαρτον ἐμβλεψας γυναῖκα εἰς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ὥστε λογισθῆναί μοι τὴν ἐν καρδίᾳ μοιχείαν. Ι Ναί, ἔπαινός ἐστι τέλειος τὸ εἶναι δίκαιον x > ὅτι, ὡς πρὸς αὐτὸν τὸν ἔπαινον, τοῦ θεοῦ ἔπαινός ἐστιν, ὥστε τὸν θεὸν ἀποδοῦναι τὸν ἔπαινον τῷ ἐπαινετῷ. αὐτὸς γὰρ ἐπίσταται καὶ τῶν ἀνθρώπον τὰς καρθίας μονώτατος. Ἐνδέχεται γὰρ κατὰ μὲν τὸ φαινό μενον δίκαιτον εἶναί τινα>ἐνώτιον<τῶν ἀνθρώπων, κατὰ δὲ τὸ κρυπτὸν τῆς διανοίας μὴ εἶναι τοιοῦτον ἐμφωλεύοντας κεκτημένον λογισμοὺς πο- Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Παῦλος δηλοῖ, ὅταν λέγῃ περί τινων· ὦν ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Οἱ γὰρ ἄνθρωποι

sv.9.p.17kimseyi hakkıyla övmeyi bilmezler; yalnız görünene bakarlar, gizli olanı bilmezler. Onlarda çoğu kez yanılmaz yargıdan önce yanıltıcı kanaat kazanır; hayatları onlar bir türlü, Tanrı başka türlü değerlendirir. Övülmeye değeni hakkıyla övmeyi, kınanacak olanı hakkıyla yargılamayı yalnız Tanrı bilir, çünkü “gizlide görür”; yalnız eylemleri değil, düşünceleri de görür. Olayların tabiatı O'nun önünde çıplaktır, niyetler de O'na açıktır.

“Tanrı'nın önünde adildiler” sözünün eklenmesi gerekliydi; Süleyman da “Rabbin ve insanların önünde iyi olanı gözet” der.

Şimdi bu kutlu kişilerin övgüsüne bakalım: “Rabbin buyruklarında ve hükümlerinde”, diyor. Başkaları hakkında doğru hüküm verdiğimizde “hükümlerde” yürürüz,

sv.9.p.17

οὐκ οἴδασι κατ’ ἀξίαν ἐπαινεῖν, Ι πρὸς τὸ φαινόμενον μόνον ὁρῶντες, ἀγνοοῦντες δὲ τὰ κεκρυμμένα, παρ’ οἶς Πρὸ τῆς ἀπλανοῦς ἡ πεπλανημένη δόξα πολλάκις εὐημερεῖ, καὶ ἑτέρως μέν αὐτοί, ἑτέρως δέ τὸ θεῖον τοὺς βίους | Μόνος δέ ὁ θεὸς οἶδεν ἀξίως καὶ ἐπαινέσαι τὸν ἐπαινετὸν καὶ τοῦ ψεκτοῦ τὴν κρίσιν ἀξίως ποιῆσαι, Ι ἐπειδὴ βλέπει ἐν τῷ x < καὶ οὐ μόνον τὰς πράξεις, ἀλλὰ καὶ τοὺς λογισμούς· γυμνὴ γὰρ αὐτῷ τῶν πραγμάτων ἡ φύοις θεωρεῖται καὶ ὁ σκοπὸς κατανοεῖται. Ι Ἀναγκαίως πρόσκειται τό· ἦσαν δίκαιοι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ ὁ Σολομῶν. προνοοῦ x < λέγων, ἐνώπιον κυρίου καὶ x < Ἴδωμεν δέ τῶν μακρίων τούτων τὸν ἔπαινον· x > ἐν ταῖς ἐντολαῖς φησί, καὶ δικατώμασι τοῦ x <. Ὅταν μέν κρίνωμεν περὶ τῶν ἑτέρων καλῶς, x > δικαιώμασι x < πορευόμεθα,

sv.9.p.18şunu ya da bunu yaptığımızda “buyruklarda” yürürüz. Belki Luka bu farkı bildiği ve bu ikisinin ona uygun yaşadığını gördüğü için onlara bu övgüyü vermiştir: “Rabbin bütün buyruklarında ve hükümlerinde yürüyorlardı.”

Belki biri şöyle diyecektir: Neden buna “kusursuz” eklenmiş? Tanrı'nın bütün yollarında ve buyruklarında yürümeleri yeterdi; meğer ki bütün buyruklarda ve hükümlerde yürüyüp yine de kusursuz olmamak mümkün olsun. Peki, diyecek, insan nasıl bütün buyruklarda yürüyüp kusursuz olmayabilir? Ben de ona derim ki: Böyle olmasaydı,

sv.9.p.18

ὅταν δὲ ποιῶμεν τάδε ἤ τάδε, x > ἐντολαῖς x < πορευόμεθα. Μήποτε οὖν ταύτην τὴν διαφορὰν ἐπιστάμενος ὁ Λουκπᾶς, ὡς κατ' τούτους βιοῦντας, τὸν ἔπαινον τοῦτον ἀπέδωκεν. πορευόμενοι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ γυρίου x < . Ἴσως ἐρεῖ τις· διὰ τί πρόσκειται τούτοις τό· Ἤρκει γὰρ αὐτοῖς πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς τοῦ θεοῦ καὶ x < εἰ μὴ ἄρα ἔστιν ποοεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ x < οὑκ x > δέ. Πῶς τοίνυν φησίν, x > ἔστι πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς x < οὐκ x > δέ; Φημὶ δὲ οὖν πρὸς αὐτόν, ὅτι, εἰ μὴ ἦν τοῦτο, οὐκ

sv.9.p.19“Adil olanı adilce izle” denmezdi. Çünkü iyi olan da iyi yapılmadıkça iyi değildir. Onu adilce yapan kimse, hiçbir şeyi gösteriş için yapmayan, insanların övgüsünün peşine düşmeyen, yalnız tek gayeye bakıp niyetini ona yöneltendir. Buyrukları yerine getirirken vicdanımızda boş övüncün, insanlara yaranmanın ya da benzeri bir şeyin kiri varsa, buyruğu yapıyor görünsek de adilce yapmıyoruzdur. Demek ki Rabbin buyruklarında ve hükümlerinde kusursuz yürümek, ilahî mahkemede Tanrı'nın vereceği övgüye layık bir iştir.

sv.9.p.19

ἂν ἐλέγετο· x > τὸ δίκαιον x < ἐπεὶ καὶ τὸ καλὸν οὐ καλόν, ὅταν μὴ καλῶς γίνηται. Ἐκεῖνος δὲ x > ποιεῖ ὁ μηδενὶ ποιῶν πρὸς ἐπίδειξιν, τὴν τῶν ἀνθρώπων θηρώμενος δόξαν, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔν μόνον βλέπων καὶ Πρὸς αὐτὸ τὸν σκοπὸν ἰθύνων. | Ἐπὰν γὰρ ποιῶμεν τὰς ἐντολάς, ὥστε ἐν τῷ συνειδότι ῥύπον κενοδοξίας ἢ ἀνθρωπαρεσκείας ἢ ἑτέρου τινος τοιουτου εχειν, κἂν δοκῶμεν ποιεῖν τὴν ἐντολήν, οὐκ ποιοῦμεν Ἔργον οὖν ἐστιν πορεύεσθαι x > ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ κυρίου x < κατ' ἔπαινον ἀποδοθησόμενον ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἐν τῷ θείῳ δικαστηρίῳ.

33. Vaaz

Duyulur şeyler görülmek için hiçbir şey yapmaz; sağlıklı göz bir kez yöneldi mi, o şey görülmek istese de istemese de onu görür. İlahî şeyler böyle değildir; bu hayatta bile kendileri etkin olmadıkça görülmezler. Nitekim Tanrı lütfuyla İbrahim'e ya da azizlerden birine “göründü”; Tanrı'nın görülmesinin tek sebebi İbrahim'in psykhē'sinin gözü değildi, Tanrı kendini, görülmeye layık hâle gelmiş adile açıkça sunmuştu. Melek de bizden birine görünmek istemedikçe yanımızda olsa bile görülmez. Şu anda Tanrı dilediği için İbrahim'e “göründü”, dilemediği için falancaya görünmedi, melek de Zekeriya'ya “göründü” ve dilemeseydi görünmezdi diye şaşma. “Şimdiki çağ”dan çıktıktan sonra da bil ki Tanrı ve melekler herkese görünmez; görenlerden her biri, yüreği temiz olduğu ve Tanrı'yı görmeye hazırlandığı için görür. Aynı yerde iki kişi bulunsun, birinin yüreği temiz, öbürününki iğrenç olsun: Tanrı bir yerde değil, temiz yürekte görüldüğü için biri O'nu görür, öbürü görmez. Mesih için de böyle düşünmek gerekir. Mesih'i görenlerin hepsinin onu gerçekten gördüğünü sanma. Mesih'in bedenini görüyorlardı, Mesih'i ise, Mesih olması bakımından, görmüyorlardı. Onun büyüklüğünü ancak görmeye layık olanlar görüyordu. Yazı da şunu vaat etmişti: “Onu sınamayanlara kendini bulundurur, ona güvensizlik göstermeyenlere görünür.”

3

Τὰ αἰσθητά, ἵνα βλέπηται, οὐδέν ἐνεργεῖ, ἀλλ' ὁ ὑγιὴς ὁφθαλμὸς ταθείς, εἴτε βούλεται τὸ αἰσθητὸν βλέπεσθαι εἴτε μή, βλέπει αὐτό. Οὑ τοιαῦτα δὲ τὰ θεῖα, οὐδ’ ἐν τῷ παρόντι, ὁρώμενα χωρὶς τῆς ἐαυτῶν ἐνεργείας. Καὶ γοῦν χάριτι θεὸς >ὢφθη< τῷ Ἀβραὰμ ἤ τινι τῶν ἁγίων, οὐ τοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς ψυχῆς τοῦ Ἀβραὰμ μόνου αἰτίου γενομένου τοῦ βλέπεσθαι αὐτῷ τὸν θεόν, ἀλλὰ τοῦ θεοῦ παρασχόντος ἑαυτὸν εἰς ἐμφανιςτὸν τῷ δικαίῳ, ἀξίῳ γενομένῳ τῆς ὀπτασίας αὐτοῦ. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἄγγελος, ὅσον οὐ βούλεται βλέπεσθαί τινι ἡμῶν, παρὼν οὐ βλέπεται. Καὶ μὴ θαυμάσῃς ἐπὶ τοῦ παρόντος, εἰ ὁ θεὸς θέλων >ὤφθη< τῷ Ἀβραάμ, μὴ θέλων δὲ οὐκ >ὤφθη< τῷ δεῖνι, καὶ >ἄγγελος ὤφθη< τῷ Ζαχαρίᾳ, καὶ μὴ θέλων οὐκ ἂν >ὤφθη< αὐτῷ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸν >ἐνεστῶτα< >αἰῶνα<, ἐὰν ἐξέλθωμεν, ἴσθι, ὅτι οὐ παντὶ φαίνεται ὁ θεὸς ἢ οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ ἔκαστος τῶν βλεπόντων τῷ καθαρὰν ἔχειν καρδίαν καὶ παρεσκευάσθαι πρὸς τὸ βλέπειν τὸν θεὸν ὅψεται τὸν θεόν. Kαὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ δύο, ὁ μὲν καθαρὰν ἔχων καρδίαν, ὁ δὲ ἐβδελυγμένην· ὁ μὲν ὄψεται, ἐπεὶ οὐκ ἐν τόπῳ βλέπεται ὁ θεός, ἀλλὰ καθαρᾷ καρδίᾳ, ὁ δὲ οὐκ ὄψεται αὐτόν. Οὕτω νοητέον καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ. Μὴ γὰρ οἴου, ὅτι πάντες οἱ βλέποντες χριστὸν ἔβλεπον. Ἔβλεπον Χριστοῦ σῶμα, Χριστὸν δέ, καθ’ ὅ Χριστός ἐστιν, οὐκ ἔβλεπον. Ἐβλέπετο δὲ ὑπὸ μόνων τῶν ἀξίων βλέπειν τὸ μέγεθος αὐτου. Ἐπηγγείλατο δέ καὶ ἡ γραφή· >ὅτι εὑρίσκεται τοῖς μὴ πειράξουσιν αὐτόν, ἐμφανίξεται δέ τοῖς μὴ απιστουσιν αὐτῷ<.

44. Vaaz

Rabbin meleği Zekeriya'ya inayetle, kendini indirerek “göründü”, çünkü bozulabilir bir bedenin gözleriyle bozulmaz bir beden görülemez. Melek “buhur sunağının sağında durur hâlde” göründü, çünkü ona uğurlu şeyler bildirecekti. “Buhur sunağının” diyor, çünkü bir de tunçtan başka bir sunak, yakmalık sunuların sunağı vardı. “Zekeriya onu görünce şaşırdı, korkuya kapıldı”, diyor. Çünkü insana beliren yabancı görüntüye insan dayanamaz. Yine de melek “Korkma, Zekeriya” diyerek onu bu sarsıntıdan çevirir ve Yahya'nın doğumunu müjdeleyerek kendine getirir: “Yakarışın duyuldu.”

4

Διὰ συγκαταβάσεως > ὤφθη ὁ x < τῷ Ζαχαρίᾳ, οὐδὲ γὰρ φθαρτοῦ σώματος ὁφθαλμοῖς δύναταί τις ἰδεῖν ἄφθαρτον σῶμα· ἐκ x < δὲ > ὤφθη ἑστὼς ὁ ἄγγελος τοῦ x < ὅτι αἴσια αὐτῷ ἤμελλε προαγγεῖλαι. >τοῦ x < δὲ τοῦ ἐπειδὴ ἦν καὶ ἕτερον θυσιαστήριον χαλκοῦν τὸ τῶν ὁλοκαρπωμάτων. x < δέ φησιν, > Ζαχαθρώπῳ x <. ξενίζουσα γὰρ ὄφις ἀνθρώπῳ φαινομένη οὐκ ἔστιν αὐτῷ ὑπομονητή. ὅμως ἐπιστρέφει αὐτὸν ἀπὸ τῆς ταραχῆς ὁ ἄγγελος εἰπών. μὴ φοβοῦ, x < καὶ ἀνακτᾶται αὐτὸν διὰ τοῦ εὐαγγελίξεσθαι τὴν γέννησιν Ἰωάννου λέγων· ἠκούσθη ἡ δέησίς ἐκ—8 προαγγ. Χ ξ 24, 8 τοῦ- 10 D 9 Z 8 τοῦ—

sv.9.p.25Melek görenlerin hepsi, canlarını almaya geldikleri korkusuyla ürkerdi; Manoah da böyle söyler. Melek bu yüzden onun kaygısını gidermek için “Korkma” dedi. Üzüntünün ve gözyaşının olduğu yere gitmiyorsun, diyor; yaşıyorsun, çocuk da sahibi oluyorsun ve “büyük bir sevinç olacak”. Çünkü “Karın sana bir oğul doğuracak”; kadınlardan doğanlar arasında ondan büyüğü çıkmamıştır. Sonra şöyle der: “Birçokları onun doğumuna sevinecek.” Yahudilerin hepsi olmasa bile “birçokları”, bize bütün iyilikleri getiren Kurtarıcı'nın gelişini duyuran öncünün gelişine sevindi.

sv.9.p.25

Ἐπειδὴ πάντες οἱ ὁρῶντες ἀγγέλους ἐφοβοῦντο, μήπως ὡς μέλλοντες λαβεῖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς παρεληλύθεισαν, ὡς καὶ ὁ Μανῶέ φησιν, διὰ τοῦτο λύων αὐτοῦ τὴν ἀγωνίαν ὁ ἄγγελος εἶπεν τό· >μὴ x < μόνον οὐ τελευτᾷς, φησίν, ἔνθα λύπη καὶ δάκρυα, ἀλλὰ καὶ ζῇς καὶ τεκνοποιεῖς καὶ >χαρὰ μεγάλη ἔσται x <. x > γάρ >σοι υἱὸν ἡ x < οὗ οὐ γέγονε μείζων ἐν γεννητοῖς x <. Εἶτά φησιν· > Πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ x <. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πάντες Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ x > ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ προδρόμου διαγγέλλοντος τὴν τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίαν, τὴν πόντων ἡμῖν γεγονυῖαν τῶν ἀγαθῶν πρόξενον. |

sv.9.p.26“Rabbin önünde büyük olacak” sözü Yahya'nın psykhē'sinin büyüklüğünü, Tanrı'nın gördüğü büyüklüğü gösterir. Çünkü aretē'ye dayanan, Rabbin gördüğü bir psykhē büyüklüğü vardır, bir de psykhē küçüklüğü vardır. İncil'deki “Kilisedeki küçüklerden birini küçümsemeyin” sözünü ben böyle anlıyorum. Orada küçük, büyüğün zıddı olarak söylenmiştir; büyük için böyle bir buyruğa gerek yoktu, çünkü büyük küçümsenmez. “Küçüğün” sıradan biri olmadığı da “Bu küçüklerden birini tökezleten” sözünden bellidir.

sv.9.p.26

Τὸ δὲ εἰπεῖν. ἔσται x < μέγεθος ἐμφαίνει τῆς Ἰωάννου ψυχῆς, καὶ μέγεθος βλεπόμενον ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Ἔστι γάρ τι μέγεθος ψυχῆς κατ' ἀρετήν, ὅ ἐστιν ὁρώμενον κυρίῳ, καὶ ἔστι τις σμικρότης ψυχῆς. Ἐγὼ οὕτως ἀκούω τοῦ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. >μὴ καταφρονήσητε τῶν μικρῶν x <, τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ. <Μικρὸν γὰρ ἐκεῖτὸν ἐναντίον τοῦ μεγάλου λέγει, οὐ χρείαν ἔχων ἐντολῆς περὶ τοῦ μεγάλου, ἵνα καὶ τοῦτο εἴπῃ. οὐδὲ γὰρ καταφρονεῖται ὁ μεγας. Ὅτι δὲ ὁ x < οὐ τυχόν ἐστι, δῆλον ἐκ τοῦ· > ὃς ἂν σκανδαλίσῃ ἔνα τῶν μικρων

sv.9.p.27Büyük olan tökezlemez, çünkü her tökezleten şeyden üstündür. Ama her büyük saygın değildir; saygın olan, “Rabbin önünde büyük” olandır, yani adil ve iman eden kimsedir.

Halk, “işaretler ve harikalar” yapmaya başlamış Kurtarıcı'yı tanımıyordu; Yahya ise daha ana rahmindeyken, İsa'nın annesi gelince sıçradı. “Selamın kulağıma ulaşır ulaşmaz”, diyor, “bebek rahmimde sevinçle sıçradı.” Demek ki Yahya daha ana rahmindeyken Kutsal Ruh'a sahipti.

sv.9.p.27

Μέγας γὰρ οὐ σκανδαλίζεται. ἀλλ' ὁ μέγας παντὸς σκανδάλου κρείττων ἐστίν. |Οὑ πᾶς δὲ μέγας εὐδόκιμος, ἀλλ' ὁ >ἐνώπιον κυρίου μέγας < τοῦτ' ἔστιν ὁ δίκαιος καὶ πιστός. | Ὁ μέν οὖν λαὸς οὐκ οἶδε τὸν σωτῆρα ἤδη ποιοῦντα >σημεῖα καὶ τέρατα < ὁ δέ Ἰωάννης ἔτι ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ὢν σκιρτᾷ, ἡνίκα ἦλθεν ἡ μήτηρ Ἰησοῦ. > Ἰδοὺ γὰρ < φησίν, >ὡς ἐγένετο ὁ ἀσπασμός σου εἱς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέ- φος ἐν ἀγαλλαιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου < Πνεῦμα οὖν ἅμιον εἶχεν ἔτι ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ὢν ὁ Ἰωάννης.

sv.9.p.28“Döndürecek”: Yahya İsrailoğullarından “birçoğunu” döndürdü. Bu söz üstü kapalı olarak, Yahudilerin neredeyse hepsinin Kanun'un yolundan sapıp “insanların buyrukları ve öğretileri” arasında dolaştığını söyler. Yahya'nın öğretisi onlardan “birçoğunu”, her şeyin Rabbi ve Tanrısı olan ve gerçek yol olan Mesih'e döndürdü. Meleğin sözüne göre Yahya “birçoklarını Rableri Tanrı'ya” döndürür; Rabbimiz İsa Mesih ise herkesi hakikatin bilgisine doğru aydınlattı, çünkü onun işi budur.

Yahya'ya “kudrette” İlyas denir: Tişbeli ikinci gelişin öncüsü olacağı gibi o da Mesih'in ilk gelişinin öncüsü olmuştur; çileci ve bakire olması, çoğunlukla çöllerde yaşaması, kral olsun sıradan insan olsun günah işleyenleri

sv.9.p.28

ἐπιστρέψαι <. Ὁ μὲν Ἰωάννης <πολvertct ad Dominum Deum ipso- | δοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπέστρεψε Ι Ὁ λόγος αἰνίττεται, ὅτι σχεδὸν εἰπεῖν οἱ Ἰουδαῖοι πάντες ἦσαν ἐκ τῆς ὁδοῦ πλανηθέντες τοῦ νόμου καὶ ῥεμβόμενοι περὶ >ἐντάλματα καὶ διδασκαλίας ἀνθρώπων < , ἐξ ὧν >πολλοὺς < ἐπέστρεψεν ἡ διδασκαλία Ἰωάννου ἐπὶ τὸν Χριστὸν τὸν κύριον καὶ θεὸν τῶν ὅλο,ν, ὅς ἐστιν ἡ ἀληθὴς ὁδός. Ι Αὐτὸς μὲν οὖν >πολλοὺς <λέγεται πρὸς γύριον τὸν θεὸν αὐτῶν <, γατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνήν, ὁ δὲ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς πάντας ἐφώτισεν εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. Τοῦτο γàρ αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐστίν. Δέγεται >δυνάμει < Ἡλίας ὁ Ἰωάννης καὶ ὡς πρόδρομος γεγονὼς τῆς πρώ- της τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ὡς καὶ ὁ Θεσβίτης τῆς δευτέρας, καὶ ὡς ἀσκητὴς καὶ ὡς παρθένος καὶ ὡς ἐν ἐρήμοις τὰ πολλὰ διάγων καὶ ὡς πεπαῤῥη-

sv.9.p.29açık yüreklilikle azarlaması da bu yüzdendir. Bunun için haklı olarak “kudrette İlyas” diye adlandırıldı. Yoksa Yahya, ruh göçüne inananların İlyas'ın psykhē'si Yahya'ya geçti diyerek ileri sürdüğü gibi gerçekten İlyas değildi. Çünkü “İlyas'ın psykhē'siyle” demiyor — ruh göçü diye bir şey yoktur —, “İlyas'ın ruhu ve kudretiyle” diyor. İlyas'ın üzerinde ruh ve kudret, yani ruhani bir lütuf vardı; peygamberlerin her birinde olduğu gibi. İşte İlyas'taki Ruh Yahya'da oldu. Üstelik İlyas henüz ölmemişti ve onların kendi öğretisine göre bile tek bir psykhē aynı anda iki bedende etkin olamaz. İlyas göğe alındı, Yahya ise Kurtarıcı'nın öncüsü oldu. Sözü ruh göçüne zorlamak isteyenlere

sv.9.p.29

σιασμένως ἐλέγχο)ν τοὺς ἁμαρτάνοντας βασιλεῖς τε καὶ ἰδιώτας. Διό καὶ εἰκότως ἐκλήθη >δυνάμει Ἡλίας· οὐ γὰρ ἐναργεῖ πράγματι ἦν Ἡλίας ὁ Ἰωάννης, ὥς φασιν οἱ μετεμψύχωσιν δοξάζοντας, λέγοντες, ὅτι ἡ ψυχὴ Ἡλίου εἰς Ἰωάννην ἦλθεν.| Οὐ γὰρ >ἐν ψυχῇ Ἡλίου φησίν — οὐ γὰρ ἦν μετεμψύχωσις — ἀλλ' >ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἡλίου Ἦν γὰρ ἐπὶ τὸν Ἡλίαν πνεῦμα καὶ δύναμις, εἴτ' οὖν πνευματικὸν χάρισμα, ὥσπερ καὶ ἐπὶ ἕκαστον τῶν προφητῶν. Τὸ οὖν Πνεῦμα, ὅπερ ἦν ἐν Ἡλίᾳ, γέγονεν ἐν ἰωάννῃ. Πλὴν καὶ ὁ Ἠλίας οὔπω ἀπέθανεν, καὶ οὐ δυνατόν, οὐδὲ κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, μίαν φυχὴν ἐν ἑνὶ καιρῷ ἐν δύο σώμασιν ἐνεγεῖν. | Ἐκεῖνος ἀναλήφθη, οὗτος δέ πρόδρομος γέγονε τοῦ σωτῆρος. | Ἀλλ' οὐδὲ τοῖς πρὸς μετεμψύχωσιν βουλομένοις τὸ ῥῆμα βιάζε

sv.9.p.30anlatının kendisi de yer bırakmaz. Birçokları bu görüşü Rabbin sözüne yüklemeye cüret etti. İlyas ölmüş olsaydı, bunun için onlara bir yer açılırdı; ama bedeniyle göğe alındığına göre, bedendeki psykhē nasıl başka bir bedene taşınmış olabilir? “Ruhta” sözü, açıklandığı üzere, peygamberlik lütfunda demektir.

Yahya Kurtarıcı'dan önce öldü ki ölüler diyarındakilere de Kurtarıcı'nın öncüsü olup İsa Mesih'in inişini duyursun.

sv.9.p.30

σθαι χώραν δίδωσιν ἡ ἱστορία. Ἐτόλμησαν γὰρ πολλοὶ ταύτην ἐπιῤῥῖφαι τὴν θεωρίαν τῇ τοῦ κυρίου φωνῇ, Καὶ εἰ μέν ἐν Ἡλίας ἀποθανών, ἐδίδοτο Πρὸς τοῦτο χ·ώρα αὐτοῖς, εἰ δὲ μετὰ σώματος ἀνελήφθη, πῶς ψυχὴ ἡ ἐνσώματος εἰς ἕτερον σῶμα μετεκομίσθη; Ἀλλὰ τό· ἐν πνεύματι > ὡς ἀποδέδοται, ἐν προφητικῷ λέγει χαρίσματι. Ι ’Απέθανε πρὸ τοῦσωτῆρος, ἴνα καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ πρόδρομος γεγονὼς τοῦ σωτῆρος κηρύξῃ τὴν κατάβασιν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

55. Vaaz

Kâhin Zekeriya, Tanrı'nın hizmetkârı, kurbanları sunan adam susmaya mahkûm edilir; susar, susarken yalnız işaretle anlatır ve Yahya'nın doğumuna kadar dilsiz kalır. Bu ne anlama gelir? Zekeriya'nın suskunluğu, Tanrı'nın eski halkında peygamberlerin suskunluğudur. Tanrı artık onlarla konuşmuyor; “başlangıçta var olan Logos, Tanrı'nın yanında olan, Tanrı olan Logos” bize geçti. Bizde susmuyor, onlarda susmuştur. Peygamber Zekeriya da bu yüzden susar; çünkü onun peygamber olduğu da söylenir. Peki “onlara işaret ediyordu” ne demek? Dilsiz kalıp işaretle anlatmak şudur: logos'suz eylemler işaretlerden farksızdır; logos'lu eylemler ise işaret değildir, çünkü logos onlara düzen verir. Yahudilerin yaşayışını logos'suz görür, yaptıklarının hesabını veremediklerini görürsen, Zekeriya'nın dilsiz kalıp onlara işaret etmesinde oluşan örneğe bak. Buna göre sünnet de, Fısıh da, dualar da onlar için logos'suz işaretlerdir. Bu halk şimdi dilsiz ve konuşamaz durumdadır. Logos'u kendinden kovmuşken nasıl dilsiz, logos'suz ve konuşamaz olmasın, Kanun'un ya da peygamberlerin sözleri hakkında nasıl hesap verebilsin?

5

Καταδικάζεται σιωπᾶν Ζαχαρίας ὁ ἱερεύς, ὁ λειτουργὸς τοῦ θεοῦ ὁ τὰς θυσίας προσφέρων, καὶ σιωπᾷκαῖσιωπῶν μόνον διένευεν, καὶ διέμεινε κωφὸς μέχρι τῆς γεννήσεως Ἰωάννου. Τί οὖν ταῦτα; Ἡ τοῦ Ζαχαρίου σιωπὴ <σιωπὴ > τῶν προφητῶν ἐστιν ἐν τῶ πάλαι λαῶ τοῦ θεοῦ. Οὐκέτι γὰρ θεὸς λαλεῖ αὐτοῖς, ἀλλὰ μεταβέβηκεν <ὁ ἐν λόγος — ὁ λόγος, ὁ πρὸς τὸν θεόν, ὁ θεὸς λόγος< — πρὸς ἡμᾶς καὶ παρ’ ἡμῖν οὐ σιωπᾷ, παρ' ἐγείνοις δὲ σεσιώπηκεν. Διὰ τοῦτο σιωπᾷ ὁ προφήτης Ζαχαρίας· καὶ γὰρ προφήτης γεγονέναι λέγεται. Τί δέ· >καὶ διένεθεν αὐτοις<; Τὸ >διανεύειν < διαμένοντα κωφὸν τοιοῦτόν ἐστιν· αἱ χωρὶς λόγου πράξεις οὐδέν διαφέρουσι νεύσεων, αἱ δέ μετὰ λόγου πράξεις οὐκ εἰσὶ νεύσεις· κοσμοῦνται γὰρ ὑπὸ τοῦ λόγου. Ἐὰν οὖν ἴδῃς Ἰουδαίων τὴν πολιτείαν ἄλογον, ὡς μὴ δύνασθαι αὐτοὺς διδόναι λόγον, περὶ ὧν πράτ τουσι, βλέπε τὸν τύπον τὸν γεγενημένον ἐπὶ Ζαχαρίου διαμένοντος κωφοῦ καὶ διανεύοντος αὐτοῖς. Κατὰ τοῦτο αὐτοῖς περιτομὴ χωρὶς λόγου νεύματα, καὶ Πάσχα καὶ προσευχαί. Ἔστι γὰρ κωφὸς νῦν ὁ λαὸς καὶ ἄλαλος· καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἤμελλεν κωφὸς καὶ ἄλογος καὶ ἄλαλος εἶναι, ἐκβαλὼν τόν λόγον ἀφ' ἑαυτοῦ ἄλογος, καὶ μὴ δυνάμενος περὶ μηδενὸς λόγον ἀποδοῦναι νομικοῦ ἢ προφητικοῦ λόγου;

66. Vaaz

Zekeriya'ya ceza geldi, ama söz yerine gelince ceza da sona erdi: kâhin “evine gidince” kısır kadın “gebe kaldı”. Kadın ise utanıyor, çünkü itidalliydi; yaşlılığında kocasıyla birleşmişti. Ama bu vaat ve vaatlerin gerçekleşmesi için olmuştu. Evlilere karı koca birlikteliği için her zaman izin verilmiş değildir; artık yaşlanmış ve Tanrı'nın takdiriyle gebe kalmaktan alıkonmuş olanların evlilik ilişkilerinden uzak durması gereken bir zaman vardır.

6

Ι Τῷ Ζαχαρίᾶ μὲν ἐπῆλθεν ἡ ἐπιτίμησις, ἐπληροῦτο δὲ ὁ λόγος καὶ ἐπαύετο ἡ κόλασις· >συνέλαβε < γὰρ ἡ στεῖρα, ὅτε ἀπῆλθεν εἰς τὸν οὶκον < ὁ ἱερεύς· καὶ μὲν ἡ γυνή· σώφρων γὰρ ἦν· αἰδεῖται, ὅτι ἐπὶ γήρως ἀνδρὶ συνήφθη· τοῦτο δὲ ἐγένετο διὰ τὴν ἐπαγγελίαν καὶ διὰ τὴν τῶν ἐπαγγελιῶν πλήρωσιν. | <Οὑ > πᾶς καιρὸς δέδοται ἐν γάμῳ οὖσι τῆς κοινωνίας τῆς γαμικῆς, ἀλλ' ἔστιν, ὅτε δεῖ ταύτης ἀφιστᾶν ἤδη γεγηρακότας καὶ ὑπὸ τῆς προνοίας ἀποκεκλεισμένους πρὸς τὸ συλλαμβάνειν τὰ ἔργα τοῦ γάμου.

sv.9.p.35Elizabet, meleğin sözü üzerine ilahî bir tedbirle “gebe kalmıştı”; ama yaşlı bir kadın olarak kocasıyla yatmış görünmekten utanıyor, Meryem gebe kalana kadar beş ay gizleniyordu. Meryem gebe kalıp yanına geldiğinde “selam verilir verilmez” bebek Elizabet'in rahminde sevinçle sıçradı, Elizabet peygamberlik etti ve yazılı olan sözleri “Kutsal Ruh'tan” söyledi. “Bütün bu sözler dağlık bölgede konuşuldu.” Bunlar ilahî bir gebelik ve halk arasında doğacak bir peygamber diye

sv.9.p.35

Επεὶ οὖν αὕτη κατ' οἰκονομίαν διὰ τὸν τοῦ ἀγγέλου λόγον >συνέλαβεν ἠ̣σχύνετο, εἰ μὴ] πρεσβῦτις <οὖσα > μετ' ἀνδρὸς κοιμᾶται, πτεν ἑαυτὴν ἐπὶ μῆνας πέντε καὶ Καρία συλλάβῃ. Ὅτε γὰρ Μαρία συνέλαβε καὶ ἦλθε πρὸς αὐτήν, καὶ >ὅτε ἐγένετο ὁ ἀσπασμὸςἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει τὸ βρέφος ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς Ἐλισάβετ, καὶ προεφήτευσεν ἡ Ἐλισάβετ καὶ ἐκ >πνεύματος ἁγίου ἐλάλησε τὰ ἀναγεγραμμενα. Καὶ >ἐλαλήθη ἐν τῇ ὀρεινῇ πάντα τὰ ῥήματα ταῦτα<. Λαληθέντων οὖν αὐτῶν ὡς περὶ θείας συλλή

sv.9.p.36konuşulunca, artık kendini gizlemedi; deyim yerindeyse, Rabbin öncüsünün kendi evladı olduğunu açık yüreklilikle ortaya koydu. O zamana kadar itidalli bir kadın olarak yaşlılığında kocasıyla birleştiği için utanıyorsa da, olayın olağanüstülüğü yüzünden yine de seviniyordu.

Ardından “altıncı ayda”, yani Elizabet'in gebeliğinin altıncı ayında “Cebrail adlı melek Tanrı tarafından, Yusuf adında bir adamla nişanlı bir bakireye gönderildi” diye yazılıdır. Tanrı, Kurtarıcı'nın bir bakireden doğmasına karar verdiği hâlde neden nişansız bir bakire seçmedi? Belki onun nişanlısı varken gebe kalması da bir tedbirdi; bedeninde utanç taşır görünmesin diye.

sv.9.p.36

ψεως καὶ ὡς περὶ προφήτου μέλλοντος γεννᾶσθαι ἐν τῷ λαῷ, οὐκ ἐτι ἑαυτὴν περιέκρυβεν(, ἀλλ’ , εἰ δεῖ οὕτο)ς εἰπεῖν, καὶ ἐπαῤῥησιάσατο, ὅτι ἄρα γέννημα εἴη αὐτῆς ὁ πρόδρομος τοῦ κυρίου. Τέως μέντοι εἰ καὶ ὡς σώφρων ᾐδεῖτο, ὅτι ἐπὶ γήρως ἀνδρὶ συνέστη, ἀλλ' οἶν διὰ τὸ παράδοξον ἔχαιρεν. Εἶτα μετὰ ταῦτα γέγραπται, ὅτι τῷ μηνὶ τῷ , τῆς συλλήψεως Ἐλισάβετ δηλαδή, ἀπεστάλη ἄγγελος Γαβριὴλ ἀπὸ τοῦ θεοῦ πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρί, ᾧ ὄνομα . Τί δήποτε κρίνας ὁ θεὸς ἐκ παρθένου γεννῆσαι τὸν σωτῆρα οὐκ ἐπελέξατο >παρθένον < ἀμνήστευτον ; Μήποτε οὖν οἰκονομία ἦν καὶ τὸ μνηστῆρα αὐτὴν ἔχουσαν συλλαβεῖν, ὡς μὴ δοκεῖν αἰσχύνην φἐρειν ἐπὶ τοῦ σώματος

sv.9.p.37Bu yüzden bir şehidin mektuplarından birinde, kutlu Petrus'tan sonra Antakya'nın ikinci piskoposu olan ve Roma'daki zulümde vahşi hayvanlarla dövüşen Ignatios'un mektubunda güzel bir söz yazılıdır: “Meryem'in bakireliği bu çağın hükümdarından gizli kaldı.” Görünürdeki evlilik olmasaydı bu gizli kalmazdı; “bu çağın hükümdarı”, Meryem'in hiçbir erkekle yatmadan gebe kaldığını ve bu gebeliğin ilahî olması gerektiğini anlardı. Kurtarıcı bütün tedbiri boyunca şeytandan gizli kalmak istiyordu. Nitekim öğrencilerine

sv.9.p.37

Ἐβούλετο δὲ ὁ σωτὴρ καθ’ ὅλην Salvator dispensationem suam τὴν οἰκονομίαν λανθάνειν τὸν διά et assumptionem corporis ignoαὐτῆς τὸ σύλλημμα; Δἰ ὁ καλῶς ἐν μιᾷ, τῶν μάρτυρός τινος ἐπιστολῶν γέγραπται — τὸν ’ Ιγνάτιον λέγω, τὸν μετὰ τὸν μακάριον Πέτρον τῆς Ἀντιοχείας δεύτερον ἐπίσκοπον, τὸν ἐν τῷ διωγμῷ ἐν Ῥώμῃ θηρίοις μαχησάμενον — · >καὶ ἔλαθε τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου ἡ παρθενία Μαρίας<. Ὡς, εἰ μὴ ἐγεγόνει ὁ δοκῶν γάμος, οὐκ ἄν αὐτὸν ἔλαθεν, ἀλλ' ἔγνω ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου<, ὅτι μηδέποτε μετὰ ἀνδρὸς κοιμηθεῖσα ἡ Μαρία συνέλαβεν καὶ ὀφείλει τὸ σύλλημα τοῦτο θεῖον εἶναι. Ἐβούλετο δὲ ὁ σωτὴρ καθ᾿ ὅλην τὴν οἰκονομίαν λανθάωειν τὸν διάβολον, καὶ γοὗν ἐνετέλλετο τοῖς

sv.9.p.38kendisini açığa vurmamalarını buyuruyordu. Şeytan onu sınarken bile Tanrı'nın oğlu olduğunu hiçbir yerde çıplakça bildirmedi, yalnızca şunları söyledi: Sana tapmam gerekmez, taşları ekmek yapmam gerekmez, kendimi yukarıdan aşağı atmam gerekmez. Elçi de acı çekme tedbirinin karşıt gücün haberi olmadan gerçekleştiğini söyler: “Bu çağın hükümdarlarından hiçbiri onu anlamadı; anlasalardı yüceliğin Rabbini çarmıha germezlerdi.”

sv.9.p.38

μαθηταῖς μὴ φανερὸν ποιεῖν αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ ἡνίκα ἐπειράζετο ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐδαμοῦ ἀπεφήνατο γυμνῶς, ὅτι υἱός ἐστιν τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ μόνον ἔλεγεν· οὐ δεῖ μέ σοι προσκυνεῖν, οὐ δεῖ με τοὺς λίθους ποιεῖν ἄρτους, οὐ δεῖ με ῥίπτειν ἐμαυτὸν ἄνωθεν κάτω. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀπόστολος τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν κατὰ λήδην φησὶ γεγονέναι τῆς ἀντικειμένης ἐνεργείας· <ἥν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἄν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν>.

sv.9.p.39Eğer bir daimōn'dan gizli kalmadıysa — çünkü “Senin kim olduğunu biliyoruz, Tanrı'nın oğlusun” demişti —, bak: Kötülükte daha küçük olan Kurtarıcı'yı tanıdı, kötülükten zevk alan ise kötülüğünün büyüklüğü yüzünden görmekten alıkonuldu. Bizim kötülüğümüz de küçükse, küçüklüğü sayesinde iyi yaşamak için yardım buluruz; kötülük bizde daha çoksa, onu üstümüzden atmak için daha çok mücadele gerekir.

Melek Meryem'e, hiçbir Yazı'da bulamadığım tuhaf bir selam verdi; gelin bunu inceleyelim. “Sevin, lütfa erişen” sözü hiçbir yerde söylenmemiştir; hiçbir erkeğe de söylenmemiştir; bu selam

sv.9.p.39

Εἰ δὲ τὸ δαιμόνιον οὐκ ἔλαθεν — εἶπεν γάρ· Οἴδαμέν σε, τίς εἶ, ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ < ὅρα, ὅτι ὁ ἐλάττων ἐν τῇ κακίᾳ ᾔδει τὸν σωτῆρα, ὁ δὲ χαίρων ἐν αὐτῇ ἀπὸ τοῦ μεγέθους τῆς κακίας ἐνεποδίζετο < θεωρεῖν. Καὶ ἡμῶν δὲ ἡ κακία, ἐὰν μὲν ἐλάττων ᾖ, βοηθούμεθα διὰ τὸ ἔλαττον πρὸς τὸ βιῶσαι · ἐὰν δὲ κακία ἡμῖν πλείων εὑρεθῇ, πλείων ἀγὼν αὐτὴν ἀποβαλεῖν. Ξένον αὐτῇ τινα ἀσπασμὸν εἰπεν, ὅν οὐχ εὗρον ἐν οὐδεμίᾳ γραφῆ· φέρε δὴ περὶ τούτου ἐξετάσωμεν. Τὸ χαῖρε εἴρηται οὐδαμοῦ· ἀλλ’ οὐδ’ ἀνδρί που εἴρηται τοῦτο, ταύτῃ δὲ ἐτηρεῖτο

sv.9.p.40ona saklanıyordu. Tanrı Havva'ya “Acılar içinde çocuk doğuracaksın” dediği için, kadınların acısı bu sevinçle ortadan kalkar.

“Rab seninledir”: Bilinmelidir ki bu sözle birlikte bakire hemen, olağanüstü bir biçimde gebe kaldı.

Meleğin yabancı görüntüsüne “sarsıldığı” için melek onu bu sarsıntıdan çevirir ve “Korkma Meryem, çünkü Tanrı katında lütuf buldun” diyerek kendine getirir. “Lütuf buldun” sözü ona özgü değildi, ondan önce başka kadınlar da lütuf bulmuştu; ama “gebe kalacaksın” sözü artık ortak değildi, bakireye özgü bir vaatti [tuhaf bir şey]. “Tanrı katında lütuf buldun”, bu yüzden “korkma”; çünkü Kurtarıcı'nın gelişi her korkuyu kaldırır.

sv.9.p.40

ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. Ι Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὁ θεὸς τῇ Εὔᾳ· >ἐν λύπαις τέκνα<, λύεται ἡ λύπη τῆς διὰ ταύτης τῆς χαρᾶς. >Ὁ μετὰ σοῦ<· ἰστέον ὅτι ἅμα τῷ εὐθὺς συνέλαβεν ἡ παρθένος πάραδόξως. Ι Ἐπεὶ >ἐταράχθη< ξένην τὴν τοῦ ἀγγέλου ὄψιν, ἐπιστρέφει ἀπὸ τῆς ταραχῆς καὶ ἀνακτᾶται αὐτὴν εἰπών· >μὴ φοβοῦ Μαριάμ· γὰρ Χάριν παρὰ τῷ θεῷ<. Τὸ μὲν οὖν >εὖρες χάριν< ἦν, εὗρον γὰρ πρὸ αὐτῆς καὶ ἄλλαι χάριν· τὸ δ’ εἰπεῖν· >συλλήφῃ< οὐκέτι κοινὸν ἧν ἀλλ᾿ ἰδιάζον εἰς ἐπαγγελίαν παρθένῳ [ξένον πρᾶγμα]. >Εὖρες γὰρ χάριν παρα τῷ θεῷ#x003C;, διὸ > μὴ φοβοῦ>· παντὸς γὰρ φόβου ἀφαίρεσις ἡ τοῦ σωτῆρος ἐπιδημία. |

sv.9.p.41“O büyük olacak”, diyor. Bu söz Yahya için de söylenmişti; ama gerçekten “büyük” olan gelince o küçük kaldı. Çünkü Yahya “yanıp ışık saçan kandil”di. İsa ise Yahya gibi değil, evrenin efendisi, yaratıcısı ve Rabbi olarak gerçekten büyüktür. Büyüklüğü o zamanlar şimdi göründüğü kadar belli değildi. Kudretinin büyüklüğüne bak: “Öğretisinin sesi bütün yeryüzüne yayıldı, sözleri dünyanın uçlarına ulaştı.”

sv.9.p.41

Οὗτος ἔσται μέγας<, φησίν. Τοῦτο εἴρηται καὶ περὶ Ἰωάννοῦ· ἀλλ᾿ ὅτε ἦλθεν ὁ ἀληθῶς >μέγας<, ἐκεῖνος ἦν μικρός. >Ἐκεῖνος< γὰρ >ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ φαίνων<, οὐχ ὡς Ἰωάννης οὖν >μέγας<, ἀλλ᾿ ὡς δεσπότης καὶ δημιουργὸς καὶ κύριος τοῦ παντὸς ἀληθῶς <μέγας>. Τὸ δὲ μέγεθος αὐτοῦ οὐ τότε οὕτως ἐδηλοῦτο, ὅσον νῦν φαίνεται. Ὅρα γὰρ <τὸ> μέγεθος δυνάμεως αὐτοῦ· <ὅτι εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτοῦ>.

sv.9.p.42O, Britanya'dakilerle, Moritanya'dakilerle, her yerde iman edenlerle birlikte, her yana yayılmış durumdadır. Düşüncede göğe çık ve orayı doldurduğunu gör, çünkü “meleklere göründü”. Düşüncede dipsiz derinliğe in [ve aynısını gör], çünkü oraya da indi. “İnen, her şeyi doldurmak için yükselen de odur”; “İsa'nın adı önünde göktekilerin, yerdekilerin ve yer altındakilerin her dizi çöksün” diye. Bu kudreti gör: O bütün evreni geçti.

sv.9.p.42

καὶ μετὰ τῶν ἐν <Βριττανίᾳ . . . . . . . > καὶ μετὰ τῶν ἐν Μαυριττανίᾳ καὶ μετὰ τῶν πανταχοῦ πιστευόντων καὶ καθόλου διῆκον. Ἀνάβα γὰρ τῷ λόγῳ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἴδε αὐτὸν τὰ ἐκεῖ πληροῦντα· >ὤφθη< γὰρ >ἀγγέλοις<. Κατάβα τῷ λόγῳ εἰς τὴν ἄβυσσον [καὶ ὡσαύτως]· κατέβη γὰρ κἀκεῖ. >Καταβὰς γὰρ αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβάς, ἵναπληρώσῃ τὰ πάντα<, >ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων<, Ἴδε ταύτην τὴν δύναμιν· διέβη γὰρ ὅλον τὸν κόσμον·

sv.9.p.43Nitekim “gökleri aşan İsa, Tanrı'nın oğlu” deniyor. Bunları görürsen “büyük olacak” sözünün boş bir laf olmadığını, Rabbimiz İsa Mesih'in uzakta da yakında da büyük olduğunun fiilen gösterildiğini anlarsın.

Cümlenin devrik düzeni şöyledir: “Melek, Davut'un soyundan, adı Meryem olan ve Yusuf adında bir adamla nişanlı bakireye gönderildi.” “Melek” Yusuf'a “gönderilmedi”, çünkü Yusuf'un Rabbin doğumuyla bir ilgisi yoktu. Kendisine “koca” denmesi nişanlı olmasından değildir; Tanrı bunu birçok sebeple böyle düzenlemiştir. Önce, Meryem'in ondan gebe kaldığı sanılsın ve bakireliğini yitirmiş diye taşlanmasın diye. Sonra bu çağın hükümdarı yüzünden: O da aldanıp İsa'nın Yusuf'tan olduğunu sansın, ona bir insana saldırır gibi saldırsın ve yenilip düşsün; böylece insanlığın düşüşü Mesih'te kaldırılsın, şeytan da yere serilsin diye.

sv.9.p.43

διεληλυθότα γάρ φησι τοὺς οὐρανοὺς Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ. Ἐὰν οὖν ταῦτα ἴδῃς, ὄψει, ὅτι οὐχὶ ῥημάτιόν ἐστι τό· >ἔσται μέγας<, ἀλλ᾿ ἔργῳ δείκνυται, ὅτι >μέγας< ἐστὶν ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ ἀπὼν καὶ παρών. Τὸ οὖν ὑπέρβατον οὕτως ἔχει· >ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος πρὸς παρθένον ἐξ οἴκου Δαβίδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ, μεμνηστευμένην ἀνδρί, ᾧ ὄνομα Ἰωσήφ<. Οὐκ >ἀπεστάλη< δὲ πρὸς τὸν Ἰωσὴφ >ὁ ἄγγελος< ἐπειδὴ οὐδὲν ἦν κοινὸν τῷ Ἰωσὴφ πρὰς τὴν τοῦ κυρίου γέννησιν· οὐ γὰρ διὰ τὸ εἶναι αὐτῆς μνηστὴρ ὠνομάσθη ἀνήρ, ἀλλ᾿ οἰκονομήσαντος τοῦτο διὰ πολλὰ τοῦ θεοῦ, πρῶτον μέν, ἵνα ὑποπτευθῇ παρά τισιν, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἐκύησεν ἡ Μαρία, καὶ μὴ λιθοβοληθῇ ὡς ἐκπαρθενεύσασα, ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος, ἵνα ἀπατηθεὶς καὶ αὐτὸ οἰηθῇ τὸν Ἰησοῦν ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ ὄντα καὶ ὡς ἀνθρώπῳ ἐπίθηται καὶ ἡττηθεὶς πέσῃ, καὶ ἀνακληθῇ τὸ πτῶμα τῆς ἀνθρωπότητος ἐν Χριστῷ καὶ καταβληθῇ ὁ διάβολος.

sv.9.p.44Bunun böyle olduğunu, Mesih'in bedenle doğuşunun bir erkeğin tohumundan değil “Kutsal Ruh'tan” gerçekleştiğini, 109. Mezmur'da beşinci çeviride bulursun. Orada Mesih'in bedenle doğuşunun tedbiri anlatılır: “Yukarıdan, gökten inen çiy” nasıl görünürse, onu taşıyan annenin rahminde de bedeninin yapısı çocukluğunda öyle oluşmuştur. İbranice metinde “karından” ya da “rahimden” yerine “mariam” vardır. Birinin bu konuda, buradaki İbranice sözün Meryem'i andığını söylediğini duydum; çünkü “mariam” Meryem'in adını gösterir, böylece Tanrı'yı doğuran bu sözlerle adıyla anılmış olur.

Melek ona “İşte akraban da gebe kaldı” deyince, o da beklenmedik biçimde gebe kalmış biri olarak onunla sevinmeye gitti. Bu yüzden Elizabet'in selamıyla sanki ikna olmuş gibi “İşte Rabbin kulu” der. Sanki şöyle demektedir: Üzerine yazılan bir levhayım; yazan ne isterse yazsın, her şeyin Rabbi ne dilerse yapsın. “Ve melek yanından ayrıldı”, çünkü bakirenin iman itirafını almıştı.

sv.9.p.44

Ὅτι δὲ οὕτως ἔχει καὶ οὐκ ἐκ σπέρματος ἀνδρός, ἀλλ᾿ >ἐξ ἁγίου πνεύματος< συνέστη τῷ Χριστῷ ἡ ἔνσαρκος γένεσις, ἐν ῥθ’ ψαλμῷ κατὰ τὴν πέμπτην ἔκδοσιν εὑρήσεις, ἔνθα τῆς ἐνσάρκου γενέσεως τοῦ Χριστοῦ τὴν οἰκονομίαν σημαίνει· οἵα γὰρ >δρόσος ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ< φαινομένη, οὕτω πως καὶ ἐν τῇ μήτρᾳ τῆς κυοφορούσης αὐτὸν μητρὸς ἡ τῆς σαρκὸς ὑπέστη σύστασις ἐν τῇ παιδιότητι αὐτοῦ· ἀντὶ δὲ τοῦ >ἐκ γαστρὸς< ἢ >ἀπὸ μήτρας< τὸ Ἑβραϊκὸν ἔχει >μαριάμ<· οἶδα δὲ εἰς τοῦτό τινος ἀκούσας ὡς τῆς ἑβραϊκῆς φωνῆς ἐνταῦθα τῆς Μαρίας μνημονευσάσης· τὸ γὰρ >μαριάμ< τὸ Μαρίας ὄνομα σημαίνει, ὡς ὀνομαστὶ διὰ τούτων τῆς θεοτόκου μνημονευθείσης. Καὶ ἐπεὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ ἄγγελος· >ἰδοὺ ἡ συγγενής σου συνείληφεν<, ἐπῆλθεν αὐτῇ συγχαρῆναι, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ παρὰ προσδοκίαν συνειλήφει· δι᾿ ὃ καὶ ἐκ τοῦ τῆς Ἐλισάβετ <ἀσπασμοῦ> οἷον πεισθεῖσα· >ἰδού<, φησίν, >ἡ δούλη κυρίου<, ὡσεὶ ἔλεγεν· πίναξ εἰμὶ γραφόμενος, ὃ βούλεται ὁ γραφεὺς γραφέτων, ποιείτω ὃ θέλει ὁ τοῦ παντὸς κύριος· >καὶ ἀπῆλθεν ἀπ᾿ αὐτῆς ὁ ἄγγελος<, δεξάμενος τῆς παρθένου τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως.

77. Vaaz

Meryem beklenmedik biçimde gebe kalmıştı; ama bakire her konuda alçakgönüllüydü. Bu yüzden meleğin sözlerinden kibre kapılmadan Elizabet'in yanına gitmekle kalmadı,

7

Ἐπειδὴ παρὰ προσδοκίαν συνειλήφει, εἰς πάντα δὲ οὖσα ἐπιεικὴς ἡ παρθένος οὐ μόνον ἀπῆλθεν πρὸς τὴν Ἐλισάβετ, μὴ τυφωθεῖσα ἐκ

sv.9.p.45selamda da ondan önce davrandı; yaşça büyük ve ana yerinde olan Elizabet'e saygı gösterdi. Selamı veren Elizabet değil, Meryem'dir. Üstün olanlar, iyilik etmek için kendilerinden aşağıdakilere gelir. Kurtarıcı da vaftizini kutsamak için Yahya'ya böyle gelmişti. Meryem de melekten Kurtarıcı'yı doğuracağını ve akrabası Elizabet'in gebe kaldığını öğrenince onun yanına böyle geldi. Çünkü Meryem'in içindeki İsa, Elizabet'in içindeki Yahya'ya iyilik edecekti. Bu şundan bellidir: Yahya, Meryem gelip Elizabet'e selam vermeden önce sıçramadı; Tanrı'nın Logos'u Mesih'in içinde yer aldığı Meryem'in selam sözüyle birlikte ise öncü, Kutsal Ruh'un etkisiyle harekete geçerek

sv.9.p.45

τῶν λόγων τοῦ ἀγγέλου, ἀλλὰ καὶ προλαμβάνει ἐν τῷ ἀσπασμῶ̣ τὴν Ἐλισάβετ, τὸ σέβας αὐτῇ ὡς παλαιοτέρᾳ καὶ τάξιν ἐπεχούσῃ μητρὸς ἀπονέμουσα. Οὐ γὰρ ἡ Ἐλισάβετ πρώτη, ἀλλ' ἡ Μαρία τὴν Ἐλισάβετ<. Οἱ κρείττονες πρὸς τοὺς ἐλάττονας ἔρχονται, ἵνα αὐτοὺς εὐεργετήσωσιν. Οὕτω καὶ ὁ σωτὴρ ἦλθεν πρὸς τὸν Ἰωάννην, ἵνα τὸ βάπτισμα αὐτοῦ ἁγιάσῃ· οὕτως ἡ Μαριὰμ ἀκούσασα τοῦ ἀγγέλου τέξεσθαι τὸν σωτῆρα καὶ μεμαθηκυῖα, ὅτι ἡ συγγενὴς αὐτῆς συνέλαβεν Ἐλισάβετ, ἦλθεν πρὸς αὐτήν. Ὁ γὰρ ἐν αὐτῇ ’ Ιησοῦς ἤδη ἤμελλεν εὐεργετεῖν τὸν ἤδη ἐν τῇ Ἐλισάβετ Ἰωάννην. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ μὴ σκιρτᾶν μὲν τὸν Ἰωάννην, πρὶν ἔλθῃ Μαριὰμ καὶ τὴν Ἐλισάβετ ἀσπάσηται, ἅμα δέ τῷ λόγῳ τοῦ ἀσπασμοῦ Μαρίας, ὅν ὑπέλαβεν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ ὁ Χριστός, ἤκουσεν ὁ πρόδρομος τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἁγίου πνεύματος κινούμενος τὸν ἀσπασμὸν τῆς

sv.9.p.46Meryem'in selamını duydu ve “bebek rahimde sıçradı”; sanki İsa onu o andan itibaren peygamber yapmaya başlamıştı.

Cebrail'in gelişinden ve müjdeden sonra kutlu Meryem'in “dağlık bölgeye çıkması” gerekiyordu. Müjdeci, Nasıra'nın bulunduğu ovadaki Celile'ye nispetle Yeruşalim çevresine bu adı vermiştir. Gayretinde üşengeçlik olmayan bir kadın olarak çabucak yola koyulması da gerekiyordu. Üzerine gelen Kutsal Ruh'un ve üzerine gölgesini salan En Yüce'nin kudretinin sevkiyle acele ediyordu.

sv.9.p.46

Μαρίας καὶ >ἐσκίρτησεν ἐν τὸ βρέφος ἐν τῇ κοιλίᾳ< οἱονεὶ ἤτξατο ἔκτοτε προφήτην αὐτὸν ποιεῖν ὁ Ἰησοῦς. Ἔδει δὲ τὴν μακαρίαν ταύτην Μαρίαν μετὰ τὴν τοῦ Γαβριὴλ πρὸς αὐτὴν ἐπιδημίαν καὶ τὸν εὐαγγελισμὸν ἀναβαίνουσαν ἀναβῆναι ἐπὶ τὴν ὀρεινήν< — δὲ ἐκάλεσεν ὁ εὐαγγελιστὴς τοὺς περὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τόπους τῆς Γαλιλαιάς ἐπὶ πεδίῳ κειμένης, ἐν ᾗπερ ἡ Ναζαρὲτ ἵδρυται — , ἅτε δὲ τῇ σπουδῇ μὴ ὀκνηρὰν σπουδαίως πορευθῆναι· μετὰ σπουδῆς δὲ ἐπορεύετο ἀγομένη ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος τοῦ ἐπελθόντος αὐτῇ καὶ ὑπὸ τῆς δυνάμεως τοῦ ὑψίστου τῆς ἐπισκιασάσης αὐτῇ. >Πόλιν< δὲ >Ἰούδα<

sv.9.p.47“Yahuda şehri” dediği, Zekeriya'nın tapınağa yakın olmak için oturduğu Yeruşalim'dir. “Zekeriya'nın evine girdi”: Elizabet'in durumunu öğrenmek, kendisine verilen müjdelerin güvencesini pekiştirmek için acele ediyordu.

“Elizabet'e selam verdi” ne demek? Bilinmelidir ki öpücükle değil, sesle selam verdi. Belli ki dostlar arasında alışılmış olduğu gibi akrabasına barış diledi, ki bu İbranilerin eskiden beri âdetidir; ya da tanıdık dostlar görülünce söylenmesi âdet olan daha sevimli bir söz söyledi.

Demek ki selam sırasında “Elizabet” oğlu sayesinde “Kutsal Ruh'la doldu”. İlk dolan anne değildir; önce Yahya doldu, anne ikinci olarak, Kutsal Ruh'la dolmuş olanı taşıdığı için doldu. Bu, peygamberlerden hiçbirine nasip olmayan bir şeydi; Mesih'in gelişine yakın olduğu ve önünden gittiği için Yahya'ya nasip oldu. Çünkü Mesih'i taşıyan kadın gelmeden önce “Kutsal Ruh'la dolmamıştı”.

sv.9.p.47

<ἐκάλεσε> τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐν ὁ Ζαχαρίας κατῴκει διὰ τὸ πλησιάζειν τῷ ἱερῷ. >Εἰσῆλθεν δὲ εἰς τὸν οἶκον Ζαχαρίου<, τὰ κατὰ τὴν Ἐλισάβετ μαθεῖν ἐπειγομένη τὴν <τῶν> πρὸς αὐτὴν εὐαγγελίων βεβαιωθῆναι πίστωσιν. Τί δὲ τό· >ἠσπάσατο τὴν Ἐλισάβετ< Ἰστέον, ὅτι οὐ φιλήματι, ἀλλὰ φωνῇ· δῆλον, ὅτι τῇ συνήθει τοῖς φίλοις προσεφθέγξατο τὴν εἰρήνην ἐπιφωνήσασα τῇ συγγενίδι, ὅπερ ἔθος Ἑβραίοις ἀνέκαθεν, ἢ χαριέστερόν τινα λόγον ἐπιφθεγξαμένη, ὡς εἰώθει τῇ τῶν συνήθων φίλων θέᾳ χαριέντως ἐπιλέγεσθαι. Οὐκοῦν ἐν τῷ ἀσπασμῷ >ἐπλήσθη< διὰ τὸν υἱὸν >πνεύματος ἁγίου ἡ Ἐλισάβετ<· οὐ γὰρ ἡ μήτηρ ἐπλήσθη πνεύματος ἁγίου<πρῶτον, ἀλλὰπρονγουμένως πλησθέντος Ἰωάννου δευτέρως ἡ μήτηρ, ἅτε ἔχουσα τὸν πλησθέντα >πνεύματος ἁγίου<. Ὑπῆρξε δἐ τοῦτο Ἰωάννῃ, ὅπερ οὐδενὶ τῶν προφητῶν, διὰ τὸ πλησιάζειν αὐτὸν τῇ Χριστοῦ παρουσίᾳ καὶ προτρέχειν αὐτῆς· οὐ γὰρ πρότερον τοῦ> ἁγίου πνεύματος ἐπλήσθη<, πρὶν ἐπιστῆναι τὴν κυοφοροῦσαν τὸν Χριστόν.

sv.9.p.48Önce bebek Ruh'la doluyor ve sıçrıyordu, bunu annesine de böylece aktarıyordu. Elizabet de rahmindeki bebek sayesinde peygamberce haykırıyordu. Çünkü gerçek çocuk doğurmak onu da saygın kılıyordu; nitekim ilahî çocuk doğurmak Meryem'i ve onun sayesinde bütün kadın cinsini saygın kılmıştır. Pavlos da kadınlar için genel olarak “çocuk doğurmakla kurtulacak” der, yani kadın Mesih'i doğurduğu için. Ve bakireye şöyle diyordu: “Kadınlar arasında sen kutsanmışsın.” Çünkü böyle bir lütfa ortak olan hiçbir kadın olmamıştır, olamaz da. İlahî gebelik birdir, ilahî doğum birdir, Tanrı-insanı doğuran kadın birdir. Öyleyse ilk selamı bana neden sen veriyorsun? Kurtarıcı'yı doğuran ben miyim? Senin yanına benim gelmem gerekirdi. Çünkü bütün kadınlardan üstün olarak kutsanmış olan sensin; Rabbimin annesi sensin, lanetin çözümünü taşıyan hanımım sensin.

sv.9.p.48

|Πρῶτον δὲ τὸ βρέφος ἐπλήροῦτο πνεύματος καὶ ἐσκίρτα καὶ οὕτως τῇ μητρὶ μετεδίδου, καὶ ἀνεβόα προφητικὰ ἡ Ἐλισόβετ διὰ τὸ κυοφορούμενον ἐν αὑτὴ βρέφος — ἡ ὄντως γὰρ τεκνογονία καὶ ταύτην ἐποίει τιμίαν, ὥσπερ ἡ θεία τεκνογονία τὴν Μαρέαν καὶ τὸ σύμπαν δι' ἐκείνην γυναικῶν γένος, ὡς λέγει καθ’ ὅλου περὶ γυναικῶν ὁ Παῦλος, ὅτι >σωθήσεται ἡ διὰ τῆς τεκνογονίας< τοῦτ’ γυνὴ τὸν Χριστὸν ἐπεκνογόνησεν — καὶ ἔλεγε τῇ παρθένῳ· εὐλογημένη σὺ ἐν · οὐδεμία γὰρ τῆς τοιαύτης χάριτος κοινωνὸς οὔτε γέγονεν οὔτε γενέσθαι δύναται. Ἒν γὰρ τὸ θεῖον κύημα, εἷς ὁ θεῖος τοκετός, καὶ μία ἡ γεννήσασα τὸν θεάνθρωπον. Τί μοι τοίνυν πρώτη προσαγορεύεις ; Μὴ γὰρ ἐγώ εἰμι ἡ τὸν σωτῆρα τίκτουσα; Ἐμὲ ἐχρῆν ἐλθεῖν πρὸς σέ· σὺ γὰρ ὑπὲρ πάσας τὰς γυναῖκας εὐλογημένη· σὺ μήτηρ τοῦ κυρίου μου, σὺ ἐμὴ κυρία ἡ τῆς κατάρας τὴν λύσιν βαστάζουσα.|

sv.9.p.49İnandırıcı sözler kullanıp yalan öğretenlerce kimse aldatılmasın diye şunu söylemekten çekinmemek gerekir: Biri Meryem aleyhine, Kurtarıcı'nın onu reddettiğini söylemeye cüret etti; çünkü, diyor, Kurtarıcı'yı doğurduktan sonra Yusuf'la birleşmiş. Sapkınlar böyle sözler ileri sürerse şöyle cevap vermek gerekir: “Kutsal Ruh'la dolan Elizabet” “Kadınlar arasında sen kutsanmışsın” der. Kutsal Ruh onu kutsadıysa Kurtarıcı onu nasıl reddetmiş olabilir? Üstelik Kurtarıcı'yı doğurduktan sonra birleştiğini ispat edemezler. Yusuf'un oğulları Meryem'den değildi ve kimse bunu Yazı'dan gösteremez.

sv.9.p.49

Οὐκ ὀκνητέον δὲ εἰπεῖν, ἵνα μὴ ἐπαπατηθῇ τις ὑπὸ τῶν πιθανόθητι χρωμένων καὶ διδασκόντων ψευδῶς, ὅτι ἐτόλμησέ τις εἰπεῖν κατὰ τῆς Μαρίας, ὡς ἄρα ὁ σωτὴρ αὐτὴν ἠρνήσατο, ἐπεί, φησίν, συνήφθη μετὰ τὴν τὴν ἀπότεξιν τοῦ σωτῆρος τῷ Ἰωσήφ. Εἴ ποτε οὖν τοιοῦτοι λόγοι ὑπὸ αἱρετικῶν προαχθῶσιν, οὕτως ἀποκριτέον, ὅτι >πνεύματος ἀγίου πλησθεῖσα ἡ Ἐλισάβετ φησίν· >εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν<. Εἰ δὲ εὐλόγηται ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, πῶς ἠρνήσατο αὐτὴν ὁ σωτήρ; Ἀλλ' οὐδὲ ἔχουσιν αὐτὴν ἀποδεῖξαι, ὅτι συνουσίᾳ ἐχρήσατο μετὰ τὴν ἀπότεξιν τοῦ σωτῆρος· οἱ γὰρ υἱοὶ Ἰωσὴφ οὐκ ἦσαν ἄπὸ τῆς Μαρίας. οὐδὲ ἔχει τις τοῦτο παραστῆσαι ἀπὸ τῆς γραφῆς.

sv.9.p.50“Rahmin meyvesi” sözü, Tanrı'nın Davut'a verdiği “Rahminin meyvesinden tahtına oturtacağım” vaadine uygun söylenmiştir. Elizabet, tümüyle kutsal bakirenin “rahminin meyvesi” demekte haklıdır, çünkü onun taşıdığı çocuk bir erkekten değil, yalnız Meryem'dendir; Kutsal Ruh onda yerleşmiş, En Yüce'nin kudreti ona gölge salmıştır. Babalarından tohum alanlar babalarının meyvesidir. Davut'a da bu yüzden “rahminin meyvesinden” denmişti: yani tümüyle kutsal Tanrı doğuranın, kendileri de erkek tohumundan doğmuş ataları kastediliyordu.

“Bu bana nereden?” sözünü Kutsal Ruh'la dolmuş Elizabet bilmediği için söylemez; Rabbimin annesinin bana gelmesinin Tanrı'dan olduğunu bilmiyorum demek istemez. “Bu bana nereden?” şu demektir: Ben ne büyük bir iyilik yaptım ki

sv.9.p.50

Καρπὸν< δὲ >κοιλίας< εἶπεν κατὰ τὴν παρὰ τοῦ θεοῦ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐπαγγελιάν τὴν λέγουσαν· >ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τὸν θρόνον σου<· καλῶς δὲ >καρπὸν κοιλίας< τῆς παωαγίας παρθένου ἡ Ἐλισάβετ ὠνόμασε διὰ τὸ μὴ ἐξ ἀνδρὸς εἶναι τὸ κυοφορούμενον, ἀλλ' ἐκ μόνης τῆς Μαρίας πνεύματος ἁγίου ἐνοικήσαντος ἐν αὐτῇ καὶ τῆς τοῦ ὑψίστου δυνάμεως ἐπισκιασάσης αὐτῇ· οἱ γὰρ ἐκ τῶν πατέρων τὴν σπορὰν ἔχοντες ἐκείνων εἰσὶ καρποί, καθὼς καὶ τῷ Δαβὶδ ἐρρήθη· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου<, τοῦτ’ ἔστιν οἱ πρόγονοι τῆς παναγίας θεοτόκου καὶ αὐτοὶ ἐκ σπορᾶς ἀνδρῶν γεννηθέντες. Τὸ δέ· >πόθεν μοι τοῦτο;< οὐκ ἀγνοοῦσα λέγει ἡ Ἐλισάβετ ἡ πνεύματος πλησθεῖσα ἁγίου, ὅτι· οὐκ οἶδα, ὅτι ἀπὸ θεοῦ γεγένηται τὸ ἐλθεῖν τὴν μητέρα >τοῦ κυρίου μου πρός με<, ἀλλὰ τό· >πόθεν μοι τοῦτο< τοιοῦτόν ἐστιν· τί γάρ μοι, φησίν, τηλικοῦτον πέπρακται ἀγαθόν, >ἵνα

sv.9.p.51“Rabbimin annesi yanıma gelsin”? Hangi adalet, hangi iyi işler sayesinde bu bana nasip oldu? “Çünkü işte, bebek rahmimde sıçradı.” Yahya'nın psykhē'si olağanüstüydü; henüz annesinin rahmindeyken, daha doğmamışken, İsrail'in tanımadığı kişiyi tanıdı. Üstelik yalnızca “sıçramadı”, “sevinçle sıçradı”; çünkü Rabbin onu alıp kutsamak için annesiyle geldiğini hissetti. Elizabet oğluyla uyumlu konuşuyor: nitekim Yahya kendini Mesih'in yanında durmaya layık görmüyordu,

sv.9.p.51

ἡ μήτηρ τοῦ κυρίου μου ἔλθῃ πρός με<; πόθεν, ἀπὸ ποίας δικαιοσύνης ἢ πράξεων ἀγαθῶν ἐπέτυχον τούτου; ἰδοὺ γὰρ ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν τῇ κοιλίᾳ μου<. Τεράστιος ἦν ἡ ψυχὴ τοῦ Ἰωάννου, καὶ ἔτι ἐν τῇ μήτρᾳ τῆς μητρὸς ὑπάρχουσα καὶ μέλλουσα εἰς γένεσιν ἥκειν ἔγνω, ὅν οὐκ ἔγνω Ἰσραήλ. Οὐχ απλῶς δὲ >ἐσκίρτησεν<, ἐν ἀγαλλιάσει<· ἤσθετο γάρ, κύριος ἦλθεν ἐν τῇ μητρί, ἵνα αὐτὸν παραλαβὼν ἁγιάσῃ. Σύμφωνα δὲ φθέγγεται τῷ υἱῷ ἡ Ἐλισάβετ· κἀκεῖνος γὰρ ἀντάξιον ἑαυτὸν τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν παραστάσεως

sv.9.p.52Elizabet de kendini bakirenin gelişine layık görmüyordu. Henüz bakire olana “anne” der, sonucu peygamberce bir sözle önceler. Demek ki ilahî bir tedbir Meryem'i Elizabet'e getirdi; öyle ki Yahya'nın rahimden Rabbe tanıklığı kendi annesi eliyle tamamlansın.

Bakirenin yolculuğunun kendine ait bir gayreti de vardı: Elizabet'i ve ondaki olağanüstü gebeliği görmek, meleğin sözüne göre buna inanmak için gelmişti; öyle ki

sv.9.p.52

ἔλεγεν, οὕτως καὶ αὐτὴ ἀναξίαν ἑαυτὴν τῆς παρουσία τῆς πάρθένου. >Μμητέρα< δὲ καλεῖ τὴν ἔτι παρθένον, φθάνουσα προφητικῷ λόγῳ τὴν ἔκβασιν. Θεία μὲν οὖν οἰκονομία τὴν Μαρίαν ἤγαγε πρὸς τὴν Ἐλισάβετ, ἶνα ἡ μαρτυρία Ἰωάννου ἐκ μήτρας εἰς τὸν κύριον πληρωθῇ διὰ τῆς ἰδίας μητρός. | Εἶχε δὲ καὶ ἡ πορεία τῆς παρθένου τὴν οἰκείαν αὐτῆς σπουδήν· ἦλθε γὰρ ὀψομένη τὴν Ἐλισάβετ καὶ τὸ ἐν ἀυτῇ παράδοδον κύημα καὶ ἰδεῖν καὶ πιστεύσασθαι, κατὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνήν, ἵνα διὰ

sv.9.p.53bununla kendisine ilişkin daha büyük doğuma, bakirenin kendisinden olacak doğuma inanılsın. Elizabet'in sözü de bu imanı destekler: “Rabden kendisine söylenenlerin yerine geleceğine iman eden kadın ne mutludur.” Bu sözler sayesinde bakire bu imanda daha da sağlamlaştı, çünkü hem meleğin önceden bildirdiğine hem de akrabasının benzer şeyler peygamberce söylediğine inandığı için kutlu sayılıyordu.

[“İman eden kadın ne mutludur” vb.] Bu söz Zekeriya'nın suskunluğuna üstü kapalı olarak işaret eder: O söylenenlere inanmayıp suskunlukla cezalandırılmıştı; sen ise böyle bir durumdan kurtulduğun için kutlusun. Başka bir açıklama: “Söylenenlere” inandığın için kutlusun. Neden? Çünkü yerine gelecektir; melek boşuna söylememiştir.

sv.9.p.53

τούτου ὁ κατ' αὐτὴν μείζων πιστευθῇ τοκετός, ὁ ἐξ αὐτῆς, φημί, τῆς παρθένου· καὶ συντρέχει πρὸς τὴν πίστιν ταύτην ὁ λόγος τῆς Ἐλισάβετ λεγούσης· >καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ κυρίου<.| Ι Βεβαιοτέρα γὰρ πρὸς τὴν πίστιν ταύτην ἐκ τούτων ἐγίνετο τῶν ῥημάτων ἡ παρθένος μακαριζομένη, ὅτι ἐπίστευσεν ἀγγέλου τε προσημαίνοντος καὶ τῆς συγγενίδος τὰ παραπλήσια προφητευούσας. [>Μακαρία ἡ πιστεύσασα κτλ..<] Ὁ λόγος οὗτος τὴν τοῦ Ζαχαρίου αἰνίττεται σιωπήν, ὅτι ἀπιστήσας τοῖς λελαλημένοις ἔλαβε Ποινὴν τὴν σιγήν· μακαρία , ὅτι τοιούτου ἐξέφυγες πόθους· καὶ ἄλλως· ἐπειδὴ >τοῖς λελαλημένοις< μακαρία εἶ. Διὰ τι; Ἔσται γὰρ τελείωσις, καὶ οὐ μάτην παρὰ τοῦ ἀγγέλου λελάληται. |

sv.9.p.54Meryem önce kendisine söylenenlere iman ettiğini gösterir. “Rabden kendisine söylenenlerin yerine geleceğine iman eden kadın ne mutludur” sözünün karşılığında “Psykhēm Rabbi yüceltir” der. Bakire olduğu hâlde, ortak tabiatın dışında bedenen gebe kalmıştı: bedenen, çünkü bedendeydi; ruhen, çünkü bir erkeğe ortak olmadan. Ama olağanüstü bir tedbirle olan şey bedende gerçekleştiği için “Psykhēm Rabbi yüceltir” der.

sv.9.p.54

Πρῶτον δείκνυσιν, ὅτι πιστεύει τοῖς λεχθῶσιν αὐτῇ διὰ τοῦ·>μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λαληθεῖσιν αὐτῇ παρὰ κυρίου<, φάσκουσα· >μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν κύριον<. Ἐπειδὴ γὰρ παρθένος οὖσα ἐν γαστρὶ σωματικῶς παρὰ τὴν κοινὴν συνελάμβανε φύσιν, σωματικῶς μὲν ὡς ἐν σώματι, πνευματικῶς δὲ ὅτι ἄνευ κοινωνίας, ὅμως ἐπειδὴ ἐν σώματι ἐγένετο τὸ παραδόξως οἰκονομούμενον, φησίν · >μεγαλύνει ἡ ψυχή μου κύριον<.

88. Vaaz

Yahya'dan önce Elizabet peygamberlik eder, Kurtarıcımızın doğumundan önce Meryem peygamberlik eder.

8

Πρὸ Ἰωάννου ’ Ελισάβετ προφητεύει, πρὸ τῆς γενέσεως τοῦ σω τῆρος ἡμῶν ἡ Μαρία προφητεύει.

sv.9.p.55Günah nasıl kadından başlayıp sonra erkeğe ulaştıysa, iyilikler de kadınlardan başladı; öyle ki kadınlar, zayıflığı ve kadınlara özgü kusurları üzerlerinden atıp bu kutlu kişilerin hayatlarına özenmeye yönlensinler. Şimdi bakirenin peygamberliğine bakalım. Şöyle der: “Psykhēm Rabbi yüceltir”; yalnız beden değil, psykhē de yüceltir. Tanrı'dan böylesine büyük ve şaşılası bir lütfa layık görüldüğüme göre, “psykhēm Rabbi” hakkıyla “yüceltir”; çünkü büsbütün büyük bir harika ve başarıyla karşı karşıyayım, içimde olağanüstü şeyler yapanı ilk ben övmeliyim.

sv.9.p.55

Καὶ ὥσπερ ἤρξατο ἡ ἁμαρτία ἀπὸ τῆς γυναικὸς καὶ μετὰ τοῦτο ἔφθασεν ἐπὶ τὸν ἄνδρα, οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν γυναικῶν ἤρξατο, ἶνα προτραπῶσιν αἱ γυναῖκες, τὴν ἀσθένειαν καὶ τὰ γυναικεῖα ἀποθέμεναι, ζηλῶσαι τοὺς βίους τῶν μακαρίων τούτων. Ἴδωμεν λοιπὸν τὴν προφητείαν τὴν παρθενικήν, ἤ φησιν· >Μεγαλύνει ψυχή μου τὸν κύριον< οὐ μόνον σῶμα, ἀλλάκαὶ ἡψυχή . | Ἐπειδὴ τοιαύτης μεγάλης καὶ θαυμασίας χάριτος παρὰ θεοῦ ἠξίωμαι, ἀξιοχρέως >μεγαλύνει ἡ ψυχή τὸν κύριον<· ὅλον γὰρ μεγάλῳ θαύματι καὶ κατορθώματι, τοσοῦτον ὀφείλω πρώτη δοξάζειν τὸν ἐν ἐμοὶ τὰ παράδοξα ἐνεργοῦντα. |

sv.9.p.56Psykhē'nin Rabbi nasıl yücelttiğini anlamak gerekir. Çünkü biri şöyle diyecektir: Rab ne büyür ne küçülür, o neyse odur; psykhē Rabbi nasıl “büyütebilir”? Şöyle: “Görünmez Tanrı'nın sureti” Mesih'tir; psykhē ise kendinden önce var olan suretin suretinde yaratılmıştır. Her birimiz kendi psykhē'mizi yetkinleştirip mutluluğa ilerletirken, adeta Mesih'in bir suretini, ilk örnek olan Tanrı'nın oğluna, Tanrı'nın suretine benzeyen bir sureti sunmuş oluruz. Öyleyse

sv.9.p.56

Πῶς .ἡ ψυχὴ μεγαλύνει τὸν κύριον κατανοητέον. Ἐρεῖ γάρ τις· ὁ κύριος οὔτε μείζων γίνεται οὔτε ἐλάττων, ἀλλ' ὅ ἐστιν, ἐστίν· πῶς οὖν δύναται ψυχὴ μεγαλῦναι τὸν γύριον; Ὅτι >εἰκών ἐστι τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου ἀλλὰ >κατ' εἰκόνα προυπάρχουσαν αὐτῆς. Ἕκαστος δὲ ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ φυχὴν τελειῶν καὶ προάγων ἐπὶ μακαριότητα οἶον εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ ἀνατίθησιν, ἤτοι μιμουμένην τὸν πρωτότυπον, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, τὴν εἰκόνα τοῦ θεοῦ. Ὁταν οὖν μεγάλην ποιήσω τὴν

sv.9.p.57suretin suretini, yani psykhē'nin kendisini sözlerle, işlerle, düşüncelerle büyüttüğümde, Rabbi büyüttüğüm söylenir. Adil kişinin psykhē'si, hayatının ve sözünün büyüklüğüne göre “Rabbi nasıl yüceltirse”, insan da içindeki kötülük ölçüsünde onu küçültür.

sv.9.p.57

εἰκόνα τῆς εἰκόνος, λέγω δὲ αὐτὴν τὴν φυχήν, μεγαλύνων λόγοις, ἔργοις, νοήμασιν, τότε μεγαλύνειν λέγεται. Ὥσπερ δὲ >μεγαλύνει ἡ ψυχὴ< τοῦ δικαίου >τὸν κύριον< κατὰ τὸ μέγεθος τοῦ βίου καὶ τοῦ λόγου, οὕτω καὶ σμικρύνει τις αὐτὸν ἀναλόγως κατὰ τὴν κακίαν τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ.

sv.9.p.58Meryem'in “psykhē'si” önce “Rabbi yüceltti”, sonra “ruhu Kurtarıcısı Tanrı'yla sevindi”. Güzel bir sırayla, işlerdeki ilerlemeyle yükselir: önce psykhē'si yüceltti, sonra ruhu sevindi. Çünkü ilerleme içinde yaşayan, yüceltmekten buna gelen kişi ruhta Kurtarıcı Tanrı'yla sevinir. Meryem'in psykhē'si Rabbi yüceltti, ruhu Tanrı'yla sevindi; çünkü Tanrı, benden dünyaya kurtuluş bağışlayarak benim Kurtarıcım olmuştur. Bazıları “ruh” ile “psykhē”nin aynı şey olduğunu söyler.

sv.9.p.58

Τῆς οὖν Μαρίας >ἡ φυχὴ< πρῶτον ἐμεγάλυνεν >τὸν κύριον<, εἶτα >τὸ πνεῦμα< αὐτῆς >ἠγαλλιάσατο ἐπὶ τῷ θεῷ τῷ σωτῆρι· Καλῶς δὲ ἀναβαίνει ταῖς προκοπαῖς τῶν ἔργων· πρῶτον ἐμεγάλυνεν ἡ ψυχὴ αὐτῆς, εἶτα ἠγαλλιάσατο τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Ἀγαλλιᾶ γάρ τις πνεύματι ἐπὶ θεῷ σωτῆρι ἐν προκοπῇ βιῶν, ἀπὸ τοῦ μεγαλύνειν ἐπὶ τοῦτο ἐρχόμενος. Τῆς οὖν Μαρίας ἡ ψυχὴ ἐμεγάλυνεν τὸν κύριον, τὸ δὲ πνεῦμα αὐτῆς ἀγαλλιάσατο ἐπὶ τῷ θεῷ· σωτὴρ γάρ μου ἐστὶν ὁ θεὸς σωτηρίαν ἐξ ἐμοῦ χαριζόμενος τῷ κόσμῳ· τινὲς δὲ >πνεῦμα< καὶ >ψυχὴν< τὸ αὐτό φασιν.||

sv.9.p.59“Çünkü kulunun alçaklığına baktı”: Burada “alçaklık”, kibirsizlikten farksızdır. Tanrı'ya aretē'lere bakmak yaraşır, alçakgönüllülük de aretē olduğuna göre “kulunun alçaklığına baktı”.

Sonra Rabbi yüceltmesinin ve onunla sevinmesinin sebebini de söyleyerek ekler: “Kulunun alçaklığına baktı.” Ben kimim ki böyle bir iş için? O baktı, ben beklemiyordum. Alçak ve itilmiş biriydim; şimdi ise yerden

sv.9.p.59

Ὅτι ἐπέβλεψεἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ(· ἡ >ταπείνωσις οὐδὲν διαφέρει τῆς ατυφίας· ἐπεὶ οὖν πρέπον θεῷ ἐπιβλέπειν ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς, ἀρετὴ δὲ ἡ ταπεινοφροσύνη, >ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αυτου Εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν λέγει τοῦ δεῖν μεγαλύνειν τὸν κύριον καὶ τοῦ ἀγαλλιᾶσθαι ἐπ' αὐτῷ, ἐπαγαγοῦσα, ὅτι· >ἐπέβλεψεν δέ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ γαρ ειμι εγω προς τοσουτον εργον; αὐτὸς ἐπέβλεψεν, οὐκ ἐγὼ προσεδόκησα· ταπεινὴ γὰρ ἤμην καὶ ἀπεῤῥιμμένη, καὶ νῦν ἀπὸ γῆς εἰς

sv.9.p.60göğe geçiyorum ve sözle anlatılmaz bir tedbire çekiliyorum. “İşte şimdiden sonra bütün kuşaklar beni kutlu sayacak”; yani yalnız Elizabet değil, iman edenlerin kuşakları. Kutlu sayılacağını diliyle söylemiyor, üzerine gelen Kutsal Ruh sayesinde söylüyor. Peygamberlik önceden söyledi, sözün sonucu da onu doğruladı: O günden beri hangi kuşak Meryem'i kutlu saymaz?

sv.9.p.60

οὐρανὸν μεταβαίνω καὶ εἰς ἄῤῥητον οἰκονομίαν ἕλκομαι. > Ἴδοὺ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με<, >πᾶσαι αἱ γενεαί(· δηλονότι αἱ πιστευόντων, οὐ δὺ μόνη ἡ Ἑλισάβετ. Οὐκ ἀπὸ γλώττης δὲ λέγει, ὅτι μακαρισθήσεται, ἀλλὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐπελθόντος αὐτῇ· προέλαβεν οὖν ἡ προφητεία, ἠλήθευσε δὲ ἡ ἔκβασις τοῦ λόγου. Ποῖα γὰρ γενεὰ ἐξ ἐκείνου τὴν μαρίαν οὐ μακαρίζει;

sv.9.p.61“Koluyla kudretini gösterdi”: Bu, Tanrı'nın elinin işidir, insanın değil. Baba'nın kolu Oğul'dur, “Halkını kolunla kurtardın” sözüne göre. Bu söz bedene göre İsrail'e de uyar, çünkü onlardan on binlerce kişi Rabbe iman edip kurtuldu. Akılla kavranan İsrail için de anlaşılabilir: Nous'la Tanrı'yı gören İsrail için, çünkü “İsrail” böyle yorumlanır; ve bu İsrail, milletlerden iman eden bizleriz.

sv.9.p.61

Ἐποίησε δὲ κράτος κτἑξ<, τῆς τοῦ θεοῦ χειρός, οὐκ ἀνθρώπου τὸ ἔργον· καὶ βραχίων τοῦ πατρὸς ὁ υἱὸς κατὰ τό· ἐλυτρώσω ἐν τῷ βραχίονί σου τὸν λαόν . Ἐνταῦθακαὶπρὸς τὸν >κατὰ Ἰσραὴλ< ἁρμόζει· πολλαὶ γὰρ ἐξ τῶν μυριάδες πιστεύσασαι τῷ κυρίῳ ἐσώθησαν· δύναται δὲ καὶ πρὸς τὸν νοητὸν ’ Ισραὴλ νοηθῆναι, τὸν ἐν τῷ νοΐ ὁρῶντα θεόν — τοῦτο γὰρ >Ἰσραὴλ< ἑρμηνεύεται — , οἵτινές ἐσμεν οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. Ι

sv.9.p.639–10. Vaazlar

Birçoklarına “Doğurma vakti doldu ve oğul doğurdu” sözü gereksiz görünür. Hangi kadın gebelik süresi dolmadan oğul doğurabilir ki? Eski ve Yeni Yazı'nın bütününde, bir günahkârın doğumu için “doğurma vakti doldu” dendiği bir yer bulunup bulunmadığına bakmak gerekir. Sanırım kimse bulamaz; böyle denen yerde doğan kişi adildir. Çünkü adilin doğumunun ve gelişinin günleri dolar. Adilin gelişi doluluk taşır, kötünün gelişi boşluk. Burada da “Elizabet'in doğurma vakti doldu” denmesi,

sv.9.p.63

ὅτι] πολλοῖς δοκεῖ περισσὸν εἶναι τό· >ἐπλήσθη ὁ χρόνος τοῦ τεκεῖν καὶ ἐγέννησεν υἱόν(. Ποία γὰρ γυνὴ δύναται τεκεῖν υἱόν, μὴ πληρωθέντος τοῦ τῆς συλλήψεως χρόνου; Παρατηρήσασθαι δεῖ ἐν ὅλη τῇ παλαιᾷ καὶ τῇ καινῇ γραφῆ, εἴ που ἔστιν εὑρεῖν ἐπὶ ἀμαρτωλοῦ γενέσεως εἰρημένον τό· >ἐπλήσθη ὁ χρόνος τοῦ τεκεῖν τις εὕροι ὡς οἶμαι, ἀλλ' ὅπου ἀωόμασται τὸ τοιοῦτο, δίκαιός ἐστιν ὁ γεννώμενος· πληροῦνται οὖν αἱ ἡμέραι τῆς γεννήσεως τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ. Καὶ πληρότητα μὲν ἡ τοῦ δικαίου, κενότητα δὲ ἡ τοῦ φαύλου ἐπιδημία ἔχει· οὕτω καὶ νῦν εἴρηται, ὅτι >τῇ Ἔλι

sv.9.p.64doğurduğu çocuk kutsal olduğu içindir.

Şunu da bilmek gerekir: Yahya için “Elizabet'in doğurma vakti doldu” yazılıdır, İsa için ise “günleri doldu” yazılıdır; “günleri doldu” ile “vakti doldu” hiç de aynı şey değildir. Vakit gecelerini de içine alır; İsa için ise hiçbir yerde gece söz konusu değildir, doğması için yalnız günler dolar. Dahası, Elizabet “bir oğul” doğurur, Meryem ise harf-i tarifle “o oğlu” doğurur. Metin böylece vurgulu biçimde öğretir ki biri sıradan bir insanı “oğul” olarak doğurdu, öbürü ise sıradan bir insan değil, beden almış “Tanrı'nın Oğlu”nu doğurdu. Harf-i tarif orada, ötekilerden başka biri, bir konuk gibi gelen kişi için konmuştur; burada ise konmamıştır.

Akrabalar babasının onuruna çocuğa Zekeriya adını vermek isteyince, peygamber olan ve Kutsal Ruh'la hareket eden Elizabet,

sv.9.p.64

σάβετ ὁ τοῦ τεκεῖν χρόνος ἐπλήσθη ἐπειδὴ ἅγιον ἔτικτεν. Καὶ τοῦτο δὲ δεῖ εἰδέναι, ὅτι ἐπὶ μὲν τοῦ Ἰωάννου ἀναγέγραπται· >τῇ | δὲ Ἐλισάβετ ἐπλήσθη 6 χρόνος τοῦ τεκεῖν αὐτήνἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι ταὐτόν ἐστι πάντῃ τό· >ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι( τῷ· >ἐπλήσθη ὁ χρόνος Ὁ μέν γὰρ χρόνος ἔχει καὶ νύκτας, ἐπὶ δὲ τοῦ Ἰησοῦ οὐδαμοῦ νύκτες, ἀλλὰ μόναι ἡμέραι πληροῦνται, ἵνα ἀποτεχθῇ. Ἔτι ἡ μέν ’ Ελισάβετ >υἱὸν γεννᾷ, ἡ δὲ Καρία >τὸν υἱὸν μετὰ τοῦ ἄρθρου, ἵνα ἐμφατικῶς ὁ λόγος διδάξῃ, ὅτι αὕτη μὲν ψιλὸν ἄνθρωπον >υἱὸν ἐγέννησεν, ἐκείνη δὲ οὐ ψιλὸν μόνον, ἀλλὰ σαρκωθέντα >τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ἄρθρου ὡς ἐπιδήμου τινὸς καὶ ἐνηλλαγμένου παρὰ τοὺς λοιπούς, ᾧδε δέ οὔ. Εἰς τιμὴν δέ τοῦ πατρὸς βουλομέ- νων τῶν συγγενῶν ὄνομα θέσθαι τῷ παιδὶ Ζαχαρίαν ἡ ’ Ελισάβετ προφῆτις οὖσα καὶ ὑπὸ πνεύματος ἁγίου κινουμένη, καίτοι τὴν γενομένην τῷ

sv.9.p.65kocasına çocuğun adı konusunda gelen vahyi duymamış olduğu hâlde, meleğin söylediği adı Ruh'la bildi ve çocuğa Yahya denmesini söyledi. Babasından da öğrenmek istediler, duyabilirmiş ya da konuşabilirmiş gibi ona “işaret ettiler”. Zekeriya da eliyle ve yazıyla karısına uygun bir şey söyledi: Bir levha alıp çocuğun adını yazdı, öyle ki herkes buna şaşırdı ve “Bu çocuk ne olacak?” diye düşündü. Yahya adı yorumlandığında “Tanrı'nın lütfu” demektir; bu yüzden Zekeriya levhaya “Yahya'dır

sv.9.p.65

ἀνδρὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ παιδὸς ἀποκάλυψιν μὴ ἀκούσασα, τῷ πνεύματι ἔγνω τὴν παρὰ τοῦ ἀγγέλου ῥηθεῖσαν προσηγορίαν καὶ ’ Ιωάννην ἔφασκε τὸ παιδίον ὀνομάζεσθαι. Ὡς δέ καὶ παρὰ τοῦ πατρὸς ἠξίουν μαθεῖν καὶ >διένευον< αὐτῷ ὡς ἀκούοντι ἢ λαλῆσαι δυναμένῳ, καὶ Ζαχαρίας δὲ τῇ χειρὶ καὶ τοῖς γράμμασι σύμφωνα ἐλάλησε τῇ γυναικί· λαβὼν δελτίον ἔγραφε τοῦ παιδὸς τὴν Προσηγορίαν , ὡς πάντας ἐπὶ τοῦτο ἐκπλήττεσθαι καί· τί τὸ παιδίον στοχάζεσθαι. Ἑρμηνεύεται δὲ Ἰωάννης · διὸ καὶ μετὰ τοῦ γράψαι τόν Ζαχαρίαν ἐν δέλτῳ, ὅτι>Ἰωάννης Ἰωάννης

sv.9.p.66onun adı” yazar yazmaz, Tanrı'nın lütfuyla hemen “ağzı açıldı”, “bağlı dili çözüldü” ve artık eskisi gibi imansızlıkla bağlı olmayan dilini geri aldı. Çünkü dil imansızlıkla bağlıyken insanîydi, çözülünce artık öyle değildi: “Tanrı'yı övgüyle konuşuyor” ve yazılı olanları söylüyor.

İşaret neden başka yerde değil de cinsel organın sünnetindedir? Çünkü çocuk bereketi hangi organla oluyorsa, bu bereketin işaretinin de onunla görünmesi gerekiyordu. Ayrıca bedenin parçaları arasında sünnet derisinden başka yararsız sayılan bir şey yoktu.

Zekeriya “anma”, Yahya ise “gösteren” diye yorumlanır. İnsan yanında olmayanı anar, yanında olanı gösterir. Bu yüzden çocuğun ana babası ona Zekeriya denmesine razı olmadı, Yahya adını vermeyi tercih etti. Çünkü o Tanrı'yı yokmuş gibi anmayacak, onu yanında bulunur hâlde adeta parmağıyla gösterip “İşte Tanrı'nın Kuzusu” diyecekti.

sv.9.p.66

ἐστὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ(, εὐθέως τῇ τοῦ θεοῦ χάριτι ἀνεῴχθη αὐτοῦ τὸ στόμα< > ἐλύθη δεδεμένη καὶ ἀπέλαβε τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, οὐκέτι καθὰ πάλαι δεδεμένην τῇ ἀπιστίᾳ· ὅτε μὲν γὰρ ἐδέδετο τῇ ἀπιστίᾳ ἡ γλῶσσα, ἀνθρωπίνη ἦν, ὅτε δὲ λέλυται, οὐκέτι· >λαλεῖ< εὐλογῶν τὸν θεὸν< καὶ τὰ ἀναγεγραμμένα. Τίνος χάριν οὐκ ἀλλαχοῦ τὸ σημεῖον, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ αἰδοίου περιτομῇ; Ἐπειδὴ δι’ οὗπερ ὀργάνου τὴν εὐπαιδίαν ἔδει γενέσθαι, δι' αὐτοῦ καὶ τὴν τῆς εὐπαιδίας σημείωσιν ἔδει φαίνεσθαι· ἄλλως τε καὶ οὐδὲν ἕτερον τῶν ἐν μορίοις ἄχρηστον, ὅτι μὴ ἀκροβυστία ἐλογίζετο. ’Επειδὴ γὰρ ἑρμηνεύεται Ζαχαρίας μὲν μνήμη , Ἰωάννης δὲ ὁ δεικνύς(, μέμνηται δέ τις τοῦ ἀπόντος, δείκνυσι δὲ τὸν παρόντα, διὰ τοῦτο οἱ τοῦ παιδὸς τούτου γεννήτορες οὐκ ἠνέσχοντο αὐτὸν καλεῖν Ζαχαρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον Ἰωάννην ὀνομάζειν ἤθελον, διότι ἤμελλεν οὐχὶ μνημονεύειν θεοῦ ὡς ἀπόντος, ἀλλ' αὐτὸν ἐκεῖνον μονονουχὶ τῷ δακτύλῳ δεικνύειν παρόντα καὶ λέγειν· ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ .

sv.9.p.67Bana kalırsa müjdeciye göre Meryem, Elizabet'in “doğurma vakti dolunca” evine döndü. Çünkü Elizabet'in altıncı ayında Cebrail bakireye müjde vermek üzere Nasıra'ya gönderildiyse ve bakire koşarak akrabasının yanına gidip orada “üç aya yakın” kaldıysa, gebelik süresi dolunca “evine” döndüğü açıktır. Bakirelerin de doğurmak üzere olan gebe kadınların yanında bulunması âdettir. Neden? Belki orada olağanüstü şeyin sonucunu görmek için; ayrıca kendi durumu karşısında şaşkınlık içinde, ne yapması gerektiğini düşünerek.

sv.9.p.67

Ἐγὼ νομίζω, ὅτι κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν πληρωθέντος τοῦ χρόνου τοῦ τεκεῖν< τὴν Ἐλισάβετ ἡ Μαρία εἰς τὸν οἶκον ἀνεχώρησεν· εἰ γὰρ τῷ ἕκτῳ τῆς Ἐλισάβετ ἀπεστάλη ὁ Γαβριὴλ πρὸς τὴν παρθένον εἰς εὐαγγελιζόμενος αὐτῇ, ἔδραμε δὲ εἰς τὴν πρὸς τὴν ἑαυτῆς συγγενίδα ἡ παρθένος καὶ ἐκεῖ ὡσεὶ μῆνας , δῆλον ὅτι πληρωθέντος τοῦ χρόνου τῆς συλλήψεως εἰς τὸν οἶκον ἑαυτῆς< ἀνεχώρησεν· ἔθος δὲ καὶ τὰς παρθένους τίκτειν μελλουσῶν τῶν ἐγκύων. Τίνος δὲ χάριν ; Ἴσως καὶ ἐκεῖ τοῦ παραδόξου θεωρῆσαι τὴν ἔκβασιν καὶ ἐπὶ τοῖς καθ’ ἑαυτὴν ἀποροῦσά τε καὶ ἐκπληττομένη καὶ τί δεήσει γενέσθαι βουλευομένη.

sv.9.p.68Yahya “Tanrı'nın lütfu”, Zekeriya “Tanrı'nın anılması”, Elizabet “Tanrımın yemini” demektir.

Zekeriya iki ana peygamberlik söyler: önce Mesih hakkında, ardından Yahya hakkında. Bu, sözlerinden de görülebilir: İlkinde Mesih'ten artık hazır ve dünyaya gelmiş biri gibi söz eder, sonra Yahya'ya yanında duran birine söyler gibi hitap eder. Belki de Meryem'in yanında kaldığı üç ay boyunca sözle anlatılmaz bir kudretle yavaş yavaş yarar görerek Ruh'la dolmaya

sv.9.p.68

Ιωάννης μὲν οὖν χάρις θεοῦ< Ζαχαρίας δὲ μνήμη , Ἐλισάβετ θεοῦ μου · δύο δὲ γενικὰς προφητείας προφητεύει Ζαχαρίας, τὴν προηγουμένην περὶ Χριστοῦ, τὴν δὲ ἑξῆς περὶ ’ ιωάννου· καὶ ἔστιν ἀπὸ τῶν λέξεων τηρῆσαι τῶν μὲν προτέρων, ὅτι περὶ Χριστοῦ ὡς ἤδη παρόντος καὶ ἐπιδεδημηκότος τῷ βίῳ, , ὕστερον περὶ ’ Ιωάννου ὡς πρὸς παρόντα λέγει. Τάχα δὲ ἐν τοῖς τρισὶ μησίν, οἶς συνῆν αὐτῷ Μαριά, δι' ἀπορρήτου δυνάμεως ὠφελούμενος κατὰ βραχύ, ἦλθεν ἐπὶ τὸ πληρωθῆναι πνεύματοςς

sv.9.p.69ve yazılı olan peygamberliği söylemeye ulaşmıştır. Olacak şeyi olmuş gibi söyler, çünkü iyilikler Biricik'in beden almasının ardından gelecekti. “Kutlu olsun Rab”, diyor, “çünkü halkıyla ilgilendi.” Tanrı ilgilendiği ve halkını kurtarmak istediği için “Davut'un evinde bize kurtuluş boynuzu kaldırdı”. “Boynuz”, ya krallık ya da kudret yerine alınmıştır; Mesih ikisidir de, çünkü “kralların kralı, rablerin rabbi”dir. Mesih beden bakımından Davut'un soyundan geldiği ve “kulu Davut'un evinde bize kurtuluş boynuzu” olduğu için böyle peygamberlik ediyor. Mesih'in boynuz olduğunu peygamberlik gösterir:

sv.9.p.69

καἰ προφητευσαι τα ἀναγεγραμμένας. Ὡς γὰρ γεγονὸς λέγει τὸ ἐσόμενον, ἤμελλεν γὰρ τῇ σαρκώσει τοῦ μονομενοῦς ἐπακολουθεῖν τὰ ἀγαθά· , γάρ φησι, κύριος, ὅτι ἐπεσκέφατο<. ’ γὰρ τοῦ θεοῦ καὶ βουλομένου λυτρώσασθαι τὸν λαὸν αὐτοῦ ἤγειρε κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἐν οἴκῳ Δ αβίδ . Τὸ δέ κέρας ἢ ἀντὶ βασιλείας ἢ ἀντὶ δυνάμεως παρείληπται· ἀμφότερα δὲ ὁ Χριστός, αὐτὸς γὰρ >βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ τῶν κυριευόντων< . Ἐπεὶγὰρ ἐκσπέρματος Δαβὶδ γέγονεν τὸ κατὰ < ὁ Χριστὸς καὶ ἦν οὗτος κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἐν οἴκῳ Δαβὶδ παιδὸς αὐτοῦ<, διὰ ταῦτα προφητεύει. Ὅτι δέ κέρας ὁ Χριστός, παριστᾷ ἡ προφητεία·

sv.9.p.70“Bağ, boynuzda doğdu.” Hangi boynuzda? Hakkında “kurtuluş boynuzu kaldırdı” dediği bu Mesih'te. Demek ki Mesih, kral ve Baba'nın yenilmez kudreti ve sağ eli olarak boynuzdur. Kutsal peygamberlerinin önceden söylediği gibi bütün düşmanlarımızı bozguna uğratmıştır, çünkü Mesih'in sırrı bütün peygamberlerce duyurulmuştur. Bizi “düşmanlarımızdan ve bizden nefret edenlerin elinden” kurtarmıştır; bu düşmanlar duyulur değil, akılla kavranan düşmanlardır. Çünkü “savaşta güçlü” Rab Mesih, bütün düşmanlarımızı etkisiz kılmaya geldi.

“Atalarımıza merhamet etmek” sözünün, sanırım, şunu gösterdiğini düşünüyorum: Belki Mesih'in gelişinde

sv.9.p.70

Ἀμπελὼν γὰρ ἐγεννήθη ἐν . Τίνι κέρατι; Τῷ Χριστῷ τούτῳ, περὶ οὗ λέγει· ἤγειρεν κέρας . Κέρας οὖν ὁ Χριστὸς ὡς βασιλεὺς καὶ ἡ ἀκαταμάχητος δύναμις τοῦ πατρὸς καὶ δεξιά, ἡ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν τροπωσαμένη κατὰ τὴν τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν προαγόρευσιν — πᾶσι γὰρ τοῖς προφήταις τὸ περὶ τοῦ Χριστοῦ κατήγγελται μυστήριον — καὶ ῥυσαμένη ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν καὶ ἐκ χειρὸς πάντων τῶν μισούντων , ἐχθρῶν δὲ οὐκ αἰσθητῶν, ἀλλὰ νοητῶν. Ἦλθε γὰρ Χριστὸς κύριος, δυνατὸς ἐν , καταργῆσαι πάντας τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Τὸ δέ· ποιῆσαι ἔλεος μετὰ τῶν πατέρων ἡμῶν( τοῦτο οἶμαι δηλοῦν, ὡς τάχα ἐν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ

sv.9.p.71atalarımız İbrahim, İshak ve Yakup ile kutsal peygamberlerin ve adillerin bütün korosu da Tanrı'nın merhametine erdi. Daha önce yarar görmüşler de Mesih'in gelişinde yarar görmemişler demiyorum. Bunu neden yalnız atalar için söylüyorum? Sözümle daha da yükseğe çıkacağım ve Yazılara güvenerek diyeceğim ki Mesih'in gelişinden ve tedbirinden yalnız yerdekiler değil, göktekiler de yararlandı. Nitekim Elçi, “Çarmıhının kanıyla barışı sağlayarak hem yerdekileri hem göktekileri” der. Barışı sağladıysa, Mesih'in gelişinde atalara da ilgi gösterildiğini kabul etmekten neden çekiniyorsun? Onun ölüler diyarına

sv.9.p.71

καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν Ἀβραὰμ καὶ ’ Ισαὰκ καὶ ’ Ιακὼβ καὶ ὅλος ὁ χορὸς τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν καὶ δικαίων ἀπέλαυσαν τοῦ ἐλέους τοῦ θεοῦ. Οὐ γὰρ λέγω, ὅτι πρότερον μὲν ὠφέληντο, ἐν δὲ τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ οὐκ ὠφέληντο. Τί δὲ λέγω τοῦτο περὶ τῶν πατέρων; ἀναβήσομαι γὰρ τῷ λόγῳ καὶ ἐρῶπεισθεὶς ταῖς γραφαῖς, ὅτι ἐν τῇ Χριστοῦ παρουσίᾶ οὐ μόνον τὰ ἐπὶ γῆς ὤνατο αὐτοῦ τῆς ἐπιδημίας καὶ τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὁ ἀπόστολος γοῦν φησιν· εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ εἴτε τὰ ἐπὶ γῆς, εἴτε τὰ ἐν τοῖς · εἰδὲ εἰρηνοποίησεν, τέ ὀκνεῖς παραδέξασθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς πατέρας ἡ ἐπισκοπὴ γέγονε ἐν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ καὶ τοῦτο ἡ εἰς τὸν ᾅδην

sv.9.p.72inişi de bunu sağlamıştır; “atalarımıza merhamet etmek” sözü yerine gelsin diye.

“İbrahim'le yaptığı antlaşmayı anmak”: Antlaşma, “Bütün milletler senin zürriyetinde kutsanacak” sözüdür. Bu şimdi gerçekleşmiş olsa da çok önceden ilan edilmişti; “antlaşmayı anmak” budur. Sözlerin fiile dönüşmemesi imkânsızdı, çünkü Tanrı vaatleri sarsılmaz olsun, kesinlikle gerçekleşsin diye yeminle pekiştirmişti. Şimdi de iman edenler akılla kavranan düşmanların elinden korkusuzca kurtuluyor. “Bize”, diyor, “düşmanlarımızın elinden korkusuzca kurtulmayı bağışlamak için.” Çoğu kez insanlar düşman elinden kurtulur, ama korku içinde. Oysa Mesih'in gelişi bizi “düşmanların elinden korkusuzca” kurtardı; çünkü

sv.9.p.72

αὐτοῦ ἄφιξις ἐπραγματεύσατο, ἵνα πληρωθῇ τό· >ποιῆσαι ἔλεος μετὰ τῶν πατέρων ἡμῶν· μνησθῆναι δὲ διαθήκης τῆς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ γενομένης τοῦ· >ἐνευλογηθήσονται τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη Κἄν γὰρ νῦν τοῦτο γέγονεν, ἀλλ' ἔκπαλαι προανεγωνήθη — τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ >μνησθῆναι διαθήκης — καὶ ἀδύνατον ἦν μὴ ἐκβῆναι τοὺς λόγους εἰς ἔργον· ὅρκῳ γὰρ ἐβεβαίωσε τὰς ἐπαγγελίας διὰ τὸ ἀπαράβατον, ὅτι πάντως ἔσται· καὶ νῦν οἱ πιστοὶ ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶννοητῶν ῥύονται. >Τοῦ δοῦναι ἡμῖν(, φησίν, >ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν ῥυσθῆναι Πολλάκις ῥύονταί τινες ἐκ χειρὸς ἐχθρῶν, μετὰ φόβου δέ. Νυνὶ δέ ἡμᾶς ἡ Χριστοῦ ἐπιδημία πεποίηκεν >ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν ἐχθρῶν ῥυσθῆναι· οὐ γὰρ ᾐσθάνθη

sv.9.p.73düşmanların tuzağını hissetmedik bile. Bizi ansızın, düşmanların tuzağını fark etmeden aldı; deyim yerindeyse, farkına varmadan onların elinden alıp kendi “payına ve mirasına” geçirdi. Bu yüzden biz de “onun önünde kutsallık ve adaletle kulluk etmeliyiz”. Bu, onun bütün kutsal buyruklarını yerine getirmekle olur, hem de kısa bir süre için değil, “hayatımızın bütün günlerinde”.

Kendi kendime, Yahya'yla ilgili peygamberliği neden onun hakkında konuşur gibi değil de ona hitap eder gibi söylediğini soruyordum. Çünkü şöyle diyor: “Ve sen, çocuk, En Yüce'nin peygamberi diye anılacaksın.” Duymayana söylemek

sv.9.p.73

μεν τῆς ἐπιβουλῆς τῶν ἐχθρῶν, ἀλλ' ὥσπερ αἰφνίδιον ἡμᾶς ἔλαβεν οὐκ αἰσθανθέντας τῆς ἐπιβουλῆς τῶν ἐχθρῶν· καὶ εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, ἀναισθητο ῦντας μετέστησεν ἀλλ' ἐκείνων ἐπὶ τὸν κλῆρον καὶ τὴν μερίδα< αυτου. Δ ιὸ καὶ ημεῖς ὀφείλομεν >λατρεύειν αὐτῷ ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ ἐνώπιον , ὅπερ γίνεται διὰ τῆς ἐκπληρώσεως πασῶν τῶν ἁγίων αὐτοῦ ἐντολῶν, οὐ πρὸς ὀλίγον μόνον καιρόν, ἀλλὰ>πάσας >πάσας τὰς τῆς ζωῆς ἡμῶν< >Καὶ φησίν· ἐζήτουν κατ' ἐμαυτόν, διὰ τί τὴν περὶ Ἰωάννου προφητείαν οὐκ εἶπεν ὡς περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' ὡς πρὸς αὐτόν· λέγει γάρ· καὶ σύ, παιδίον, προφήτης ὑψίστου . Περισσὸν γάρ ἐστι τὸ λέγειν

sv.9.p.74gereksizdir; öyleyse neden duyan birine söyler gibi söylüyor? Belki Yahya olağanüstü bir doğuma mazhar olduğu için — bunu başmelek duyurmuştu, Meryem de Rabbe gebe kaldıktan sonra Elizabet'in ve doğmakta olan Yahya'nın yanında bulunmuştu — daha baştan olağanüstü bir kavrayışa da sahipti. Yahya'nın doğar doğmaz peygamberliği kavrayıp “Ve sen, çocuk, En Yüce'nin peygamberi diye anılacaksın” sözünü duyduğuna inanmıyorsan, “selamın sesi gelince

sv.9.p.74

τῷ μὴ ἀκούοντι· τί δήποτε οὖν ὡς πρὸς ἀκούοντα ταὐτά φησιν; Μήποτε οὖν παράδοξον γένεσιν ἀναλαβὼν ὁ Ἰωάννης — ἅτε ἀρχαγγέλου ταύτην κηρύξαντος καὶ ἅτε τῆς Μαρίας μετὰ τὸ συνειληφέναι τὸν κύριον παρούσης τῇ Ἐλισάβετ καὶ αὐτῷ ἤδη γεννωμένῳ — παράδοξον ἤδη καὶ τὴν παρακο λούθησιν εἶχεν ἐξ ἀρχῆς. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, εἰ παρακολουθεῖ ὁ Ἰωάννης ἅμα τῷ γεννηθῆναι τῇ προφητείᾳ καὶ ἤκουεν τοῦ· Καὶ σύ, παιδίον, προφήτης ὑψίστου κληθήσῃ< ἴδε τὸ ὅτι ἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ, ὡς ἐγένετο ἡ

sv.9.p.75rahimde sevinçle sıçradığına” bak. Rahimdeyken sıçrayıp sevindiyse, doğar doğmaz babasının peygamberlik edip kendisine “Ve sen, çocuk, En Yüce'nin peygamberi diye anılacaksın, çünkü yollarını hazırlamak için Rabbin önünden gideceksin” dediğini duyduğuna neden inanmıyorsun? Babası bu yüzden yanındayken ona erkenden peygamberlik etti; çünkü peygamber olarak biliyordu ki az sonra onu yanında büyütemeyecek, çocuk “çöllerde” yaşayacaktı. Nitekim “çocuk, İsrail'e görüneceği güne kadar çöllerdeydi”.

sv.9.p.75

φωνὴ τοῦ ἀσπασμοῦ< Εἰ δὲ ἐν κοιλίᾳ ὤν ἐσκίρτησεν καὶ ἠγαλλίασεν, τί ἀπιστεῖς, εἰ γεγεννημένος ἅμα τῷ γεννηθῆναι ἤκουεν τοῦ πατρὸς προφητεύοντος καὶ λέγοντος αὐτῷ· καὶ σύ, παιδίον, προφήτης ὑψίστου κληθήσῃ· προπορεύσῃ γὰρ πρὸ προσώπου κυρίου ἑτοιμάσαι ὁδοὺς ; Διὰ τοῦτο τάχιον αὐτῷ παρόντι ὁ πατὴρ προεφήτευσεν, ἐπειδήπερ ἤ̣δει ὡς προφήτης, ὅτι μετ’ ὀλίγον οὐ μέλλει ἔχειν αὐτὸν παρ’ ἑαυτῷ τρεφόμενον, ἀλλ' ἐν ταῖς ἐρήμοις< διαιτώμενον. γὰρ>παιδίον ἐν ταῖς ἐρήμοις ἦν ἕως ἡμέρας ἀναδείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν .

sv.9.p.76Yahya olağanüstü bir varlıktı; onun için “Meleğimi önünden gönderiyorum” denmişti. Bu yüzden gönderilmiş bir melek olarak, babasının yazılı olanları peygamberce söylediğini duyuyordu.

“Yollarını hazırlamak” ne demek? İnsanlara, iman edenlerin günahlarını bağışlayanın geldiğini bildirmek.

sv.9.p.76

Παράδοξον γάρ τι χρῆμα ἦν Ἰωάννης, περὶ οὗ καὶ ἐλέχθη· >ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου<· ὡς οὖν ἄγγελος ἀποσταλεὶς ἤκουεν τοῦ πατρὸς προφητεύοντος τὰ ἀναγεγραμμένα. || Πῶς δέ· >ἑτοιμάσαι τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ< φησιν; Τὸ ποιῆσαι γνῶναι τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι παραγέγονεν ὁ τοῖς πιστοῖς συγχωρῶν τὰ ἁμαρτήματα αὐτῶν. ||

1111. Vaaz

Nüfus sayımının zamanı, büyük bir tedbirle, kutsal bakireyi Beytlehem'e gönderdi; başka bir peygamberliğin yerine geldiğini görelim diye. Çünkü şöyle yazılıdır: “Ve sen, Efrata'nın evi Beytlehem, Yahuda'nın binlikleri arasında en küçüğüsün; İsrail'e hükümdar olacak kişi senden çıkacak.”

“Büyümek” iki türlüdür: biri bedensel büyüme, ki insanın prohairesis'i ona hiç katkıda bulunmaz; öbürü ruhani büyüme, ki onun sebebi prohairesis'tir. Luka üstün olan büyümeyi yazmıştır: “Çocuk büyüyordu ve ruhta güçleniyordu.” Ruh başlangıçta neyse öyle kalmadı, büyüdü; ruh büyüyüp gün geçtikçe artarken psykhē'si de ruha uyarak onunla birlikte büyüdü.

11

Οἰκονομικώτατα τῆς ἀπογραφῆς ὁ καιρὸς πέπομφεν εἰς Βηθλεὲμ τὴν ἁγίαν παρθένον, ἵν ἑτέραν ἴδωμεν προφητείαν ἐκτετελεσμένην· γέγραπται γάρ· >καὶ σύ, Βηθλεὲμ οἶκος τοῦ Ἐφραθά, ὀλιγοστὸς εἶ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐξ οὗ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ . Διττὸν γὰρ τὸ >αὐξάνειν<· τὸ σωματικόν, ἔνθα οὐδέ προαίρεσις ἀνθρώπου συνεργεῖ, τὸ δέ πνευματικόν, ὅπου προαίρεσις αἰτία τῇ ἀυξήσει κεῖται. Τὸ οὖν κρεῖττον αὐξάνειν ἀνέγραψεν· <λ> ον γὰρ τὸ λεγόμενον ηὔξανεν · οὐ γὰρ αὐξανόμενον τὸ πνεῦμα ἐν ἑαυτῷ ἔμειναν, ὁποῖον ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ἀλλὰ ηὔξανεν τὸ πνεῦμα ἑαυτῷ, οὗ ἀυτξάνοντος καὶ ὁσημέραι πλείονος γενομένου καὶ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἀκολούθως τῷ πνεύματι συνηύξανεν.

sv.9.p.78Tanrı buyruk kipiyle “Büyüyün ve çoğalın” dediğinde, sözü bedenle ilgili anlayanların nasıl büyüyebileceğini bilmiyorum. “Çoğalmak” anlaşılır, çünkü çoğalanların sayısını artırır; peki Tanrı metne göre “büyümeyi” nasıl buyurabilir? Her insan boyunun büyümesini ister, ama hepsi bunu başaramaz. Bir şey buyruk olarak verildiyse ve buyrulan şeyin yapılması mümkünse, “büyümek” bize bağlıdır. Bunun örneği hakkında yazılan kişidir: “İshak ilerledi, büyüdü, çok büyük oldu.” Bu şu demektir: prohairesis'in iyiliğe doğru büyümesi, psykhē'nin en iyiye doğru büyümesi, nous'un keskin görüşe doğru büyümesi,

sv.9.p.78

Καὶ ἐὰν ἐντέλληται ὁ θεὸς προστακτικῶς λέγων· αὐξάνεσθε καὶ , οἱ μὲν κατὰ σάρκα ἀκούοντες τοῦ λόγου οὐκ οἶδα πῶς δύναντυαι αὐξάνεσθαι. Ἔστω γὰρ τὸ >πηλθύνεσθαι<, ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸν πλείονα προσάγει τῶν πληθυνομένων — πῶς οὖν ἐπὶ τοῦ ῥητοῦ προστάσσει ὁ θεὸς τὸ >αὐξάνειν< Πᾶς ἄνθρωπος βούλεται ἐις τὸ μέγεθος ἐπιδιδόναι, ἀλλ' οὐ πάντες ἐπιτυγχάνουσιν· εἰ τοίνυν τὸ προστακτικὸν ἔστιν καὶ δυνατὸν ποιῆσαι τὸ προστασσόμενον, ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν τὸ >αὐξάνειν<. Καὶ παράδειγμα περὶ οὗ γέγραπται· καὶ Ἰσαὰκ προέκοπτεν καὶ μείζων ἐγένετο, ἕως οὗ ἐγένετο μέγας σφόδρα(· ὅπερ ἐστὶν ἐπιδιδοὺς τῇ αὐξήσει τῆς προαιρέσεως ἐπὶ τὸ ἀγαθόν, τῇ αὐξήσει τῆς ψυχῆς ἐπὶ τὸ βέλτιστον, τῇ αὐξήσει τοῦ νοῦ ἐπὶ τὸ διορατικόν, τῇ αὐξήσει

sv.9.p.79belleğin daha etkin olup daha çok şey hatırlayacak şekilde büyümesi. Psykhē'sinin bütün yetilerini böyle ekip işleyen kimse “Büyüyün” buyruğunu yerine getirir. Yahya kutlu biri olarak daha çocukken büyüyordu; ama aramızda ruhta büyüyen bir çocuk bulmak nadirdir.

“Büyümek” başka, “güçlenmek” başkadır. İnsan tabiatı zayıftır ve güçlü olmak için daha üstün bir yardıma muhtaçtır. Güçlenmesi için neye ihtiyacı var? Ruh'a. Gerçekten güçlenecek olan kişi ruhta güçlenir. Çoğu insan bedene göre, bedende güçlenir; Tanrı'nın atletleri ise “ruhta güçlenir” ve onda güçlenerek bedenin arzusuna karşı kuvvetli olurlar. Ruh bedenle güreşince, ruhun güçlenmesinin gerçekleştiği kişide ruh galip gelir.

sv.9.p.79

τῆς μνήμης ἐπὶ τὸ δραστικώτερον, ὥστε πλειόνων μνημονεύειν. Οὕτως ό πασας τàς δυνάμεις τῆς φυχῆς αὐτοῦ γεωρηῶν πληροῖ τὴν λέγουσαν ἐντολήν· >αὐξάνεσθαε​​ហ< Ἱωάννης οὖν ὡς μακάριος καὶ ἔτι παιδίον ὢν ἠύξανεν· σπάνιον δἐ ἐν ἡμῖν εὑρεθῆναι παιδίον αὐξανόμενον πνευματι. Ἄλλο δἐ τὸ > αὐξάνειν < καὶ ἄλλο τὸ x <. Ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀσθενής ἐστι καί, ἶνα γένηται ἰσχυρά, χρείαν ἔχει βοηθείας κρείττονος. Τίνος οὖν χρεία, ἴνα κραταιωθῇ; Πνεύματος. Ὁ οὖν μέλλων ἀληθῶς κραταιοῦσθαι κραταιοῦται πνεύματι· οἱ μέν γὰρ πολλοὶ κατὰ σάρκα κραταιοῦνται σαρκί, οἱ δἐ θεοπῦ ἀθ ληταὶ > κραταιοῦνται πνεύματι καὶ διὰ τὸ ἐν αὐτῷ κραταιοῦσθαι ἰσχυροὶ γίνονται πρὸς >τὸ τῆς · παλαιόντος γὰρ τοῦ πνεύματος τῇ σαρκὶ ωικᾷ τὸ πνεῦμα ἐν ἐκείνῳ, ἐν ᾧ ἡ κραταίωσις γίνετοαι του πνευματος.

sv.9.p.80“Ve çöllerde idi.” Doğumu olağanüstüydü, çünkü Mesih'i tanıyıp sevinçle sıçramıştı; doğar doğmaz babası ona, duyuyormuş gibi “Ve sen, çocuk, peygamber...” diye seslenmişti. Bunun gibi ana babasının yanında da kalmadı; şehirlerdeki gürültüden ve kalabalıkların tatsızlığından kaçarak çekildi. Tanrı henüz vaftiz sırrına hizmet etmesini istemediği için, çöllerde olağanüstü biçimde beslenip dualara vakit ayırsın diye.

sv.9.p.80

Καὶ ἦν ἐν ταῖς <, Ὥσπερ ἡ γένεσις αὐτοῦ παράδοξος — ἐσκίρτησε γàρ ἐν ἀγαλλιάσει ἐπιγινώσκων τὸν Χριστόν — καὶ ὡς ἐλαλεῖτο πρὸς αὐτὸν κατ᾿ αὐτὴν] ὡς ἀκούοντα τὸ ὑπὸ τοῦπτρός, ὅτι· καὶ σύ , παιδίον , προφήτης < , οὕτως οὐδὲ εμεινεν μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρός, ἀλλ᾿ ἀνεχωρησεν φεύγων τὸν ἐν πόλεσι θόρυβον καὶ τὴν ἐν τοῖς ὄχλοις ἀηδίαν, ἵνα ἐν ταῖς ἐρημίαις τυγχάνων, ἐπεὶ μηδέπω ἐβούλετο αὐτὸν ὁ θεὸς ὑπηρετεῖν τῷ μυστηρίῳ τοῦ βαπτίσματος, εὐχαῖς σχολάζῃ παραδόξως ἀνατρεφόμενος.

sv.9.p.81Matta'ya göre “yiyeceği çekirge ve yaban balı idi”. Mesih'in ilk gelişinin hizmetkârı olduğu için yiyeceği ehlî bal değildi; ehlî ve işlenmiş bal Rabbe saklanıyordu. Gelişten önce peygamberlik ettiği ve gelişten önceki işleri düzenlediği için de yiyeceği, yerden az yükselen kanatlı bir şey, çekirge, küçük ve temiz bir canlıydı.

sv.9.p.81

Ἧν < γὰρ >ἡ < κατà τὸν Ματθαῖον > ἀκρίδες καὶ μέλι < ἐπεὶ γàρ διάκονος ἦν <τῆς > πρώτης Χριστοῦ διὰ τοῦτο ἡ τροφὴ αὐτοῦ οὐκ ἦν μέλι ἥμερον — ἐτηρεῖτο γὰρ τό ἥμερον μέλι καὶ ἐξειργασμένον τῷ κυρίῳ — καὶ ἐπεὶ πρὸ τῆς παρουσίας προεφήτευεν καὶ ᾠκονόμει τὰ πρὸ τῆς παρουσίας, διὰ τοῦτο ἦν αὐτῷ τροφὴ πτηνὸν ὁλίγον αἰρόμενον ἀπὸ τῆς γῆς, ἀκρίδες, βραχὺ ζῶον καὶ καθαρόν.

sv.9.p.82Söz büyük bir sırrı göstermek istiyor: Bütün dünyanın sayımında Mesih İsa'nın da kaydedilmesi gerekiyordu; dünyadakilerle birlikte kaydedilerek dünyayı kutsasın ve bu kaydı “yaşam kitabına” aktarsın, ona iman edip onunla birlikte kaydedilenlerin “adları göklerde” yazılsın diye.

sv.9.p.82

Μυστήριόν τι μέγα βούλεται ὁ λόγος παραστῆσαι, ὅτι εἰς τὴν τῆς οἰκουμένης ὅλης ἀναγραφὴν ἔδει ἀναγραφῆναι Χριστὸν Ἰησοῦν, ἶνα συναναγραφεὶς τοῖς ἐν τῇ οἰκουμένῃ ἁγιάσῃ τὴν οἰκουμένην καὶ μεταθῇ τὴν ἀπογραφὴν ταύτην εἰς βίβλον < ἵνα τὰ < τῶν συγγραφέντων αὐτῷ καὶ πιστευσάντων αὐτῷ ἐγγραφῇ ἐν τοῖς <.

1212. Vaaz

Melek neden Yeruşalim'e gitmedi, yazıcıları ve Ferisileri aramadı, Yahudilerin sinagoguna girmedi de kırda kalıp sürülerinin gece nöbetini tutan “çobanları” buldu ve onlara söyledi? Çünkü ötekiler bozulmuştu ve kıskançlıkla

12

Τί δήποτε ὁ ἄγγελος οὐκ ἀπῆλθεν εἰς ’Ιεροοόλυμα, οὐκ ἐζήτησε τοὺς γραμματεῖς καὶ τοὺς Φαρισαί- ους, οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγήν, ἀλλὰ >ποιμένας < εὗρεν ἀγραυλοῦντας καὶ φυλάσσοντας τὰς φυλακὰς τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν > κἀκείνους ΙΙ Ὅτι ἐκεῖνοι μέν ἦσαν διεφθαρμένοι καὶ φθόνῳ ἤμελλον ἤμελλον

sv.9.p.84kemirilecekti; bunlar ise yapmacıksızdı, ataların ve Musa'nın eski yaşayışına özeniyorlardı; onlar da çobandı.

Söz hiçbir şeye işaret etmiyor mu? Gerçekten yalnız böyle duyulur koyunların çobanlarına bir melek gelip konuştu da metin bundan başka bir şey göstermiyor mu? Hayır, melek Mesih'i kiliselerin çobanlarına müjdeliyor. Çünkü o Çoban gelmezse bunlar kendi başlarına iyi güdemezler; Mesih onlarla birlikte çalışmazsa çobanlıkları eksik kalır. “Çünkü biz Tanrı'nın iş arkadaşlarıyız.” Nitekim kilisede havarileri, peygamberleri, öğretmenleri, müjdecileri, çobanları atadı; hepsini kutsalların yetişmesi için.

sv.9.p.84

δαπρεσθαι, οὗτοι δὲ ἄπλαστοι ἦσαν, τὴν παλαιὰν πολιτείαν ζηλοῦντες τῶν πατριαρχῶν καὶ αὐτοῦ Μωύσέως· ποιμένες γὰρ ησαν καὶ οὗτοι. | Ἆρ ὁ λόγος οὐδὲν αἰνίσσεται, ἀλλ’ ὄντως τὸ προκείμενον ἦν, ποιμέσι προβατίων τοιούτων αἰσθητῶν τὸν ἄγγελον ἐπιστάντα λελαληκέναι, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἐμφαίνει παρὰ τοῦτο; Ἀλλὰ τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν ποιμέσιν ὁ ἄγγελος εὐαγγελίζεται τὸν Χριστόν. Οὗτοι γάρ, ἐὰν μὴ ἐκεῖνος ὁ ποιμὴν ἔλθῃ, οὐ δύνανται ποιμαίνειν ἀφ’ ἑαυτῶν καλῶς· ἐλλιπὴς αὐτῶν ἡ ποιμαντική, ἐὰν μὴ Χριστὸς αὐτοῖς συνεργῆ. >Θεοῦ γάρ Καὶ γὰρ ἔταξεν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἀποστόλους, προφήτας, διδασκάλους, εὐαγγελιστὰς, ποιμένας, πάντα[ς] εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν̔γίων(

sv.9.p.85Kiliseleri güdecek olanların örneği oldukları için müjde çobanlara verildi. Bu pek yerindedir. Çünkü “Yeryüzünde barış” sözünü ilk olarak onların duyması gerekiyordu; barışı bütün kilise topluluğuna onlar ilan edecekti. Çobanların kişiliği ve vahiyle onlara gelen sevinç, iyi çobanın “yitik koyun” için geldiğini açıkça gösterir. Çünkü çobanları yitik hayvanın bulunması kadar hiçbir şey sevindirmez; onu da Baş Çoban Mesih'ten başkası bulamazdı.

Bunlar anlaşılması kolay olan yöndür. Daha gizemli bir söze yükselmek gerekirse, derim ki deyim yerindeyse insanların kendilerine emanet edildiği çoban melekler vardı. Her biri kendi nöbetinde kırda kalıyor, yoruluyordu; hepsi, kendilerine bağlı milletlerin iyi yönetilmesi için yardıma muhtaçtı. İşte İsa doğduğunda melek gelip

sv.9.p.85

’Ως οὖν τύπον ἐπέχουσι τῶν τὰς ἐκκλησίας μελλόντων ποιμαίνειν αὐτοῖς εὐηγγελίσθην τοῖς ποιμέσιν. Καὶ μάλα εἰκότως. Αὐτοὺς γὰρ ἔδει τὸ < Ἐπὶ γῆς < κατὰ τὴν πρώτην οἵτινες ἤμελλον τὴν εἰρήνην ἐπιφωνεῖν παντὶ τῷ τῆς ἐκκλησίας πληρώματι. Τὸ δὲ τῶν ποιμένων πρόσωπον καὶ ἡ δι’ ἀποκαλύψεως αὐτοῖς γενομένη χαρὰ σημαίνει σαφῶς, ὡς ἐπὶ >τὸ πλανεύμενον πρόβατον< ἦλθεν ὁ ποιμὴν ὁ . Ποιμένας γὰρ οὐδὲν οὕτο,ς εὐφραίνει, ὅς ἡ τοῦ ἀπολωλότος βοσκή- ματος εὕρεσις, ὅπερ οὐκ ἦν ἑτέρου τινὸς εὑρεῖν ἢ τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ< . Ταῦτα μέν ἐπὶ τὸ εὐχερέστερον. Εἰ δὲ δεῖ ἀναβῆναι καὶ ἐπὶ λόγον μυστικώτερον, λέγω, ὅτι ἦσάν τινες ποιμένες ἅγγελοι Πεπιστευμένοι, εἰ δεῖεἰπεῖν, τοὺς ἀνθρώπους· καὶ τούτων ἑκάστου ἀγραυλοῦντος ἐπὶ τὴν φυλακὴν τὴν ἑαυτοῦ καὶ κάμνοντος καὶ δεομένων πόντων βοηθείας, ἵνα τὰ ἔθνη τὰ ἐπ’ αὐτοῖς οἰκονομηθῇ καλῶς, ἦλθεν ὁ ἄγγελος ἐπὶ τῇ γενέσει τοῦ Ἰησοῦ

sv.9.p.86şöyle dedi: “Korkmayın, size müjde veriyorum.” Çünkü Mesih İsa'nın gelişi insanları yöneten melekler için gerçekten “büyük sevinç” oldu.

Her insanın yanında iki melek bulunur: biri adaletin, öbürü adaletsizliğin. Yüreğimizde iyi şeyler doğarsa belli ki bizimle Tanrı'nın meleği konuşuyordur; yüreğimize kötü şeyler çıkarsa bizimle şeytanın meleği konuşuyordur. Her kişi için iki melek olduğu gibi, sanırım milletler için de melekler vardır; kimi daha iyi, kimi karşıt.

sv.9.p.86

λέγων· >Μὴ φοβεῖσθε· εὐαγγελίζομαι γὰρ ὑμῖν . Ἀληθῶς γὰρ χαρὰ μεγάλη τοῖς οἰκονομοῦσι τοὺς ἀνθρώπους γέγονεν, ὅτι Χριστὸς Ἰησοῦς ἐπιδεδήμηκεν. Ὡς γὰρ] ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων πάρεισι δύο ἄγγελοι, ὁ μέν τῆς δικαιοσύνης, ὁ δὲ τῆς ἀδικίας, καὶ ἐὰν μὲν ἀνατείλῃ ἡμῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν τὰ ἀγαθά, δηλονότι ὁμιλεῖ ἡμῖν ὁ ἄγγελος τοῦ θεοῦ· ὅταν δὲ ἀναβῇ ἡμῶν ἐπὶ τὴν καρδίαν τὰ φαῦλα, ὁμιλεῖ ἡμῖν ὁ ἄγγελος τοῦ διαβόλου. Ὡς οὖν καθ’ ἕκαστον δύο ἄγγελοί εἰσιν, οὕτως οἶμαι, ὅτι καὶ κατὰ ἔθνη ἄγγελοί εἰσιν, οἱ μὲν κρείττονες, οἱ δὲ ἐναντίοι.

sv.9.p.87Sözgelimi Efes'te günah işleyenler yüzünden onları üstlenmiş bir meleğin, iman edenler yüzünden de Efes kilisesinin bir meleğinin bulunması akla yatkındır; Mesih'in gelişinden önce de her yerde durum budur. Meleklerin Mesih hakkındaki müjdesinden güç alarak melekler adeta her yerde milletlerden kiliseler kurmaya başlar.

sv.9.p.87

Οἶον ἐν Ἐφέσῳ εἰκός, ὅτι διὰ μὲν τοὺς ἁμαρτάνοντας ἄγγελός τις ἦν ἐγκεχειρισμένος τοὺς ἁμαρτάνοντας, διὰ δὲ τοὺς πιστεύοντας, ὅτι ἄγγελός τις ἦν τῆς Ἐφeσίων ἐκκλησίας, οὕτω δὴ καὶ πανταχοῦ καὶ πρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας. Οἷον οὖν ἐνδυναμοῦνται οἱ ἄγγελοι συνιστᾶν πανταχοῦ ἐκκλησίας ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐκ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τοῦ ἀγγέλου περὶ τοῦ Χριστοῦ.

1313. Vaaz

Melek ordusu “En yücelerde yücelik” ilahisine “ve yeryüzünde insanlar arasında barış” sözünü ekler. Çünkü insanlara yardım ederek yorulmuştu ve kendisine emanet edilen işi Kurtarıcı olmadan tamamlayamayacağını görüyordu.

13

Ἐπισυνάπτει δέ τῷ ὕμνω ἡ ἀγγελκὴ στρατιὰ τῷ· Δόξα ἐν ὑψίστοις τό· καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη ἐν ἀνθρώποις , ἐπειδήπερ κεκμήκει βοηθοῦσα τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἑώρα, ὅτι οὐκ ἠδύνατο τελειῶσαι το εργον, ὁ ην εγκεχειρισμενη, χωρις του σωτηρος.

sv.9.p.89Yerdekilerden hiç kimse En Yüce'ye layık övgüyü sunamaz; yüksekteki kudretler bile En Yüce'yi layıkıyla ilahilerle övmeye güçlükle yeterler. “En yücelerde” sözünü vurguyla söyleyerek, Mesih'e sunulması gereken övgünün hepsinden yüksek olduğunu ve Mesih'i ancak bütün kudretlerin üstündeki yüksek varlıkların bir ölçüde övebileceğini gösterdiler. “Yeryüzünde barış” sözüyle de onun gelişiyle barışa kavuşturulanı, “yerdekileri de göktekileri de” gösterdiler.

sv.9.p.89

Οὐδενὸς γὰρ ἔστιν τῶν ἐπὶ γῆς < ἀναπέμπειν τὴν ἐπὶ τῇ καταβόσκει τοῦ ὑψίστου δοξολογίαν, μόλις δὲ τῶν <ἐν ὕψει < δυνάμεων, τοῦ ἀνυμνεῖν τὸν ὕψιστον μᾶλλον ὑλοῦνται· διὰ μέν γὰρ τοῦ εἰπεῖν μετ’ ἐπιτάσεως· >ἐν τοῖς ἐνέφηναν τὴν πασῶν ὑψηλοτέραν δόξαν ὀφειλομένην ἀναπέμπεσθαι τῷ Χριστῷ καὶ ὡς, ὅτι αἱ ἐν ὕψει < παγῶν τῶν δυνάμεων, δύνανται ποσῶς ὑμνολογῆσαι τὸν χριστόν· ] | διὰ δὲ τοῦ· ἐπὶ γῆς τὸ εἰρηνοποιηθῆναι διὰ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, >εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ < , <ταται >.

sv.9.p.90Tanrı'nın melekleri, insanları günahları yüzünden düşman görüp onları dost yapmak istediler, onları iyileştirmek için ellerinden geleni yaptılar; ama insanlar yine de iyileşmedi. Bu yüzden iyileştirecek olanı yüceltip “yeryüzünde barış” diyorlar. “İnsanlar arasında hoşnutluk” sözünün, Tanrı'nın insanlara iyilik etmeyi arzuladığı anlamına geldiğini söylerler; çünkü “hoşnut olmak” bir şeye arzuyla yönelmek demektir.

Ama biri şöyle soracaktır: Kurtarıcı “Yeryüzüne barış değil, kılıç getirmeye geldim” diyorsa, melekler onun için nasıl “yeryüzünde barış” diyor? Kendisi başka bir yerde “Size barış bırakıyorum” der. Yalnız “yeryüzünde barış” yazılı olsaydı ve metin orada dursaydı, sorunun bir dayanağı olurdu. Oysa “yeryüzünde” sözünden sonra gelen ek, sorunu çözer:

sv.9.p.90

Ἐπεὶ γὰρ ἐζήτουν οἱ τοῦ θεοῦ ἄγγελοι, ἐχθροὺς βλέποντες τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὰς ἁμαρτίας, φίλους αὐτοὺς ποιῆσαι καὶ πεποιήκασι τὰ παρ’ ἑαυτοῖς, ἵνα αὐτοὺς θεραπεύσωσιν, οἱ δὲ οὐδὲν ἧττον οὐκ ἰάθησαν, τὸν ἰασόμενον δοξάζουσι καὶ ἐπὶ γῆς > Τὸ δὲ >ἐν ἀνθρώποις φασὶν ἀντὶ τοῦ· ἐπιθυμητικῶς ἔσχεν ὁ θεὸς τοῦ εὐεργετῆσαι τοὺς ἀνθρώπους· >εὐδοκεῖν < γάρ ἐστιν; τό· ρα επιθυμητικῶς πρός τι ἔχειν. Ἀλλὰ ζητήσει τις ἄν ἐν ῷ x > πῳ· εἰ ὁ σωτὴρ λέγει· Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, άλλὰ , πῶς <οἱ > ἄγγελοι ἐπὶ αὐτοῦ λέγουσιν· ἐπὶ γῆς εἰ- ρήνη(; Αὐτὸς δὲ ἀλλαχοῦ λέγει· εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν >. Ἀλλ’ εἰ έγραπτο μόνον τό· ἐπὶ γῆς < καὶ μέχρι στᾶσα ἦν ἡ γραφή, εἶχεν ὄν τινα λόγον τὸ ἀπορούμενον. Νῦν δὲ ἡ προσθήκη λύει τὸ ζητούμενον, ἥτις καὶ μετὰ τό· ἐπὶ γῆς < ἔστιν·

sv.9.p.91“hoşnutluk insanları arasında barış”. Yeryüzünde “hoşnutluk barışı” yoktur. Rab barış vermeyi reddederken yalnızca “Yeryüzüne barış getirmeye gelmedim” der, “hoşnutluk barışı” demez; melekler ise çobanların yanında işte bunu söyledi.

Kutsal çobanların yanında birlikte güden melekler yoksa şu söz söylenir: “Rab şehri korumazsa, bekçi boşuna uyanık durur.” Yazı'ya dayanarak denebilir ki her kilisenin iki gözetmeni vardır: biri duyulur ve görünen, öbürü akılla kavranan. İyi yöneten insan övüldüğü gibi melek de övülür. Nitekim Yuhanna'nın Vahyi'nde şöyle yazılıdır: “Ama sende

sv.9.p.91

ἀνθρώποις εὐδοξίας εἰρήνηνἐπὶ γῆς οὐκ ἔστιν >εὐδοκίας εἰρήνη ἀρνεῖται διδόναι τὴν εἰρήνην, ἀλλ ἁπλῶς λέγει· >οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν οὐκ εἶπε δέ >εὐδοκίας εἰρήνην ἀλλὰ ταῦτό γε εἶπον παρὰ τοῖς ποιμέσιν οἱ ἄγγελοι. Καὶ ἅγιοι ποιμένες ἐάν μὴ ἔχωσι καὶ ἀγγέλους συμποιμαίνοντας, λεχθήσεται τό· >ἐὰν μὴ κύριος φυλάξη πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων Ἔστι δὲ εἰπεῖν τῆς γραφῆς, ὅτι δύο εἰσὶν ἑκάστης ἐκκλησίας ἐπίσκοποι, ὁ μέν τις αἰσθητὸς καὶ βλεπόμενος, ὁ <δέ > τις νοητός· γα ὥσπερ <ὁ ἄνθρωπος > ἐπαινεῖται καλῶς οἰκονομήσας, οὕτω καὶ ὁ <ἄγγελος. Γέγε >απται γοῦν ἐν <τῇ Ἀποκαλύψει > Ἰωάννου· > <ἀλλ >ὰ ἔχετε

sv.9.p.92kirlenmemiş birkaç ad var.” Yine: “Orada şu günahları işleyenler var.” Ve melekler kınanır. Kiliselerin emanet edildiği ve kendilerine emanet edilenlerle ilgilenen melekler kınanıyorsa, insanlar için ne söylemeli? Meleklerle birlikte yol alıp meleklerle birlikte kurtulabilmek için ne kadar korkmaları gerekir? Çünkü iki gözetmen de bu işin ortağıdır: akılla kavranan, yani kilise kendisine emanet edilen melek, ve duyulur olan.

Çobanlar ilahî ve göksel yücelikle aydınlanıp melek ordusunu görünce, ilahilerini duyunca, adı “ekmek evi” diye çevrilen Beytlehem'i hararetle ararlar: [“Beytlehem'e

sv.9.p.92

ὀνόματα ὀλίγα, ἅτινα <οὐκ> ἐμόλυναν<. <καὶ πάλιν·> >ἔχεις ἐκεῖ τάδε ἁμαρτήματα ποιοῦντας< καὶ μέμφεται τοῖς ἀγγέλοις. Εἰ δὲ τοῖς ἀγγέλοις μέμφεται τοῖς πεπιστευμένοις τὰς ἐκκλησίας καὶ φροντίζουσιν, ὧν πεπιστευμένοι εἰσὶν ἄγγελοι, τί χρὴ λέγειν περὶ ἀνθρώπων, ὅσον δεῖ φόβον ἔχειν, ἵνα δυνηθῶσι συμπλέοντες τοῖς ἀγγέλοις συνσωθῆναι τοῖς ἀγγέλοις; Οἷον γὰρ κοινωνοί εἰσι τοῦ ἔργου ἀμφότεροι ἐπίσκοποι, ὁ νοητὸς λέγω δὴ ὁ ἄγγελος ὁ πεπιστευμένος τὴν ἐκκλησίαν καὶ ὁ αἰσθητός. |Θεἰᾳ δόξῃ καὶ οὐρανίῳ περιαστραφέντες οἱ ποιμένες καὶ ἀγγελικὴν στρατιὰν θεασάμενοι καὶ ὑμνολογούσης ἀκούσαντες, ἐπιζητοῦσι θερμῶς τὴν Βηθλεέμ, ἥτις >οἶκος ἄρτου< μεθερμηνεύεται, [>διέλθωμεν

sv.9.p.93kadar gidelim”]; böylece kilisenin çobanlarının ve kâhinlerinin örneği olurlar. Çobanlar barış haberinden sonra, göksel ekmek Mesih'in ruhani evine, yani kiliseye acele etmekten başka nereye gidecekti? Mesih, gökten inen ve dünyanın yaşamı için verilen canlı ekmektir. Onların işi göksel ekmeği, “dünyanın günahını kaldıran Tanrı Kuzusu”nu, büyük merhametine göre her gün gizemli biçimde sunulanı aramaktır.

Acele ederek geldiler, ağır ağır ya da gevşekçe değil; bu yüzden onu yemlikte buldular. Bu, peygamberin “Öküz sahibini, eşek de efendisinin yemliğini tanıdı” dediği yemliktir. Burada bir sır gösterilir: Öküz temiz, eşek temiz olmayan hayvandır. Rabbinin yemliğini tanıyan halk, yani İsrail'den olanlar değildir,

sv.9.p.93

δὴ ἕως εἰς < τοὺς τῆς ἐκκλησίας προτυποῦντες ποιμένας τε καὶ ἱερεῖς.] Ποῦ δέ ἤμελλον οἱ ποιμένες μετὰ τὸ κήρυγμα τῆς εἰρήνης ἢ ἐπὶ τὸν πνευματικὸν οἶκον τοῦ οὐρανίου ἄρτου Χριστοῦ, τοῦτ’ ἔστιν τὴν ἐκκλησίαν ἐπείγεσθαι — Χριστὸς δέ ἐστιν ὁ ἄδαρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς καὶ δοθεὶς ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς — οἷς ἔργον ἐστὶ τὸν οὐράνιον ἄρτον ἐπιζητεῖν τὸν ἀμνὸν τοῦ θεοῦ, τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου< καὶ] μυστικῶς καθ’ ἑκάστην ἱερουργού- μενον κατὰ τὸ μέγα ἔλεος αὐτοῦ];| Σπεύοαντες δέ ἦλθον καὶ οὐ βάδην οὐδέ ἐκλελυμένως· διὰ τοῦτο εὗρον αὐτὸν ἐν γάτνῃ. Αὕτη δέ ἦν, περὶ ἧς ὁ προφήτης ἔλεγεν· Ἔγνω βοῦς καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ γυρίου , ὁ μυστήριόν ἐστι δηλούμενον· βοῦς καθαρὸν ζῷον, ὄνος ἀκάθαρτον. Οὐχ ὁ λαὸς ἔγνω τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ, ἤγουν ὁ ἐξ Ἰσραήλ,

sv.9.p.94temiz olmayan hayvandır, yani milletlerden olanlar.

sv.9.p.94

ἀλλὰ τὸ ἀκάθαρτον ζῷον, τὸ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν.

1414. Vaaz

“Öldüğü ölümle”, Mesih “günah için öldü”; günah işlediği için değil — çünkü “o günah işlemedi, ağzında hile bulunmadı” —, kendisi günah için öldüğünden, onunla birlikte ölen bizler artık günaha göre yaşamayalım diye öldü. Bu yüzden “Onunla birlikte öldüysek, birlikte yaşayacağız da” denir. O zaman o ölürken onunla birlikte öldüğümüz gibi,

14

<Ὅ > ἀπέθανεν < . Χριστός, ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν >, οὐχ ὅτι τεν — οὐδὲ γὰρ ἁμαρτίαν ἐποίησεν οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ< — ἀλλ’ ὅτι] ἀπέθενεν, ἶνα ἡμεῖς οἱ συναποθανόντες αὐτῷ, αὐτοῦ ἀποθανόντος τῇ , μηκέτι ζῶμεν τῇ . Δι’ ὃ λέγεται· εἰ συναπεθάνομεν, καὶ συνήσομεν(· ὥσπερ οὖν συναπεθάνομεν αὐτῷ ἀποθνήσκοντι τότε, οὕ-

sv.9.p.95o sünnet edilirken de onunla sünnet edildik. Sünnetten sonra da önceki arınma yoluyla tedbir gerçekleşti. Biz artık sünnet olmuyoruz, çünkü onun sünneti bizim için yapılmıştır. Elçi şöyle der: “Onda elle yapılmamış bir sünnetle, bedenin etini soyunarak, Mesih'in sünnetiyle sünnet edildiniz; vaftizde onunla birlikte gömüldünüz ve onda imanla birlikte diriltildiniz.” Demek ki onun ölümü de dirilişi de sünneti de bizim içindir.

Müjdeci gerekli olarak şunu belirtmiştir: “Adı, meleğin verdiği ad olan İsa diye kondu.” Tapınılacak, saygın ve “her addan üstün” bu adın önce insanlarca konması ve onlarca yüceltilmesi uygun değildi; onun insan tabiatından üstün varlıklarca konması gerekiyordu.

sv.9.p.95

τω περιετμήθημεν αὐτῷ περιτμηθέντι τότε· καὶ μετὰ τὴν περιτομὴν αὐτὴν γέγονεν οἰκονομία ἡ διὰ τοῦ προτέρου καθαρισμοῦ. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς οὐκέτι περιτεμνόμεθα, ὅτι ἡ περιτομὴ αὐτοῦ δι’ ἡμᾶς γεγενηται· ἐν ᾧ περιετμήθητε λος, >περιτομῇ ἀχειροποιήτῳ ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκός, ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χριοτοῦ, συνταφέντες αὐτῷ ἐν τῷ βαπτίσματι, ἐν ᾧ καὶ συνηγέρθητε διὰ τῆς πίστεως Οὐκοῦν καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ ὑπέρ ἡμῶν γέγονεν, καὶ ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ περιτομή. Ἀναγκαίως δὲ ἐπεσημήνατο ὁ εὐαγγελιστὴς λέγων· >ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦς τὸ κληθέν ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου. Οὐκ ἔδει γὰρ ἀπ’ ἀνθρώπων πρῶτον κληθῆναι οὐδέ ἀπ’ <αὐτῶν > δοξασθῆναι, ἀλλ’ ἀπὸ κρειττόνων παρὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν καὶ κληθῆναι τὸ προσκυνητὸν ὄνομα καὶ ἔντιμον καὶ >ὑπὲρ πᾶν ὄνομα

sv.9.p.96Metinde yalnız “Meryem'in arınması için” deseydi bir şey aramazdık; ama “onların arınması” diyor. Sözün cesaretine bak. Eyüp'te gizemli biçimde söylenenleri hatırla: “Kimse kirden temiz değildir, yeryüzündeki hayatı bir gün olsa bile.” “Günahtan” demedi, “kirden” dedi. Bunların aynı şey olmadığını Yeşaya söyler: “Rab Siyon oğullarının ve kızlarının kirini yıkayacak, kanı aralarından temizleyecek.”

sv.9.p.96

Εἰ δὲ ἔκειτο ὑπὲρ >τοῦ καθαρισμοῦ< Μαρίας μόνης, οὐδὲν ἐζητοῦμεν· νυνὶ δὲ >τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν< φησίν. Ἆλλ' ὅρα τὸ τόλμημα τοῦ λόγου· μνήσθητι τῶν εἰρημένων ἐν τῷ Ἰὼβ μυστικῶς· >οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ' ἂν μία ἡμέρα ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς>· οὐκ εἶπεν· ἀπὸ ἁμαρτίας, ἀλλ'·>ἀπὸ ῥύπου<. Ὅτι καὶ οὐ ταύτά, λέγει Ἡσαίας· >ἐκπλυνεῖ κύριος τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἀκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν<·

sv.9.p.97Demek ki insan bedeni giymiş her psykhē kirlenmiştir. Zekeriya'yı dinle: “Yeşu kirli giysiler giymişti.” Bu metin, Kurtarıcı'nın insan bedeni almadığını, gökten ruhani bir beden getirdiğini söyleyenlere karşı da yararlıdır; çünkü onlar o ruhani bedenin kirlenmiş olduğunu sanırlar. Bunu söyleyebildiklerine ve kabul edeceklerine göre, bak ne demek zorunda kalıyorlar: Vaatlerde “psykhē'ye ait beden ekilir, ruhani beden diriltilir” sözü gerçekleştiğinde kirlenmiş olarak dirileceğiz. Bunu söylemek bile saçmadır.

sv.9.p.97

ἐῤῥύπωται οὖν πᾶσα ψυχὴ ἐνδεδυμένη σῶμα ἀνθρώπινον. Ἄκουε Ζαχαρίου· >Ἰησοῦς ἦν ἐνδεδυμένος ἱμάτια ῥυπαρά<. Τὸ δὲ ῥητὸν χρήσιμον καὶ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ὁ σωτὴρ οὐκ ἔλαβε σάρκα ἀνθρωπίνην, ἀλλ᾿ ἤνεγκεν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ πνευματικὸν σῶμα, τὸ πνευματι<κὸν σῶμα> ἐῤῥυπωμένον <νομίζοντας. Ἐπεὶ> γὰρ λέγειν δυνήσονται <ταῦτα καὶ> τοῦτο παραδέξονται, ὅρα αὐτοὺς λέγειν, ὅτι ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις, ὅταν πληρωθῇ τό· >σπείρεται σῶμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν<, ἐγειρόμεθα ἐῤῥυπωμένοι, ὅπερ καὶ λέγειν <ἄτοπον>.

sv.9.p.98Kurtarıcı insanî ve topraktan bedeni “kirli giysiler” gibi giydiği için, onun için de arınma sunulmasına ihtiyaç duydu.

Çocuklar “günahların bağışlanması için” vaftiz edilir. Hangi günahların? Ne zaman günah işlediler? Ama “kimse kirden temiz olmadığı” ve kir vaftiz sırrıyla atıldığı için, belki de çocuklar bu yüzden vaftiz edilir.

Gizemli anlamda “günler” dolar; çünkü arınma doğumla birlikte olmaz. Kanun'da şöyle yazılıdır: Erkek doğarsa, kadın yedi gün kirli kan içinde kalır, sonra otuz

sv.9.p.98

Ἐδεήθη οὖν ὁ σωτήρ, ὡς >ἐνεδυμένος ἰμάτια ῥυπαρὰ< τὸ σῶμα τὸ ἀνθρώπινον καὶ γήϊνον, τοῦ προσενεχθὴναι καὶ περὶ αὐιτοῦ καθαρισμόν. Τὰ παιδία βαπτίζεται >εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων<. Ποίων; Πότε γὰρ ἥμαρτον; Ἀλλὰ μήποτε, ἐπεὶ >οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου<, τὸν ῥύπν δὲ ἀποτίθεταί τις διὰ τοῦ μυστηρίου τοῦ βαπτίσματος, διὰ τοῦτο καὶ τὰ παιδία βαπτίζεται. Μυστικῶς δὲ >ἡμέραι< πληρούμεναι· οὐ γὰρ ἅμα τῇ γενέσει ὁ καθαρισμός, ἀλλ᾿ ὥσπερ γέγραπται ἐν τῷ νόμῳ· >ὅτι ἐὰν τεχθῇ ἄρσεν, ἑπτὰ ἡμέρας καθιεῖται ἐν αἵματι ἀκαθάρτῳ, εἶτα τριάκοντα

sv.9.p.99üç gün temiz kan içinde; hem kendisi hem çocuk. Böylece, “Kanun gelecek iyiliklerin gölgesini taşıdığı” için, sonradan bir zaman olacak bir arınma görülebilir. Belki ölülerden dirildiğimizde bizi temizleyecek sırra muhtaç olacağız... Birinin her kirden temiz olarak dirilmesine şaşarım. O yeniden doğuşta, İsa'nın doğumunda yaptığına benzer bir arınma sırrı olacaktır.

sv.9.p.99

τρεῖς ἐπὶ αἵ8ματι καθαρῷ< καὶ αὐτὴ καὶ τὸ παιδίον, Οὔτως, ἐπεὶ >ὁ νόμος σκιὰν ἔχει τῶν μελλόντων ἀγαθῶν< ἔστιν ἰδεῖν καθαρισμὸν γινόμενον ὕστερόν ποτε· τάχα δὲ ἐὰν ἀναστῶμεν ἐκ νεκρῶν, <δεόμεθα τοῦ> μυστηρίου <τοῦ> καθαίροντος ἡμᾶς ... θαυμάζω, εἴ τις ἀνίσταται παν<τὸς> ῥύπου καθαρεύων· ἐν <τῇ> παλιγγενείᾳ οὖν τα<ύτῃ> τοιοῦτόν τι ἔσται μυστήριον καθαρισμοῦ, ὅπερ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῆς γενέσεως αὐτοῦ.

sv.9.p.100Demek ki rahmi açan erkekler, kutsal olarak sunağın yanında Rabbe sunulmalıydı. Ama rahmi yalnız bakireden doğan Mesih açtı; Mesih'ten önce o kutsal rahme başka hiçbir şey dokunmamıştır. Bütün ilk doğanlar ilk doğan olsalar da rahmi ilk açan onlar değil, eştir.

Karşı çıkanlar ne diyor? “Rahmi açan her erkek Rabbe kutsal sayılacak” sözü Mesih'e gönderme yapıyorsa Meryem bakire kalmadı; çünkü çocuk ona dokundu... onu açan. Demek ki bakire rahim erkeksiz açılmıştı. Buna şöyle karşılık verilebilir: Meryem bakirelik tabiatını koruyordu; karnındakinin dilemesiyle bakirelik kapıları hiç açılmadı. Açık söz de budur: “Bu kapı kapalı kalacak; Rab'den başka kimse ondan geçmeyecek ve kapalı kalacak.” Öyle ki doğan çocuğun kudreti karşısında,

sv.9.p.100

Τὰ οὖν ἀρσενικὰ ἅγια ὄντα <ἅτε> μήτραν ἀνοίγοντα ἔδει ἀναφέρεσθαι κυρίῳ παρὰ τῷ θυσιαστηρίῳ, μόνος δὲ Χριστὸς διήνοιξεν μήτραν ἐκ παρθένου τεχθείς· οὐδὲν γὰρ ἄλλο πρὸ τοῦ Χριστοῦ τῆς μήτρας ἐκείνης τῆς ἱε<ρᾶς> ἥψατο· πάντων δὲ τὰ πρωτότοκα, εἰ καὶ πρωτότοκά ἐστιν, ἀλλ᾿ οὐ διανοίγουσιν αὐτὰ πρῶτα τὴν μήτραν, ἀλλ᾿ ὁ σύμβιος. | Ἀλλὰ τίνα τὰ τῶν ἀντι<λε> γόντων; Εἰ εὶς τ<ὸν Χριστὸν > ἔχει τὴν ἀναφορὰν τό· < >πᾶν> ἄρσεν διανοῖγον <μήτραν> ἅγιον τῷ κυρίῳ κλη<θήσεται<>, οὐκ ἔμ<μινεν ἡ Μαρία> παρθ <ένος· τέκνον γὰρ ἥ <ψατο. . . . . . . .> διανοῖγ<οναῦτήν. Ἀνέ>ῳκτο οὖν ἄν<ευ ἀνδρὸς ἡ παρ-> θενικὴ μή<τρα. Πρὸς τοῦτ᾿> ἔστιν ἀπαντῆσ<αι· ἐτήρει> μὲν τὴν παρθεν <ικὴν> φύσιν, οὐδ᾿ ὅλως αἱ π<αρ-> θενικαὶ πύλαι ἀνεῴ<χθη>σαν βουλήσει τοῦ κυοφ<ο>ρουμένου κατὰ τὸ φα<νερῶς> ῥητόν· >Ἡπύληαὕτη <κεκ> λεισμένη ἔσται· οὐδεὶς <μὴ δι> έλθῃ δι᾿ αὐτῆς εἰ μὴ κύριος· καὶ ἔσταικεκλεισμένη<, ὥστε πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ

sv.9.p.101o efendi olduğu için ona hiçbir şey kapalı değildir, her şey açıktır. Bakirenin buna ihtiyacı yoktu; yine de Musa'nın kanununa göre kanun yerine getiriliyordu. Bu, Musa'nın kanunu Rabbin kanunu değildi demek değildir; çünkü peygamberin Kutsal Ruh'la söylediği her şeyi kendisi söylemez, ona Rab fısıldar. Bununla birlikte arınma bedensel bir örnekti.

sv.9.p.101

τεχθέντος οὐδὲν κέκλεισται αὐτῷ ὡς δεσπότῃ, ἀλλὰ πάντα ἀνέῳκται. Καίτοι οὐκ ἀνάγκην εἶχεν ἡ παρθένος, ἀλλ’ ὅμως οὖν νόμος ἐπληροῦτο κατὰ τὸν νόμον Μωϋσέως, οὐχ ὅτι ὁ νόμος Μωϋσέως κυρίου οὐκ ἦν νόμος· ὅσα γὰρ λαλεῖ προφήτης πνεύματι ἁγίῳ, οὐκ αὐτὸς λαλεῖ, ἀλλ’ ὁ κύριος ὑποβάλλει· ὅμως δὲ ὁ καθαρισμὸς τύπον εἶχε σωματικόν. |

1515. Vaaz

Simeon bedenin zindanında olduğunu ve kucağına aldığı kişiden başka kimsenin onu oradan çözmediğini, dünyadan barış içinde ayrılsın diye çözmediğini görerek şöyle der: “Şimdi kulunu, sözüne göre, barış içinde salıveriyorsun.” Eke bak, “barış içinde”. Yalnızca salıverilmek istiyorum demiyor, İbrahim'e söylendiği gibi barış içinde diyor: “Atalarının yanına barış içinde gideceksin.” Barış içinde ayrılan kimdir? “Tanrı'nın Mesih'te dünyayı kendisiyle barıştırdığını” anlayan ve artık Tanrı'ya karşı düşmanca bir işi kalmayıp iyi işlerle barışı kazanan kimsedir.

Simeon, Mesih'i görmeden hayatını bitirmeyeceğini Kutsal Ruh'tan öğrenmişti. Ölmeden önce Rabbin Mesih'ini görmeyi bekliyordu, vaadi kabul ediyordu, tapınağın içinde kalıp kendi kendine şöyle diyordu: Nerede olursa olsun, mutlaka buraya gelir. İsa'yı “kucağına alınca Tanrı'yı övdü” ve “Şimdi kulunu salıveriyorsun, Efendi” dedi. Nereden salıveriyorsun? Bu hayatın güreş alanından; çünkü hayat bir kefalet ve zindandır. Dünyaya barış getirecek olan gelmişti; göğü yere bağlayan, İncil öğretisiyle yeri gök yapan gelmişti.

“Çünkü gözlerim kurtuluşunu gördü.” Daha önce, diyor, zihnimde inanıyor, düşüncemle biliyordum; şimdi bedenimin gözleriyle de gördüm, böylece yetkinliğe erdim. Çünkü “kurtuluşunu”, yani Mesih'i “gördüm”. Bu gördüğüm yalnız Yahudilerin değil, bütün dünyanın kurtuluşudur. Ne gördü? “Hazırladığın kurtuluşunu”, diyor; tek bir halkın, yalnız İsrail'in ya da Yahudilerin önünde değil, “bütün halkların önünde”.

“Milletlere vahiy ışığı”: Karanlığa gömülmüş milletleri öğretiyle aydınlatacaktı. Çünkü Baba şimdi milletlerden olanları kabul etti, onlara barış parolası olarak Mesih'e imandan gelen kurtuluşu verdi. “Ve halkın İsrail'in yüceliği”: Milletler için öğretinin başlangıcıdır, burada ise öğrenme İsrail'in ardından gelir. Mesih'i bilen İsraillidir, bilmeyen İsrailli değildir; çünkü İsrail “Tanrı'yı gören nous” diye yorumlanır. Yahudilerin yüceliği, peygamberlerin duyurduğu Mesih'e iman etmektir; çünkü bekleyenlerin yüceliği, beklenenle buluşmaktır.

15

Ὡς ἐν δεσμωτηρίῳ ὢν τοῦ σώ- ματος καὶ ὁρῶν, ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν λύει ἀπ’ αὐτοῦ, ὥστε μετ’ ς πολυθῆναι τοῦ κόσμου, ἢ ἐκεῖνος, ὅν αὐτὸς κατέσχεν εἰς τὰς ἀγκάλας < αὐτοῦ, φησίν· νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου κατὰ τὸ ῥῆμα σου(. Καὶ ἴδε τὴν προσθήκην, τὸ ἐν · οὐχ ἁπλῶς φησιν· ἀπολυθῆναι θέλω[ν], ἀλλ’ ἐν εἰρήνῃ < κατὰ τὸ λεχθὲν τῷ Ἀβραάμ· ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ εἰρήνης < , Τίς δέ ἐστιν μετ’ ἀπαλλασσόμενος ἢ ὁ νοήσας, ὅτι >θεὸς ἐν Χριστῷ > καταλλάσ <σων ἑαυτῷ < καὶ > μηκέτι ἔργον τι ἔχρας <ἔχων > πρὸς τὸν θεόν, εἰρήνην ἀναλαβὼν δι’ ἔργων ἀγαθῶν. Οὗτος ἦν κεχρηματισμένος ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος μὴ πρότερον τελέσαι τὸν βίον, ἕως ἄν ἴδῃ τὸν Χριστόν· ἐξεδέχετο οὖν ἰδεῖν τὸν Χριστὸν κυρίου πρὶν τελευτῆσαι, ἐνεδέχετο τὴν ἐπαγγελίαν, ἔμενεν ἐν τῷ ναῷ ἔσω ἐκεῖνο λέγων ἐν ἑαυτῷ· ὅπου ἂν γένηται, πάντως ἐνταῦθα ἀπαντᾷ, καὶ >δεξάμενος εἰς τὰς ἀγκάλας αὐτοῦ < τὸν Ἰησοῦν τὸν θεὸν< λέγων· >νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα<. Πόθεν ἀπολύεις; Ἐκ τοῦ βιωτικοῦ σκάμματος· λύτρα γὰρ καὶ δεσμωτήριον Ὁ βίος. Ὁ γὰρ μέλλων εἰρηνοποιεῖν τὸν κόσμον παρεγένετο, ὁ συνάπτων τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, ὁ κατασκευάζων τὴν γῆν οὐρανὸν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας. >Ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου<· πρότερον μὲν γάρ, φησίν, ἐπίστευον ἐν διανοίᾳ, τῷ λογισμῷ ἐγίνωσκον, νῦν δέ καὶ τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοῖς μου τεθέαμαι, ὡς τετελείωμαι· >εἶδον< γὰρ >τὸ σωτήριόν σου<, ὅς ἐστι Χριστός· τοῦτο δὲ ὅ >εἶδον < οὐ μόνον σωτηρία ἐστὶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ παντὸς τοῦ κόσμου. Τέ δὲ εἶδον; >Τὸ σωτήριόν σου( , φησίν, >ὃ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον οὐ τοῦ λαοῦ τοῦ ἑνὸς οὔτε τοῦ Ἰσραὴλ μόνον οὔτε τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ >κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν >Φῶς εἰς ἀπονόσφιν ἐθνῶν τὰ ἐσκοτισμένα ἔθνη ἤμελλεν φωτίσαιrfj διδασκαλίᾳ· νῦν γὰρ εἰσεδέξατο ὁ πατὴρ τοὺς ἐξ ἐθνῶν σύνθημα δοὺς αὐτοῖς εἰρήνης, τὴν σωτηρίαν τὴν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Καὶ δόξαν λαοῦ σου Ἰσραήλ τοῖς ἔθνεσι διδασκαλίας ἀρχή, ἐνταῦθα δὲ τῷ Ἰσραὴλ ἀκόλουθος ἡ μάθησις· εἴ τις τοίνυν οἶδεν τὸν Χριστόν, οὗτος Ἰσραηλίτης, εἴ τις μὴ οἶδεν, οὔκ ἐστιν Ἰσραηλίτης· Ἰσραῆλ γὰρ ἑρμηνεύεται >νοῦς ὁρῶν ὁρῶν θεόν δέ Ἰουδαίων ἐστὶν τὸ εἰς Χριστὸν πιστεῦσαι τὸν κηρυχθέντα ὑπὸ τῶν προφητῶν· >δόξα γὰρ τῶν προσδοκώντων ἡ ἀπάντησις τοῦ προσδοκουμενου.

sv.9.p.10716. Vaaz

Yusuf'la annesi onun hakkında söylenen hangi sözlere şaşırıyordu? Çobanların söylediklerine — Mesih'in doğduğu haberi onlardan yayılıyordu — ve Simeon'un “Şimdi salıveriyorsun” diyerek söylediklerine; bu, onun hakkında söylenenlerin doruğuydu. Metin Yusuf'a şaşılacak biçimde “baba” der, ama doğuran baba anlamında değil. Simeon bunu söyledikten sonra babayı ve anneyi kutsayarak çocuk hakkında peygamberlik eder ve şöyle der: “İşte bu, birçoklarının düşüşü ve kalkışı için konmuştur.”

sv.9.p.107

Ἐπὶ ποίοις δὲ λαλουμένοις περὶ α'υτο[υ < ἐθαύμαζον Ἰωσὴφ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ; Ἐπὶ τοῖς ὑπὸ τῶν ποιμένων, ὑφ’ ὧν ἡ φήμη διέτρεχεν, ὅτι ὁ Χριστὸς γεγέννηται, <κα]ι > ὑπὸ Συμεῶνος ἀπ’ αὐτῷ τῷ εἰπεῖν· νῦν ἀπολύεις , ὃ ἦν ἡ κορωνὶς τῶν λαλουμένων περὶ αὐτοῦ. Ἐἰς π·ατέρα δὲ τὸν Ἰωσὴφ θαυ- <μαστῶς τίθησι, οὐ πατέρα > τοῦτο εἰπ > ών, φητεύει περὶ τοῦ παιδίου, εὐλογήσας τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ φησιν· Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶ- σιν καὶ ἀνάστασιν < .

sv.9.p.108Yuhanna'daki şu söz buna benzer: “Bu dünyaya yargı için geldim; görmeyenler görsün, görenler kör olsun.” Milletlerden “görmeyenlerin” görmesi, İsrail'den olanların “kör olması” gibi, Mesih de bizim “düşüşümüz ve kalkışımız” için geldi. Mesih geldiğinde ayakta olanlar düştü, düşmüş olanlar kalktı. Bunun daha derin bir açıklaması da vardır.

sv.9.p.108

Ὁμοιον de αὐτῷ ἐστιν ἐν τῷ, κατὰ Ἰωάννην τό· εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι καὶ οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται<· ὥσπερ οὖν >οἱ μὴ βλέποντες< ἀπὸ τῶν Μνῶν >βλέπουσι < , καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ >τυφλοὶ γίνονται < , οὕτως ἦλθεν εἰς πτῶσιν καὶ άνάστασιν < ἡμῶν. Οἱ ἑστηκότες πεπτώκασι καὶ οἱ πεπτωκότες ἀνέστησαν Χριστοῦ ἐπιδημήσαντος. Ἐχει δὲ τοῦτο καὶ βαθυτέραν διήγησιν·

sv.9.p.110Bende ayakta duran bir şey var: O düşsün. “İç insanım” düşmüştü, kötü olan “dış insanım” ayaktaydı. İmandan önce ne vardı bizde? Daha iyi olan düşmüş, daha kötü olan kalkmıştı. Ama Mesih gelince bendeki ayakta duran şey, daha kötü olan düştü. “Yeryüzündeki uzuvlarınızı öldürün”, diyor, “zinayı, kirliliği” ve devamını.

sv.9.p.110

εχω τι εστος εν εμοι· τουτο πεσετω, >ὁ ἔσω ἄνθρωπος πεπτωκώς μου χειρον· ἦν, ὁ ἔξω ἄνθρωπός μου εἱστήκει. Πρὸ τῆς πίστεως τίνα εἴχομεν; τὸ κρεῖττον πεπτωκός, τὸ χεῖρον γηγερμένον. δὲ ἦλθεν Χριστός, τότε τὸ ἑστηκὸς πέπτωκέ μου τὸ >χεῖρον· νεκρώσατε, φησίν, τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς πορνείαν, ἀκαθαρσίαν καὶ τὰ ἑξῆς.

sv.9.p.111Bir düşüş olduğuna göre — düşmüş olan neredeyse kartallar da oradadır — güzeldir bu düşüş ki üzerine ilk İsa geldi.

sv.9.p.111

Ἐπεὶ δὲ πτῶμα γέγονεν — ὅπου γὰρ πτῶμα, ἐκεῖ καὶ οἱ ἀετοί —, καλὸν τοῦτο τὸ πτῶμα, ἐφ᾿ ὂ ἦλθεν πρῶτος ὁ Ἰησοῦς.

1717. Vaaz

Kurtarıcı'nın bir bakirenin oğlu olduğunu, bir erkekten doğmadığını bize açıkça gösteren kutlu Luka, burada Yusuf'u onun babası diye adlandırıyor.

17

Ὁ μακάριος Λουκᾶς, ὁ σαφῶς ἡμῖν παραστήσας, ὅτι παρθένου υἱὸς ὁ σωτὴρ ἦν, οὐκ ἐξ ἀνδρός, οὗτος πατέρα αὐτοῦ τὸν Ἰωσὴφ νῦν ἀνηγορευσεν.

sv.9.p.112Tohumunu ekmeyen, doğumuna sebep olmayan kimseye neden “baba” dedi? Basitçe denebilir ki Kutsal Ruh onu, çocuğu yetiştirdiği için baba adıyla onurlandırmıştır. Daha derin bir şey söylemek gerekirse şöyle deriz: Soy kütüğü Yusuf'u Davut'tan getirmiştir; Kurtarıcı'yı doğurmamış olan Yusuf'a varan soy kütüğü gereksiz görünmesin, ona uygun bir gerekçe bulunsun diye Yusuf Rabbin babası diye adlandırılmıştır.

sv.9.p.112

Πρὸς τί οὖν πατέ·ρα εἶπε τὸν μὴ σΠείραντα μηδέ αἴτιον αὐτῷ γενόμενον τῆς γενέσεως; Ἁπλούστερον μὲν λέγοιτο ἄν, ὅτι ἐτίμησεν αὐτὸν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγοιν τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορίᾳ, ἐπειδήπερ ἀνεθρέψατο αὐτόν. Εἰ δέ δεῖ τι εἰπεῖν βαθύτερον, ἐ·ροῦμεν· ἐπεὶ ἡ γενεαλογία ἐγενεαλόγησε τὸν Ἰωσὴφ ἀπὸ Δαβίδ, ἴνα μὴ δόξῃ περιττὴ εἶναι ἡ γενεαλογία ἐρχομένη ἐπὶ τὸν Ἰωσὴφ μὴ γεννήσαντα τὸν σωτῆρα, ἶνα ἡ γενεαλογία λόγον ἔχῃ ἐπιτή- δειον, πατὴρ ἀνηγορεύθη τοῦ κυρίου.

sv.9.p.113Şöyle anlıyorum ki Rab, kimi insanlar düşsün, kimileri kalksın diye değil, aynı kişide daha kötü olanın düşmesi ve daha iyi olanın kalkması için “düşüş ve kalkış” olmuştur. Rabbin gelişi tutkuları yıkar, psykhē'nin özelliklerini ise harekete geçirir. Pavlos “Zayıf olduğumda o zaman güçlüyüm” dediğinde,

sv.9.p.113

Ἡγονικά >είς πτώσιν και ανάσταση^ είναι τον κύριο ν ουκ ά?.λων πΐ7ΐτόντ(»ν και άλλοη> άνισταμένων, αλλά το Λ α ίτο ν, >εις πτώση* τ οϋχείρονος >καϊ ανάστασιν τον βελτίονος, I ?ναζάνασ}τη μου το κρεϊττον καΟαιρετικη μεν γ ίο παθημάτων )] ί.τ ι9 όνεια τον κυρίου, διεργετική δε τθν της ψ ν/η ζ ιδιωμάτων. Οταν λίγη Παύλος· >οταν άσεχκο, τότε δυνατός εἰμκ —ό α ντός άσϋενεϊ, ει και δυνατός

sv.9.p.114aynı kişi güçlü olduğu hâlde zayıftır: bedende zayıf, ruhta güçlüdür. Rab de böyle, bazılarına düşme, bazılarına kalkma fırsatı vermez. Düşenler bir zamanlar bulundukları duruştan düşerler. İmansız ise hiç ayakta durmamıştır; birlikte düştüğü yılanla yerde sürünür. İmansızlıkla yere serildiği için düşecek bir yeri yoktur. İlk iyilik, günahta ayakta olanın düşmesi ve günaha ölmesi, sonra adalete yaşayıp kalkmasıdır; ikisini de bize Mesih'e iman bağışlar. Daha kötü olanlar düşsün ki daha iyi olanlar kalkmak için fırsat bulsun.

sv.9.p.114

ἐστιν, ἀλλ’ ἀσθενεῖ μὲν τῇ σαρκί, δυνατὸς δέ ἐστι τῷ πνεύματι — οὕ- τως καὶ ὁ κύριος οὐχὶ τοῖς μὲν τοῦ πίττειν τὰς ἀφορμὰς παρέχει, τοῖς δὲ τοῦ ἀνίστασθαι.| Οἱ γὰρ πίπτοντες ἀπὸ τῆς στάσεως, ἐν ᾗ ποτε ἦσαν, καταπίπτουσι δηλονότι· οὐδέποτε δὲ εἱστήκει ὁ ἄπιστος χαμαὶ συρόμενος μετὰ τοῦ ὄφεως, ᾧ συνέπεσεν· οὐκ ἔχει οὖν, ὅθεν πέσῃ διὰ τὸ καταβεβλῆσθαι τῇ ἀπιστίᾳ. Πρώτη δὲ εὐεργεσία τὸν στήκοντα τῇ ἁμαρτίᾳ πεσεῖν καὶ ἀποθανεῖν τῇ ἁμαρτίᾳ, εἶτα ζῆσαι τῇ δικαιοσύνη̣ καὶ ἀναστῆναι, τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑκάτερον ἡμῖν χαριζομένης· πιπτέτω τὰ χείρονα, ἶνα λάβῃ καιρὸν τὰ βελτίω εἰς τὴν ἀνάστασιν. Ἐὰν

sv.9.p.115Zina düşmezse itidal kalkmaz; akılsızlık ezilmezse içimizdeki akıl çiçeklenmez. İşte “birçoklarının düşüşü ve kalkışı” böyledir.

sv.9.p.115

μη πέσῃ η πορνεια, η σωφροσυνη οὐκ ἀνίπταται, ἐὰν μὴ ἡ ἀλογία συντριβῆ̣, τὸ λογικὸν τὸ ἐν ἡμῖν οὐκ ἀνθήσει· οὕτως οὖν >ἡ πτῶσις ἡ ἀνάστασις πολλῶν < .

sv.9.p.116“Senin de psykhēne bir kılıç saplanacak.” Kılıç dediği, sınayan logos'tur; düşünceleri yargılayan, “psykhē ile ruhu, eklemlerle iliği ayıracak kadar derine işleyen” ve niyetleri ayırt eden logos'tur.

sv.9.p.116

καὶ <σοῦ δὲ αὐτῆς > τὴν . | λεύσεται διε <λεύσεται ῥομφ >αία <. |Ῥομφαίαν λέγει τὸν λόγον τὸν πειραστικόν, τὸν κριτικὸν τῶν ἐνθυμήσεων, τόν διϊκνούμενον ἄχρι μερισμοῦ Ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸν ἐνθυ-

sv.9.p.117Görünüşe göre acı çekme zamanı geldiğinde hepsi “tökezledi”; nitekim “Hepiniz bende tökezleyeceksiniz” denmişti. Demek ki Simeon kutsal bakire Meryem hakkında da peygamberlik ediyor: Çarmıhın yanında durup olanları gördüğünde, katillerin seslerini duyduğunda, Cebrail'in tanıklığından, ilahî gebeliğin sözle anlatılmaz bilgisinden, mucizelerin büyük gösterilişinden sonra psykhēnde kuşkuyla bir sarsıntı olacak. Çünkü Rabbin herkes için “ölümü tatması”, dünyaya “kefaret” olup herkesi

sv.9.p.117

Φαίνεται, ὅτι περὶ τὸν > καιρὸν τοῦ θους x > ἐογαν- | δαλί <σθησαν· καὶ γὰρ x ὅτι· >πάντες < δακθσυλγσεσυε ἐν ἐμοί <. > Προφητεύει οὖν ὁ Συμεὼν καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας, ὅτι· παρεστῶσα τῷ σταυρῷ καὶ βλέπουσα τὰ γενόμενα καὶ ἀκούουσα τῶν φο)νῶν τῶν φονευτῶν, μετὰ τὴν τοῦ Γαβριὴλ μαρτυρίαν, μετὰ τὴν ἀπόῤῥτον γνῶσιν τῆς θείας συλλήψεως, μετὰ τὴν μεγάλην τῶν θαυμάτων ἐπίδειξιν, γενήσεταί τις περὶ τὴν σὴν Ψυχὴν σόλος ἐν διακρίσει· ἔδει δὲ τὸν κύριον ὑπὲρ παντὸς γεύσασθαι x > καὶ >ἱλαστήριον < γενόμενον τοῦ κόσμου πάντας δι-

sv.9.p.118“kanıyla aklaması” gerekiyordu. Rab hakkındaki şeyleri yukarıdan öğrenmiş olan sana da böyle bir kuşku dokunacak; “kılıç” budur. O kadar büyük birinin çarmıha gerildiğini ve insan ölümünü üstlendiğini gördüğünde.

“Birçok yürekten düşünceler açığa çıksın diye”: Bu insanlarda kötü düşünceler vardı. O zaman açığa çıktılar ki insan günahları için ölen onları açığa çıkmış hâlde yok etsin. Gizli kaldıkça büsbütün yok edilemezlerdi. Bu yüzden biz de günah işlersek “Suçumu bildirdim, günahımı gizlemedim” demekle buyrulduk.

Söz üstü kapalı olarak şunu da söyler: Çarmıhta öğrencilerin ve Meryem'in tökezlemesinden sonra

sv.9.p.118

δαιωσαι ἐν τῷ αὐτου · καὶ σοῦ οὖν αὐτῆς τῆς ἄνωθεν δεδιδαγμένης τὰ περὶ κυρίου ἅψεταί τις διάκρισις, τοῦτ’ ἔστιν ἡ >ῥομφαία < , | ἐπὰν ἴδης τὸν τηλικοῦτον σταυρούμενον καὶ θάπτον ἀνθρώπινον ἀναδεχόμενον. Ὅπως ἂν ἀποκα λυφθῶσιν · διαλογισμοὶ ἦσανπονηροὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις· τότε ἀπεκαλύγθησαν, ἵνα ἀποκαλυφθέντας αὐτοὺς ἀφανίσῃ ὁ ὑπὲρ τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων ἀποθνήσκων. Ὅσον γὰρ ἦσαν κεκρυμμένοι, οὐχ οἶόν τε ἐν αὐτοὺς ἀφανισθῆναι τέλεον· διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐὰν ἁμαρτήσωμεν, κελευόμεθα λέγειν· τὴν ἀνομίαν μου <ἐγνώρισα, τὴν ἁμαρτίαν μου > οὐκ· Ι Αἰνίττεται δέ, ὅτι μετὰ τὸν σκανδαλισμὸν τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ γενόjustitiam meam contra me Do- | μενον τοῖς μαθηταῖς καὶ τῇ Μαρίᾳ

sv.9.p.119hızlı bir şifa gelecek ve yüreklerini ona iman konusunda pekiştirecektir. Nitekim Petrus'un Mesih'e imanını koruduğunu gördük. İnsanî çürüklük, Rabbin gücü gösterilsin diye açığa vurulmuştur.

Müjdeci hiçbir şeyi atlamadan her şeyi anlatmayı vaat ettiği için Hanna'yı da geçiştirmedi; Mesih hakkında söylenenlerin doğruluğunu iki peygamberle pekiştirdi. Hanna da peygamber kadın olarak herkese, onun Yeruşalim'i, yani dindarlıkta ve Yazıların bilgisinde öne çıkanların şehrini kurtaracak Mesih olduğunu söylüyordu; çünkü Yeruşalim “barış görüntüsü” diye yorumlanır. Sıralama da anlamlıdır: Kadın erkekten önce gelmez, önce Simeon sahneye konur. Hanna'nın sözleri kelimesi kelimesine yazılmamıştır; metin yalnız Tanrı'ya şükrettiğini ve “onun hakkında konuştuğunu” söyler.

sv.9.p.119

ταχεῖά τις ἴασις ἐπακολουθήσει, βεβαιοῦσα αὐτῶν τὴν καρδίαν εἰς τὴν ἐπ’ αὐτὸν πίστιν· οὕτως γὰρ καὶ Πέτρον ἀντισχόμενον εἴδομεν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Τὸ ἀνθρώπινον οὖν σαθρὸν διη λέγχθη, ἕνα τὸ ἰσχυρὸν τοῦ κυρίου δειχθῇ. | Ὡς ἀπαραλείπτοις ὑποσχόμενος ὁ εὐαγγελιστὴς πάντα εἰπεῖν οὐδὲ τὸ τῆς Ἄννης παρεσιώπησε πρόσωπον, Ι ἀπὸ δύο προφητῶν τὸ ἀληθὲς συνιστῶν τῶν λαληθέντων περὶ Χριστοῦ· καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ὡς προφῆ- τις πᾶσιν ἔλεγεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ἡ μέλλων λυτρώσασθαι τὴν Ἱερουσαλήμ, τοῦτ’ ἔστι τὴν τῶν ἐν θεοσεβείαι διαπρεπόντων καὶ ἐν γνώσει γραφῶν πόλιν· Ἱερουσαλὴμ γὰρ ὅρασις x < ἑρμηνεύεται.| Καὶ ἡ τάξις δέ · οὐ πρώτη γὰρ τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, ἀλλὰ πρῶτος ὁ Συμέων <παρ >εισάγεται. Οὔκουν ἐγέγ <ραπτο > δέ] αὐτῆς τὰ <τὰ λ >έξιν ὁ λόγος, ἀλλ’ τι ἐξωμολόγει τῷ θεῷ καὶ ἐλάλει >

sv.9.p.120Peygamber kadın olması haklı görünüyor, çünkü Kutsal Ruh iffeti ve temizliği sayesinde onda yer bulabilmişti. “Bakireliğinden sonra kocasıyla yedi yıl yaşamıştı”; bu yüzden peygamber oldu, çünkü Kutsal Ruh onda rastgele yerleşmemişti. Biri bakire kalabilirse güzeldir; bunu yapamazsa, insanî bir şey başına gelirse dul kalsın ve kocasıyla birlikteyken de bunu gözünün önünde tutsun; öyle ki bakireliği Tanrı önünde aklansın.

sv.9.p.120

αὐτοῦ(. <Ἔοι >κε δὲ γε δικαίως προφῆτις, τοῦ ἁγίου πνεύματος χώραν δυνηθέντος εὑρεῖν ἐν αὐτῇ διὰ τὴν ἁγνείαν καὶ τὴν καθαρότητα· >ἔτη < γὰρ > ζήσασα ἀπὸ τῆς παρθενίας αὐτῆς μετὰ ἀνδρός(, διὰ τοῦτο γέγονε προφῆτις οὐ γὰρ ὡς ἔτυχεν τὸ ἄγιον πνεῦμα ᾤκησαν ἐν αὐτῇ. Καλὸν μὲν γὰρ εἴ τις δύναται παρθενεύειν· εἰ δὲ μὴ δύναται τοῦτο, χηρευσάτω, ἐὰν συμβῇ τι ἀνθρώπινον, καὶ ἐχέτω τοῦτο πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ μετὰ ἀνδρὸς οὖσα, ὥστε τὴν παρθενίαν αὐτῆς δικαιωθῆναι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ.

1818. Vaaz

“Bilgelik alarak ilerliyordu” diyebilirdi; ama başlangıçta “kendini boşaltmıştı”, bu yüzden “dolarak” dedi. Böylece boşalttığını doldurduğunu, boşaldığı şeyleri yeniden aldığını göstermek istedi. “Boy” bedenin boyu değildir; onda ilerleme bize bağlı değil, tabiata bağlıdır. Psykhē'nin boyudur, ki o bize bağlıdır; “bebeklik işlerini” geride bırakan onu güçlendiriyordu.

Logos ve Tanrı olması bakımından ilerlediği söylenmiş değildir. Her zaman daha çok hayranlık uyandırdığı için, işleriyle, görenlerin gözünde daha lütufkâr görünüyordu. Doğrusu, ilerleyen yetkin olanın kendisi değil, hayran olanların melekesiydi. “Tanrı katında lütuf bakımından” da böyledir.

18

Ἐδύνατο δὲ εἰπεῖν· προέκοπτε λαμβάνων σοφίαν, ἀλλ’ ἐπεί, ὅτε ἤρχατο, ἐκένωσεν x <, εἶπεν x <, ἵνα δείξῃ, ὅτι ὃ ἐκένωσεν ἐπλήρωσε καὶ ἐλάμβανε πόλιν ταῦτα, ἀφ’ ὧν ἑλών κεκένωτο· x > δὲ οὐ τῇ σώματος, ἐν ᾗ x < οὐκ ἐφ’ ἡμῖν οὔσῃ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ φύσει· τῇ δὲ ψυχῆς, ἥτις ἐφ’ ἡμῖν, ἦν ἐνίσχυεν ο καταργησας τὰ τοῦ x <.] Ι Οὐχ ᾗ λόγος ἐστὶ καὶ θεός, προκόπτειν ἔρηταί, ἀλλ’ ὅτι μεζόνως ἀεὶ θαυμαζόμενος χαριέστερος παρὰ τοῖς ὁρῶσι διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀνεδείκνυτο· προκοπτούσης, ὡς ἐστὶν μᾶλλον εἰπεῖν, ἀλληθέστερον τῆς τῶν θαυμαζόντων ἕξεως ἤπερ αὐτοῦ τοῦ τελείου Πρὸς χάριν θεοῦν

sv.9.p.12619. Vaaz

Yine de on iki yaşına gelince, ana babasıyla Fısıh bayramını kutlamak üzere Yeruşalim'e çıkar. Yedi gün süren bayram bitince onlar dönüyordu, İsa ise onların haberi olmadan kaldı. Onlar arıyordu, o üç gün ortada yoktu.

sv.9.p.126

Ομως, ὅτε δώδεκα x < γεγονὼς ἐν, ἄνεισιν μὲν ἅμα τοῖς γονεῦσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα τελεσόμενος. Ὡς δὲ ἐκείνη πέρας εἶχεν ἐν ἡμέραις ἑπτὰ τελουμένη, αὐτοὶ μὲν ὑπέστρεφον, Ἰησοῦς δὲ ὑπομένει, τούτους λαθών· καὶ οἱ μὲν ἐζήτουν, ὁ δὲ τριῶν ἡμερῶν ἄδηλος ἦν.

sv.9.p.127“Onu arıyorlardı” ne demek? Çocuk gibi yitti ya da yolunu kaybetti diye mi? Asla! Bu ne onun hakkında sayısız ilahî vahiy almış, pek bilge Meryem'e yakışır ne de Yusuf'a. Sen de bir Yazı'yı acıyla aradığında, onu yanlış ya da

sv.9.p.127

Τέ δέ καὶ > ἐζήτουν αὐτόν < Ἆρα ὅτι ἀπόλωνλεν ὡς παῖς ἢ ὅτι πεπλάνηται; Ἄπαγε· οὔτε γὰρ τῆς πανσόφου Μαρίας ἦν τοῦτο, τῆς μυρίας περὶ αὐτοῦ δεξαμένης θείας ἀποκαλύψεις, οὔτε τοῦ Ἰωσήφ. Ἀλλ᾿ ὥσπερ σὺ ἐὰν ζητῇς γραφήν, ὀδυνώμενος αὐτὴν ζητεῖς, οὐχ ὡς πεπλανημένην οὐδὲ ὡς ἐοφα>-λ

sv.9.p.128hatalı diye değil, gerçek ve gizli bir anlamı olduğu hâlde henüz sana açılmadığı için ararsın. Onlar da Rabbimiz İsa Mesih'i böyle aradılar: Bizden ayrılmış olmasın, bizi terk etmiş olmasın diye. Meryem de Yahudiler yüzünden Yusuf'a onun babası dedi. O ise bu şüpheyi kesip atarak “Babamın evinde bulunmam gerektiğini bilmiyor muydunuz?” dedi ve babasının Yusuf değil Tanrı olduğunu gösterdi. “Babamın evinde” sözünü bulunduğu tapınak için, arandığında bulunduğu yer için söyledi.

Tümüyle kutsal bakire, onun lekesiz bakirelikten doğduğunu bildiği hâlde nasıl “İşte ben ve baban acıyla seni arıyorduk” diyor? Dinleyen öğretmenler yüzünden; çünkü onlar onun zinadan doğduğunu sanıyordu. Demek ki Tanrı'nın oğlunu “acıyla” arıyorlardı ve aradıklarında onu “akrabalar arasında” bulamadılar,

sv.9.p.128

μένην, ἀλλ᾿ ὡς ἔχουσαν μὲν τὸν ἀληθῆ καὶ μυστικὸν λόγον, μήπω δέ σοι πεφανερωμένην, οὕτως κἀκεῖνοι ἐζήτουν τὸν κύριον ἡμῶν Ιησοῦν Χριστόν, μήπως ἀπέστη ἀπ᾿ αὐτῶν, μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς. Διὸ καὶ αὐτὴ ὡς ἐκείνου πατέρα τὸν Ἰωσὴφ ὠνόμασε διὰ τοὺς Ἰουδαίους. Αὐτὸς τὴν ὑπόνοιαν ἐκκόπτων ταύτην πόλιν ἔλεγεν· > οὐκ ᾔδειτε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί με <, πατέρα αὐτοῦ δηλῶν τὸν θεόν, ἀλλ᾿ οὐ τὸν Ἰωσήφ· > ἐν τοῖς τοῦ x < δὲ εἶπεν διὰ τὸν ναόν, ἐν ᾧ ἦν, ὅπου καὶ εὑρέθη ζητοςυμενος. Πῶς λέγει ἡ παναγία παρθένος· > ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν σε <, ἐπισταμένη, ὅτι ἐκ παρθενίας ἐστὶν ἀμολύντου; Διὰτοὺς ἀκούοντας διδασκάλους, ἐπειδὴ ἐνόμιζον αὐτὸν ἐκ πορνείας εἶναι.| > Ὀδυνώμενοι < οὖν ἐζήτουν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καὶ ζητοῦντες αὐτὸν οὐχ ευρον > εν τοις συγ-

sv.9.p.129çünkü o onların akrabalığının üstündeydi. Tümüyle kutsal bakire onun Yusuf'un çocuğu olmadığını biliyordu; ama nişanlısını ona baba sayıyor ve bunu, onun zinadan doğduğunu sanan Yahudilerin şüphesi yüzünden söylüyordu. “Baban ve ben acıyla seni arıyorduk” deyince Rab insanî bir cevap vermeyi bırakıp ilahî bir cevap verir ve beden almış Tanrı olduğunu ima eder. Bu yüzden şöyle der: “Neden

sv.9.p.129

·γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν. Ἤιδει μὲν ἡ παναγία παρθένος μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ᾿ εἰς πατέρα τούτῳ τὸν ἑαυτῆς ἐγκρίνει μνηστῆρα <καὶ > διὰ τὴν τῶν Ιουδαίων ὑποψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι, τοῦτό φησιν. Καὶ ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι· > ὁ πατήρ σου κἀγὼ ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν x >, ὁ κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπόκρισιν, θείαν δίδωσι παρεμφαίνων, ὅτι θεὸς εἴη σεσαρκωμένος. Διὰ τοῦτο καί φησιν· τί ὅτι

sv.9.p.130beni arıyordunuz? Babamın evinde bulunmam gerektiğini bilmiyor muydunuz?”

Çocuğa yaraşır biçimde İsa “öğretmenlerin ortasında” bulunur; öğretmiyor, “dinliyor ve soru soruyordu”. İsa bunu gençlere örnek ve model vermek için yaptı, aceleci davranmasınlar diye; onları soru sormaya güzelce teşvik ediyordu.

sv.9.p.130

ἐζητεῖτέ με; οὐκ ᾔδειτε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί < Πρετόντως δὲ παιδίῳ, ὅτε < διδασκάλων ἐν μέσῳ < Ἰησοῦς· οὐκ ἐδίδασκε μέν, ἀλλ᾿ > ἤκουεν καὶ ἐπηρώται < ρώτα(, ὅπερ καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐποίει τοῖς νέοις τύπον διδοὺς καὶ ὑπογραμμὸν μὴ προπετεύεσθαι, καλῶς διεγείρων πρὸς ἐπαπορήσεις.

sv.9.p.13120. Vaaz

“Babamın evinde bulunmam gerektiğini bilmiyor muydunuz?” Bu metinle, Yaratıcı'nın İsa Mesih'in babası olmadığını, Kanun'un Tanrısının ve tapınağın Tanrısının Mesih'in babası olmadığını söyleyen tanrısız sapkınlıklara karşı silahlanalım. Valentinos'un yolundan gidenler, metni kabul ediyorlarsa, onun “Babamın evinde bulunmam gerekir” deyişini duyup utansınlar.

sv.9.p.131

[καλῶς διεγείρων σεις] επαπορή- Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατός μου μου εἶναί με; < Ὡς πρὸς τὸ ῥητόν, ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων αἱρέσεων λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ Δημιουργὸς πατὴρ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐδὲ ὁ θεὸς τοῦ νόμου, οὐδὲ ὁ θεὸς τοῦ ναοῦ οὗτός ἐστιν ὁ πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου αἰδείσθωσν λέγοντος· λέγοντος· τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί με <, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν.

sv.9.p.132Ana babası “Babamın evinde bulunmam gerekir” sözünün tapınakta demek olduğunu anlamayacak kadar anlayışsız mıydı? Yoksa söz bir sırra mı işaret ediyor: Biriniz Baba'ya aitse Mesih'i içinde taşır mı? Çünkü ben Baba'nın canlı tapınağını, güzel ve iyi olanı, o tapınaktan daha çok görüyorum. O, “Eviniz size bırakılıyor” diyerek “o tapınaktan çıktı” ve Baba'nın tapınağına, her yerdeki kiliselere gitti.

sv.9.p.132

Ἆρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅτι ἔλεγεν· > ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖεἶναί με < ἀντὶ τοῦ· ἐν τῷ ναῷ; Ἢ μήποτέ τι μυστήριον αἰνίττεται· εἴ τις ὑμῶν τοῦ πατρός ἐστιν, ἔχει τὸν Χριστὸν εν εαυτῳ; Μᾶλλον γὰρ τοῦ πατρὸς ὁρῶ ἔμψυχον ναόν, τὸν καλόν τε καὶ ἀγαθόν, ἢ τὸν ναὸν ἐκεῖνον· x < γὰρ > ἀπὸ τοῦ ναοῦ < ἐκείνου εἰπών· > ἀθίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν(, καὶ ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸν ναὸν τοῦ πατρός, τὰς ἐκκλησίας τὰς πανταχοῦ.

sv.9.p.133Bütün oğullara örnek verdi: Ana babalarını, yalnız tabiatça olanları değil evlatlık yoluyla olanları da onurlandırsınlar, dindarlığa zarar verenler dışında bütün buyruklarını yerine getirsinler. Tapınakta bu yüzden kaldı: dindarlığı ve gerçek babası Tanrı'yı bedene göre akrabalarından üstün tutmak için.

sv.9.p.133

Παράδειμγα διδοὺς πᾶσιν υἱοῖς, ἵνα τιμῶσι τοὺς γονεῖς, μὴ μόνον τοὺς φύσει, ἀλλὰ καὶ τοὺς θέσει, καὶ ποιῶσιν, ὅσα ἐπιτάσσουσι πλὴν ἐκείνων, ὅσα εἰς θεοσέβειαν βλάπτει· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔμεινεν ἐν τῷ ναῷ ἴνα προτιμήσῃ τὴν θεοσέβειαν καὶ τὸν ἀληθῆ πατέρα αὐτοῦ καὶ θεὸν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν.

sv.9.p.134Meryem onu on iki yaşında bir çocuğu dinler gibi dinlemiyor, sözlerini yetkin birinin sözleri gibi koruyordu; meleğin ona söylediklerini, çobanların, Simeon'un, Hanna'nın söylediklerini ve şimdi kendisinin onlara söylediklerini. “Hepsini” olayların bilgisine sahip biri olarak hazine gibi “koruyordu”. Söylenen ya da olan hiçbir şeyi gelişigüzel karşılamıyor, hepsini içinde tutuyordu; kimini anlıyor, kimini araştırıyordu. Çünkü biliyordu ki

sv.9.p.134

Οὐχ ὡς παιδίου ἤκουε δωδεκαετοῦς, ἀλλ᾿ ἐτήρει τὰ x < ὡς τελείου, ὅσα ὁ ἄγγελος εἶπε πρὸς αὐτήν, ὅσα οἱ ποιμένες, ὅσα ὁ Συμεὼν καὶ ἡ Ἄννα καὶ ὅσα νῦν αὐτὸς πρὸς αὐτούς· > <οὖν > πάντα < θησαυρὸν ὡς τῶν πραγμάτων ἐπιστήμων· οὐδὲν οὐδὲν ὡς ἔτυχεν ἢ λαλούμενον ἢ γινόμενον ἐδέχετο, ἀλλ᾿ εἶχε πάντα ἐν ἑαυτῇ, τὰ μέν νοοῦσα, τὰ δέ περιεργαζομένη, εἰδυῖα, ὅτι

sv.9.p.135içindeki saklı olanın açığa çıkacağı bir zaman gelecektir.

“Boy” bedenin boyu değildir; onda ilerleme bize bağlı değil, tabiata bağlıdır. Psykhē'nin boyudur, ki o bize bağlıdır; “bebeklik işlerini” geride bırakan onu güçlendiriyordu.

sv.9.p.135

μένον ἔσται καιρός, καθ᾿ ὃν τὸ κεδρυμμένον ἐν αὐτῷ φανερωθήσεται.| Ἡλικίᾳ] δέ οὐ τῇ σώματος, ἐν ᾖ προέκοΠτεν οὐκ ἐφ’ ἡμῖν οὔσῃ, ἀλλ᾿ ἐπὶ τῇ φύσει· τῇ δέ ψυχῆς, ἥτις ἐφ’ ἡμῖν, ἥν ἐνίσχυεν ὁ καταργήσας τὰ τοῦ

2121. Vaaz

Yalnız Yahudiler arasında duyurulan peygamber sözünde yalnız Yahudilerin krallığı kaydedilir: “Yeşaya'nın Yahudiye ve Yeruşalim hakkında, Uzziya, Yotam, Ahaz ve Hizkiya'nın krallığında gördüğü görüm.” Peygamberlik zamanında Yahudiye kralından, bazı peygamberliklerde de İsrail kralından başka bir kralın kaydedildiğini bilmiyorum. Ama Yahya İncil'in sırrını duyuracağı zaman, yalnız Yahudilerin kralı Hirodes ya da yalnız Romalıların hükümdarı Tiberius kaydedilmemiştir.

21

Ἐπὶ μὲν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσομένῳ λόγῳ προφητικῷ ἀναγράφεται βασιλεία μόνον Ἰουδαίων. > Ὅρασις < γὰρ φησιν, > ἣν εἶδεν Ἡσαΐας κατὰ τῆς Ἰουδαίας καὶ κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐν βασιλείᾳ Ὀζίου καὶ Ἰωαθὰμ καὶ Ἀχὰζ καὶ Ἐζεκίου < καὶ οὐδένα αλλον οἶδα βασιλέα ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ χρόνῳ τῆς προφητείας, ἢ τὸν τῆς Ἰουδαίας, ἐπί τινων δὲ προφητειῶν καὶ τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Ὅτε δὲ ἤμελλε τό μυστήριον τοῦ εὐαγγελίου ὁ Ἰωάννης κηρύσσειν, ἀναγέγραπται οὐχὶ Ἰουδαίων μόνος βασιλεὺς Ἡρώδης οὐδὲ Ῥωμαίων μόνος Τιβέριος· ἐπειδὴ δὲ μυστήριον

sv.9.p.137İncil'in sırrı bütün dünyada duyurulacağı ve Tiberius bütün dünyanın kralı sayıldığı için “Tiberius'un hükümdarlığının on beşinci yılında” ve devamı kaydedilmiştir. Yalnız milletlerden olanlar kurtulacak ve İsrailoğullarının kurtuluşu büsbütün kapanmış olsaydı, “Tiberius Kayser'in hükümdarlığının on beşinci yılında” sözü yeterdi. Galile'den, İturea ve Trakonitis'ten ve Abilene'den olanların da iman etmesi gerektiği için bu krallıklar, yani tetrarklıklar da kaydedilmiştir.

sv.9.p.137

τοῦ εὐαγγελίου ἔδει κηρύσσεσθαι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου ἐδόκει Τιβέριος εἶναι βασιλεύς, διὰ τοῦτο· > ἐν ἔτει πεντεκαιδεκάτω τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου x < καὶ τὰ ἑξῆς ἀναγέγραπται. Καὶ εἰ μέν οἱ ἀΠὸ τῶν ἐθνῶν μόνοι ἤμελλον σώζεσθαι, πάντῃ δὲ ἀπεκέκελειστο ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἤρκει τό· ἐν ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος <. Ἐπειδὴ δὲ ἔδει καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος καὶ Ἀβιληνῆς πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται καὶ αὗται αἱ βασιλεὶαι ἤγουν τετραρχίαι.

sv.9.p.138“Tanrı'nın sözü” başka bir zaman değil, ancak şimdi gizemli bir sebepten geldi: “Çölün çocukları”, yani milletlerden olan kilise, Kanun'u “koca” olarak tutan Yahudi sinagogundan “daha çok” olsun diye. Bu yüzden “Tanrı'nın sözü çölde Yahya'ya geldi”. Böyle olmasaydı çölde vaaz etmesi boşuna olurdu. Ama o Mesih'in öncüsüydü, “çölde haykıranın sesi”, savaşı olmayan psykhē'deki sesti. Yalnız o zaman değil, şimdi de önce “yanan ve ışık saçan kandil” gelir,

sv.9.p.138

Οὐδέποτε > γέγονε ῥῆμα θεοῦ μὴ νῦν μόνον διά τινα μυστικὴν < ἐπί τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον < εἶναι, τοῦτ’ ἔστι τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας, > ἤπερ τῆς ἐχούσης( ὡς > ἄνδρα < τὸν νόμον, τῆς Ἰουδαίων φημὶ συναγωγῆς, διὰ τοῦτο > ἐγένετο ῥῆμα θεοῦ πρὸς Ἰωάννην ἐν τῇ Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐκ περισσοῦ ἐποίει κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ < Ἀλλ᾿ ἦν πρόδρομος Χριστοῦ ἡ φο)νὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ < ψυχῇ τῇ μὴ] ἐχούσῃ πόλεμον· καὶ οὐ τότε δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶνῦν πρῶτος >ὁ λύχνος < | ὁ καιόμενος καὶ φαίνων < ἔρχεται κη-

sv.9.p.139“günahların bağışlanması için tövbe vaftizini” duyurur; ardından “gerçek ışık” gelir. Kandil onun hakkında “O büyümeli, ben küçülmeliyim” der. “Günahların bağışlanması için” duyurur.

sv.9.p.139

ρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν <, εἶτα μετὰ ἔρχεται τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν < περὶ οὗ φησιν ὁ λύχνος· ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμέ δέ ἐλαττοῦσθαι < Καὶ κηρύσσει εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν

sv.9.p.140“Günahların bağışlanması için”: Kime? Artık günah işlemeyene değil mi? Çünkü hâlâ günah işleyene bağışlanma verilmez. Sonra Yeşaya'nın da aynı şeyi söylediğini gösterir. Ne diyor? “Çölde haykıranın sesi.” O sizde Rabbin yolunu bulmak ister, psykhē'lerinizle birlikte yürümek için.

Yahya Logos'un öncüsü olduğundan haklı olarak logos değil, “ses” diye adlandırılmıştır. Çünkü “ses” logos'tan önce gelir; önce “ses” kulaklara ulaşır, sonra

sv.9.p.140

Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν < τίνι ἢ τῷ μηκέτι ἀμαρτάνοντι ; τῷ γὰρ ἔτι ὑμαρτάνοντι ἄφεσις ἁμαρτιῶν οὐ δίδοται. Εἶτα τὸν Ἡσαΐαν παρίστησι τοῦτο αὐτὸ φωνοῦντα. Τί γὰρ φησίν; φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ < Βούλεται δὲ τὴν ὁδὸν κυρίου εὑρεῖν ἐν ὑμῖν, ἴνα συνοδεύσῃ ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Ἰωάννης πρόδρομος ἦν τοῦ λόγου, εἰκότως >φωνὴ < ὠνόμασται, οὐ λόγος· προλαμβάνει γὰρ ἡ >φωνὴ < τὸν λόγον· πρώτη γὰρ ἡ >φωνὴ < φθάνει ἐπὶ τὰς ἀκοάς, εἶτα

sv.9.p.141sesle duyulan logos. “Çölde” demesi de yerindedir, çünkü çöl itaat edecek, şehir karşı çıkacaktı; “çöl” dediği, milletlerden olan kilisedir. “Yol” derken de duyulur bir yol kastetmiyor, kutsalların yüreklerinde gezinerek yürüdüğü, içerideki yürek yolunu kastediyor.

sv.9.p.141

ὁ ἀκουόμενος ὑπὸ τῆς φωνῆς λόγος. > Ἑν Ἐν τῇ ἐρήμῳ < δὲ εἰκότως, ὅτι ἡ ἤμελλεν ὑπακούειν, ἡ δὲ πόλις ἀπειθεῖν· > ἔρημον < δὲ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν φησίν. Οὐ γὰρ αἰσθητὴν λέγει > ὁδόν, ἀλλὰ τὴν ἔνδον ἐν καρδίά, ἧν ὁδεύει ἐμπεριπατῶν καρδίαις ἁγίων.

2222. Vaaz

“Vadi” de, Mesih'e iman edince

22

ἐστὶν καὶ κοιλὴ exπᾶς ἄπιστος, ὃς πιστεύσας εἰς Χρι-

sv.9.p.143Ruh'un meyveleriyle, yani aretē'lerle dolan her imansızdır. Alçaltılan “dağ ve tepe” ise Yahudilerin kibirli halkıdır. Yahudilerin yüksekliği Mesih'i bilmemeleri yüzünden alçaltılır, milletlerin alçaklığı bilgi sayesinde yükseltilir. Milletlerdeki önceki eğrilik ve pürüzlülük yüzünden “eğri olanlar doğru, pürüzlü yerler düz yol” olur.

Ya da şöyle anlarsın: “Dağlar ve tepeler”, Mesih'in gelişiyle alçaltılan karşıt güçlerdir; “vadiler” ise iyi işlerle

sv.9.p.143

στὸν πληροῦται τῶν τοῦ πνεύματος καρπων, τουτ εστι των αρετων· ὄρος( δὲ καὶ βουνὸς( ταπεινωθείς ἐστιν ὁ τῶν Ἰουδαίων ὑψηλόφρων λαός· ταπεινοῦται τῶν Ἰουδαίων τὸ ὕφος διὰ τὴν ἄγνοιαν τὴν περὶ Χριστόν, ἡ δέ τῶν Μνῶν ταπείνωσις ὐψοῦται διὰ τὴν ἐπίγνωσιν, καὶ x > τὰ σκολιὰ εἰς < γίνεται καὶ > αἱ τραχεῖαι εἰς ὁδοὺς λείας < διὰ τὴν πρότερον ἐν τοῖς ἔθνεσι σκολιότητα καὶ τραχύτητα.|| Ἢ τοίνυν οὕτω νοήσεις, ὅτι > ὄρη <μὲν καὶ >βουνοὶ < > αἱ αἴ διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν, αἱ δὲ > φάραγγες < οἱ ἄνθρωποι, οἳ πεπλήρωνται ἐπ᾿ ἔργοις

sv.9.p.144dolan insanlardır. “Bütün eğriler de doğru oldu.” Her birimiz eğriydik; Mesih'in psykhē'ye gelişinde “eğriler doğru olur”. Yine, hayatımız pürüzlü, sözümüz düzensizdi; Rabbimiz gelip

sv.9.p.144

ὰγαθοῖς. Γεγένηται δὲ καὶ> πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν<. Ἕκαστος γὰρ ἡμῶν σκολὼς ἦν ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εῖς τὴν φυχὴν γίνεται >τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν>. Καὶ πάλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος καὶ ἀνώμαλος ὁ λόγος· ἐλθὼν δὲ ὁ

sv.9.p.145her şeyi düz kıldı, eşit olmayanlar eşitlendi. Bak, tek bir iman bütün dünyada duyuruluyor. Bunlar milletlerde oldu; yıkılan halkta ise “Bütün dağlar ve tepeler alçaltılacak” sözü gerçekleşti. Onlar bir zamanlar “dağ” ve “tepe”ydi, yıkıldılar ve alçaltıldılar. Bir zamanlar düşüncede “beden” olan bizler şimdi ruhta “Tanrı'nın kurtuluşunu” görüyoruz; ya da hâlâ beden taşırken olağanüstü biçimde görüyoruz. “Bütün” ve “her” sözleri hakkında da, bunların başladıktan sonra hem genel olarak hem tek tek ne zaman tamamlanacağını araştıracaksın.

Üç müjdeciden yalnız Luka peygamberliğe “Bütün eğriler doğru olacak” sözünden sonrasını ekledi; “bütün”ü bıraktı, “doğru”yu çoğul söyledi. “Pürüzlü yer ova olacak” yerine “pürüzlü yerler düz yollar olacak” dedi. “Rabbin yüceliği görülecek” yerine “ve bütün beden görecek” dedi. Bunlar, müjdecilerin

sv.9.p.145

κυριος ημων λεια παντα πεποικκεν· τὰ γὰρ ἄνισα ἴσα γέγονεν· ἐπ᾿ ἴδης γὰρ μία Πίστις καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης κηρύσσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἐθνῶν ταῦτα γεγένηται, ἐπὶ δὲ τοῦ λαοῦ καθαιρεθέντος τό· πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται < · > ὄρος < γὰρ ἦν ποτε καὶ >βουνός < καθῃρέθησαν δέ καὶ τεταπείνωνται. Οἵ ποτε > σάρκες < τῷ φρονήματι, νῦν πνεύματι βλέπομεν > τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ <· ἢ ἔτι σαμκοφοροῦντες παραδόξως βλέπομεν > τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ <. Περὶ δέ τοῦ >πᾶσα < καὶ >πᾶν <ζητήσεις, καὶπότε συντελεσθήσεται ταῦτα ἀρξάμενα καὶ καθολικῶς καὶ καθ’ ἕκαστον. Μόνος δέ οὗτος παρὰ τοὺς τρεῖς προσέθηκεν τῇ προφητείᾳ τὰ ἀπὸ τοῦ· > καὶ ἔσται πάντα τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν <, τὸ μέν >πάντα < παραλιπών, πληθυντικῶς δὲ >εὐθείας < εἰπών· εἰπών· καὶ ἀνττοῦ· τοῦ· >ἡ τραχεῖα εἰς πεδία < , > ἡ τραὶ χεῖα εἰς ὁδοὺς λείας <· δὲ καὶ τό· > ὀφθήσεται ἡ δόφξα κυρίου < εἶπεν· > καὶ ὅψεται πᾶσα σάρξ <, οἶς χρηστέον πρὸς δεῖξιν τοῦ

sv.9.p.146peygamber sözlerini kısaltarak aktardığını göstermek için kullanılmalıdır.

Engereğin çiftleşirken kendisini gebe bırakan erkeği öldürdüğü, tohumun da büyüyüp gebe kalan dişiyi öldürdüğü söylenir. Yavru annesinin karnını yırtarak ışığa çıkar; sanki öldürülen babanın cezasıdır. Demek ki engerek soyu baba katili ve ana katilidir. Yahudiler de ruhani babalarını ve öğretmenlerini elleriyle yok ettikleri için böyledir.

sv.9.p.146

ἐπιτέμνεσθαι τὰ προφητικὰ τοὺς εὐαγγελιστάς. || |φασὶ δὲ τὴν ἔχιδναν ἐν ω; συλλαμβάνειν ἀναιρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμβάνει ἄῤῥενα, οὗ ἡ σπορὰ αὐξάνουσα τὴν συλλαβοῦσαν ἀναιρεῖ, καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέρχεται, διαῤῥήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποινὴν ὥσπερ τοῦ διαφθαρέντος πατρός· πατρολῶον οὖν καὶ μητρολῶον τῆς ἐχίδνης τὸ γέννημα· τοιοῦτοι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πατέρας καὶ διδασκάλους διαφθείροντες χερσίν.|

sv.9.p.147“Gelecek gazabın” ne kadar büyük olduğunu görüyor musun? Dünyayı altüst eder, terbiyeye muhtaç olanları cezalandırır; herkes yaptıklarıyla ona malzeme sağlar. Öyleyse “tövbeye yaraşır meyveler verin.” Bu meyveler nelerdir? “Barış, sabır, nezaket, iyilik, iman, yumuşaklık, kendine hâkimiyet” ve bunlara uygun olanlar; bunlara “meyve” denir. Önceki günahlarının çokluğu ve büyüklüğü ölçüsünde

sv.9.p.147

Ὅρα, πηλίκη ἐστὶν ἠ > μέλλουσα ὀργή < ; Καταστρέφει τὸν κόσμον, κολάζει τοὺς δεηθέντας παιδεύσεως· καὶ ὕλην αὐτῇ ἕκαστος ποιεῖ, ἐξ ὧν ἔπραξεν. Ποιήσατε οὖν καρπουὺς ἀξίους τῆς μετανοίας <. Τινες δὲ οἱ καρποί; > Εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτια < καὶ τὰ σύμφωνα τούτων, οἵ καὶ > καρποὶ < λέγονται. || Οἱ μέντοι κατ᾿ ἀναλογίαν τοῦ πλήθους καὶ τοῦ μεγέθους τῶν προημαρτημένων ἐρ-

sv.9.p.148iyilik işleyenler “tövbeye yaraşır ruh meyveleri” verir. Bunlar sayesinde daha önce “engerek yavruları” olanlar değişip “göklerdeki Baba'nın oğulları” olur.

Şu hâlde o halkın yıkılışını ve milletlerin çağrılışını peygamberce bildirir. İbrahim'le övünenlere “İçinizden, 'Babamız İbrahim'dir' demeye başlamayın” der. Sonra milletler hakkında der ki: “Size söylüyorum, Tanrı bu taşlardan İbrahim'e çocuklar çıkarabilir.” Çünkü İbrahim'e “Seni birçok milletin babası yaptım” demiştir; yani Mesih'e imanla baba olan milletlerin. Hangi taşlar? Cansız taşları göstermiyordu, taş gibi duyarsız insanları gösteriyordu; çünkü onlar taşlara ve tahtalara tapıyorlardı ve

sv.9.p.148

γαζόμενοι τὸ ἀγαθὸν ποιοῦσι > καρποὺς τοῦ πνεύματος ἀξίουσ τῆς μεταμπόας <, δἰ οὓς οἱ πρότερον γενόμενοι > γεννήματα ἐχιδνῶν( μεταβαλόντες γίνονται > υἱοὶ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός <. | Προφητεύει τοίνυν τὴν καθαίρεσιν ἐκείνου τοῦ λαοῦ καὶ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν· ἐκείνοις τὴν αὐχοῦσι τὸν Ἀβραὰμ φησίν· μὴ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· πατέρα ἔχομεν Ἀβραάμ <, εἶτα περὶ τῶν ἐθνῶν λέγει· λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι δύναται ὁ θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ x <. φησὶ γὰρ πρὸς τὸν Ἀβραάμ· > πατέρα πολλῶν Μῶν τέθεικά σε(, τῶν διὰ πίστεως δηλονότι τῆς ἐν Χριστῷ. Ποίων λίθων; Οὐ λίθους ἐδείκνυεν ἀψύχους, ἀλλ᾿ ἀνρώπους ἀναισθήτους ὄντας λίθους, ἐπειδήπερ λίθοις καὶ ξύλοις προσεκύνουν, καὶ ἐγένετο

sv.9.p.149onlar için şu yazılı olan gerçekleşti: “Onları yapanlar ve onlara güvenenlerin hepsi onlar gibi olsun.” Taşlar hakkında Çıkış'taki ilahide de şöyle yazılıdır: “Senin edindiğin bu halk geçinceye dek milletler taş kesilsin.” Demek ki halk geçtikten sonra artık taş kalmasınlar, akıllı insan psykhē'sini geri alsınlar.

sv.9.p.149

ἐπ᾿ αυτοις τὸ γεγραμμεννον· > ομοιοι αὐτῶν γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ᾿ αὐτοῖς Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν λίθων γέγραπται ἐν τῇ ᾠδῇ τῇ ἐν τῇ Ἐξόδῳ· < τὰ ἔθνη, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ λαὸς οὗτος, ἃν ἐκτήσω <, ὡς δηλονότι μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸν λαὸν μηκέτι ἀπολιθωθείησαν, ἀλλ᾿ ἀπολαβέτωσαν καὶ ψυχὴν λογικὴν ἀνθρωπίνην.

sv.9.p.15123. Vaaz

“Balta” burada, Tanrı ve Baba'nın Mesih'e karşı dinsizlikleri yüzünden Yahudilere getirdiği en keskin gazaptır. Peygamber Zekeriya da “Yeruşalim'in ağıtı, ovada kesilen nar ağacının ağıtı gibi olacak” demiştir.

Luka, Yahya'ya soru soran üç grup getirmiştir: Birine “vaftize gelen kalabalıklar”, ötekine “vergi memurları”, üçüncüsüne “askerler” dedi. Yahya onlara ne diyor? “İki gömleği olan,

sv.9.p.151

Ἀξίνην < ἐν τούτοις ὀνομάζρι τὴν τομωτάτην ὀργήν, ἣν τοῖς Ἰουδαίοις ἐπήνεγκεν ὁ θεὸς καὶ πατὴρ τῆς εἰς Χριστὸν δυσσεβείας ἕνεκα· τοῦτο καὶ ὁ προφήτης Ζαχαρίας εἴρηκεν· > ἔσται ὁ κοπετὸς τῆς Ἱερουσαλὴμ ὡς κοπετὸς ῥοῶνος ἐν πεδίῳ ἐκκοπτομένου < Τρία τάγματα εἰσήγαγε πυνθανομένων τοῦ Ἰωάννου· ἔν μὲν ὠνόμασεν μασεν >ὄχλους ἐκπορευομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα <, ἄλλο δὲ ὠνόμασε >τελώνας < x < τρίτον δέ ὠνόμασε στρατιώτας < Τι οὖν φησιν πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰωάννης; νης; > Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω

sv.9.p.152olmayana versin.” Bu yere geldiğimde, bu buyruğun sözü sözüne alındığında kalabalığa uyup uymadığını soruyordum: “İki gömleği olan, olmayana versin.” Havarilere uyduğu, Kurtarıcı'nın onlara “Yola iki gömlek almayın” dediği kayıtlardan bellidir. Ama bak, “Çıplaklık Üzerine” adlı sözde giysi hakkında söylenenleri “İki gömleği olan, olmayana versin” sözü için kullanabilir misin? Daha derine inerek şunu söylüyorum: O, iki gömleğimiz olmasını ve kimi zaman eskisini kimi zaman yenisini giymemizi istemiyor; birini soyunup öbürünü taşımamızı istiyor.

sv.9.p.152

vestiτῷ μὴ ἔχοντι <. Γενόμενος ἐγὼ κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἐζήτουν, εἰ αὕτη ἡ ἐντολή, ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ, τῷ ὄχλῳ ἁρμόζει· > ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι <· ὅτι γὰρ τοῖς ἀποστόλοις ἁρμόζει, δῆλον ἐκ τῶν ἀναγραφέντων ὡς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς αὐτοὺς εἰρημένων, ἐν οἷς ἔλεγεν αὐτοῖς > μηδὲ δύο χιτῶνας εἰς ὁδὸν x <, ἀλλ᾿ ὅρα, εἰ τὰ εἰρημένα περὶ ἐνδύματος ἐν τῷ λόγῳ τῷ Περὶ τῆς γυμνότητος δύνασαι παραλαβεῖν εἰς τό· ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι < Ἐρχόμενος δὲ καὶ ἐπὶ βαθύτερον λέγω· θέλει γὰρ ἡμᾶς μὴ δύο χιτῶνας ἔχειν καὶ ἐνδεδύσθαι, πῆ μέν τὸν παλαιόν, πῆ δὲ τὸν νέον, ἀλλ᾿ ἐκδύσασθαι μὲν τὸν ἕτερον, τὸν δὲ ἕτερον ἔχειν.

sv.9.p.153Aynı zamanda “olmayana versin” sözünü de araştırıyordum. Üzerinde hiç giysi bulunmayan, örtüsü olmayan, kendisine verilecek kişi kimdir? Bunun abartılı bir teşvikle yoksulları giydirmeye ve buyruğu ihmal etmemeye çağıramayacağını söylemiyorum; ama daha gizemli bir anlamda da söylenmiş olabilir. Hiçbir iyiliği olmayan, Tanrı'sı olmayan şeytandır bu. Yazıldığı gibi günahları soyunup “denizin derinliklerine batırmamız” gerekir; bunun gibi günahları,

sv.9.p.153

Ἅμα δὲ ἐζήτουν τό· μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι <. Τις δέ ἐστιν ὁ μη <δὲ ἓν > ἔνδυμα ἔχων περὶ τὸν χρῶτα καὶ μὴ ἐσκεπασμένος μένος ὥστε αὐτῷ μεταδιδόναι; — οὐ τοῦτο λέγω, ὅτι οὐ δύναται καὶ καθ’ υπερβολὴν τοῦτο προτρεπτικὸν εἶναι πρὸς τὸ δεῖν ἐνδύειν τοὺς πένητας καὶ μὴ ἀμελεῖν τῆς ἐντολῆς, ἀλλ᾿ ὅτι δύναται καὶ οὕτως εἰρῆσθαι μυστικώτερον· [ἀλλ᾿] ἢ ὁ διάβολος ὁ μηδὲν ἔχων ἀγαθόν, ὁ τὸν θεὸν μὴ ἔχων. < Καὶ ὥσπερ γέγραπται, > ὅτι δεῖ ἡμᾶς ἀποδυσαμένους ὥσπερ εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης καταποντίσαι τὰς ἁμαρτίας <, <οὕτως > δεῖ ἐπιῤῥίπτειν τὰς ἁμαρτίας <αὐτῷ > ὡς αἰτίῳ

sv.9.p.154bizi günah işlemeye iten sebep olarak ona atmak gerekir. Yiyecekler için de aynı şey geçerlidir: Açık anlamda yiyeceği olmayana verilmelidir, gizli anlamda kötü şeyler daimōn'lara atılmalıdır.

“Vergi memurları da vaftiz olmaya geldi.” Bu söz vergi memurlarını, vergi verenlerden buyrulandan “fazla” almamaya ikna etsin. Bunu çiğneyip buyrulandan fazlasını isteyen kimse, Yahya'nın değil, ondaki Kutsal Ruh'un buyruğunu çiğner.

Başka vergi memurları da biliyorum; buradan ayrılışımızdan sonra dünyanın sınırlarında oturup

sv.9.p.154

ἀναγωγὴν γενομένῳ ἡμῖν τοῦ ἁμαρτάνειν. Τό αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν βρωμάτων· κατὰ μὲν τὸ πρόχειρον μεταδοτέον τῷ μὴ ἔχοντι τροφήν, κατὰ δὲ τὸ κρυπτόμενον τὰ φαῦλα τοῖς δαίμοσιν απορριπτεον Ἦλθον δὲ καὶ τελῶναι βαπτισθῆναι <. Τοῦτο τοὺς τελώνας πεισάτω > πλέον < τῆς διατάξεως τῆς κατὰ τοὺς τελώνας μὴ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν τελωνουμένων· ὁ γὰρ τοῦτο παραβαίνων καὶ πλέον ὑπὲρ τὸ x < ἀπαιτῶν παραβαίνει ἐντολήν, οὐκ Ἰωάννου, ἀλλὰ τοῦ ἐν αὐτῷ ἁγίου πνευματος. Οἶδα καὶ ἄλλους τελώνας, οἴ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἡμῶν ἀπαλλαγὴν ἐπὶ τοῖς τέρμασι τοῦ κόσμου καθεζό-

sv.9.p.155bizden adeta vergi alır ve kendilerine ait bir şey bizde var mı diye bizi tutarlar. Bu yüzden yazılıdır: “Bu dünyanın hükümdarı geliyor ve bende hiçbir şey bulamayacak.” İnsanın kendisi bütünüyle vergi yerine tutulduğunda, her şeyi arayan o vergi memurlarından neler çekeceğiz! Ama Yakup böyle değildi; adeta vergi memuru olan Laban'a güvenle

sv.9.p.155

μενοι οἱονεὶ τελωνοῦσι ἡμᾶς καὶ κατεχουσι, μη τι αυτων εν ημιν εστιν. Διὸ γέγραπται· > ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν <. Ποῖα οὖν μέλλομεν πράγματα ἔχειν ὐπ ἐκείνων των τελωνων των ἐρευνώντων τὰ πάντα, ὅταν τις αὐτὸς ὅλος λαμβάνηται ἀντὶ τέλους; Ἀλλ᾿ οὐ τοιοῦτος ἦν Ἰακώβ· θαρρῶν γὰρ λέγει τῷ οἱονεὶ τελώνῃ Λα-

sv.9.p.156“Bende senin olan bir şey varsa tanı” dedi. Yazı da Yakup hakkında tanıklık eder: “Laban Yakup'ta hiçbir şey tanımadı.”

sv.9.p.156

βάν· > Ἐπίγνωθι, εἴ τι τῶν σῶν ἐστι παρ᾿ ἐμοί( . Καὶ μαρτυρεῖ γε ἡ γραφὴ περὶ τοῦ Ἱακὼρ λέγουσα· καὶ οὐκ ἐπέγων Λαβὰν παρὰ τῷ Ἰακὼβ οὐδέν <

2424. Vaaz

Öteki müjdecilerin bu konudaki ifadelerini de yanına koyup elimizdeki metinle karşılaştırmak yersiz olmaz. Matta “Çarıklarını taşımaya yeterli değilim” der; Markos “Eğilip çarıklarının kayışını çözmeye yeterli değilim”; Yuhanna “Çarığının kayışını çözmeye layık değilim”. Şimdi her ifadenin anlamına ve aralarındaki farklara bakalım. Önce, rivayete göre İncil'i ilk olarak sünnetlilerden iman edenlere yayımlamış olan Matta'nın ifadesine. Benden sonra gelen, diyor, benden o kadar güçlüdür ki, onu saran kudretlerin en son örtüsünü bile taşımaya yetmem; bunlar herkesin anlayabileceği biçimde çıplak ortada durmaz, ben onları bile taşımaya dayanamam. Rabbin, kadınlardan doğanlar arasında ondan büyüğü olmadığına tanıklık ettiği ben bile çarıklarını taşımaya yetmiyorsam, giysileri için ne demeli? Kim onun giysisini bütünüyle koruyabilir? “Yukarıdan aşağı dikişsiz, baştan sona dokunmuş” gömleği anlayan ve ne anlama geldiğini kavrayan kim olacak?

Matta'daki “çarıkları taşımak”, yani ayakkabıyı giyenin ayağından çıkarılmış çarıkları taşımak başka, Markos'taki “eğilip çarıkların kayışını çözmek” başkadır. Hiçbir müjdeci yanılmadığına ve yalan söylemediğine göre, vaftizcinin farklı zamanlarda, farklı düşüncelerle hareket ederek ikisini de söylemiş olması tutarlıdır. İsa'nın çarıklarını taşımak büyük bir şeydir. Yukarıdakilerin suretini aşağıda seyretmek için, aşağıda gerçekleşen bedensel işlerine eğilip beden alma sırrı hakkındaki belirsizliklerin her birini, adeta çarık kayışı olan şeyi çözmek de büyük bir şeydir. Çünkü belirsizliğin bağı birdir, bilginin anahtarı da bir olduğu gibi. “Kadınlardan doğanların en büyüğü” bile bunları kendi başına çözemez ve açamaz; dilediğine, çarık kayışını çözmeyi ve kapalı olanları açmayı yalnız bağlayan ve kapatan bağışlar.

Çarıkların gizemli anlamını da geçmeyelim. Sanırım Tanrı'nın oğlunun “beden ve kemik” aldığı insan oluşu çarıkların biridir; ölüler diyarına inişi, ki ölüler diyarı her neyse, ve ruhla zindana gidişi de öbürüdür. Ölüler diyarına iniş hakkında “Psykhēmi ölüler diyarında bırakmayacaksın” denmiştir. İki gelişin de anlamlarını hakkıyla açıklayabilen kimse, İsa'nın çarıklarının kayışını çözmeye yeterlidir. O kimse nous'uyla eğilir, ölüler diyarına inenle birlikte iner; gökten ve Mesih'in tanrılığının sırlarından, insanı çarık gibi giydiğinde zorunlu olarak aramıza gelişine iner. İnsanı giyen, ölüyü de giymiştir: “İsa bunun için öldü ve dirildi ki hem ölülerin hem yaşayanların Rabbi olsun.” Öyleyse böyle çarıkların kayışını eğilip çözmeye yeterli olan kimdir? Çözdükten sonra bırakmayıp ikinci bir yeterlilikle onları alıp “taşıyan”, yani anladıklarını belleğinde taşıyan kimdir?

Luka ve Yuhanna'da “eğilmek” sözünün bulunmaması da incelenmeden kalmasın. Belki eğilerek çözmek mümkündür; ama logos'un yükselttiği duruşu koruyarak, araştırmada bağlı duran çarıkların çözümünü bulmak da mümkündür. Öyle ki insan bunları çözünce, aşağı şeylerden çıplak, kendi başına ve çarıksız olan Logos'u, Tanrı'nın oğlunu görsün.

24

Οὐκ ἄκαιρον παραθέσθαι καὶ τὰς τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν περὶ τούτου λέξεις καὶ συγκρῖναι τῇ προκειμένῃ. Ματθαῖος μὲν οὖν· οὖν· οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα <, φησίν, ὁ δέ Μᾶρκος· > οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ < ὁ δὲ δὲ Ἰωάννης· > οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος, ἔνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος <. Ἴδωμεν οὖν ἑκάστης τῶν λέξεων τὸν νοῦν καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν καὶ πρῶτον τῆς παρὰ Ματθαίῳ, ὃς καὶ πρῶτος τῶν λοιπῶν παραδέδοται τὸ εὐαγγέλιον ἐκδεδωκέναι τοῖς ἐκ περιτομῆς πιστεύσασι· τοσοῦτον, φησίν, ἐστὶν ἐμοῦ ἰσχυρότερος ὁ μετ᾿ ἐμὲ ἐρχόμενος, ὡς μηδὲ τὰ τῆς περιβολῆς τῶν περὶ αὐτῷ δυνάμεων ἐσχάτων, οὐχὶ γυμνῶν ἐκκειμένων, ὥστε καὶ τοὺς τυχόντας νοεῖν αὐτὰ δύνασθαι, ἱκανόν με τυγχάνειν βαστάσαι, μηδὲ ταῦτα ὑπομένοντα φέρειν· εἰ δὲ ἐγὼ ὁ ὑπὸ τοῦ κυρίου μαρτυρηθείς, ὡς ἄρα μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν < οὐδεὶς ἐμοῦ τυγχάνει, οὐδὲ τὰ ὑποδήματα βαστάσαι ἱκανός εἰμι, τί λεκτέον περὶ τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ; Τίς τοιοῦτος, ἃς ὁλόκληρον αὐτοῦ τὸ ἱμάτιον τηρῆσαι δυνήσεται; τίς, ὂς νοήσει > τὸν ἐκ τῦν ἄνωθεν χιτῶνα ἄραφον δὰ τὸ δι ὅλου ὑφαντὸν( τυγχάνειν καταλαβεῖν, ὃν ἔχει λόγον; Ἔτερον μέν οὖν τό· βαστάζειν τὰ δήματα <, δηλονότι ἤδη λελυμένα απὸ τῶν τοῦ ὑποδεδεμένου ποδῶν, τὸ παρὰ τῷ Ματθαίῳ, ἕτερον δέ τό· κύψαντα λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων < τὸ παρὰ Μάρκῳ· καὶ ἀκόλουθον, μηδενὸς συαλλομένου τῶν εὐαγγελιστῶν μηδὲ ψευδομένου, ἀμφότερα κατὰ διαφόρους καιροὺς εἰρηκέναι τὸν βαπτιστὴν καθ’ ἕτερον καὶ ἕτερον κινούμενον νοῦν. Μέγα μὲν οὖν τὸ βαστάσαι τὰ Ἰησοῦ ὑποδήματα, μέγα δέ καὶ τὸ ἐπὶ τὰ σωματικὰ αὐτοῦ κάτω που γινόμενα κύψαντα, ὑπέρ τοῦ τὴν εἰκόνα τῶν ἄνω κάτω θεάσασθαι, λῦσαι ἕκαστον τῶν περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς ἐνδωματώσεως ἀσφῶν, οἰονεὶ τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων τυγχάνοντα — εἷς γὰρ ὁ τῆς ἀσαφείας δεσμός, ὥσπερ καὶ μία ἡ τῆς γνώσεως καλείς — ἅτινα οὐδ’ ὁ > μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν < καθ’ αὑτὸν ἱκανὸς λῦσαι ἢ ἀνοῖξαι, τοῦ δήσαντος καὶ κλείσαντος μόνου δωρουμένου, οἶς βούλεται, τὸ λῦσαι καὶ ἀνοῖξαι τὸν οἷον ὁμάντα τῶν ὑποδημάτων καὶ τὰ κεκλεισμένα. Μηδὲ τὸν περὶ τῶν ὑποδημάτων μυστικὸν λόγον παρέλθωμεν. Οἶμαι τοίνυν τὴν μὲν ἐνανθρώπησιν, ὅτε > σάρκα καὶ ὀστέα < ἀναλαμβάνει ὁ τοῦ θεοῦ υἱός, τὸ ἕτερον εἶναι τῶν ὑποδημάτων, τὴν δὲ εἰς ᾅδου κατάβασιν, ὅστις ποτέ ἐστιν ὁ ᾅδης, καὶ τὴν εἰς τὴν φυλακὴν μετὰ πνεύματος πορείαν τὸ λοιπόν, περὶ ἧς εἰς ᾅδου καταβάσε- ως εἴρηται τό. > οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην <. . Ὁ τοίνυν κατ' ἀξίαν ἀμφοτέρων τῶν ἐπιδημιῶν τοὺς λόγους παραστῆσαι δυνάμενος τὸν ἱμάντα λύειν τῶν Ἰησοῦ ἱκανός ἐστιν ὑποδημάτων, καὶ αὐτὸς τῷ νῷ κύπτων καὶ συγκαταβαίνων τῷ καταβεβηκότι εἰς ᾅδην, καὶ ἀπὸ οὐρανοῦ καὶ τῶν περὶ τῆς θεότητος Χριστοῦ μυστηρίων καταβαίνων ἐπὶ τὴν ἀναγκαίως γεγενημένην παρ' ἡμῖν αὐτοῦ ἐπιδημίαν, ὅτε τόν ἄνθρωπον ὑπεδήσατο· ὁ δὲ τὸν ἄνθρωπον ὑποδησάμενος καὶ τὸν νεκρὸν ὑπεδήσατο· > εἰς τοῦτο γὰρ Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ <. . Τίς οὖν ἄρα < ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν x < τῶν τοιούτων ὑποδημάτων καὶ λύσας μὴ ἐᾶσαι, ἀλλὰ κατὰ δευτέραν ἱκανότητα ἀναλαβεῖν αὐτὰ καὶ >βαστάσαι > διὰ τοῦ ἐν τῇ μνήμη περιφέρειν τὰ νενοημένα; Μὴ ἀνεξέτστον δὲ ἐάσθω τὸ χωρὶς τοῦ x < ὁμοίως παρὰ τῷ Λουκᾷ καὶ Ἰωάννῃ εἰρημένον· καὶ τάχα ἐνδέχεται μὲν κύψαντα λύσαι, δυνατὸν δὲ καὶ τὸ ἀνάστημα τοῦ ἀπὸ τοῦ λόγου ἐπάρματος φυλάττοντα εὑρεῖν τὴν λύσιν τῶν ἐν τῷ ζητεῖσθαι δεδεμένων ὑποδημάτων, ἵνα ταῦτά τις λύσας τὸν χωρὶς τῶν ὑποδημάτων ἴδη λόγον γυμνὸν τῶν ὑποδεεστέρων καθ' ἑαυτόν, υἱὸν τοῦ θεοῦ.

2626. Vaaz

“O sizi Kutsal Ruh'la ve ateşle vaftiz edecek.” Yahya, Mesih'e Tanrı'ya yaraşır bir itibar tanımıştır. İnsanları Kutsal Ruh'a vaftiz eden, İncil'e uymayanları da yargıç olarak cehennem ateşiyle vaftiz edecek olan kimdir? Tanrı olarak Mesih değil mi?

Kutsalsan Kutsal Ruh'la vaftiz edilirsin; günahkârsan ateşle vaftiz edilirsin. Çünkü aynı vaftiz, layık olmayanlar ve kötü vaftiz edilenler için ateşe ve yargıya, güzelce ve kurtuluş için suya inenler için Kutsal Ruh'a ve kurtuluşa dönüşür. “Kutsal Ruh'la ve ateşle” vaftiz eden bu kişi için “elinde yaba var, harmanını temizleyecek, buğdayı ambara toplayacak, samanı ise sönmez ateşte yakacak” denir. Rabbim İsa'nın yabasının nasıl bir yaba olduğunu ve hangi rüzgârla, hem de şiddetli bir rüzgârla işlediğini görmek isterim; çünkü rüzgârsız havada yaba işe yaramaz. Saman kendi yerine ayrılır, buğday ise rüzgârı yenip aynı yere düşer. Bak, belki de samanı ayıran denemeler, buğdayın buğday olduğunu gösteren rüzgârdır. Psykhēn denendiğinde yenilirsen, deneme seni saman yapmamıştır; zaten saman, yani hafif ve imansız olduğunu açığa vurmuştur. Deneme geldiğinde dayanırsan, deneme seni iman eden ve sabırlı yapmamıştır; içinde bulunan sabır kuvvetini ortaya çıkarmıştır.

26

ΙΙ Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσ ει <. Θεοπρεπὲς ἀξίωμα μεμαρτύρηκε τῷ Χριστῷ· τίς γὰρ ὁ >εἰς εἰς ἅγιον πενῦμα < βαπτίζων τοὺς ἀνθρώπους, τις δὲ ὁ τοὺς ἀπειθήσαντας τῷ εὐαγγελίῳ βαπτίσων ὡς κριτὴς > τῷ πυρὶ < τῆς γεέννης; Ἆραοὐχ ὡς θεὸς ὁ Χριστός; ΙΙ Ἐὰν ἅγιος ἦς, βαπτίζῃ > τῷ ἁγίῳ δὲ ἁμαρτωλὸς ἦς, βαπτίζῃ τούτῳ >τῷ πυρί <· τὸ γὰρ αὐτὸ βάπτισμα τοῖς μὲν ἀναξίοις καὶ κακοῖς βαπτιζομένοις εἰς >πῦρ < καὶ εἰς κρίμα γίνεται, τοῖς δὲ καλῶς καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ καταβαίνουσιν εἰς > πνεῦμα ἅγιον < καὶ σωτηρίαν γίνεται. Οὗτος δὲ ὁ βαπτιστὴς > ἐν πνεύματι ἁγίῶ καὶ x > λέγεται > πτύον ἔχειν ἐν τῇ χειρὶ καὶ διακαθαίρειν τὴν ἅλωνα, καὶ τὸν μὲν σῖτον εἰς τὴν ἀποθήκην συνάγειν, τὸ δέ ἄχυρου κατακαίειν πυρὶ ἀσβέστῳ <. Καὶ βούλομαι ἰδεῖν, τινα τρόπον ὁ κύριός μου Ἰησοῦς > πτύον <, καὶ τίνος ἀνέμου πνέοντος, καὶ ταῦτα σφοδροῦ — ἐν γὰρ νηνεμίᾳ ἄχρησ- lateτόν ἐστι τὸ πτύον — τὸ μὲν >ἄχυρον < χωρίζεται εἰς οἰκεῖον τόπον, ὁ δὲ >δῖτος < νικήσας τὸν ἄνεμον καταφέρεται ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ ὅρα, μήποτε οἱ πειρασμοὶ οἱ > τὸ ἄχυρον < χωρίζοντες ὁ ἄνεμός ἐστιν ὁ ἀποδεικνὺς > τὸν σῖτον < ὅτι ἐστὶ σῖτος. Ὅταν μὲν οὖν πειραζομένης σου τῆς ψυχῆς ἡττηθῇς, οὐχ ὁ πειρασμὸς >ἄχυρόν < σε πεποίηκεν, ἀλλ' ὄντα σε > ἄχυρον < ἤτοι κοῦφον καὶ ἄπιστον ἤλεγξεν. Ὅταν δὲ πειρασμοῦ γενομένου ὑπομείνῃς τὸν πειρασμόν, οὐχ ὁ πειρασμός σε πιστὸν πεποίηκε καὶ ὑπομονητικόν, ἀλλὰ τὴν ἐν σοὶ οὖσαν ὑπομονητικὴν δύναμιν ἐφανέρωσεν.

2727. Vaaz

İncil sözünü öğreten kimse bir şey değil, birçok şey müjdeler. Çünkü metnin anlamı, müjdelenen şeylerin “çok” olduğudur. Yahya “başka birçok şey” müjdelemiştir ve bunlar yazılmamıştır; belki yazıya sığmayacak kadar büyük şeyler olduğu için Luka bunlar hakkında susmuştur.

Hirodes, Musa'nın kanununa aykırı olarak kardeşinin karısıyla kanunsuzca evlendi. Bunun böyle olduğu şuradan anlaşılabilir: Yahya'nın vaftiz etmek için geldiği ve Hirodes'in onun başını kestirdiği aynı yılda ikisi de tetrarktı; Hirodes Celile'nin, Filipos ise İturea ve Trakonitis ülkesinin hükümdarıydı. Ama kimseye yüz vermeyen yılmaz Yahya, kral gücünden korkmadan, peygamberce açık yürekliliğini hiçbir eksiksiz yerine getirerek Hirodes'i kanunsuz evliliği yüzünden azarladı. Bu yüzden “zindana” kapatıldı; ölümü dert etmiyor, Mesih'i dert ediyordu.

[Kutsal Ruh güvercin biçiminde inmiştir] yumuşaklığı yüzünden ve biz de güvercinin yumuşaklığını ve saflığını taklit edelim, sözle dünyevi şeylerin üstüne uçalım diye.

27

Ὁ τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου διδάσκων οὐχ ἔν πρᾶγμα εὐαγγελίζεται, ἀλλὰ πλείονα· νοῦν γὰρ ἔχει <τὸ > ἐπαγγελλόμενον, ὅτι > πολλά < ἐστιν ἃ εὐαγγελίζεται· εὐαγγελίζεται μὲν οὖν ὁ Ἰωάννης > πολλὰ καὶ ἔτερας· — — arκαὶ οὐ γέγραπται, ὅτι, ἐπειδὴ εἰκὸς μείζονά τινα ἦν τῆς γραφῆς, ἐσιώπησεν ὁ Λουκᾶς. Οὗτος παρανόμως ἔγημε τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ παρὰ τὸν Μωϋσέως νόμον. Ὅτι δὲ τοῦτό ἐστιν, ἔνθεν ἐστὶν σημειώσασθαι· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ ἔτει, καθ’ ὁ ὁ Ἰωάννης ἦλθε βαπτίσων, ἐν ᾧ καὶ ἀπετμήθη ὑπὸ Ἡρώδου, ἀμφότεροι ἦσαν ἄρχοντες τετράρχαι, ὁ μέν Ἡρώδης τῆς Γαλιλαίας, ὁ δὲ Φίλιππος τῆς Ἰτουραίς καὶ Τραχωνίτιδος χώρας. Ι Ἀλλ’ ὁ ἀκατάπληκτος Ἰωάννης ὁ μηδενὸς πρόσωπον λαμβάνων, οὐ φοβηθεὶς τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, οὐδὲν ἧττον πληρῶν προφητικὴν παῤῥησίαν, ἤλεγξε τὸν Ἡρώ- δην ἐπὶ τῇ παρανομίᾳ τοῦ γάμου· διὸ καὶ κατεκλείσθη > εἰς φυλακήν <, καὶ μὴ μεριμνῶν θάνατον ἐμερίμνα περὶ Χριστοῦ. <.΄ > ραδιαντια, [ἤτοι] διὰ τὸ πρᾶον καὶ ἕνα καὶ ἡμεῖς τὸ πρᾶον καὶ ἀκέραιον τῆς περιστερᾶς μιμησώμεθα καὶ τὸ πέτασθαι τῷ τῷ ὑπέρ τὰ γήϊνα.

2828. Vaaz

Rabbimiz İsa Mesih'in soy kütüğü verilir. Tanrılığı bakımından soy kütüğü yoktur, ama senin için kendini soy kütüğünün içine koymuştur. Müjdeciler bu soyu aynı biçimde vermezler; bu da Yazı'yı okuyanların çoğunu sarsmıştır. Matta İbrahim'den başlayıp soyu aşağı indirir, “İsa Mesih'in doğumu şöyle oldu” diyene kadar. Matta vaftiz edilenin değil, dünyaya gelenin soyunu verir. Luka ise soyu aşağı indirmez, vaftiz edileni Tanrı'nın kendisine kadar yukarı çıkarır. Soy kütüğünün inişi ile

28

Γενεαλογεῖται ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἀγενεαλόγητος μὲν ὢν κατὰ τὴν θεότητα, εἰς γενεαλογίαν δὲ ἐμβαλὼν ἑαυτὸν διὰ σέ. Καὶ γενεαλογεῖται δὲ οὐχ ὁμοίως ὑπὸ τῶν εὐαγγελιστῶν, ὅπερ ἐτάρξε πολλοὺς τῶν ἐντυγχανόντων τῇ γραφῇ. Ματθαῖος μὲν γὰρ ἀρξάμενος ἀπὸ Ἀβραὰμ γενεαλογῶν αὐτὸν κατάγει, μέχρις εἴπῃ· > τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν <. Καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος οὐ τὸν βαπτιζόμενον γενεαλογεῖ, ἀλλὰ τὸν εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενον· Λουκᾶς δὲ γενεαλογῶν οὐ κατάγει τὴν γενεαλογίαν, ἀλλ ἀνάγει ἐπ’ αὐτὸν τὸν θεὸν τὸν βαπτιζόμενον. Καὶ οὐ διὰ τῶν αὐτῶν ἡ καταίβασις τῆς γενεαλογίας καὶ ἡ

sv.9.p.173çıkışı aynı kişilerden geçmez. Onu sözüyle aşağı indiren, günahkâr kadınlar üzerinden de indirir ve yalnız kınanacak kadınları yazar; vaftiz edilenin soyunu veren ise soy kütüğünde hiçbir kadının adını anmaz. Kadınlar şunlardır: Kayınbabasıyla kanunsuzca birleşen Tamar, Moablı Rut, kim olduğunu bile bilmediğimiz Rahab ve Uriya'nın karısı. İnsanların günahlarını almaya geldiği için ve “Tanrı günah bilmeyeni bizim için günah kıldığı” için, inerken günahkâr kişileri üstlendi; günahları yazılı olan Süleyman'dan, hataları Krallar'da anlatılan Rehavam'dan ve çoğu

sv.9.p.173

ἀνάβασις. Ὁ μέν γὰρ καταβιβάζων τῷ λόγῳ καταβιβάζει αὐτὸν καὶ διὰ γυναικῶν ἁμαρτωλῶν , μόνας ἀναγράψας τὰς ἐπιληψίμους, ὁ δὲ γενεαλογῶν τὸν βαπτιζόμενον γυναῖκα οὐκ ὀνομάζει ἐν τῇ γενεαλογίᾳ αὐτοῦ· τὴν Θάμαρ, οὐ νομίμως τῷ πενθερῷ συνελθοῦσαν, τὴν Μωαβίτιδα Ῥούθ, τὴν Ῥαχάβ, ἣν οὐδέ οἴδαμεν, καὶ τὴν τοῦ Οὐρίου. Ἐπειδὴ γὰρ ἤρχετο λαβεῖν τὰς ἁμαρτίας τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ὑπέρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίει < ὁ θεός, διὰ τοῦτο καταβαίνων ἀνέλαβε τὰ ἁμαρτωλὰ πρόσωπα καὶ γεννᾶται διὰ Σολομῶντος, οὗ ἀναγέγραπται τὰ ἁμαρτήματα, καὶ Ῥοβοάμ, οὗ ἐν ταῖς Βασιλείαις λέγεται τὰ πταίσματα, καὶ τῶν λοιπῶ, ὧν οἱ πολλοὶ ἐποίησαν

sv.9.p.174“Rabbin önünde kötülük yapmış” olan ötekilerden doğdu.

Luka ise onu vaftizden yükselirken yukarı çıkarır; soy kütüğünde de Süleyman üzerinden değil, babasını Süleyman'ın doğumu ve Uriya'nın öldürülmesi yüzünden azarlayan Natan üzerinden yükselir. Orada doğurma hep adıyla anılır, burada doğurma hakkında susulur: “İbrahim İshak'ı doğurdu, İshak Yakup'u doğurdu, Yakup Yahuda'yı ve kardeşlerini doğurdu, Yahuda Tamar'dan Peres'i ve Zerah'ı doğurdu”; sonuna kadar falan falanı “doğurdu”. Burada ise İsa yükselir, “sanıldığı üzere Yusuf'un oğlu olarak”; burada hiçbir yerde “doğum” yoktur, yalnız “sanılır” vardır. Orada doğumda hiç “başlamak” denmez, burada ise vaftizden yükseldiği için “başlamak”

sv.9.p.174

τὸ πονηρὸν ἐνώπιον κυρίου( . Οὗτος δὲ ἀναβιβάζει ἀναβαίνων ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τῇ γενεαλογίᾳ ἀναβαίνει οὐ διὰ Σολομπωντος, ἀλλὰ διὰ Ναθὰν τοῦ ἐλέγξαντος τὸν πατέρα ἐπὶ τῇ γενέσει Σολομῶντος καὶ τῇ τοῦ Οὐρίου ἀνιρέσει. Κἀκεῖ μὲν ἀεὶ τὰ τῆς γεννήσεως ὀνομάζεται, ἐνταῦθα δέ τὰ τῆς γεννήσεως σεσιώ- πηται. Ἀβραὰμ ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ. Ἰσαὰκ ἐγέννησε τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν ’Ιούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ’Ιούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς Θάμαρ <· καὶ μέχρι τέλους τό· > ἐγέννησε < ὁ δεῖνα τὸν δεῖνα. Ἐνθάδε δὲ ἀναβαίνει ὁ ’Ιησοῦς, υἱὸς ὤν, ὡς ἐνομίζετο, Ἰωσή φ <· καὶ οὐδαμοῦ ἐνταῦθα ταῦθα >γέννησις <, ἀλλὰ μόνον > νομίζεται <. Κἀκεῖ μὲν οὐδέποτε ἄρχεται εἰς γέννησιν, ἐνθάδε δέ, ἐπεὶ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀναβαίνει, > ἄρχεσθαι <

sv.9.p.175sözü geçer: “İsa da başlarken.” Çünkü vaftiz olup yeniden doğuş sırrını üstlendiği zaman “başladı” denir; sen de önceki doğumu geçersiz kılıp yeniden doğuşla ikinci doğuma yükselesin diye. Mısır'dakilerin ayların başı da bayram ayı da yoktu; ama çıkarken söz onlara şu kanunu verdi: “Bu ay ayların başıdır, yılın aylarının ilkidir.” Bunun gibi henüz vaftiz olmamış olan “başlamamıştır”, vaftiz olan “başlamıştır”. “İsa da” sözüne “başlarken” boşuna eklenmemiştir.

“Otuz yaşında” sözü hakkında da konuşalım. Otuz yaşındayken üzerine düşen tedbire kim başladı? Yusuf. Çünkü bağlardan çözülüp

sv.9.p.175

interpreλέγεται· > καὶ αὐτός <, γάρ Ἰησοῦς ἀρχόμενος <· ὅτε γὰρ ἐβαπτίσατο καὶ τὸ μυστήριον ανέλαβετῆς ἀναγεννήσεως, ἵνα καὶ σὺ καταργησῃς τὴν προτεραν γεννησιν καὶ ἀναβῇς δευτέραν διὰ τῆς παλιγγενεσίας, τότε >ἄρχεσθαι < λέγεται. Καὶ ὅσπερ οἶ ἐν Αἰγύπτῳ ὄντες οὐκ εἶχον ἀρχὴν μηνῶν οὐδὲ μῆνα ἑορτῶν, ὅτε δὲ ἤδη ἐξῂεσαν, νομοθετοῦνται λέγοντος τοῦ λόγου πρὸς αὐτούς· > ὁ μὴν οὗτος ἀρχὴ μηνῶν, πρῶτός ἐστιν ὑμῖν ἐν μησὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ <, οὕτως ὁ μὲν μηδέπω βαπτισάμενος οὐδὲ > ἤρξατο <, ὁ δὲ βαπτισάμενος >ἤρ ξατο <. Οὐδὲ γὰρ εἰκῇ προσέθηκε τῷ > καὶ αὐτὸς ἦν Ἰησοῦς < τὸ > ἀρχόμενος <. Εἴπωμεν δὲ καὶ εἰς τὸ > ὢν ἐτῶν τριάκοντα <· τις ὢν ἐτῶν τριάκοντα ἤρξατο τῆς οἰκονομίας τῆς περὶ αὐτόν; Ἰωσήφ. Γέγραπται γὰρ, ὅτι > τριάκοντα ἐτῶν ἦν <, ἡνίκα ἐλύθη ἀπὸ τῶν δεσμῶν καὶ <συν >

sv.9.p.176Firavun'un düşünü yorumladığında “otuz yaşında” olduğu yazılıdır; Mısır'ın yönetimi ona emanet edildi, Firavun için bolluk buğdayını topladı ki kıtlıkta dağıtsın. Belki de Yusuf'un o otuz yılı, Mesih'imin otuz yılının bir örneğiydi. Çünkü bu Yusuf o Yusuf'unki gibi bir buğday değil, gerçek buğdayı toplar; bolluk zamanında toplayıp, yeryüzüne “ekmek kıtlığı ya da su kıtlığı değil, Rabbin sözünü duyma kıtlığı” gönderildiğinde ölçüp verebilsin diye. Çünkü peygamberlerden, Kanun'dan, havarilerden bolluk sözleri toplanır; öyle ki artık yazı yazılmadığında, İsa'nın havarilerin ve onların ardıllarının psykhē'lerinin ambarlarına topladığı şeyler Mısır'ı, yani dünyayı, özellikle de kardeşlerini beslesin. Onlar hakkında

sv.9.p.176

τὸ ὄναρ Tw Φαραὼ καὶ ἐπιστεύθη τὴν Αἰγύπτου ἀρχὴν καὶ τὸν σῖτον τῆς εὐθηνίας συνήγαγε τῷ Φαραώ, ἵνα καὶ ἐν τῶ λιμῶ αὐτὸν διαδῶ. Τόχα ἐκεῖνα τὰ τριάκοντα τοῦ Ἰωσὴφ ἔτη τύπος ἦν τῶν τριάκοντα τοῦ Χριστοῦ μου ἐτῶν. Οὗτος γὰρ ὁ Ἰωσὴφ οὐχ ὅμοιον τῷ ’Ιωσὴφ ἐκείνῳ σῖτον συνάγει, ἀλλὰ σῖτον τὸν ἀληθινόν, ἶνα ἐν καιρῷ τῆς εὐθηνίας αὐτοῦ συναγαγὼν τὸν σῖτον ἔχῃ ἐπιμετρῆσαι, ὅταν ἐξαποσταλῇ λιμὸς ἐπὶ τὴν γῆν, > οὐ λιμὸς ἄρτου οὐδὲ δίψος ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸς τοῦ ἀκοῦσαι λόγον κυρίου(. Συνάγεται γὰρ τὰ ἀπὸ τῶν προφητῶν, τὰ ἀπὸ τοῦ νόμου, τὰ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τῆς εὐθηνίας ῥή- ματα, ἴνα, ὅταν μηκέτι γράφηται γραφη, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ συναχθέντα εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν ψυχῶν τῶν ἀποστολικῶν καὶ τῶν διαδεχομένων αὐτοὺς θρέψῃ τὴν Αἴ- γυπτον, τὸν κόσμον, μάλιστα δὲ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, περὶ ὧν γέ-

sv.9.p.177şöyle yazılmıştır: “Adını kardeşlerime anlatacağım.” Başka insanların da itidal, adalet ve öteki aretē'ler hakkında sözleri vardır; bu, Yusuf'un Mısırlılara verdiği buğdaydır. Başka bir buğday daha var ki onu Goşen'deki, doğu ülkesindeki kendi kardeşlerine paylaştırır; bu, İsa'nın kendi öğrencilerine verdiği buğdaydır: İncil'in ve havarilerin buğdayı. Bununla ekmek yapalım, “eski mayayı” almayalım, kutsal yazılardan yeni ekmek yapalım.

sv.9.p.177

γραπται· διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου <. Ἔχουσι καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι λόγους περὶ σωφροσύνης, λόγους περὶ δικαιοσύνης, λόγους περὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν· οὗτος ὁ σῖτός ἐστιν, ὃν Ἰωσὴφ ἔδωκe τοῖς Αἰγυπτίοις. Ἄλλος δὲ σῖτος, ὃν μερίζει τοῖς ἰδίοις ἀδελφοῖς τῆς Γεσέμ, ἀπὸ τῆς ἀνατολικῆς γῆς· οὗτός ἐστιν ὁ σῖτος, ὃν ὁ Ἰησοῦς ἔδωκε τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς· σῖτος εὐαγγελικός τε καὶ ἀποστολικός. Διὰ τούτου ἀρτοποιῶμεν, >παλαιὰν < >ζύμην < μὴ παραλάβωμεν, καινὸν ἄρτον ἀπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων ποιήσωμεν.

sv.9.p.17929. Vaaz

“Şu taşa söyle, ekmek olsun.” İnsanların sınanacağı her sınavdan önce Kurtarıcı insan olması bakımından sınandı. Şunu demek istiyorum: Sapkınlıklardan gelenlerin yalan sözü ekmek gibi yediğini görürsen, bil ki o söz şeytanın gösterdiği taştır. Yoksa taşın ekmek olması ve Kurtarıcı'nın onu yemesi nasıl bir sınav olurdu?

sv.9.p.179

Εἰπὲ τῷ λίθῳ τούτῳ, ἶνα γένηται ἄρτος <. Πάνταπειρασμόν, πειρασμόν, ὃν ἤμελλον οἱ ἄνθρωποι πειράζεσθαι, πρῶτον ἐπειράσθη κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ὁ σωτήρ· ὃ δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν· ἐὰν ἴδῃς τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσεων ἐσθίοντας ὡς ἄρτον τὸν λόγον τὸν ψευδῆς, ἴσθι, ὅτι ἐκεἶνος ὁ λόγος ὁ λίθος ἐστίν, ὃν ὁ διόβολος δείκνυσιν. Ἐπεὶ ποῖος ἦν πειρασμὸς τὸν λίθον γενέσθαι ἄρτον καὶ τὸν σωτῆρα φαγεῖν;

sv.9.p.180Bu sözle öğretiyor ki yalan söz Tanrı'nın sözü değildir; besleyen ve yaşam veren Tanrı'nın sözüdür. Çünkü “insan onunla yaşar”. Aynı zamanda dikkat et: Bunları Tanrı olması bakımından değil, insan olması bakımından söyler. Çünkü insan hakkında konuşur gibi “İnsan yalnız ekmekle yaşamaz diye yazılıdır” der; böylece insan olarak sınandığı bellidir.

Bu yere gelmişken, Yuhanna'nın sınanmayı neden yazmadığını, Matta, Markos ve Luka'nın ise neden yazdığını söyleyebilirim. Yu-

sv.9.p.180

Διδάσκει de διὰ τῆς λέξεως, ὅτι οὗτος μὲν οὐ ῥῆμα θεοῦ, τὸ δὲ τρέφον ῥῆμα θεοῦ καὶ τὸ ζωοποιοῦν. οῦν. Ἐπ’ ἐκείνῳ γὰρ τῷ ἄνθρωπος. Ἅμα δὲ τήρει, ὅτι ταῦτα λέγει κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὐ καθὸ θεὸς ην. Ὡς γὰρ περὶ ἀνθρώπου καὶ λέγει· γέγραπται, ὅτι οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνω̣ ζήσεται ἄνθρωπος < >, δῆλον, ὅτι ὡς ἄνθρωπός ἐστι πειραζόμενος. Γενόμενος δὲ ἐν τῷ τόπῳ ἔχω τὴν αἰτίαν εἰπεῖν, διὰ τί Ἰω-

sv.9.p.181hanna Tanrı'dan başladığı için, Tanrı olarak onun soy kütüğünü vermedi. Bu yüzden Tanrı olduğundan sınanmadı. Ötekiler ise Kurtarıcı'nın insanî yanlarını anlattıkları için onu sınanırken de gösterirler.

Rabbin sınanması hakkında şöyle düşünülebilir: Kötünün aklındakini öğrenince çöle çıktı ve isteyerek acıktı; o, acıkırsa onu Âdem gibi yiyecekle aldatabileceğini sanıyordu. Onun aklındakine karşılık yine tapınağın kanadına çıktı. Dağa da çıkarıp ona “yeryüzünün bütün krallıklarını” gösterebilirim, dediğinde, isteyerek çıktı. Eskiden de Tanrı onun şöyle düşündüğünü görmüştü: Eğer

sv.9.p.181

αννης μεν ουκ ανεγραψε του πειρασμόν, Ματθαῖος δέ καὶ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς ἀνέγραψαν. Ἐπειδὴ γὰρ ’ Ιωάννης ἁπὸ θεοῦ ἤρξατο, οὐκ ἐγενεαλόγησεν αὐτὸν ὡς θεόν. Διὰ τοῦτο, ἐΠειδὴ θεός, οὐκ ἐπειράζετο· οἱ δὲ ἄλλοι, ὡς τὰ ἀνθρώπινα διηγούμενοι τοῦ σωτῆρος, εἰσάγουσιν αὐτὸν καὶ πειραζόμενον. Τοιοῦτον δέ τι ἐστὶ νοεῖν ἐπὶ τῷ πειρασμῷ τοῦ κυρίου· μαθὼν γὰρ τοῦ πονηροῦ τὴν ἔννοιαν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἔρημον, ἐπείνασεν ἑκών, ἐκείνου νομίζοντος διὰ τροφῆς αὐ- τὸν δύνασθαι καθάπερ τὸν ’ Αδὰμ ἀπατᾶν, εἰ πεινάσειεν. Καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν ἐκείνου πόλιν ἀνῆλθεν εἰς τὸ Πτερύγιον· εἰ δὲ καὶ εἰς τὸ ὄρος, φησίν, ἀνήνεγκα x > αὐτῷ >πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς >, ἀνῆλθεν ἑκών. Οὕτω καὶ πάλαι ὁ θεὸς ὁρῶν αὐτὸν σκοποῦντα ὡς· εἰ

sv.9.p.182yılanın konuşması mümkün olsaydı, ilk yaratılanları aldatmak için onun aracılığıyla yanlarına giderdim. Tanrı buna izin verdi ve kendi yarattığını konuşturdu. Eyüp'te de onun şöyle düşünmesi üzerine pek çok şeyin yok edilmesine izin verdi: İzin verilseydi, servet sayesinde sahip görünen sahte aretē'sini açığa vururdum. Oradaki diyaloğun anlamı açıklık içindir; Yazı düşünceleri söz biçiminde konuşturur.

[Dikkat et: Bunları Tanrı olması bakımından değil, insan olması bakımından söyler. Çünkü insan hakkında cevap verir gibi “Yalnız ekmekle değil” der; böylece insan olarak sınandığını gösterir.]

Markos ve Luka “kırk gün boyunca sınanıyordu” demiştir. Belli ki o günlerde uzaktan; uykuyla, gevşeklikle, korkaklıkla ve benzeri şeylerle sınıyordu. Sonra acıktığını öğrenince yaklaştı ve açıkça saldırdı. Bak ne yapıyor. Hem Yahya'dan hem yukarıdan gelen sesten bunun Tanrı'nın oğlu olduğunu duydu. Tanrı'nın insan olduğunu bilmediği için — sözle anlatılmaz insan oluş ondan gizli kalmıştı — onun insan olarak aretē'leri sayesinde Tanrı'yı hoşnut ettiğini sandı. Eski Âdem'i kıskandığı gibi onu da böyle büyük bir onur yüzünden kıskandı ve Âdem gibi onu da bu onurdan atmaya koştu. Bu yüzden

sv.9.p.182

δυνατὸν ἦν ὄφιν λαλλῆσαι, προσῆλθον ἂν δι' αὐτοῦ εἰς ἀπάτην τοῖς πρωτοπλάστοις, συνεχώρησε τοῦτο, παρασκευάσας λαλῆσαι τὸ ἴδιον δη μιούργημα· ἐπειδὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ τὴν τῶν τοσούτων ἀναίρεσιν συνεχωρησεν εκεινου σκοπουντος ὡς· εἰ συνεχωρήθη, ἤλεγχον <ἂν > αὐτοῦ τὴν ἐπίπλαστον ἀρετήν, ἣν ἔχειν διὰ τὸν πλοῦτον δοκεῖ· ὁ γὰρ ἐκεῖ διάλογος τοιαύτην ἔχει τὴν δύναμιν σαφηνείας ἕνεκα, τῆς γραφῆς τῷ σχήματι τοῦ λόγου τὰς ἐννοίας λογοποιούσης. | [Τήρει, ὅτι ταῦτα λέγει κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὐ καθ’ ὃ θεὸς ἦν· ὡς γὰρ Περὶ ἀνθρώπου ἀποκρίνεται καὶ λέγει· >οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ x <, δηλῶν, ὅτι ὡς ἄνθρωπός ἐστι πειραζόμενος.] Ὁ μᾶρκος καὶ ὁ Λουκᾶς εἶπον, ὅτι > ἐν τεσσαράκοντα ἡμέραις ἦν πειραζόμενος <, εἶναι δῆλον, ὅτι ἐν ἐκείναις μὲν πόῤῥωθεν αὐτὸν ἐπείραζεν δι’ ὕπνου, δι’ ἀκηδίας, διὰ δειλίας καὶ τῶν τοιούτων. Ἐπεὶ δὲ ἔγνω λοιπὸν προσῆλθεν ἐγγὺς καὶ φανερῶς προσβάλλει. Καὶ σκόπει, τί ποιεῖ. Ἤκουσε καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου καὶ παρὰ τῆς ἐνεχθείσης ἄνωθεν φο)νῆς, ὅτι οὖτός ἐστιν <υἱὸς > τοῦ καὶ ἀγνοῶν, ὅτι >ὁ ἐνηνθρώπησεν — ἔλαθε γὰρ αὐτὸν ἡ ἀπόῤῥητος ἐνανθρώπησις — ὑπέλαβεν, ὅτι ἄνθρωπος ὢν ηὐδοκήθη τῷ, θεῷ διὰ τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ, καὶ λοιπὸν ἐφθόνησεν αὐτῷ τῆς τηλικαύτης τιμῆς, ὤσπερ καὶ τῷ παλαιῷ Ἀδάμ, καὶ ἔσπευσεν ὥσπερ ἐκεῖνου ἐκβαλεῖν Λ·αὶ τοῦτον αὐτῆς. Διὸ καὶ προσελ-

sv.9.p.183yaklaşınca ilk olarak oburluk sınavını getirdi; Âdem'i de ilk başta bununla ele geçirmişti. Issız çölde yenecek bir şey yoktu, ama açlığa ekmeğin uygun olduğunu biliyordu. Kendisi sunmuyor, çünkü Mesih savaştığı düşmandan almayacaktı; gösterdiği taşları ekmek yapmasını buyuruyor. Mesih tuzağı anlamasın diye hileye ve kötülüğün aşırılığına bak: Yalnızca “Taşları ekmek yap” demedi, “Tanrı'nın oğluysan” diye ekledi; böylece bunu onun Tanrı'nın oğlu olduğunu görmek için istediğini gösterdi. Sözle kışkırtılacağını, oğul olmamakla ayıplanmış gibi hissedip hileyi bilmeden Tanrı'dan gelen kudretiyle taşları ekmeğe çevireceğini, sonra onları görünce pek aç olduğu için midesine yenileceğini sanıyordu. Ama bu, “bilgeleri kendi kurnazlıklarında yakalayan”dan gizli kalmadı. O, kurnazlığını anlayarak “Yazılıdır: İnsan yalnız ekmekle yaşamaz” ve devamını söyledi. İstenen işareti yapmadı, çünkü işaretler görenlerin yararı için yapılır; şeytan ise bundan hiçbir yarar görmeyecekti. Nitekim sonra Mesih'in yaptığı her şeyi gördüğü hâlde hiç değişmedi. Onun gizli niyetine cevap verir ve Tesniye kitabındaki yazıyla ağzını tıkar. Sanki şöyle der: Bana taşlardan ekmek yapmamı neden buyuruyorsun? Elbette beni saran açlık yüzünden, ekmekler görününce yemlenmem için. Ama “insan yalnız ekmekle yaşamaz”, başka bir beslenme yolu da vardır. “Tanrı'nın ağzından çıkan her söz”, yiyecek gibi onun hayatını tutar ve ona yeter. Böylece oburluk hilesini sabırla püskürttü.

sv.9.p.183

θὼν ἐγγὺς πρώτην προσάγει πείραν τῆς γαστριμαργίας, δι’ ἧς εἷλε καὶ πρῶτον Ἀδάμ. Καὶ ἐπεὶ οὐδαμοῦ βρώσιμόν τι ἦν διὰ τὴν ἄγαν ἐρημίαν, ἐγίνωσκε δὲ τῇ πείνῃ τὸν ἄρτον εἷται κατάλληλον, αὐτὸς μέν οὐ προσφέρει, διότι οὐκ ἤμελλεν αὐτὸν παρὰ τοῦ πολεμουμένου λαβεῖν ὁ Χριστός, ἐπιτάσσει δὲ αὐτῶ̣ ποιῆσαι τοὺς ὑποδεικνυμένους λίθους ἄρτους. Καὶ ἵνα μὴ νοήσῃ τὴν ἐπιβουλὴν ὁ Χριοτός, ὅρα μηχανὴν καὶ πονηρίας ὑπερβολήν· οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, ὅτι· ποίησον τοὺς λίθους ἄρτους, ἀλλὰ προσέταξε τό· >εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ <, ἵνα δείξῃ, ὅτι τοῦ εἶναι αὐτὸν υἱὸν θεοῦ ζητεῖ γενέσθαι τοῦτο· ᾤετο γάρ, ὅτι παρακνηθήσεται τῷ λόγῳ, καθάπερ ὀνειδισθεὶς ἐπὶ τῷ μὴ υἱὸς x <, καὶ ἀγνοῶν τὸν δόλον μεταβαλεῖ τοὺς λίθους εἰς ἄρτους, ὡς ἔχων ἐκ θεοῦ δύναμιν, καὶ λοιπὸν ἰδὼν αὐτοὺς πάνυ Πεινῶν ἡττηθήσεται τῆς γαστρός. Ἀλλ' οὐκ ἔλαθε τὸν >δρασσόμενον τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ · ὁ δέ ἀποκριθεὶς εἶπεν· >γέγραπται· οὐκ ἐπ’ ζήσεται ἄνθρωπος < καὶ τὰ ἑξὴς, συνεὶς τὴν πανουργίαν αὐτοῦ. μέν ἐπιζητηθὲν σημεῖον οὐκ ἐποίησεν, διότι τὰ σημεῖα δι’ ὠφέλειαν ὁρώντων εἴωθε γίνεσθαι, ὁ δὲ διόβολος οὐδέν ἤμελλεν ἐντεῦθεν ὠφεληθῆναι· καὶ γὰρ ὕστερον ἰδὼν πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Χριστός, οὐδὲν μετεβλήθη. Πρὸς δὲ τὸν κεκρυμμένον αὐτοῦ σκοπὸν ἀπολογεῖται καὶ ἀπὸ τῆς ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Δευτερονομίου γραφῆς ἐπιστομίζει αὐ- τὸν ὡσανεὶ λέγων· τί μοι ποιεῖν ἄρτους ἐκ λίθων ἐπιτάσσεις; πάντως διὰ τὴν συνέχουσάν με πεῖναν, ἵνα φανέντων δελεασθῶ· ἀλλ’ >οὐκ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρμπος < >. Ἀλλ’ ἔστι καὶ ἕτερος τρόπος τροφῆς· καὶ γὰρ >πᾶν ῥῆμα ἐκπορευόμενον διὰ στόματος θεοῦ < ἐπὶ δίκην τροφῆς συνέχει τὴν ζο)ὴν αὐτοῦ καὶ ἀρκεῖ αὐτῷ. Οὕτως μακροθύμως ἀπεκρούσατο τὴν τῆς γαστριμαργίας μηχανήν.

3030. Vaaz

“Ona dünyanın bütün krallıklarını gösterdi.” “Dünyanın krallıkları” derken dünya insanlarından, kimine zinanın, kimine para hırsının, kimine boş övüncün ve başka tutkuların nasıl hükmettiğinden söz ediyor. Böyle olmasaydı dünyanın uçlarındaki yerleri bedensel görüş için tek bir yere nasıl getirebilirdi? Ona dünyanın krallıklarını, sözgelimi Perslerin ya da Hintlilerin yönetimini göstermiyordu; o krallıklara nasıl hükmetmeyi başardığını gösteriyordu. Böylece, Mesih yaparsa kendisinin üstün geleceğini sandığı şeyi yapmaya onu teşvik etmek istiyordu. Bunlara hükmetmek istiyorsan, diyor, bunun için, mücadele edip bana tabi olanları benden koparmak için geldiysen, senden tek bir şey istiyorum: “Yere kapanıp bana tap” ve benim elimdeki bütün krallığı al.

Ama Rabbimiz hükmetmek ister, bütün milletleri tabi kılmak ister; ki adaletin, hakikatin ve her aretē'nin kulu olsunlar. Ama günahla birlikte hükmetmek istemez; ona boyun eğip zahmetsizce taç giymek ya da “dünyanın bütün krallıklarını” zahmetsizce alıp eline geçirmek istemez. Bu yüzden ona der: “Yazılıdır: Rabbin Tanrı'ya tapacak ve yalnız ona kulluk edeceksin.” Hepsinin bana tabi olmasını, diyor, “Rab Tanrı'ya tapsınlar ve yalnız ona kulluk etsinler” diye istiyorum; krallığımın isteği budur. Sen ise benim kaldırmak istediğim günahı benden istiyorsun.

30

ΧΧΧ.** Ἔδειξεν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας τῆς οἰκουμένης(. Βασιλeίας κόσμου φησὶ τῶν κοσμικῶν ἀνθρώπων, τίνα τρόπον οἶ μὲν βασιλεύονται ὑπὸ πορνείας, οἱ δὲ βασιλεύονται ὑπὸ φιλαργυρίας, οἱ δὲ ὑπὸ κενοδοξίας καὶ ἑτέρων παθῶν. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτό ἐστι, πῶς ἠδύνατο αὐτὸς τοὺς τῶν περάτων τόπους εἰς ἔνα τόπον πρὸς θεωρίαν σωματικὴν ἀγαγεῖν; Οὐκ ἐδείκυνε δέ αὐτῷ τὰς ασιλείας τοῦ κόσμου, οἶον φέρε εἰπεῖν τὴν Περσῶν οἰκονομίαν ἢ τὴν Ἰνδῶν, ἀλλ' ἐδείκνυεν αὐτῷ τὰς βασιλείας x <, τίνα τρόπον ἰσχύει αὐτῶν βασιλεύειν, ἵν αὐτὸν προτρέψηται ποιῆσαι, — ὃ ἐνόμιζε ποιήσαντος περιγενήσεσθαι τοῦ Χριστοῦ. Εἰ θέλεις, φησί, βασιλεῦσαι τού- των καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐλήλυθας τοῦ ἀγωνίσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τοὺς βασιλευομένους ὑπ’ ἐμοῦ; μὴ ἔν ἀξιῶ· >πεσὼν προσκύνησ·όν καὶ παράλαβε πᾶσαν τὴν βασιλείαν τὴν ὑπ’ ἐμέ. Ἁλλ’ ὁ λεῦσαι μὲν θέλει καὶ ὑποτάξαι πάντα τὰ ἔθνη, ἵνα δοῦλα γένηται δικαιοσύνης καὶ ἀληθείας καὶ πάσης ἀρετῆς, βασιλεῦσαι δὲ οὐ μετὰ ἁμαρ- τίας, οὐδέ βούλεται ἀκμητὶ ὑποτάξας ἑαυτὸν ἐκείνῳ στεφανώσασθαι, οὐδέ ἀκμητὶ λαβεῖν πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου < καὶ τὴν αὐτῶν ὑποχείριον. Διό φησι πρὸς αὐτόν· > γέγραπται· κύριον τὸν θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ μόνω̣ λατρεύσεις <. τους, φησί, πάντας διὰ τοῦτο θέλω ἄρχεσθαι ὑπ' ἐμοῦ, ἴνα κύριον τὸν θεὸν προσκυνήσωσι καὶ αὐτῷ μό- νω λατρεύσωσιν <· τοῦτό ἐστι βούλημα τῆς ἐμῆς βασιλείας. Σὺ δέ θέλεις τὴν ἀμαρτίαν ἀπ‘ ἐμοῦ ἣν ἐγὼ καταργῆσαι θέλω.

sv.9.p.18831. Vaaz

[“Çünkü yazılıdır: Seni korumaları için meleklerine buyruk verecek; ayağın taşa çarpmasın diye seni elleriyle taşıyacaklar.”]

sv.9.p.188

[>Γγοαπτ<ζι γαρ, οτι τοί άγγέλοις α «τον ίττελεΐχαι τηοι αο ν, χαι ότι άτι γ/ιοωψ άηοϋοί σε, μήτπ/τε .τοοσκόψης .τρο; /ή?οι· τώ· Γτοόα σοι*.]

sv.9.p.189Bak, Yazıları kullanarak nasıl kötü niyetle sınıyor. Rabbin yüceliğini düşürmek istiyor; sanki melek yardımına muhtaçmış, melekler yardım etmezse tökezleyecekmiş gibi. Oysa Mezmur'un bu sözü Mesih için söylenmemiştir, meleklerin efendisinin meleklere ihtiyacı yoktur.

Bana kalırsa, ayağı taşa çarpmasın diye onu elleriyle taşıyacak Tanrı meleklerine muhtaç olması, İsa'daki tanrılığı kanıtlamaktan çok onun yüceliğini düşürür. Şeytanın peygamberliği yanlış alıp onu Mesih'ten başkası için söylenmemiş saydığına inanarak söylenenlere uymayacak kimseler çıkabilir; bilsinler ki Mezmur'daki her şey insan tabiatına gönderme yapar. Bu insan, avcıların bütün tuzağından, her sarsıcı ve yalan sözden kurtulmak için Tanrı'nın çok yardımına, korumasına ve desteğine muhtaçtır.

sv.9.p.189

Ὅρα δέ, πῶς κακούργως πειρᾶται διὰ τῆς χρήσεως τῶν γραφῶν. Θέλει καθελεῖν τὴν δόξαν τοῦ κυρίου, ὡς δεομένου ἀγγελικῆς βοηθείας, ὡς μέλλοντος προσκόπτειν, εἰ μὴ ἄγγελοι αὐτῷ βοηθοῖεν. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Χριστοῦ εἴρηται ἡ χρῆσις τοῦ φαλμοῦ, οὐδὲ γὰρ δεῖται ἀγγέλων ὁ τῶν ἀγγέλων δεσπότης. Ι Νομίζω δὲ αὐτόθεν καθαίρεσιν μᾶλλον εἶναι τῆς δόξης τοῦ Ἰησοῦ ἤπερ σύστασιν τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος, τὸ δεῖσθαι αὐτὸν ἀγγέλων θεοῦ αἰρόντων αὐτὸν ἐπὶ τῶν χειρῶν ὑπὲρ τοῦ μὴ προσκόψαι πρὸς λίθον τὸν πόδα αὐτοῦ· ἐπεὶ δὲ εἰκός τινας πιστεύοντας τῷ διαβόλῳ κακῶς ἐξειληφότι τὴν προφητείαν οὐκ εἰς ἄλλον τινὰ ἢ εἰς Χριστὸν προφητευομένην ἀπειθήσειν τοῖς εἰρημένοις, γινωσκέτωσαν, ὅτι πάντα τὰ κατὰ τὸν ψαλμὸν εἰς ἀνθρώπου φύσιν ἀναφέρεται δεομένου πολλῆς βοηθείας καὶ σκέπης τοῦ θεοῦ καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ ἀντιλήψεως, ἵνα ῥυσθῇ ἀπὸ πόσης τῆς τῶν θηρευόντων παγίδος καὶ παντὸς ταραχώδους καὶ ψευδοῦς λόγου. ||

sv.9.p.190Ben ise sana tersini söylüyorum, ey şeytan: İsa meleklere yardım etmezse onlar tökezler. Sen de kendini yeterli sanıp İsa'nın yardımına ihtiyaç duymadığın için “gökten düştün”. Yazılanların İsa için söylenmediğini, adil bir adama gönderme yaptığını bilmen için dinle: Bu sözler 90. Mezmur'dadır ve Mesih için değil, adiller için söylenir. Çünkü şöyle yazılıdır: “En Yüce'nin yardımında oturan, göklerin Tanrısının korumasında barınacak.” Bu, Tanrı'nın oğlundan çok adil kişiye uyar. Yine: “Yanında bin kişi, sağında on bin kişi düşecek.”

sv.9.p.190

Ἐγὼ δὲ τὸ ἀνάπαλίν φημι πρὸς σέ, ὦ διάβολε· εἰ μὴ Ἰησοῦς βοηθήσῃ τοῖς ἀγγέλοις, προσκόπτουσι. Καὶ σὺ διὰ τοῦτο πέπτωκας ἐξ οὐρανοῦ <, ἐπειδήπερ αὐτάρκη ἐνόμισας εἶναι καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς τοῦ Ἰησοῦ βοηθείας. Ἵνα δὲ γνῷς μὴ περὶ τοῦ Ἰησοῦ λελέχθαι τὰ ἀναγεγραμμένα, ἀλλ’ εἰς δίκαιον ἄνδρα ταῦτα ἀναφέρεσθαι, ἄκουε· ταῦτα δὲ τὰ ῥήματα ἐν ψαλμῷ ζ΄· λέγεΤαι δὲ οὐ περὶ Χριστοῦ, ἀλλὰ περὶ δικαίων. Γέγραπται γάρ· > Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ ὑψίστου ἐν σκέπη τοῦ θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται <. Τοῦτο δικαίῳ μᾶλλον ἁρμόζει ἢ τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ. Καὶ αὖθις· >πεσεῖται τοῦ κλίτους σου χιλιὰς καὶ μυρίας ἐκ τῆς δεξιᾶς σου <·

sv.9.p.191Bunlar da adil kişiye gönderme yapar. Çünkü Mesih ne öğle ne gece daimōn'undan korkar, ne de meleklerin yardımına muhtaçtır; onları Tanrı karşısında tökezlemekten koruyan kendisidir. Söz Mesih için söylenmiş olsa bile şeytan aradakileri kurnazca atlamıştır; çünkü devamında “Aspın ve basiliskin üstüne basacak, aslanı ve ejderhayı çiğneyeceksin” denir. Ejderha ise onun kendisiydi.

sv.9.p.191

ἃ καὶ αὐτὰ ἐπὶ τὸν δίκαιον ἀνάγεται. Οὐ γὰρ Χριστὸς φοβεῖται δαιμόνιον μεσημβρινὸν οὐδὲ νυκτερινόν, οὐδὲ δεῖται βοηθείας ἀγγέλων, αὐτὸς τηρῶν αὐτοὺς ἀπροσκόπους θεῷ· εἰ δὲ καὶ περὶ Χριστοῦ λέγοιτο, πανούργως παρῆκε τὰ μεταξύ· ἐπάγει γάρ· >ἐπὶ ἀσπίδα βασιλίσκον ἐπιβήσῃ καὶ καταπατή- σεις λέοντα καὶ δράκοντα <· γὰρ αὐτὸς ἦν.

3232. Vaaz

İsa sınavda şeytana karşı mücadele edeceği için “Ruh” iki kez eksiz anılır. Ama mücadele edip yazılı üç sınavı kudretle yendikten sonra Ruh hakkında ne dediğine, Yazı'nın titizliğine dikkat et: “İsa Ruh'un kudretiyle döndü.” “Kudretiyle” sözünü, yenmiş atlet olduğu için eklemiştir.

Kendisinin “yoksullara müjde vermek için gönderildiğini” söyler; yani imansız milletlere, ruhani zenginliğe sahip olmayanlara, peygamberlikten, tapınaktan ve benzerlerinden yana her şeyden çıplak olanlara. Onlara göksel zenginliği, “ruhta yoksul” oldukları için göklerin krallığını müjdeledi. Çünkü onlar hiçbir şeyi olmayan, ne Tanrı bilgisi, ne Kanun'u, ne peygamberleri bulunan “yoksullardı”.

32

’Επειδὴ ἤμελλεν ἀθλεῖν ἐν τῷ πειρασμῷ πρὸς τὸν διάβολον, δὶς ὀνομάζεται τὸ >πνεῦμα < χωρὶς προσθήκης· ὅτε δὲ ἀγωνισάμενος τῇ δυνάμει ἐνίκησε τοὺς τρεῖς ἀναγεγραμμένους πειρασμούς, πρόσχες τῇ ἀκριβείᾳ τῆς γραφῆς, τί περὶ τοῦ πνεύματός φησιν, ὅτι > Ἰησοῦς ὑπέστρεφεν ἐν τοῦ πνεύματος <, προσέθηκεν ἐν τῇ δυνάμει < διὰ ἀθλητὴν τὸν νενικηκότα. conἈπεστάλθαι δέ φησιν ἑαυτὸν >εὐαγγελίσασθαι τοῖς πτωχοῖς(. τοῦτ' ἔστι τοῖς ἐθνικοῖς τοῖς ἀπίστοις, τοῖς μὴ ἔχουσι τὸν πλοῦτον τὸν πνευματικὸν καὶ γυμνοῖς πάντων, προφητείας, ναοῦ καὶ τῶν ὁμοίων. Τούτοις οὖν εὐηγγελίσατο τὸν οὐράνιον πλοῦτον, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν διὰ τὸ εἶναι >πτωχοὺς πνεύματι(· αὐτοὶ γὰρ ἦσαν >κτωχοὶ < μηδὲν ἔχοντες, μὴ θεὸν γνώσει, μὴ νόμον, μὴ προφήτας. ἀπὸ κοινοῦ

3333. Vaaz

Peygamberlerin vatanı sünnetli halktır ve onlar orada kabul görmez. Antlaşmalara yabancı ve vaatlere el olan biz ise, Mesih'i önceden duyuran peygamberleri onlardan daha çok, bütün psykhē'mizle kabul ettik; tıpkı Sayda'nın Sarepta'sındaki dul kadının, İsrail'de “Tanrı'nın sözünü duyma kıtlığı” olduğunda İlyas'ı kabul etmesi gibi. Bu dul kadın hakkında peygamber şöyle der: “Issız kadının çocukları kocası olanınkinden çoktur.” Başka bir yazı da der ki: “Kısır kadın yedi çocuk doğurdu, çok çocuklu olan ise zayıfladı.”

33

ἡμεῖς δὲ οἱ ἀλλότριοι τῶν διαquam Ηeliae Πατρὶς μέν γὰρ τῶν προφητῶν ὁ ἐκ περιτομῆς λαός, παρ’ οἶς οὔκ εἰσι δεκτοί· θηκῶν καὶ ξένοι τῶν ἐπαγγελιῶν ἐδεξάμεθα τοὺς προφήτας ὅλῃ ψυχῇ προκηρύξαντας Χριστὸν ἤπερ ἐκεῖνοι, ὥσπερ καὶ ἡ ἐν Σαρέφθοις τῆς Σιδωνίας χήρα τὸν Ἡλίαν >λιμοῦ γενομένου < ἐν τῷ Ἰσραὴλ >τοῦ ἀκοῦσαι γον θεοῦ <. Περὶ ταύτης τῆς χήρας προφήτης φησίν, ὅτι >πολλὰ τὰ τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα <, καὶ πόλιν ἡ ἑτέρα γραφή, στεῖρα ἔτεκεν ἑπτὰ καὶ ἡ πολλὴ ἐν τέκνοις ἠσθένησεν <.

3434. Vaaz

Burada açıkça gösterilir ki dünyanın yaratıcısı Tanrı'ya ve ondan gelen eski yazılara göre duyurulan yaşam, Kurtarıcı'nın da bildirdiği sonsuz yaşamdır. Nitekim Kanun bilgini “Sonsuz yaşamı miras almak için ne yapmalıyım?” diye sorunca, onu Kanun'a gönderir ki yerine getireni sonsuz yaşama ulaştıran buyrukları oradan toplasın. Kanun'dan alan adama tanıklık eder: Tesniye'den “Rabbin Tanrı'yı seveceksin” ve devamını, Levililer'den “Komşunu kendin gibi” sözünü alınca ona “Doğru

34

Σαφῶς ἐν τούτοις παρίσταται, ὅτι ἡ κατὰ τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου θεὸν καὶ τὰς ἀπ' αὐτοῦ γραφὰς παλαιὰς κηρυσσομένη ζωὴ ἡ αἰώνιός ἐστιν, ἣν καὶ ὁ σωτὴρ καταγγέλλει. Πυθομένου γοῦν τοῦ νομικοῦ· τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω <, ἐπὶ τὸν νόμον αὐτὸν ἀναπέμπει, ἴν’ ἐκεῖθεν συναγάγῃ ἐντολὰς τὰς προσαγούσας τὸν ποιοῦντα αὐτὰς τῇ αἰωνίῳ ζωῇ. Μαρτυρεῖ γοῦν τῷ ἀπὸ τοῦ νόμου εἰληφότι ἀπὸ μέν τοῦ Δευτερονομίου τό· ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου < καὶ τὰ ἑξῆς, ἀπὸ δὲ τοῦ Λευϊτικοῦ τό· >τὸν πλησίον σου ὡς εἰπὼν αὐτῷ· >ὁρθῶς

sv.9.p.200cevap verdin; bunu yap, yaşayacaksın” der. Belli ki sonsuz yaşamı kastediyor; adamın sorduğu ve Kurtarıcı'nın öğrettiği yaşam budur. Bunlar Valentinos'un, Basileides'in ve Markion'un yolundan gidenlere karşı söylenmiştir, çünkü bu sözler onların kendi İncillerinde de vardır. Onlara şöyle deriz: Yaratıcı'dan başkası için söylenmemiş olan “Rabbin Tanrı'yı” buyruğunu Kanun'dan aktarana tanıklık edip “Doğru cevap verdin” diyen, sonsuz yaşamı yaşamak için bizden, Kanun'daki ve peygamberlerdeki Tanrı'yı bütün yüreğimizle, bütün psykhē'mizle, bütün gücümüzle ve bütün düşüncemizle sevmekten başka ne ister? O, bu iki buyruk hakkında, “bütün Kanun ve peygamberler” bunlara bağlıdır diye açıklamıştır.

sv.9.p.200

Ισραηελ, praeτοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ < >, δηλονότι ζο)ὴν τὴν αἰώνιον, περὶ ἧς κἀκεῖνος ἐπύθετο καὶ ὁ σωτὴρ διδάσκει. Ταῦτα δὲ εἴρηται πρὸς τοὺς ἀπὸ Οὐαλεντίνουκαὶ Βασιλείδου καὶ τοὺς ἀπὸ Μαρκίωνος — ἔχουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς λέξεις ἐν καθ' καθ’ ἑαυτοὺς εὐαγγελίῳ — καὶ φήσομεν πρὸς αὐτούς· ὁ μαρτυρήσας τῷ· >ὅτι κύριον τὸν θεόν σου < τὴν τολὴν ἀπὸ τοῦ νόμου εἰρηκότι οὐ περὶ ἄλλου ἢ περὶ τοῦ δημιουργοῦ εἰρημένην καὶ φήσας ἐπὶ τούτοις αὐτῷ· >ὀρθῶς ἀπεκρίθης <, τί ἡμᾶς πράσσειν ὑπὲρ τοῦ ζῆσαι τὴν αἰώνιον ζωὴν ἢ ἀγαπᾶν τὸν θεὸν τὸν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἐν ὅλη καρδίᾳ καὶ ἐν ὅλη τῇ ψυχῇ καὶ ἐν ὅλη τῇ ἰσχύϊ αὑτοῦ καὶ ἐν ὅλη̣ τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ003Cδ;; Καὶ ὁ δὲ ἀπεφήνατο περὶ τῶν δύο ἐντολῶν τούτων λέγων, ὅτι ἐν αὐταῖς 003Eὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ

sv.9.p.201Söz şunu öğretir: Buyruğu tutanın komşusu olan başkası değildir; herkes kendini yardıma muhtaç olanın komşusu yapar. Benzetmenin sonuna eklenen “Bu üç kişiden hangisi sence haydutların eline düşenin komşusu oldu?” sözü bunu söyler. Kanun bilgini “Ona merhamet eden” deyince, “Git, sen de öyle yap” sözünü duyar.

Benzetmenin anlamını kısa bir sözle çizelim. Adam, Âdem'e, yani insana, onun önceki yaşamına ve itaatsizlik yüzünden düşüşüne dair söze gönderme yapar. Yeruşalim cennete ya da “göksel Yeruşalim”e; Eriha dünyaya; haydutlar karşıt güçlere, yani daimōn'lara ya da Mesih'ten önce gelen

sv.9.p.201

eccleφῆται x <. Διδάσκει δέ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἄλλος τοῦ τηροῦντος τὴν ἐντολὴν ὁ γινόμενος πλησίον, ἕκαστος δὲ ἑαυτὸν ποιεῖ τοῦ δεομένου βοηθείας πλησίον. Τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ ἐπιλεγόμενον τῇ παραβολῇ, τό· τίς τούτων τῶν τριῶν δοκεῖ σοι γεγονέναι πλησίον τοῦ ἐμΠεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς < >. γὰρ καὶ ὁ νομικὸς τοῦτό φησιν, ὅτι ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ' αὐτοῦ <, ἀκούει τό· πορεύου καὶ σὺ ποέει ὁμοίως(. Διαγράψωμεν τοίνυν ὡς ἐν βραχεῖ λόγῳ τὴν ἔννοιαν τῆς παραβολῆς· ἀνάγεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν ’ Αδὰμ ἤτοι εἰς τὸν περὶ ἀνθρώπου καὶ τῆς προηγουμένης αὐ- τοῦ ζωῆς καὶ τῆς διὰ παρακοῆς καθόδου λόγον· ἡ δέ ’ ιερουσαλὴμ εἰς τὸν παράδεισον <ἢ > εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ <· ἡ δὲ Ἱεριχὼ εἰς κόσμον· οἱ δέ λῃσταὶ εἰς τὰς ἀντικειμένας ἐνεργείας ἤτοι τοὺς δαίμονας ἢ τοὺς πρὸ Χριστοῦ ἐλθόντας ψευ-

sv.9.p.202sahte öğretmenlere; yaralar itaatsizliğe ve günahlara gönderme yapar. Giysilerin alınması, bozulmazlık ve ölümsüzlükten soyulmaya ve her aretē'den yoksun kalmaya işaret eder. Adamın yarı ölü bırakılması, ölümün tabiatın yarısına ilerlediğini gösterir, çünkü psykhē ölümsüzdür. Kâhin Kanun'a; Levili peygamber sözüne; Samiriyeli, Meryem'den beden giyen Mesih'e gönderme yapar. Binek hayvanı Mesih'in bedenine; şarap öğretici ve büzücü söze; zeytinyağı insan sevgisi, merhamet ve şefkat sözüne; han kiliseye; hancı havarilere ve onların ardılları olan piskoposlara ve kilise öğretmenlerine ya da kiliseye başkanlık eden meleklere gönderme yapar. İki dinar iki ahde, eskiye ve yeniye, ya da Tanrı sevgisine ve komşu sevgisine, ya da Baba ve Oğul bilgisine gönderme yapar. Samiriyelinin dönüşü ise Mesih'in ikinci görünüşüdür.

sv.9.p.202

δοδιδασκάλους· τὰ τραύματα εἰς τὴν παρακοὴν καὶ τὰς ἁμαρτίας· ἡ δὲ τῶν ἱματίων ἀφαίρεσις εἰς τὴν τῆς ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας γύμνωσιν καὶ ἁπάσης ἀρετῆς στέρησιν· τὸ δὲ ἡμιθανῆ παταλιπεῖν τὸν ἄκωπον δηλοῖ τὸ εἰς ἥμισυ τῆς φύσεως προχωρῆσαι τὸν θάνατον — ἀθάνατος γὰρ ἡ ψυχή — ὁ ἱερεὺς εἰς τὸν νόμον· ὁ Λευΐτης εἰς τὸν προφητικὸν λόγον· ὁ Σαμαρείτης εἰς Χριστὸν τὸν ἐκ Μαρίας σάρκα φορέσαντα· τὸ κτῆνος εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ· ὁ οἶνος εἰς τὸν διδασκαλικὸν καὶ ἐπιστύφοντα λόγον· τὸ ἔλαιον εἰς τὸν τῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους ἤτοι εὐσπλαγχνίας λόγον· τὸ πανδοχεῖον εἰς τὴν ἐκκλησίαν· ὁ πανδοχεὺς εἰς αποστόλους καὶ τοὺς τούτων διαδόχους ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους τῶν ἐκκλησιῶν ἢ τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἐπιστατοῦντας ἀγγέλους· τὰ δύο δηνάρια εἰς τὰς δύο διαθήκας. τὴν παλαιὰν καὶ τὴν καινὴν ἤτοι τὴν εἰς θεὸν ἀγάπην καὶ τὴν εἰς τὸν πλησίον ἢ εἰς τὴν περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ γνῶσιν· ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρέως ἡ δευτέρα Χριστοῦ ἐπιφάνεια.

sv.9.p.20635. Vaaz

Sen de şuna dikkat et: Matta'da kişilerden biri atlanmış, biri de değiştirilmiştir. Atlanan “hükümdar”dır; “tahsildar”ın yerine ise “görevli” konmuştur. “Hasım” ile “yargıç” ise yerinde kalmıştır.

sv.9.p.206

Σὺ δέ μοι ἐπισήμηναι, ὅτι ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον παραλέλειπται ἔν τῶν προσώπων καὶ ἐνήλλακται ἔν. Παραλέλειπται μὲν ὁ >ἄρχων < >, δὲ ἀντὶ τοῦ >πράκτορος < >ὑπηρέτης <· τετήρηται δὲ ὁ καὶ ὁ >κριτής

sv.9.p.207Bazılarına göre “hükümdar”, her milletin başındaki varlıktır; Daniel'in sözünü ettiği Pers ya da Med krallığının başındaki gibi. Yani bu çağın hükümdarlarından biridir. “Hasım” onların emrindeki meleklerden biridir. “Yargıç” ve “hâkim” bizim İsa Mesih'imizdir. “Tahsildar” ve “görevli” ise insana ayrılmış melek ya da daimōn'dur; belki ona “hasım” demek de mümkündür.

Çünkü Çoban'ın dediği gibi, “insanın yanında iki melek vardır: biri adaletin, biri adaletsizliğin.”

sv.9.p.207

Καὶ >ἄρχων < μέν ἐστιν, ὥς τινες ὁ ἑκάστου ἔθνους ἡγούμενος, οἶον βασιλείας Περσῶν ἢ Μήδων, ὥς φησι Δανιήλ, ἤτοι >ἄρχων < εἷς ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· >ἀντίδικος < δὲ εἶς τῶν ὑπ᾿ αὐτοὺς ἀγγέλων· >κριτὴς < δὲ καὶ >δικαστὴς < ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· >πράκτωρ < καὶ >ὑπηρέτης < ὁ αφορισθεὶς ἀνθρώπῳ ἄγγελος ἤτοι δαίμων, ὃν τάχα καὶ >ἀντίδικον < εἶναι λέγειν. >Δύο γάρ εἰσιν ἄγγελοι <, ὥς Ποιμήν, >μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, τῆς δικαιοσύνης καὶ εἷς τῆς ἀδικίας

sv.9.p.208Kilisedeki küçüklerin melekleri “göklerdeki Baba'nın yüzünü görür”; kilisenin dışındakilerin melekleri ise buna layık değildir, başka birine hizmet ederler.

sv.9.p.208

Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(· οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρετουμενοι.Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(· οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρετουμενοι.

sv.9.p.210Şuna da dikkat et: “hükümdar” çoklardan biri olduğu için tanımlıksız, “hasım” ise tanımlıkla geçer ve üstelik “senin” sözüyle anılır. Çünkü hasımlar belirsiz değildir; herkesin yanı başında kendi hasmı vardır.

“Öyleyse” diyor, “seni kendi hükümdarına götürmek ve o senin hükümdarından koparmak isteyen hasmınla giderken…” Yani hasmınla hükümdara doğru giderken, yargıcın önüne çıkıp hapsi hak etmeden önce, daha yoldayken hasmından ya da seni sürükleyip götürdüğü yargıçtan kurtulmaya gayret et. Bu gayret iyilik etmek, itidal, adalet, cesaret, phronēsis ve bilgeliktir (“işte, yaptıkları da önündedir”); hasmından ancak böyle kurtulabilirsin. Aksi hâlde hasımla sözleşme yapmış olursun: ona yakın, Tanrı'ya yabancı olursun. O hâlde “Ben yolum” diyen yolda dururken kurtulmaya gayret et.

sv.9.p.210

Τήρει δέ, ὅτι >ἄρχων < μὲν ἄρθρου ὡς ἂν εἷς τῶν πολλῶν, >ἀντίδικος < δὲ μετὰ τοῦ αρθρου, καὶ ὅτι ἔχει τὸ >δοῦ <· οὐ γὰρ ἀόριστοι ἀντίδικοι· ἕκαστος δ’ ἔχει τὸν συνοντα. >Ὡς τοίνυν(, φησίν, >ὑπάγεις τοῦ ἀντιδίκου σου(, ὅστις σε τῷ ἄρχοντι προσαγαγεῖν βούλεται τῷ

sv.9.p.211

ἰδίω̣ καὶ ἀποστῆσαί σε ἐκείνου τοῦσοῦ ἄρχοντος — ἕως οἶν >ὑπάγεις τοῦ ἀντιδίκου σου ἐπ᾿ ἄρχοντα < ἀπελθεῖν >πρὸς τὸν κριτήν(, ἄξιον γενέσθαι τῆς φυλακῆς, ἕως ἔτι ὁδεύεις, >δὸς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι < > ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου ἢ ἀπὸ τοῦ χριτοῦ <, πρὸς ὃν σύρει σε ἀντίδικος· τουτ εστιν ευποιιαν, σωφροσύνη, δικαιοσύνην, ἀνδρείαν, φρόνησιν, σοφίαν σοφίαν — >ἰδοὺ γὰρ καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ < — ἵνα δυνηθῇς τοῦ ἀντιδίκου · οἰκεῖος μὲν γίνῃ τούτου, ἀλλότριος δὲ τοῦ θεοῦ, συνθήκην ποιούμενος μετὰ τοῦ ἀντιδίκου. Ἑστὼς οὖν ἐν τῇ ὁδῷ τῇ εἰπούσῃ· >Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός(, ἀπηλλάχθαι>.

sv.9.p.212“Sürüklemek” sözü yerindedir: mahkûm edilmeye gitmek istemediğimiz için istemeyerek çekildiğimizi gösterir.

sv.9.p.212

Καλὴ δὲ ἡ λέξις ἡ· Ε;κατασύρῃ >κατασύρῃ σε <, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἄκοντες ἑλκόμεθα, ὡς ἐπὶ καταδίκην μὴ θέλοντες πορεύεσθαι. εσθαι.

sv.9.p.213“Lepton” tek bir günahtır; Matta'nın söylediği “kodrantes” ise günahların çokluğudur.

sv.9.p.213

Λεπτὸ < δέ ἐστι τὸ ἁμάρτημα, >κοδράντης < δέ, ὡς Ματθαῖός φησιν, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτημάτων.

sv.9.p.214Ne mutlu hiç borcu olmayana, ya da borcu az ve bağışlanmaya layık olana!

sv.9.p.214

Μακάριος δὲ ὁ μηδὲν ὀφείλων ἤγουν ὁ μικρὰ ὀφείλων καὶ συγγνώμης ἄξια.

3737. Vaaz

Beytanya “itaat evi” diye çevrilir; Beytfaci ise rahiplere ait bir yerdir, çünkü Kanun'da yazıldığı gibi çeneler rahiplere verilirdi. Demek ki itaatin ve kutsal yerin bulunduğu yere Rab, sıpayı çözmeleri için havarilerini gönderir; “üzerine hiçbir insanın oturmadığı” sıpayı. Bunun anlamı şudur: üzerine hiçbir zaman akıl sahibi bir insan, ne Musa'nın sözü, ne İşaya'nınki, ne de başka bir peygamberinki oturmamıştı. Mesih gelince öğrencilerine gidip sıpayı çözmelerini söyledi.

Onlara şöyle dedi: “Biri size neden sıpayı çözüyorsunuz diye sorarsa, Rab'bin ona ihtiyacı var deyin.” Dikkat edilmelidir ki İsa “Biri size sorarsa” der ve bir sahip adı anmaz; ama müjdeci “sahipleri dedi” diye yazar. Çünkü eşeğin, Kurtarıcı onun efendisi olmadan önce birçok sahibi vardı. Oysa biliyoruz ki bir kez Rab'bin olan birçok efendiye sahip olamaz. İnsan kötülüğe kul olduğunda birçok tutkunun kölesidir.

Öğrenciler de sözü alır ve dinleyenlerin psykhē'lerine oturturlar. Sonra giysilerini çıkarıp “yola” sererler. Çünkü bağlı sıpayı çözen öğrencilerin işi, onu çözülmüş olarak İsa'ya getirmek, kendilerini süsleyen giysilerini, yani yaptıklarını ve sözlerini, çokça üzerine atmak, sonra İsa'yı üzerine bindirip yerleştirmek ve giysilerini yine yola sermektir; öyle ki İsa'nın bindiği çözülmüş sıpa öğrencilerin giysileri üzerinde yürüsün. Havarilerin giysileri, yani güzel işleri, üzerimizdedir ve sözleri bizi süsler. Ama öğrenciler giysilerini çiğnememizi de isterler; bu, havarilerin sözlerini sınamamız demektir.

Öğrencilerin çokluğu yüksek sesle Tanrı'yı överken taşlar susar. Öğrencilerin çokluğu sustuğunda ise, yani “dinden dönüş gelirse”, taşlar haykırır. Peki biz ne zaman susarız? “Birçoklarının sevgisi soğuyunca” ve Kurtarıcı'nın söylediği “İnsanoğlu geldiğinde yeryüzünde imanı bulacak mı?” sözü gerçekleşince. Hakkında Tanrı'nın “bu taşlardan İbrahim'e çocuklar çıkarabileceği” söylenen taşlar kimlerdir? Taşlara tapanlar, yani yolunu şaşırmış milletler.

37

Ἡ μέν Βηθανία ἑρμηνεύεται >οἶκος ὑπακοῆς <, ἡ δὲ Βηθφαγὴ ἱερατικός τις ὢν τόπος· αἱ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσι ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νομῳ αναγεγραπται· ἅπου οὖν ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ἀποστέλλει ὁ κύριος τοὺς ἀποστόλους λύσοντας >πῶλον ἐν ᾧ οὐδεὶς πώποτe ἀνθρώπων ἐκάθισεν>· ἀντὶ τοῦ· οὐδέποτε ἄνθρωπος λογικὸς ἐπεκάθισεν, ἢ Μωϋσέως λόγος ἢ Ἡσαΐου οὐδὲ ἄλλου τινὸς τῶν προφητῶν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστός, εἶπε τοῖς μαθηταῖς, ἵνα ἀπελθόντες λύσωσι τὸν πῶλον. Εἶπε δὲ αὐτοῖς· >ἐάν τις ἐρωτᾷ· τί λύετε τὸν πῶλον, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει < >. Παρατηρητέον δέ, ὅτι ὁ μὲν Ἰησοῦς· >ἐάν τις < φησίν, >ὑμᾶς ἐρωτᾷ <, καὶ οὐκ ὠνόμασε κύριον, ὁ δὲ εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι >εἶπον κύριοι αὐτοῦ <. Πολλοὶ γὰρ ἦσαν οἱ κύριοι του ὄνου προ του κυριευ θῆναι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος, ἴσμεν δέ, ὅτι ὁ τοῦ κυρίου ἅπαξ γενόμενος οὐ δύναται πολλοὺς κυρίους ἔχειν· ὅταν γὰρ τῇ κακίᾳ δουλεύῃ τις ἄνθρωπος, πολλῶν παθῶν δοῦλός ἐστιν. Λαμβάνουσι τοίνυν τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ καὶ ἐπικαθίζουσιν αὐτὸν ταῖς φυχαῖς τῶν ἀκουόντων· εἶτα εκδύονται τὰ ἱμάτια ἑαυτῶν >καὶ ἐν τῇ ὁδῷ Ἐργον γάρ ἐστι τῶν λυόντων τὸν δεδεμένον πῶλον μαθητῶν ἀγαγεῖν λελυμένον πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια, ἐν οἶς ἐκοσμοῦντο, τοῦτ’ ἔστι τὰς πράξεις Λ·αὶ τοὺς λόγους, τὰ πλείονα ἐπιῤῥῖψαι τῷ πώλῳ καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιβιάσαι καὶ ἐνιδρύσαι αὐτῷ τὸν Ἰησοῦν καὶ πόλιν ὑποστρῶσαι τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ, ἴν ἱματίων μαθητικῶν ἐπιβαίνῃ ὁ λελυμένος πῶλος, ᾧ ἐπιβέβηκεν ὁ Ἰησοῦς. Ἐπίκειται οὖν ἡμῖν τὰ ἱμάτια τῶν ἀποστόλων, αἱ πράξεις αὐτῶν αἱ καλαὶ καὶ οἱ λόγοι κοσμοῦσι ἱμᾶς· θέλουσι δέ οἱ μαθηταί, Λ·αὶ ἶνα πατῶ- μεν αὐτῶν τὰ ἱμίτια, τοῦτ’ ἔστιν ἵνα ἐξετάζωμεν τοὺς ἀποστολικοὺς λόγους. Τοῦ μὲν >πλήθους τῶν μαθητῶν < μεγάλῃ αἰνούντων φωνῇ τὸν θεὸν σιωπῶσιν οἱ λίθοι· σιωπώντων δὲ τοῦ πλήθους τῶν μαθητῶν, ὅπερ, >ἐὰν ἔλθῃ ἡ ἀποστασία < >, λίθοι κράζουσι. Πότε δὲ ἡμεῖς σιωπῶμεν; Ὅταν >ψυγῇ ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν <, γένηται τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον· >ἆρά γε ἐλθὼν ὁ υἱὸς ἀνθρώπου εὑρίσκει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς; < Τίνες δέ οἱ λίθοι, περὶ εἴρηται μὴ ἀδυνατεῖν τῷ θεῷ >ἐκ λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ <; Οἱ τοῖς λίθοις νοῦντες, τὰ ἔθνη τὰ πεπλανημένα.

3838. Vaaz

Soruyorum: Rab'bin ağlayışı burada bize de ulaşmıyor mu? Çünkü ağlanan Yeruşalim biziz, biz daha keskin görenler. Hakikatin sırları bize açıldıktan ve kurtuluş sözü bize duyurulduktan sonra günah işlersek, bize ağlanır.

Kimse bir putperest için ağlamaz; ama günah işleyen böyle bir Yeruşalim için ağlanır, çünkü “düşmanları”, yani karşıt güçler, günah içindeki onu çepeçevre kuşatacak, “siperle” çevirecek, sıkıştıracak ve “taş üstünde taş bırakmayacak”lar. Çünkü biri uzun süre itidal gösterdikten ya da başka bir aretē'ye çalıştıktan sonra yenilirse, yapısı yıkılır.

“Onun önceki adaletli işlerini anmayacağım” diyor; “içinde yakaladığım günahla yargılayacağım.” Alanları kovmaz, çünkü alan aldığını edinir; satarak kendine ait yararlı şeyleri veren ve karşılığında değerli olmayan, yalnız değerli sayılan şeyleri alanları kovar. Satıcıların özelliği, Tanrı'nın tekhnē'sinden gelenleri ya da hayat için başka türlü yararlı olanları vermek, buna karşılık kendi başına hiçbir işe yaramayan insanların şeylerini almaktır. Kurtarıcı bu yüzden seni de tapınaktan kovar. Çünkü satarsan, babasının servetini alıp hepsini tüketen müsrif oğula benzersin. Korkarım ki bu durum içimizden birinde görülecektir. Kutsal Ruh'tan bana söylenmiş olanları ücretle satarsam, Kutsal Ruh'u ücretle satmaktan başka ne yapmış olurum?

38

Ζντῶ, μήποτε καὶ ἐνταῦθα ἐφ’ ἡμᾶς ὁ κλαυθμὸς τοῦ κυρίου φθάνῃ. Ἡμρῖε γάρ ἐσμεν ἡ ’Ιερουσαλὴμ ἡ κλαιομένη, οἱ διορατικώτεροι. Ἐὰνμετὰ τὸ ἀποκαλυφθῆναι ἡμῖν τὰ μυστήρια τῆς ἀληθείας καὶ κηρυχθῆναι τὸν λόγον τῆς σωτηρίας ἁμαρτάνωμεν, κλαιόμεθα. Οὐδεὶς γὰρ ἐθνικὸς κλαίεται, κλαίεται δὲ ἡ τοιαύτη Ἰερουσαλήμ, ἐπειδήπερ >οἱ ἐχθροὶ < αὐτῆς ἁμαρτάνουσαν αὐτὴν περιέξουσι κυκλόθεν, αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις, καὶ περιβαλοῦσιν >χάρακα < καὶ συνέξουσιν αὐτὴν >καὶ ἐπὶ λίθον οὐκ ἀφήσουσιν < ἐν ἐὰν γὰρ μετὰ πολὺν χρόνον σωφρονήσας τις ἢ ἄλλην ἀρετὴν ἐπιτηδεύσας νικηθῇ, καθαιρεῖται αὐ- τοῦ ἡ οἰκοδομή. deΟὐ γὰρ μὴ μνησθῶ <, φησί, προτέρων δικαιοσυνῶν αὐτοῦ· ἐν τῇ ἁμαρτᾳ αὐτοῦ, ἐν ᾗ καταλήψομαι αὐτόν, ἐν αὐτῇ κρινῶ αὐτόν <. Οὐκ ἐκβάλλει τοὺς ἀγοράζοντας — ὁ γὰρ ἀγοράζων συλλαμβάνει τὸ ἀγοραζόμενον — ἀλλὰ τοὺς διὰ τὸ πωλεῖν ἀποδιδομένους τὰ ἴδια χρήσιμα καὶ λαμβάνοντας ἀντὶ αὐτῶν τὰ νενομισμένα εἶναι τίμια καὶ οὐ τὰ τίμια· ἴδιον δὲ πωλούντων τὸ μὲν ἀπὸ τῆς τέχνης τοῦ θεοῦ διδόναι ἢ καὶ τὰ ἄλλως εἰς τὸν βίον χρήσιμα, τὰ δὲ ἀνθρώπων καθ’ ἑαυτὰ εἰς οὐδὲν χρή- σιμα λαμβάνειν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐκβάλλει σε ἀπὸ τοῦ ναοῦ ὁ σωτήρ· ἐὰν γὰρ λῇς, ὅμοιος ἔσῃ τῷ ἀσώτῳ υἱῷ, ὃς ἔλαβε τὸν βίον τὸν πατρικὸν καὶ πάντα ἀπώλεσε· φοβοῦμαι μή- ποτε περί τινα εὑρεθῇ ἡμῶν τὸ πρᾶγμα τοῦτο· ἐὰν γὰρ τὰ ἐξ ἁγίου πνεύ- ματος λελαλημένα μοι μισθοῦ πιπράσκω, τί ἄλλο ποιῶ ἢ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον μισθοῦ πιπράσκω;

3939. Vaaz

Yedi kardeşin evlilik kanununa göre tek bir kadınla birleştiğini söylüyorlar; yani kadın, her biri ölünce sırayla ötekiyle kanuna uygun olarak birleşmiştir. En sonunda kadının da öldüğünü söylüyorlar. Sonra soruyorlar: “Dirilişte, onlar dirildiğinde, kadın hangisinin karısı olacak?” Böylece onu çıkmaza sokacaklarını sanıyorlar.

“Gökteki Tanrı melekleri gibi” der; dirilenlerin gökte olacağını değil, göksel melekler gibi olacaklarını söyler. Nitekim Markos da “gökteki melekler gibidirler” diye yazmıştır.

39

Ι ἐμβαλεῖν Φασὶ γὰρ ἑπτὰ ἀδελφοὺς μιᾷ γυναικὶ γόμου νόμῳ συναφθῆναι, δηλονότι ἐνὶ ἑκάστω αὐτῶν τοῦ ἑτέρου ἀποβιοῦντος νομίμως συναπτομένῃ· ἔσχατον δέ φασι καὶ τὴν γυναῖκα ἀποθανεῖν. Ἐρωτῶσι τοίνυν· >ἐν τῇ ἀναστάσσει <, ἀνισταμένων, >τίνος αὐτῶν γυνή; < οἰόμενοι αὐτὸν εἰς Τὸ ὡς ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἐν οὐρανῷ < >φησιν <, οὐχ ὅτι τοὺς ἔσεσθαι ἐν οὐρανῷ λέγει, ἀλλ’ ὡς τοὺς οὐρανίους ἀγγέλους, καθὰ δὴ καὶ Μᾶρκος ἔφρασε λέγων· ἀλλ’ εἰσὶν ὡς

sv.9.p.227Melekler topluluğu kalabalıktır, ama doğumla çoğalmamış, yaratılıştan böyledir; dirilen topluluk da böyledir.

Biliyoruz ki Markion ve Valentinos'un izleyicileri bu söze de karşı çıkmaya devam ederler ve onu psykhē'lere yorarlar. Çünkü yaşayanların psykhē'ler olduğunu, Rab'bin bunlar hakkında konuştuğunu, Tanrı'nın da bunların Tanrısı olduğunu söylerler. Oysa Sadukîlerin itirazı psykhē'lerle ilgili değil, bedenlerle ilgiliydi; dolayısıyla cevap da bedenlerle ilgilidir. Ölünün dirilmesi denen şey ise psykhē'nin, çözülmüş olduğu için değil, yalnızca etkinliksiz kaldığı ve bedenle birlikte olan yaşamın işlerine sahip olmadığı için bedenle birlikte kalkmasıdır. Çünkü insan ikisinden oluşan bir bütündür, yaşam ortaktır ve ölümden sonra yaşamın yeniden kurulması için ikisine de ihtiyaç vardır.

Bundan başka, peygamberlik kitaplarını okuyan bazıları Yazı'nın anlamında yanılırlar.

sv.9.p.227

τὸ ἀγγελικὸν πλῆθος πολὺ μὲν ὄν, οὐ μὴν ἐκ γενέσεως αὐξηθέν, ἀλλ᾿ ἐκ δημιουργίας ὑπάρχον, οὕτω δὴ καὶ τὸ ἀνιστάμενον πλῆθος. Ἴσμεν δέ, ὅτι καὶ πρὸς τὴν λέξιν ταύτην οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος καὶ Οὐαλεντίνου ἔτι διαμάχονται εἰς ψυχὰς ἀνάγοντες τὸν λόγον· ταύτας γὰρ ζῆν καὶ περὶ τούτων εἰρηκέναι τὸν κύριον ὡς τούτων ὄντος θεοῦ τοῦ θεοῦ. Οὐδέπω δὲ Σαδδουκαίοις περὶ ψυχῶν ἦν ἡ ἀντιλογία, ἀλλὰ περὶ σωμάτων, ὥστε περὶ τούτων ἡ ἀπόκρισις. Λέγεται δέ τότε ἀνίστασθαι ὁ νεκρός, ὅτε μετὰ σώματος ἡ φυχῆς διαλελυμένης, ἀλλ’ ὡς ἀπρακτούσης καὶ τὰ τῆς ζωῆς ἴδια, ὅσα μετὰ σώματος, οὐκ ἐχούσης· ἓν γάρ τι τὸ συναμφότερόν ἐστιν, ἄνθρωπος, καὶ ἡ ζωὴ κοινή, καὶ ἑκατέρων δεῖ πρὸς τὸ τὴν ἐκ θανάτου ζωὴν πόλιν συστῆναι. | Πρὸς τούτοις ἀναγινώσκοντές τινες τὰ προφητικὰ πλανῶνται περὶ τὸν νοῦν τῆς γρα-

sv.9.p.228Sözgelimi İşaya'daki “Seçilmişlerim lanete çocuk doğurmayacak” ile Tesniye'nin bereketlerindeki “Rahminin ürünleri mübarek olsun” sözlerinin dirilişte gerçekleşeceğini sanırlar, ruhani bereketleri anlamazlar. Kurtarıcı işte bu yüzden, bu sözleri bedensel anlayan Yahudi Sadukîlere “Yazılar'ı bilmediğiniz için yanılıyorsunuz” diyordu.

sv.9.p.228

φῆς — φέρε εἰπεῖν ἐκ τοῦ Ἡσαΐπυ· οι εκλεκτοι μου οὐ τεκνοποιήσουσιν εἰς , καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ἐν ταῖς εὐλογίαις· εὐλογημένα τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας σου>· — >ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν ἔσεσθαι ταῦτα, μὴ νοοῦντες τὰς πνευματικὰς εὐλογίας. Διὰ τοῦτο σωματικῶς ἐκδεχομένοις τοῖς ἐκ τῶν Ἰουδαίων Σαδδουκαίοις ἔλεγεν ὁ σωτήρ· πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς

sv.9.p.229Daha yüksek bir anlamda: İnsan başlangıçta, Yaratılış'ta yazıldığı gibi, Tanrı'nın suretine göre yaratıldı, ama itaatsizliği yüzünden [Sezar'ın] suretini de aldı. Sikke nasıl hüküm sürenin suretini taşırsa, dünyanın efendisinin işlerini yapan da onun suretini taşır. Kurtarıcı bu sureti geri verip üstümüzden atmamızı, başlangıçta Tanrı'ya benzeyen sureti taşımamızı öğütler.

sv.9.p.229

Ὑψηλότερον δέ· ἐγένετο ἐν ἀρχῇ ὁ ἄνθρωπος, ὡς ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται, <κατ᾿ δὲ διὰ τὴν αὐτοῦ παρακοὴν ἀνέλαβε καὶ εἰκόνα · ωσπερ γαρ το νομισμα εικονα ἔχει τοῦ βασιλεύοντος τῶν Μνῶν, οὕτως ὁ ποιῶν rd ἔργα τοῦ <κοσμοχράτορος> τὴν τὴν αὐτοῦ φορεῖ· ἣν παραινεῖ ὁ σωτὴρ ἀποδιδόναι καὶ ἀποτίθεσθαι καὶ φορεῖν τὴν ἐξ ἀρχῆς γενομένην εἰκόνα καθ᾿ ὁμοίωσιν τῷ θεῶ.

sv.9.p.230Pavlus da buna uygun olarak “toprakla ilgili olanın suretini taşıdığımız gibi, gökle ilgili olanın suretini de taşıyalım” der. “Sezar'ınkini Sezar'a, Tanrı'nınkini Tanrı'ya verin” sözü de bunu gösterir. Tanrı bizden bir şeye ihtiyacı olduğu için istemez, kendi verdiklerini bize karşılık olarak bağışlamak için ister. Bir minayı on katına çıkarıp veren Rab'be sunan kişi, onca minayla birlikte bir tane daha alır; çünkü Rab, minayı çoğaltmayanınkinin alınıp on minası olana verilmesini buyurur. Yanındakilere şöyle der: “Onun minasını

sv.9.p.230

Ἀκολούθως τούτοις καὶ ὁ Παῦλός φησιν· ὡς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτως φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ . Τοῦτο οὖν δηλοῖτό· >ἀπόδοτε τὰ Καίσαρι· καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῶ θεῶ>ῶ. Αἰτεῖ δὲ παρ᾿ ἡμῶν, οὐχ ὅτι χρείαν ἔχει τινός, ἀλλ’ ἵνα ἡμῖν ἀντιχαρίσηται τὰ αὐτοῦ. Ὁ γὰρ τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας καὶ προσενέγκας τῷ δεδωκότι κυρίῳ, ἀπολαμβάνει σὺν ταῖς τοσαύταις καὶ ἑτέραν· ἐκείνου γὰρ τοῦ μὴ πολυπλασιάσαντος τὴν μνᾶν κελεύει ἀφαιρεθῆναι καὶ δοθῆναι τῷ ἔχοντι τὰς δέκα μνᾶς. >Ἄρατε , φησὶν τοῖς παρεστῶσιν, ἀπ᾿ αὐ-

sv.9.p.231alın”, yani Kutsal Ruh'un lütfunu. Çünkü bu lütfa sahip kaldıkça cezalandırılamaz, önce ondan soyulması gerekir. “Ve on minası olana verin.” Tanrı iyilikleri bize fazlasıyla karşılık olarak bağışlar: bir minayı on yapana on minayı bağışlamış, üstüne de çalışmayanın minasını eklemiştir.

Çünkü “Kimde varsa” diyor, yani emek ve terle aretē edinmiş olana Tanrı'dan eklenir. Örneğin kendi elimizde olandan gelen imana sahip olana, imanın lütfu da verilecektir. Kısacası tabiatının yapısından onda bulunanlardan birini dikkat ve özenle geliştirmiş olana, eksiği Tanrı'dan verilir. Kötü olan ve sözü çoklarına paylaşmayan ise elindekinden yoksun kalır ve cezalandırılır.

sv.9.p.231

τοῦ τὴν , τοῦτ’ ἔστιν τὴν χάριν τοῦ ἁγίου πνεύματος, ἐπειδὴ οὐ δύναται ταύτην ἔχων κολασθῆναι, εἰ μὴ πρῶτον ταύτης γυμνωθῇ, καὶ δότε τῷ τὰς δέκα μνᾶς . Ἀντιχαρίζεται γὰρ ἡμῖν ὁ θεὸς τὰ ἀγαθὰ μετὰ προσθήκης· τῷ γὰρ ποιήσαντι τὴν μίαν μνᾶν δέκα ἀντεχαρίσατο τὰς δέκα μνᾶς, προσθεὶς αὐταῖς καὶ ἄλλην μνᾶν τὴν τοῦ μὴ ἐργαζομένου. | Ὁ μὲν γὰρ ἔχων, φησίν, ἀρετὴν ἐκ πόνων καὶ ἱδρώτων καὶ προσθήκην λαμβάνει παρὰ θεοῦ, οἷον πίστιν ἔχοντι τὴν ἐκ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν δοθήσεται χάρισμα πίστεως, καὶ ἁπλῶς τῷ ἔχοντί > τῶν ἐκ κατασκευῆς φυσικῆς ἐνυπαρχόντων αὐτῷ βελτιωθὲν προσοχῇ καὶ ἐπιμελείᾳ τὸ ἐνδέον ἀπὸ θεοῦ δοθήσεται· ὁ δὲ πονηρὸς καὶ μὴ μεταδιδοὺς εἰς πολλοὺς λόγον, οὗτος ἀποστερεῖται, οὗ εἶχεν, καὶ τιμωρεῖται.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…