İçeriğe geç
Origenes

Origenes

Luka Üzerine Fragmanlar

Fragmenta in Lucam

maintext.1Origenes'in Luka İncili üzerine yorumlarından katena derlemelerinde korunmuş parçalar. Her parçanın başında yorumlanan ayet kalın harfle verilir.

4, 39 “Başına dikilip ateşi azarladı”

Kurtarıcı Simun'un evine varır ve kayınvalidesini ateşler içinde bulur: “Başına dikilip ateşi azarladı, ateş de onu bıraktı.” Matta ile Markos'un söylediği “ateş onu bıraktı” sözünde ve anlatının bütününde, ateşe yol açan şeyin canlı bir varlık olduğuna dair bir işaret belki yoktur. Ama Luka'nın söylediği “başına dikilip ateşi azarladı, o da bıraktı” sözünde, azarlanıp bırakan şeyin, azarlayanın etkisine dayanamayan bir canlı olduğunu kabul etmek zorunda kalmayacak mıyız, bilmiyorum; çünkü cansız ve azarı hissetmeyen bir şeyin azarlandığını söylemek makul değildir. İnsan bedenine zarar veren bazı güçlerin bulunmasında şaşılacak bir şey yok; ama bu yüzden acı çekenlerin psykhē'sini, ondan zarar görüyor diye, suçlamayalım. Nitekim şeytan, Eyüp'ü bedeni yoluyla sınamak için yetki alıp onu kötü bir çıbanla vurduğunda, mücadele edip darbeye yiğitçe katlanan Eyüp bu yüzden suçlanamaz. Bedensel acılarla sınandığımızda yalnız şu söylensin: “Ama psykhē'sine dokunma.” Rab de azarlayarak [kötü] durumda olanları iyileştirir. “Azarladı” burada “buyurdu” anlamındadır.

maintext.1

4, 39 >καὶ ἐπιστὰς ἐπάνω αὐτῆς ἐπετίμησεν τῷ πυρετῷ< Ἐφίστησι τῇ τοῦ Σίμωνος οἰκίᾳ ὁ σωτὴρ καὶ εὑρίσκει πυρέττουσαν τὴν αὐτοῦ πενθεράν· >καὶ ἐπιστὰς ἐπετίμησε τῷ πυρετῷ, καὶ ἀφῆκεν . Μήποτε οὖν ἐν μὲν τῷ· ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετὸς< εἰρημένῳ ὑπὸ Ματθαίου καὶ Μάρκου καὶ ὅλη τῇ πράσει οὐδὲν ὡς περὶ ζῴου ἐμφαίνεται τοῦ τὸν πυρετὸν ἐνεργοῦντος, ἐν δὲ τῷ· >ἐπιστὰς ἐπάνω ἐπετίμησε τῷ πυρετῷ καὶ ἀφῆκεν> εἰρημένῳ ὑπὸ Λουκᾶ οὐκ οἶδα, εἰ μὴ ἀναγκασθησόμεθα τὸ ἐπιτιμώμενον καὶ καὶ ἀφιὲν ζῷον μὴ χωροῦν τὴν τοῦ ἐπιτιμῶντος ἐνέργειαν· ἄψυχον γὰρ καὶ μὴ αἰσθανόμενον ἐπιτιμίας ἐπιτιμᾶσθαι οὐκ εὔλογον λέγειν. Οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν εἶναί τινας κακωτικὰς τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος δυνάμεις, καὶ οὐ πάντως κατηγορήσωμεν τῆς ψυχῆς τῶν πασχόντων ὡς ἐκ τούτων βλαπτομένης· οὐδὲ γάρ, ἐπεὶ ἔπαισε τὸν Ἰὼβ ἕλκει πονηρῷ λαβὼν ὁ διάβολος τὴν ἐξουσίαν τὸ τὸ διὰ τοῦ σώματος πειράσαι αὐτόν, περὶ τοῦτο κατηγορητέος ὁ Ἰὼβ ἀθλήσας καὶ γενναίως ὑπομείνας τὴν πληγήν. Μόνον εἴη λέγεσθαι, εἴ ποτε κατὰ σωματικοὺς πειραζόμεθα πόνους, τό· ἀλλὰ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ μὴ , ὡς καὶ ὁ κύριος ἐπιτιμῶν ἰᾶται τοὺς ⟨κακῶς⟩ ἔχοντας. >᾿ ἀντὶ τοῦ >πέταξεν<.

maintext.24, 40 “Güneş batarken”

Hastaları gün batımına doğru getiriyorlardı: ya gündüz utandıklarından, ya Ferisilerden korktuklarından, ya başka işlerle meşgul olduklarından, ya da belki Sebt günü iyileştirmenin caiz olmadığını sandıklarından. Çünkü müjdeci “Sebt günü onlara öğretiyordu” diye belirtmiştir. Bu yüzden güneş batarken yakınları hastalarını getiriyor, O da “onları iyileştiriyordu”.

maintext.2

4, 40 >δύνοντος δὲ τοῦ ἡλίου< Περὶ δυσμὰς δέ τούτους προσῆγον ἤτοι μεθ’ ἡμέραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι, ἢ καὶ περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες μὴ ἐξεῖναι θεραπεύειν ἐν σαββάτῳ· ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι >ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν σαββάτῳ<· διὰ τοῦτο δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχοντας προσέφερον οἶ προσήκοντες, ὁ δὲ >αὐτοὺς ἐθεράπευσεν<.

maintext.35, 1 “Kendisi Genesaret Gölü'nün kıyısında duruyordu”

O, gölün kıyısında duruyordu; ya da Matta ile Markos'a göre “Celile Denizi'nin kıyısında yürüyordu”. Müjdeciler birbirine zıt şeyler söylüyor gibi görünebilir; ama Yazı'dan hareketle konuyu ele alan biri şunu söyleyebilir: Dünyanın yaratılışının başında Musa suların toplanmasına “deniz” dediyse ve ırmaklar da “suların toplanması” ise, bu anlamda ırmaklar da denizdir. İncillerde şimdi Taberiye diye anılan, suyu pek tatlı ve içimi pek güzel Genesaret Gölü de öyledir, özellikle kendisi de bir su toplanması olduğu için. Genesaret, Kenanlıların payındaki bir bölgedir. Rab deniz kıyısını dolaşırken orada Petrus ile Yuhanna'yı ve arkadaşlarını buldu ve daha önce Vaftizci Yahya'nın öğrencileri olan bu kişileri balık avından sonra çağırdı.

maintext.3

5, 1 >αὐτὸς ἦν ἑστὼς παρὰ τὴν λίμνην Γεννησαρέτ< Ὁ δὲ εἱστήκει παρὰ τὴν λίμνην , ἢ καὶ κατὰ Ματθαῖον καὶ Μᾶρκον >περιεπάτει παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας<· μὲν ἐναντία λέγειν οἱ εὐαγγελισταί, πλὴν ὁ ἐπιχειρῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς τοιαῦτα δύναται εἰς τὸν τόπον τοῦτον λέγειν· εἰ τὰ συστήματα τῶν ἀπότων ἐκάλεσε θαλάσσας> ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμοποιΐας ὁ <συστήματα> δὲ >τῶν ὑδάτων< εἰσὶ καὶ οἱ ποταμοί, κατὰ καὶ οὗτοί εἰσι θάλασσαι, ὥσπερ καὶ ἡ γλυκυτάτη καὶ ποτιμωτάτη >Γεννησαρὲτ λίμνη<, ἡ νῦν καλουμένη >Τιβεριὰς εὐαγγελίοις, μάλιστα ἐπεὶ καὶ αὐτὴ σύστημά ἐστιν ὑδάτων. Ἔστι δὲ ἡ Γεννησαρὲτ χώρα τῆς μερίδος τοῦ Χαναναίου, ἐν ᾗ ἐποιχόμενος τὰ πρὸς θάλασσαν ὁ κύριος εὗρε τοὺς περὶ Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ ἐπανεκαλέσατο αὐτοὺς μετὰ τὴν ἄγραν τῶν ἰχθύων, ὄντας τὸ πρότερον Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ μαθητάς.

maintext.45, 12 “İşte, baştan aşağı cüzamlı bir adam”

Tarihî anlamda: Kuş salıverildikten sonra temizlenen kişi önce “giysilerini yıkar”, sonra “bütün kıllarını tıraş eder” ve “suyla yıkanır”; ardından “temiz olacaktır” sözü gelir. “Giysiler” büsbütün kötü dokunmamış bir yaşayıştır, yoksa onları çıkarıp atardı. “Kıllar” ise psykhē'de filizlenen ölü şeylerdir; bunların zıddı Nazirelerin ve öğrencilerin saçlarıdır. Çünkü Nazirelerin “başına demir değmez”, zira yaptıkları her şey yolunda gider, öyle ki yaprakları bile dökülmez meyve verirler. Sonra kişi bedenindeki lekeyi suyla atar; bununla vaftiz gösterilir. Bundan sonra ordugâha layık olur, ama [yedi] gün geçmeden kendi evine girmez. Başını yeniden tıraş etmesi, öğretilerin başlıca noktaları sebebiyledir; sakalını atması erkeğin günahlarını [gösterir]; “kaşlar” ile de [başka bir şeye] işaret etmiştir.

maintext.4

5, 12 >ἰδοὺ ἀνὴρ πλήρης λέπρας< Ἱστορικῶς δέ μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὀρνιθίου πρῶτον >τὰ πλύνεται ὁ καθαρισθείς< εἶτα >πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται<, λούεται ὔδατι>, μεθ’ ὃ ἐπιφέρεται τό· >καὶ καθαρὸς ἔσται<. τὰ >ἱμάτια< πολιτεία μὴ πάντῃ κακῶς ὑφασμένη, ἐπεὶ κἂν ἀπέθετο >τρίχες< δὲ τὰ ἐξανθήσαντα νεκρὰ τῇ φυχῇ, αἷς ἐναντίαιν αἱ τοῦ καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αἱ τῶν μαθητῶν · τῶν γὰρ Ναζι- ραίων >σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν οὐκ ἀναβαίνει<, πάντα ὅσα εὐοδούμενα πραττόντων, ὡς μηδὲ φύλλον αὐτῶν καρποφορούντων ἀποῤῥεῖν. Ἤδη δέ ἀπὸ τοῦ σώματος ὕδατι τὸν μολυσμὸν ἀποτίθεται, τοῦ βαπτίσματος ἐν τούτῳ δηλουμένου, μετὰ δὲ τοῦτο τῆς μὲν παρεμβολῆς ἄξιος γίνεται, εἰς δὲ τὸν ἴδιον οἶκον οὐκ εἴσεισιν ἕως ἡμερῶν , καὶ τοῦ πόλιν ξυρηθῆναι τὴν κεφαλήν, διὰ τὰ τῶν δογμάτων κεφαλαιωδέστερα, καὶ τὸν πώγωνα ἀποθέσθαι, τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἁμαρτήματα, διὰ δὲ >τῶν ὁφρύων< ⟨ἐδήλωσεν⟩

maintext.55, 14 “Kimseye söylememesini buyurdu”

Ağzın örtülmesi, kişinin geri dönüp kendini temizleyene kadar kendini susmaya mahkûm etmesi gerektiğini gösterir. Bu ifadeyi günaha bulaşmış olup ilahî şeyleri öğretmeye kalkışanlara karşı kullanmak da yersiz olmaz.

maintext.5

5, 14 >παρήγγειλεν αὐτῷ μηδενὶ εἰπεῖν< Τὸ δέ τὸ στόμα κεκαλύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ, μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρίσῃ ἑαυτόν· οὐκ ἄκαιρον δὲ χρήσασθαι τῷ ῥητῷ πρὸς τοὺς ἐνόχους ἁμαρτίαις καὶ περὶ τῶν θείων διδάσκειν προῃρημένους.

maintext.65, 14 “Temizlenmen için sun”

İstersen “canlı deri”yi logos olarak al: Psykhē'de logos bulunmadıkça, ne olursa olsun, yanlış yapan suçsuzdur, çünkü akılsız bir varlığın durumundadır; logos varsa sorumludur. Öyleyse hastalığın bütün bedene yayılması ne demektir? Belki mecazen sayıklamayı ve melankoliyi ya da bebeklik çağının durumunu gösterir. Çünkü o sırada logos yardım etmediği ve his bulunmadığı için yapılan ya da söylenen hiçbir şey günah değildir; günah, his varken olur.

Şöyle de söylenmelidir: Tanrı'yı iki yoldan hoşnut ederiz. Tanrı için yaşıyorsak içimizde ölü hiçbir şey olmasın; günaha karşı öldüysek içimizde günahtan yaşayan hiçbir şey olmasın. O'nda yaşayan kişiler olarak günahın getirdiği ölülüğü reddedelim, dünyaya karşı ölmüş kişiler olarak da tutkulara geri dönmeyelim. Yeryüzündeki uzuvlarımızı öldürerek günaha karşı ölürüz: “Günaha karşı öldüysek, nasıl hâlâ onun içinde yaşarız?” Demek ki leke ne kadar küçük olursa olsun, Kanun'a göre de kirlidir; günaha büsbütün ölmek ise temizdir. Çünkü “az maya bütün hamuru mayalar”. Bazıları, kirli ölülüğün kötü bir eğilimden, örneğin ölçüsüzlükten ya da adaletsizlikten geldiğini söylemiş; temiz ölülüğün ise kötülükten doğmadıkça hiçbir bedensel şeyi kirli saymadığını belirtmiştir: Yabancıyla evlilik, şehvetten değilse; yiyecek, nefsine hâkim olamamaktan değilse; Sebt günü iş, kazanç için değilse kirletmez.

Bazılarına göre ise Kanun baştan aşağı cüzamlıyı yeniden temiz sayarak Tanrı'nın alacalılıktan nefret ettiğini gösterir. İleride bunu daha açık ortaya koyar: “Bağına başka tohum ekmeyeceksin; iki türden dokunmuş sahte giysi giymeyeceksin; hayvanlarını başka cinsle çiftleştirmeyeceksin.” Her yerde yalınlığı üstün tutar ve bu yalınlık baştan aşağı cüzamlıda görülür.

maintext.6

5, 14 >προσένεγκε Περὶ τοῦ καθαρισμοῦ σου< Εἰ δὲ βούλει, ζῶντα χρῶτα τὸν λόγον λάμβανε, οὗ μὴ παρόντος τῇ ψυχῇ, ὁτιποτοῦν ἐὰν γένηται, ἀνέγκλητος ὁ ἁμαρτάνων, ἀλόγου φέρων κατάστασιν· εἰ δὲ παρείη λόγος, ὑπεύθυνος. Τί οὖν τὸ καθ’ ὅλου τοῦ σώματος γίνεσθαι τὴν ἁφὴν μήποτε τροπικῶς φρενίτιδας ἢ μελαγχολίας δηλοῖ ἢ τὴν ἐν τῇ βρεφῶν ἡλικίᾳ κατάστασιν; Μὴ βοηθοῦντος γὰρ τότε λόγου μηδὲ παρούσης αἰσθήσεως πᾶν τὸ πραχθὲν ἢ λεχθὲν οὐχ ἁμάρτημα, ἀλλ᾿ ὅτε πάρεστιν αἴσθησις. Λεκτέον δὲ καὶ οὕτως· κατὰ διττὸν τρόπον εὐαρεστοῦμεν θεῷ· εἰ γὰρ ζῶμεν θεῷ, μηδὲν ἔστω νεκρὸν ἐν ἡμῖν, εἰ ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, μηδέν αὐτῆς ἔστω ζῶν ἐν ἡμῖν· ζῶντες γὰρ ἐν αὐτῷ τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας παραιτώμεθα νέκρωσιν, ἀποθανόντες δὲ κόσμῳ μὴ πρὸς τὰ πάθη παλινδρομήσωμεν. Ἀποθνήσκομεν δέ τῇ ἁμαρτίᾳ νεκροῦντες τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς>· ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν αὐτῇ;> Μολυσμὸς ἄρα κἂν ἐπὶ σμικρὸν γένηται καὶ κατὰ νόμον ἀκάθαρτον, ὥσπερ καθαρὸν τὸ τῆς ἁμαρτίας τεθνάναι καθόλου· <μικρά>, γὰρ φησι, Λύμη ὅλον τὸ ζυμοῖ<. Τινὲς δὲ ἀκάθαρτον νεκρότητα τὴν ἀπὸ κακίας εἶπον διαθέσεως, οἶον ἐξ ἀκολασίας ἢ ἀδικίας, καθαρὰν δὲ τὴν μὴ διακρίνουσάν τι σωματικόν, ὁ μὴ κατὰ κακίαν γένηται· οὐ γόμον ἀλλόφυλον, εἰ μὴ ἐξ ἀσελγείας· οὐ βρῶμα, εἰ μὴ ἐξ ἀκρασίας· οὐκ ἐργασίαν σαββατικήν, εἰ μὴ τὴν ἐπὶ κέρδει. Κατὰ δέ τινας πόλιν τὸν ὁλόλεπρον ὁ νόμος καθαρίζει, δεικνὺς ὡς ὁ θεὸς τὸ ποικίλον μισεῖ· σαφέστερον δὲ προϊὼν τοῦτο δηλοῖ ἐν τῷ· >τὸν ἀμπελῶνα σου οὐ κατασπερεῖς καὶ ἱμάτιον ἐκ δύο ὑφασμένον κίβδηλον· καὶ τὰ κτήνη σου οὐ κατοχεύσεις ἑτεροζύγῳ>, πανταχοῦ προτιμῶν τὴν ἁπλότητα, ἥτις ἐν τῷ ὁλολέπρῳ θεωρεῖται.

maintext.75, 27 “Bundan sonra dışarı çıktı ve bir vergi görevlisi gördü”

“Dışarı çıktı” diyor, “ve Levi adında bir vergi görevlisi gördü.” Bu kişi müjdeci Matta'dır. Markos ve Luka onun adını önceki adının ardına gizler; Matta ise “Vergi görevlisi Matta'yı gördü” diyerek kendi adını açıkça söyler. Bunu, kendisini iyileştiren Tanrı'nın tekhnē'sine hayran kalıp O'na tam bir içtenlikle iman edelim diye söyler.

maintext.7

5, 27 >καὶ μετὰ ταῦτα ἐξῆλθεν καὶ ἐθεάσατο τελώνην< >Ἐξῆλθεν< οὖν, φησίν, >καὶ ἐθεάσατο τελώνην καλούμενον Λενΐν<· ἔστι δὲ οὗτος Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής. Μᾶρκος μὲν καὶ Λουκᾶς τὸ ὄνομα αὐτοῦ κρύπτουσι τῇ προτέρᾳ προσηγορίᾳ, ὁ δὲ Ματθαῖος τὸ ἑαυτοῦ φανερὸν ποιεῖται ὄνομα λέγων· >ἐθεάσατο Ματθαῖον τὸν τελώνην<. Ταῦτα δὲ λέγει, ἵνα ἡμεῖς, θαυμάσαντες τὴν τέχνην τοῦ ἰατρεύσαντος αὐτὸν θεοῦ, πιστεύωμεν εἰς αὐτὸν ἀκριέστατα.

maintext.86, 21 “Ne mutlu şimdi ağlayanlara, çünkü güleceksiniz”

Sevinçten ve neşeden gelen gülüşü vaat eder; Eyüp'te de şöyle denir: “Hakikatli ağzı gülüşle dolduracak.” Belki bu yüzden atalardan biri “Gülüş” diye anılır; bu ad, ilahî neşeyi anlatır.

maintext.8

6, 21 >μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσετε< Γέλωτα ἐπαγγέλλεται τὸν ἀπὸ χαρᾶς καὶ ἱλαρότητος, ὡς καὶ ἐν τῷ Ἰώβ φησιν· >ἀληθινὸν στόμα ἐμπλήσει γέλωτος<· τάχα δὲ διὰ τοῦτο καὶ εἶς τῶν πατριαρχῶν >γέλως< λέγεται, τὴν θείαν ἱλαρότητα σημαίνοντος τοῦ ὀνόματος.

maintext.96, 43 “Çünkü çürük meyve veren iyi ağaç yoktur”

“İyi ağaç” Kutsal Ruh'tur; “kötü ağaç” ise şeytan ve hizmetkârlarıdır. Kutsal Ruh'a sahip olan, onun meyvelerini gösterir. Havari bunları şöyle sayar: “Ruh'un meyvesi sevgi, sevinç, esenlik, sabır, nezaket, iyilik, iman, yumuşak huyluluk, kendine hâkim olmadır.” Karşıt gücü taşıyan ise “utanç tutkularını”, “dikenleri ve çalıları” meyve olarak verir.

maintext.9

6, 43 >οὐ γάρ ἐστιν δένδρον καλὸν ποιῦν καρπὸν σαπρόν< >Δένδρον ἄγαθὸν< τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, >δένδρον πονηρὸν< ὁ διάβολος καὶ οἱ ;ούτου ὑπηρέται. Ὁ οὖν ἔχων τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τοὺς τούτου Καρτοὺς ἐπιδιέκνυται, οὕς ἀπαριθμεῖται ὁ ἀπόστολος λέγων· >ὁ καρπὸς τοῦ πνεύματός ἐστιν· ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωςύνη, Πίστις, πραότης, ἐγκράτεια<· ὁ δὲ δύναμιν ἀντικειμένην ἔχων >τῆς ἀτιμίας τὰ πάθη< >ἀκάνθας καὶ τριβόλους<, καρποφορεῖ.

maintext.107, 37 “O şehirde günahkâr bir kadın vardı”

Daha yetkin psykhē, Tanrı'nın Logos'una güzelce kulluk ettiği için doğrudan başa gelmeye cesaret eder (“Mesih'in başı Tanrı'dır”), onun üzerine güzel koku döker ve Tanrı'nın yüceliğine hoş bir koku katar. Çünkü Tanrı adillerin yaşayışının güzel kokusuyla yüceltilir. Daha az yetkin kadın ve psykhē ise ayakların ve daha aşağıdaki şeylerin çevresinde döner; biz ona yakınız. Biz ayaklara bile günahlarımızdan [dolayı gözyaşı dökmüyoruz]. Hani gözyaşlarımız, hani ağlayışımız ki hiç değilse İsa'nın ayaklarına varabilelim? Başa ulaşmaya daha gücümüz yetmez. Günahlardan sonra tövbe kokusu getirmek bile büyük bir nimettir; öyle ki insan ikinci kadın olabilsin, yani başı değil ayakları yağlayan, daha yetkin ve yüksek olana değil, uçtaki ve sondaki şeylere dokunan kadın.

maintext.10

7, 37 >καὶ ἰδοὺ γυνὴ ἥτις ἦν ἐν τῇ πόλει ἁμαρτωλός< Ἡ μὲν οὖν τελειοτέρα ψυχή, καλῶς λατρεύσασα τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ, παῤῥηςίαν ἔχει ἐπ᾿ αὐτὴν ἐλθεῖντὴν κεφαλήν—>κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ θεός<— ὤστε καταχέαι μύρον αὐτῆς καὶ εὐωδίαν τῇ δόξῃ τοῦ θεοῦ περιοιῆσαι· δοξάζεται γὰρ ὁ θεὸς διὰ τῆς εὐωδίας τοῦ βίου τῶν δικαίων. Ἡ δὲ ἀτελεατέρα Γννῆ καὶ ψυχὴ περὶ τοὺς πόδας καὶ τὰ ταπεινότερα στρέφεται, ἦς ἐγγὺς ἐσμὲν ἡμεῖς· οὐδὲ γὰρ πόδας καὶ ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν· ποῦ ἡμῶν τὰ δάκρυα, ποῦ ὁ κλαυθμός, ἵνα κὰν παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἐλθεῖν δυνηθῶμεν; ἐπ᾿ αὐτὴν γὰρ οὔπω δυνάμεθα φθάσαι τὴν κεφαλήν. Ἀγαπητὸν δὲ μετὰ τὰ ἁμαρτήματα φέρειν μετανοίας εὐωδίαν, ἵνα τις δυνηθῇ ἡ δευτέρα εἶναι, ἡ τοὺς πόδας ἀλείφουσα, ἀλλὰ μὴ τὴν κεφαλήν, τοῦτ᾿ ἔστιν ἡ μὴ ἁπτομένη τῶν τελεωτέρων καὶ ὑφηλοτέρων, ἀλλὰ τῶν ἄκρων καὶ τελευταίων.

maintext.118, 16 “Kimse kandil yakıp üstünü kapla örtmez”

Bunlar duyulur bir kandil için değil, düşünülür bir kandil için söylenir; çünkü böyle bir kandili yakan kimse onu kapla örtmez ya da yatağın altına koymaz, kendi içindeki şamdana koyar. Evin kapları psykhē'nin güçleri olabilir, yatak da bedendir; içeri girenler, kendilerine pay verenin dinleyicileridir. Şamdan ise logos'un yeri olan yönetici kısım, ya da kişi onu Tanrı'nın logos'uyla açtığında ağızdır; çünkü Tanrı'ya giden insanlar ışığı her iki yoldan görür. Işık da kişinin kendini aydınlattığı bilgidir.

Kandili İsa'nın en yetkin öğrencilerine uygulamak isteyen, Yahya hakkında söylenen “O yanan bir kandildi” sözünü bize karşı öne sürecektir. Oysa kandil, her birinin içindeki nous'tur. Üstelik “Kandilleriniz yanar olsun” sözü de İsa'nın bütün öğrencilerine söylenmiştir. Demek ki psykhē'de akıllı kandili yakan kişi onu gizlememeli, şamdanın üstüne koymalıdır; Musa'nın “tanıklık çadırına koyduğu” şamdan da bunun simgesidir. “Güvenilir ve sağduyulu hizmetkâr” kulluk arkadaşlarına ölçekle tahıl dağıtsın; herkes de şamdanın, yani kilisenin üzerine konmuş kandilin ışınlarını görsün. Kandil “yatağın altına” da, yani kişinin dinlendiği yere de, başka bir “kabın altına” da konmaz; çünkü bunu yapan, kandili kendileri için koymak gereken eve girenleri gözetmiş olmaz. “Hakiki ışıkla”, parlak logos'la ve bilgeliğin ışınlarıyla içlerindeki nous'u tutuşturanlar, Yaratıcı'nın onu kurduğu tabiata sahip olan bu nous'un kandili sayesinde logos'tan, bilgelikten ve hakiki ışığın hakikatinden gelen tutuşmaya muhtaçtır. “Kandilleriniz yanar olsun” buyruğunun, psykhē'lerindeki nous'u en keskin görüşlü kılmaya özen gösterenler ve “Ben dünyaya ışık olarak geldim” diyene katılanlar tarafından yerine getirildiği düşünülmelidir. Çünkü kandili yakıp evdeki herkese ışık saçsın diye şamdana koyanlar, evde onun parlaklığını görenleri de kendi şamdanlarını yakmaya özendirir.

maintext.11

8, 16 >οὐδεὶς δὲ λύχνον ἄφας καλύπτει αὐτὸν σκεύει< Οὐ περὶ αἰσθητοῦ λύχνου, ἀλλὰ νοητοῦ ταῦτα λέγεται· οὐκ ἂν γὰρ Τοῦτον ἄφας τις καλύψαι σκεύει ἢ ὑποκάτω κλίνης θείη, ἀλλ᾿ ἐπὶ τῆς ἐν αὐτῷ λυχνίας. Εἴη δ᾿ ἄν σκεύη μὲν οἰκίας αί τῆς ψυχῆς δυνάμεις· ίνη δὲ τὸ σῶμα· εἰσπορευόμενοι δὲ οἱ ἀκροαταὶ τοῦ μεταδιδόντος· Λυχνία δὲ τὸ ἡγεμονικόν, τόπος οὖσα τοῦ λόγου, ἤγουν τὸ στόμα, ἡνίκα Τις αὐτὸ ἀνοίξει λόγῳ θεοῦ—καθ᾿ ἑκάτερον γὰρ ὄψονται τὸ φῶς οἱ πρὸς Θεὺν τὴν εἴσοδον ποιηςάμενοι ἄνθρωποι—φῶς δὲ ἢν ἐφώτισεν ἑαυτῷ γνῶσιν. Ὅ γε μὴν βουλόμενος τὸν λύχνον ἐφαρμόζειν τοῖς τελειωτάτοις τῶν τοῦ ᾿Ιησοῦ μαθητῶν δυσωπήσει ἡμᾶς αὐὸ τῶν περὶ Ἰωάννου εἰρημένων, ὅτι >ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος καὶ τὸν ἐν ἑκάστῳ νοῦν. Ἀλλὰ καὶ τό· >ἔστωσαν ὑμῶν οἱ λύχνοι καιόμενοι< πρὸς πάντας εἴρηται Τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ. Οὐ δεῖ τοίνυν τὸν ἅφαντα λύχνον ἐν φυχῇ λογικὸν κρύπτειν αὐτόν, ἀλλ᾿ ἐπιτιθέναι λυχνίᾳ, ἦς σύμβολον Μωὑσῆς >ἀπέθετο ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυρίου<. Μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομετρείσθωσαν ὑπὸ τοῦ >πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκέτου< οἱ σύνδουλοι, βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ >πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκέτου< οἱ σύνδουλοι, βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύγνου ἐπικειμένου τῆ λυχνία, ἤγουν τῆ εκκληςία, πάντες. Ἀλλ᾿ οὐδὲ >ὑπὸ τὴν κλίνην< τιθέασι τὸν λύχνον, ἔνθα τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς >σκεύους ὑποκάτω<· τοῦτο γὰρ ὁ ποιῶν οὐ προνοεῖται Τῶν εἰσπορευομένων εἰς τὴν οἰκίαν, οἷς δεῖ τίθεσθαι τὸν λύχνον. Οἱ τῷ >ἀληθινῷ φωτὶ< καὶ λόγῳ τῷ λαμπρῷ καὶ ταῖς ἀκτῖσι τῆς σοφίας ἀνάνάπτοντες Τὸν ἐν αὐτοῖς νοῦν, φύσιν ἔχοντα, καθ᾿ ἥν κατεσκεύασεν αὐτὸν ὁ Δημιουργός, λύχνου δέονται τῆς ἀπὸ τοῦ λόγου καὶ σοφίας καὶ τῆς ἀληθείας τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς ἀνάψεως. Καὶ νομιστέον τὴν >ἔστωσαν ὑμῶν οἱ λύχνοι καιόμενοι< ἐντολὴν πληροῦσθαι ὑπὸ τῶν προνοουμένων ἔγειν ἐν τῆ φυχῆ τὸν νοῦν διορατικώτατον καὶ μετέχοντα τοῦ εἰπόντος· >ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα<. Οἱ γὰρ καίοντες τὸν λύχνον καὶ τιθέντες ἐπί τὴν λθχνίαν, ἵνα λἀμπῃ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰχίᾳ, προτρέψονται καὶ τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ βλέποντας τὴν τοῦ λύχνου λαμπρότητα καὶ αὐτοῦς καίειν τὴν ἑαυτῶν λυχνίαν.

maintext.12Rab belki kendisine “kandil” der: Beden alarak evdeki herkese ışık saçmıştır; özünde ışık olduğu hâlde, kandil gibi, sınırsızca, orta yer olan psykhē'den geçerek, fitilden geçen ateş gibi, bedenin çömleğinde tutulmuştur. “Şamdan” ise kutsal kilisedir; Tanrı'nın Logos'u onun üzerinde vaazla parlayarak bu dünyada ev içindeymiş gibi bulunanların hepsini hakikatin ışınlarıyla aydınlatır, herkesin zihnini ilahî bilgiyle doldurur. “Ölçek” ile simgesel olarak Yahudi sinagogunu ve Kanun'un harfindeki eski simgelere dayanan bedensel kulluğunu kastetmiştir; bu kulluk, düşüncelerdeki hakiki bilginin ışığını asla tanıyamaz. Logos bu ölçeğin altında tutulmak istemez; kilisenin yüksekliğine ve güzelliğinin büyüklüğüne yerleşmek ister.

maintext.12

Τάχα δὲ >λύχνον< ἑαυτὸν καλεῖ ὁ κύριος, πᾶσι λάμποντα τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ οἰκονομίαν γενόμενος, οἶα δὴ φῶς κατ᾿ οὐσίαν λύχνου δίκην ἀπεριγράφως διὰ μέσης φυχῆς ὡς διὰ θρυαλλίδος πῦρ τῷ τῆς σαρκός ὁστράκῳ κρατόυμενος. >Λυχνίαν< δὲ ὀνομάζει τὴν ἁγίαν ἐκκληςίαν, ἐφ᾿ ἦς Τῶ κηρύγματι λάμπων ὁ τοῦ θεοῦ λόγος πάντας τοὺς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ὡς ἐν οἰκίᾳ τινι τυγχάνοντας καταφωτέζει ταῖς ἀκτῖσι τῆς ἀληθείας, τὰς πάντων διανοίας θείας πληρῶν ἐπιγνώσεως. >Μόδιον< δὲ συμβολικὼς κέκληκε τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων καὶ τὴν σωματικὴν τοῦ νόμου λατρείαν τῶν πάλαι ἐν τῷ γράμματι συμβόλων, παντελῶς ἀδιάγνωστον ἔχουσαν τὸ φῶς τῆς ἐν νοήμασιν ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως· ὑφ’ ὃν μόδιον κρατεῖσθαι ὁ λόγος οὐ βούλεται, τῷ ὕφει ἐπικεῖσθαι θέλων καὶ τῷ μεγέθει τοῦ κάλλους τῆς ἐκκλησίας.

maintext.13Çünkü Kanun'un harfine bir ölçek gibi hapsedilmiş olsaydı, duyuyu aldatıcı olduğu için üzerlerinden atmaya çalışanlara ruhani seyir vermemiş, herkesi ezelî ışıktan yoksun bırakmış olurdu. “Tersine, şamdana konur”; şamdan kilisedir ya da ruhta yapılan akılla kulluktur. Böylece herkesi aydınlatır, bütün dünyadakilere yalnız logos'la yaşamayı ve yönetilmeyi öğretir. Öyleyse ilahî kandili, yani aydınlatıcı logos'u, seyir ve eylemle yaktıktan sonra ölçeğin altına koymayalım; yoksa bilgeliğin kavranamaz gücünü harfin içine sıkıştırmış diye mahkûm oluruz. “Tersine, şamdana” koyalım, yani hakiki seyrin yüksekliğindeki, ilahî öğretilerin ışığını herkese ileten kutsal kiliseye. [Bu konuda Matta'da da konuşulmuştur; onun için burada uzatmak gereksizdir.]

maintext.13

[Ὅ γε μὴν βουλόμενος τὸν λύχνον ἐφαρμόζειν τοῖς . . . τῆς ἐκκλησίας.] Πάντας γὰρ ἂν τῷ γράμματι τοῦ γόμου καθάπερ μοδίῳ κρατούμενος ἐστέρησε φωτὸς ἀϊδίου, μὴ διδοὺς θεωρίαν πνευματικὴν τοῖς τὴν αἴσθησιν ὡς ἀπατηλὴν ἐκδύσασθαι σπεύδουσιν. >Ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν λυχνίαν τίθεται<· λέγς δὲ τὴν ἐκκλησίαν ἤγουν τὴν ἐν πνεύματι λογικὴν λατρείαν, ἵνα πάντας φωτίσῃ, διδάσκων τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ λόγῳ ζῆν μόνῳ καὶ πολιτεύεσθαι. Μὴ τοίνυν τὸν θεῖον λύχνον, ἤγουν τὸν φωτιστικὸν λόγον, ἀνάπτοντες διὰ θεωρίας καὶ πράξεως ὑπὸ μόδιον θήσωμεν, ἵνα μὴ κατακριθῶμεν ὡς περιγράφοντες τῷ γράμματι τὴν τῆς σοφίας ἀπερίληπτον δύναμιν· >ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν λυχνίαν< φημὶ τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν ἐν τῷ ὕφει τῆς ἀληθοῦς θεωρίας, πᾶσι τὸ φῶς τῶν θείων δογμάτων πυρσεύουσαν. [Ἀλλὰ περὶ τούτων καὶ ἐν τῷ Ματθαίῳ εἴρηται· διὸ καὶ Περιττὸν ἐνταῦθα μηκύνειν.]

maintext.148, 39 “Evine dön”

Onu evine gönderir; çünkü İsa'nın izinden gidecek ölçüde güce sahip değildi. Böyle birinin dinleyicileri ve öğrencileri olabilir: İsa'nın varlığını taşıyamayan çoklar. O, bunları da taşıyabilenden daha az gözetmemiştir; adam da aldığı azıcık şeyden vaaz eder.

Bu sözü, İsrail'in dışındaki insan tabiatına da uygulayabilirsin; İsa onun için Gerasalıların ülkesine gemiyle gelmiş ve onun için karaya çıkmıştır. “Giysi giymiyordu”, diyor, çünkü çirkinliğini örtecek şeyi giymemişti. “Evde de kalmıyordu”, çünkü Yakup gibi “evde oturan yalın bir insan” değildi. Bu yüzden İsa onu “Evine dön” diyerek salıverdi. “Mezarlarda kalıyordu”, yaşayanlarla değil, ölülerle birlikte. “Orada dağda otlayan büyük bir domuz sürüsü vardı”, diyor. Domuzlar dağda otlamaz, öyleyse “sürü uçurumdan” nasıl atıldı? Belki hazza düşkünler, karınlarını ve karınlarının altını sevenler, mezarların bulunduğu yerde, daimōn'lar lejyonunun yanında otlar. İsa iyiliğinden ötürü domuzların hayatını suda yok eder ve hazza ve bedene düşkün kötülerin soluğunu daimōn'lar aracılığıyla keser. Belki böyle biri de itidal bulur. İtidalli olan İsa'nın yanındadır; itidale yeni başlayan ise onun “ayaklarının dibinde”dir.

maintext.14

8, 39 >ὑπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου< Πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ· οὐ γὰρ τοσοῦτον μέτρον δυνάμεως εἶεν δ᾿ ἄν τινες τοῦ τοιούτου ἀκροαταὶ καὶ μαθηταί, πλείονα μὲν οὐ τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν οὐ χωρούντων οὐδὲ ἧττον προενοήσατο τῆς χωρήσαντος, ἐξ ὀλίγων δὲ ὧν εἴληφε κηρύσσοντος. Ἀναφέροις δ’ ἂν τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν ἀνθρώπου φύσιν τοῦ ἔξω Ἰσραήλ, δι᾿ ὃν καταπλεῖ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Γεργεσηνῶν καὶ πρὸς ὃν ἔξεισιν Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν γῆν. >Ἱμάτιον< δέ, φησίν, >οὐκ ἐνεδιδύσκετο< ὁ ἄνθρωπος – οὐκ ἐνεδύσατο γὰρ τὸ καλύπτον αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην — >καὶ ἐν οἴκῳ οὐκ ἔμενεν< — οὐ γὰρ ἦν ὡς Ἰακὼβ >ἄνθρωπος ἄπλαστος οἰκῶν οἰκίαν<· διὸ καὶ τοῦτον >αὐτὸν ἀπέλυσε λέγων· ὑπόστρεφε εἰς τὸν σου<· καὶ >ἐν τοῖς μνήμασιν ἔμενεν< οὐ μετὰ τῶν ζώντων, μετὰ νεκρῶν δέ. >Ἧν δέ<, φησίν, >ἀγέλη χοίρων ἱκανῶν βοσκομένη ἐν τῷ ὅρει<· μήποτε δὲ χοῖροι οὐ βόσκονται ἐν τῷ ὄρει, πῶς οὖν >κατὰ τοῦ κρημνοῦ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη<; Μήποτε οὖν οἱ φιλήδονοι καὶ γαστρὶ καὶ τοῖς ὑπὸ γαστέρα φίλοι, ὅπου τὰ μνημεῖα, καὶ πλησίον τοῦ λεγεῶνος τῶν δαιμόνων βόσκονται; Ἀγαθότητι δὲ Ἰησοῦς τὴν ζωὴν τῶν χοίρων ἀφανίζει ἐν τῷ ὕδατι καὶ τῶν φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων κακῶν ἐμποδίζει τῇ ἀναπνοῇ διὰ δαιμόνων. Τάχα καὶ σωφρονεῖ ὁ τοιοῦτος· εἴ τις δὲ σωφρονεῖ, παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἐστιν, ἀλλ᾿ ὁ ἀρχόμενος σωφρονεῖν >παρὰ τοὺς πόδας< αὐτοῦ.

maintext.158, 41 “İşte, Yair adında bir adam geldi”

Olayın tarihî anlatısı budur; ama belki onu daha ince ve yüksek bir şekilde de seyretmek gerekir. Daha sade ve saf olanlar Tanrı'nın bu büyük işlerine hayran kalsınlar, çünkü bunlar bedensel anlaşıldığında da insanı geliştirir. Bunların onlara birer örnek olarak başlarına geldiğini, bizim için yazıldığını görmeye geçebilenler ise Tanrı'ya dua edip bunları da açıklayacak bir söz dileyelim: İsa neden öncelikle sinagog başkanının kızına gidiyordu da kanamalı kadına, yolda karşısına çıkan bu kadına gitmiyordu; O önce ona giderken neden ilk bu kadın iyileşti?

Tanrı'nın Oğlu öncelikle sinagog başkanının kızına, yani Yahudilerin sinagoguna geldi ve onu hasta ve ölmüş buldu, çünkü İsrail'in suçları onu öldürmüştü. Kanamalı kadın ise, yolda olan, kirle dolu olan, kanı “âdet zamanı olmadan” akan ve hep kanayıp al günahla hasta olan kadın, milletlerden gelen kilisedir ve o, sinagogdan önce Tanrı'nın Oğlu'na iman eder. O oraya giderken kadın da ardından gelir ve “giysisinin eteğine” olsun dokunmak ister.

Luka, Matta'nın söylemediği bir şeyi ekler: Sinagog başkanının kızı on iki yaşındadır, kanamalı kadın da on iki yıldır kanamalıdır. Demek ki kız doğduğu anda kadın kanamaya başlamıştır. Çünkü sinagog yaşadığı sürece kadın itaatsizlik içindedir; birinin sonu ile ötekinin kurtuluşunun başlangıcı aynı zamanda belirlenmiştir. Kız on iki yaşında ölür, kadın ise on iki yıllık hastalıktan sonra iman ederek iyileşir; o kadın ki “hekimlerden” hiçbiri onu “iyileştirememişti”. Çünkü milletlerden gelenleri iyileştireceğini vaat eden hekimler çoktu. Filozofların hakikat vaat ettiğini görürsen, onlar iyileştirmeye çalışan hekimlerdir. Ama kadın varını yoğunu harcadığı hâlde hiçbir hekim onu iyileştirememişti. Psykhē'lerin ve bedenlerin tek hekimi olan İsa'nın giysisinin eteğine dokununca, ateşli ve sıcak imanı sayesinde hemen iyileşti.

İsa Mesih'e olan imanımıza bakar ve Tanrı'nın Oğlu'nun ne kadar büyük olduğunu, onun neresine dokunduğumuzu düşünürsek, onda bulunan etekler karşısında yalnız bir eteğe dokunduğumuzu görürüz. Yine de etek bizi iyileştirir ve İsa'dan “Kızım, imanın seni kurtardı” sözünü duymamızı sağlar. Biz iyileşirsek sinagog başkanının kızı da dirilecektir; çünkü “milletlerin tamamı girince bütün İsrail kurtulacak” deniyor.

maintext.15

8, 41 >καὶ ἰδοὺ ἦλθεν ἀνὴρ ᾧ ὄνομα Ἰάειρος< Πλὴν ἀλλὰ τοιαύτη μέν ἡ τοῦ θαύματος ἱστορία, χρὴ δὲ ἴσως καὶ ἰσχνότερον αὐτὴν θεωρῆσαι καὶ ὑψηλότερον. Οἱ μὲν οὖν ἁπλούστεροι καὶ ἀκεραιότεροι θαυμαζέτωσαν τὰ μεγαλεῖα τοῦ τοῦ θεοῦ ταῦτα· οἰκοδομεῖ γὰρ καὶ σωματικῶς νοούμενα. Οἱ δὲ δυνάμενοι διαβαίνειν ἐπὶ τὸ βλέπειν, ὅτι καὶ ταῦτα τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ δι’ , εὐξάμενοι τῷ θεῷ αἰτήσο)μεν λόγον ἐλθεῖν τὸν σαφηνίζοντα καὶ ταῦτα, πῶς ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὴν ἀρχισυναγώγου θυγατέρα προηγουμένως ἀπῇει, οὐ πρὸς τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν καὶ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτῷ ἀπαντῶσαν, καὶ ὅτι προηγουμένως ἀπιόντος αὐτοῦ πρὸς ἐκείνην πρώτη αὕτη θεραπεύεται. Ἦλθε γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ προηγουμένως μὲν πρὸς τὴν τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγατέρα, τὴν τοῖν Ἰουδαίων συναγωγήν, καὶ εὗρεν αὐτὴν νοσοῦσαν καὶ ἀποθανοῦσαν· τὰ γὰρ παραπτώματα τοῦ Ἰσραὴλ πεποίηκεν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Ἡ δέ αἱμοῤῥοοῦσα, ἡ ἐν τῇ ὁδῷ, ἡ ἀκαθαρσίας πεπληρωμένη, ἡ ῥέουσα >οὐκ ἐν καιρῷ ἀφέδρου< ἀλλ᾿ ἀεὶ αἱμοῤῥοοῦσα καὶ νοσοῦσα τὴν φοινικῆν ἁμαρτίαν, ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία, αὕτη πρὸ ἐκείνης πιστεύει τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ. Καὶ ἐκεῖ μέν οὗτος ἀπέρχεται, αὕτη δέ ἀκολουθοῦσα κἂν >κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ< ἅψασθαι θέλει. Ὁ δὲ Λουκᾶς, ὃ μὴ εἶπε Ματθαῖος, προσέθηκεν, ὅτι δωδεκαετὴς ἦν ἡ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτηρ καὶ ἡ αἱμοῤῥοοῦσα δώδεκα ἔτη εἶχεν αἱμοῤῥοοῦσα· οὐκοῦν ἅμα τῇ γενέσει ἐκείνης αὕτη αἱμοῤῥοεῖ. Ἐν ἀπειθείᾳ γάρ ἐστιν ἐκείνη, ὅσον χρόνον ζῇ ἡ συναγωγή, καὶ ὁ αὐτὸς ὅρος τοῦ χρόνου τοῦ τέλους ἐκείνης καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς σωτηρίας ταύτης ἐστίν. Δώδεκα γὰρ ἐτῶν ἐκείνη ἀποθνήσκει, καὶ δώδεκα ἐτῶν τοῦ πάθους αὕτη πιστεύσασα θεραπεύεται, >ἥτις οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾿< τῶν ἰατρῶν >θεραπευθῆναι<· πολλοὶ γὰρ ἰατροὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ὑπέσχοντο θεραπεῦσαι. Ἐὰν ἴδῃς τοὺς φιλοσοφοῦντας ἐπαγγελλομένους ἀλήθειαν, ἰατροί εἰσι θεραπεῦσαι πειρώμενοι. Ἀλλ᾿ αὕτη δαπανήσασα τὰ παρ᾿ ἑαυτῆς πάντα >οὐκ ἴσχυσαν ὑπ᾿ οὐδενὸς< τῶν ἰατρῶν >θεραπευθῆναι<· ἁψαμένη δὲ τοῦ κρασπέδου Ἰησοῦ τοῦ μόνου ψυχῶν καὶ σωμάτων ἰατροῦ, διὰ τῆς ἐμπύρου καὶ θερμῆς πίστεως ἰάθη παραχρῆμα. Ἐὰν ἴδωμων τὴν πίστιν ἡμῶν τὴν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν καὶ νοήσωμεν, πηλίκος ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ καὶ τίνος ἡψάμεθα αὐτοῦ, ὀψόμεθα, ὅτι πρὸς σύγκρισιν τῶν ἐν αὐτῷ κρασπέδων κρασπέδου ἡψάμεθα. Ἀλλ᾿ ὅμως τὸ κράσπεδον θεραπεύει ἡμᾶς καὶ ποιεῖ ἡμᾶς ἀκούειν ἀπὸ τοῦ Ἰνσοῦ· >θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε<· καὶ ἐὰν θεραπευθῶμεν, καὶ ἡ θυγάτηρ ἀναστήσεται τοῦ ἀρχισυνγώγου· >ὅταν<, γάρ φησι, >τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται<.

maintext.168, 45 “İsa, Bana dokunan kim? dedi”

Öğrenciler ona dokunmuşlardı; kanamalı kadın ise kendisine dokunmaya cesaret edemedi, derin saygısından yalnız giysisinin eteğine dokundu.

maintext.16

8, 45 >καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· τίς ὁ ἁφάμενός μου;< Καὶ οἱ μὲν μαθηταὶ ἐφηλάφησαν αὐτόν, ἡ δὲ αἱμοῤῤοοῦσα οὐκ αὐτοῦ—οὐ γὰρ ἐτόλμα—, ἀλλὰ τοῦ κρασπέδου δι᾿ εὐλάβειαν.

maintext.178, 47 “Nasıl iyileştiğini bütün halkın önünde anlattı”

Kadın önce saygısından doğrudan karşısına çıkıp şifa dilemeye cesaret edememişti. Arandığında ise yakışır biçimde, korku ve saygıyla, gereken tazimi göstererek karşısına çıkar. Şifa bulduğunu, her şeyi bilene değil, bilmeyenlere herkesin önünde açıkça söyler: “Bedeninde bu beladan kurtulduğunu anladı.” Çünkü kanama bir belaydı (kırbaçtı). Öteki bedensel acılar için de bunların Tanrı'nın kırbaçları olduğunu söyleyebilirsin; Tanrı terbiyesine layık olanları bunlarla kırbaçlar: “Kabul ettiği her oğlu kırbaçlar.” Bu yüzden felçliyi de kırbaçtan kurtarınca ona şöyle dedi: “Bak, iyileştin, artık günah işleme, yoksa başına daha kötüsü gelir.” Burada da Kurtarıcı, kadının dokunarak aldığı şifayı söz ile pekiştirdi: “Esenlikle git; kırbacından kurtulup sağlıklı ol.” Sağlıklı ol: önce iman yoluyla psykhē'nde, sonra bedeninde de.

maintext.17

8, 47 >ἀπήγγειλεν ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, ὡς ἰάθη< Πρότερον μὲν οὐκ ἐτόλμα δι᾿ εὐλάβειαν ἄντικρυς ἀπαντᾷν καὶ περὶ Θεραπείας ἀξιοῦν, ζητουμένη δὲ ἀπαντᾷ πρεπόντως, ἔμφοβός τε καὶ Εὐλαβὴς καὶ τὸ σέβας ἁρμόττον προσφέρουσα· καὶ τὴν ὁμολογίαν τῆς ἰάσεως εἰς ἐμφανὲς πᾶσι ποιεῖται, οὐ τῷ πάντα εἰδότι, ἀλλὰ τοῖς ἀγνοοῦσιν, >ὅτι ἔγνω τῷ σώματι, ὅτι ἴαται ἀπὸ τῆς μάστιγος<. Μάστιξ γὰρ ἦν ἡ αἱμόῤῥοια· οὕτως ἐρεῖς καὶ τὰ ἄλλα πάθη τὰ σωματικὰ μάστιγας εἶναι θεοῦ, διὰ τῶν τοιούτων τοὺς ἀξίους τῆς ἑαυτοῦ παιδείας μαστιγοῦντος· >μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱόν, ὅν παραδέχεται<. Διὸ ἔλεγε τῷ παραλυτικῳ, Καὶ αὐτὸν μάστιγος ἀπολύσας· >ἵδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἴνα μὴ χεῖρόν τι σοι γένηται<· κἀνταῦθα δέ, ἣν ἐκ τῆς ἐαφῆς ἔλαβεν ἡ γυνὴ θεραπείαν, ταύτην καὶ διὰ τοῦ λόγου ἐβεβαίωσεν ὁ σωτὴρ εἰπών· >πορεύου εἰς εἰρήμην· καὶ ἴσθι ὑγιὴς ἀπὸ τῆς μάστιγός σου<. Καὶ ὑγίαινε πρῶτον τῇ πίστει τὴν ψυχήν, εἶτα δὲ καὶ τὸ σῶμα.

maintext.189, 2 “Tanrı'nın krallığını duyurmaya gönderdi”

Peki Rab on ikileri vaaz etmeye gönderirken bundan önce onun Mesih olduğunu söylemelerini yasaklamış mıydı? Şöyle denebilir: Havarilerden duyacak olanlara önce Mesih'in adını daha kapalı bir biçimde öğretmek, sonra da bu adı dinleyenlerin güçlerinde sanki sindirilmeye bırakmak istemiştir. Böylece onun hakkında bu türden vaaz susturulunca, önceden öğretilmiş olanların üzerine, çarmıha gerilip ölümden dirilen Mesih İsa daha uygun zamanda inşa edilsin; başlangıçta havariler bile bunu bilmiyordu. Bu yüzden şöyle der: “O zamandan itibaren İsa, kendisinin çok acı çekmesi, ölmesi ve dirilmesi gerektiğini onlara göstermeye başladı.” Böylece duyurulsa da onun hakkındaki şeyleri açıkça ortaya koymazlar. Bu nedenle şimdi onun hakkında susmalarını buyurur ve onun hakkında daha yetkin öğretiyi daha uygun bir zamana saklar: Dirildiğini görmüş olan öğrencilerin, çarmıha gerildiğini gören kimselere onun ölümden dirilişine tanıklık edebilecekleri zamana.

maintext.18

9, 2 >ἀπέστειλεν αὐτοὺς κηρύσσειν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ< Ἇρα πρὸ τούτων πέμπων τοὺς δώδεκα εἰς τὸ κηρύσσειν ἐκώλυσεν ὁμολογεῖν αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν; Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι κατηχῆσαι πρότερον ἀμαυρότερον ἐθέλησε τοὺς παρὰ τῶν ἀποστόλων ἀκουσομένους τὸ Χριστοῦ ὅνομα, εἶτ᾿ ἐᾶσαι τοῦτο οἱονεὶ πεφθῆναι ἐν ταῖς δυνάμενσι Τῶν ἀκουςάντων, ἵνα σιωπῆς γενομένης τοῦ τὸ τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ Κηρύσσεσθαι εὐκαιρότερον ἐποικοδομηθῇ τοῖς προκατηχηθεῖσιν Χριστὸς Ἰησοῦς ἐσταυρωμένος καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγηγερμένος, ἅπερ ἐν ταῖς ἀρχαῖς Οὐδὲ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι ᾔδεισαν. Διό φησιν· >ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν αὐτοῖς, ὅτι δεῖ αὐτὸν πολλὰ παθεῖν<, ἀποθανεῖν τε καὶ ἀναστῆναι· Οὕτως εἰ καὶ κατηγγέλλετο, οὐ τρανοῦσι τὰ κατὰ αὐτόν. Διὸ νῦν σιγῆσαι τὰ περὶ αὐτοῦ κελεύει, ἐπιτηδειοτέρῳ καιρῷ τηροῦντας τὴν τελειοτέραν περὶ αὐτοῦ διδασκαλίαν, ὅτε ἠδύναντο τοῖς τοῖς αὐτὸν σταυρούμενον μαρτυρῆσαι περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀναστάσεως οἱ ἑωρακότες αὐτὸν ἀναστάντα μαθηταί.

maintext.199, 2 “Tanrı'nın krallığını duyurmaya ve iyileştirmeye”

Psykhē'nin ölümü olan bir günah vardır; Yuhanna buna “ölüme götüren günah” der. Psykhē'nin hastalığı olan bir günah vardır. Psykhē'ye zarar olan bir günah da vardır; burada söylenen “zarara uğrayan” ifadesi ile Havari'nin “Birinin işi yanarsa zarara uğrayacak” sözü bunu gösterir. [Origenes bunları söylemiş, ama aradaki farkı eklememiştir.]

maintext.19

9, 2 >κηρύσσειν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ καὶ ἰᾶσθαι< Ἔστι τις ἁμαρτία ψυχῆς θάνατος, ἣν ὁ Ἰωάννης >ἁμαρτίαν πρὸς θάνατον< λέγει· καὶ ἔστιν ἁμαρτία ψυχῆς ἀσθένεια· καὶ ἔστιν ἁμαρτία ψυχῆς ζημία, ὡς ἐνταῦθα εἴρηται τὸ >ζημιωθείς<, καὶ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ τό· >εἴτινος ⟨τὸ⟩ ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται< [Ταῦτα Ὠριγένης εἰπὼν τὴν διαφορὰν οὐ προσέθηκεν.]

maintext.209, 28 “Bu sözlerden yaklaşık sekiz gün sonra”

“Bu sözlerden yaklaşık sekiz gün sonra.” Matta “altı” der; sözün söylendiği günü de başkalaşımın olduğu günü de hesaba katmaz, yalnız aradaki altı günü sayar. Luka ise hepsini toplamıştır.

maintext.20

9, 28 >ἐγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ< >Ἐγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ<· Ματθαῖος μὲν >ἓξ< λέγει, μήτε τὴν ἡμέραν ἐν ᾗ ἐλέχθη, μήτε τὴν ἐν ᾗ μετεβλήθη ψηφίσας, ἀλλὰ μόνας τὰς ἓξ τὰς μέσας· οὗτος δὲ ὅλας συνῆψεν.

maintext.21Araştıralım: Luka nasıl “Bu sözlerden yaklaşık sekiz gün sonra” der de Markos “altı gün sonra” der? “Yaklaşık sekiz gün geçti” ifadesine bakılırsa Luka olayın olduğu günü de sayar, Markos ise yalnız aradaki günleri; ifadede bir uyuşmazlık yoktur. Ama sözü daha yukarı taşıyarak şunu söyleyebilirim: Kurtarıcı'nın vaat ettiği şeyi hemen değil de altı gün sonra yapması boşuna değildir. Altı gün, dünyanın yaratılışının simgesidir; yani bu dünyadan sonra demektir. Çünkü İsa o zaman yüksek dağa çıkarır, biri Petrus, Yakup ya da Yuhanna ise. Bu üçünden başkası çıkmaz ki İsa'nın başkalaşımını ve yücelik içinde görünen Musa ile İlyas'ı görsün.

maintext.21

Ζητήσωμεν πῶς ὁ μὲν Λουκᾶς φησιν· >ἐγένοντο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ<, ὁ δὲ Μᾶρκος· >ὡσεὶ μεθ’ ἡμέρας ἕξ<. Ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ τῷ· >ἐγένοντο ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ<, ὁ Λουκᾶς μετρεῖ καὶ ταύτην τὴν ἡμέραν, [καὶ] ἐν ᾗ γίνεται, Μᾶρκος δὲ μετρεῖ τὰς μέσας μόνας, καὶ οὐκ ἔστι διαφωνία πρὸς τὸ ῥητόν· ἀλλ᾿ εἴποιμι ἂν ἀνάγων τὸν λόγον, ὅτι οὐκ εἰκῇ, ὃ ἐπηγγείλατο ὁ σωτήρ, οὐκ εὐθέως, ἀλλὰ μεθ’ ἡμέρας ἓξ πεποίηκεν. Σύμβολον δὲ αἱ ἓξ ἡμέραι τῆς κοσμοποιΐας, τοῦτ᾿ ἔστιν μετὰ τὸν κόσμον τοῦτον. Τότε γὰρ ἀναβιβάζει ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ὄρος τὸ ὑψηλόν, ἐὰν ᾖ τις Πέτρος ἢ Ἰάκωβος ἢ Ἰωάννης· ἄλλος γὰρ οὐδεὶς ἀναβαίνει παρὰ τοὺς τρεῖς, ἵνα ἴδῃ τὴν μεταμόρφωσιν Ἰησοῦ καὶ τοὺς ὀφθέντας ἐν δόξῃ Μωϋσῆν καὶ Ἡλίαν.

maintext.229, 28 “Petrus, Yuhanna ve Yakup'u yanına alıp çıktı”

[Dağda öğrencilere gösterilen başkalaşım, Kurtarıcı'nın gelecekteki yüceliğinin bir örneğini ortaya koyuyordu. Onların ölümlü gözlerinin de görebilmesi için bedensel olarak gösterildi, gerçi parlaklığın aşırılığına dayanamadılar.] Yücelik böylesine katıksızdı ve gözlerimizin taşıyabileceği bir şey değildi. İlahî özü yakışan yüceliğin yaratılmış her tabiat için görülmez ve yaklaşılmaz olduğunu öğrenciler gösterdi: Dağda kendilerine gösterilen bu bedensel görünüşe bile dayanamayıp yere kapandılar. İnsan Logos'un yücelik içinde başkalaştığını, onunla birlikte çıkıp yükseldiğinde, onu Logos'un kendisi olarak ve Baba'yla konuşup dua eden başkâhin olarak gördüğünde görür. Henüz bedeni bütünüyle değişmez bozulmazlığa götürmemiş olduğundan, çürüyücü giysilerle birlikte parlayarak göründü. Çünkü adiller Mesih'in ikinci gelişinde yücelik içinde dirildiklerinde duyulur giysiler taşımayacak, parlak bir örtüye bürüneceklerdir. Bunların görünüşü başkalaşımdakinden başka olmadığı gibi, dirilişte de azizlerin görünüşü bu hayatta sahip olduklarından çok daha yüce olacak, ama başka olmayacaktır.

İsa'nın yanındakiler öğrencilere yücelik içinde göründüler: Musa Kanun'un yüzünü, İlyas peygamberlerinkini gösteriyordu; çünkü O, Kanun'un ve peygamberlerin Rabbi idi. Demek ki ruhani Kanun'u ve peygamberlerde “gizem içinde saklı bilgeliği” anlayan, Musa ile İlyas'ı yücelik içinde görür.

maintext.22

9, 28 >παραλαβὼν Πέτρον καὶ Ἰωόννην καὶ Ἰόκωβον ̓νέβη< [Ἡ ἐν τῷ ὄρει μeταμόρφωσις παραδειχθεῖσα τοῖς μαθηταῖς τῆς μελλούσης τοῦ σωτῆρος δόξης ὑπόδειγμα ἐδήλου· καὶ σωματικῶς ἐπεδείκνυτο πρὸς τὸ καὶ τοῖς θνητοῖς αὐτῶν εἰς θέαν ὑποπεσεῖν ὀφθαλμοῖς, εἰ καὶ τὴν ὑπερβολὴν οὐκ ἤνεγκαν τῆς λαμπρότητος καὶ] οὕτως ἄκρατον καὶ οὐ φορητὴν οὖσαν τοῖς ἡμετέροις ὄμμασιν· ὅτι δὲ ἡ τῇ οὐσίᾳ τῇ θείᾳ πρέπουσα δόξα πάσῃ γενητῇ φύσει ἀθέατός ἐστι καὶ ἀπρόσιτος, ἔδειξαν οἱ μαθηταὶ μηδὲ ταύτην αὐτὴν τὴν παραδειχθεῖσαν αὐτοῖς ἐπὶ τοῦ ὄρους σωματιχὴν ὄψιν δυνηθέντες ἐνεγκεῖν, ἀλλὰ καταπεσόντες εἰς γῆν· τότε δέ τις ὁρᾷ τὸν λόγον μεταμορφοπύμενον ἐνδόξως, ὅτε συνάνεισί τε αὐτῷ καὶ συνυψοῦται καὶ ὁρᾷ αὐτὸν ὡς αὐτολόγον καὶ ὡς ἀρχιερέα κοινολογούμενον καὶ εὐχόμενον τῷ πατρί. Ἐπειδὴ δὲ οὔπω τελείως τὸ σῶμα εἰς ἀφθαρσίαν ἀμετάθετον ἀγαγὼν ἦν, ὤφθη μετὰ τῶν φθαρτῶν ἱματίων λάμψας σὺν αὐτοῖς· ὅταν γὰρ ἀναστῶσιν οἱ δίκαιοι ἐν δόξῃ ἐν τῇ δευτέρᾳ Χριστοῦ παρουσίᾳ, οὐ μέλλουσιν ἔχειν ἱμάτια αἰσθητά, ἀλλὰ λαμπραί τινες περιβολαὶ περιβληθήσονται αὐτοῖς. Ὡς δὲ τὸ τούτων εἶδος οὐκ ἐγένετο ἕτερον παρὰ τὸ τῆς μεταμορφώσεως, οὕτως ἐν τῇ ἀναστάσει πολλῷ ἐνδοξότερον τὸ περὶ τοὺς ἁγίους εἶδος ἔσται, παρ᾿ ὅ εἶχον ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, οὐχ ἕτερον δέ. Οἱ δὲ περὶ Ἰησῦν ἐνδόξως ὤφθησαν τοῖς μαθηταῖς· Μωῦσῆς μὲν τοῦ νόμου τὸ πρόσωπον δηλῶν, Ἡλέας δὲ τῶν προφητῶν· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ νόμου καὶ προφητῶν κύριος. Ὁ τοίνυν νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις >ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν< ὁρᾷ Μωϋσῆν καὶ Ἡλίαν ἐν δόξῃ.

maintext.239, 30 “İşte iki adam onunla konuşuyordu”

Birbirleriyle konuşurlar, yani birbirine uygun şeyler söylerler. Eski ahittekileri havarilerle bir araya getirmesi, Mesih'in ikinci gelişinde bütün adillerin bir araya geleceğini gösterir.

maintext.23

9, 30 >καὶ ἐδοὺ ἄνδγρσ δύο συνελάλουν αὐτῲ < Καὶ συνομιλοῦσιν ἀλλήλοις, ὅ ἐστι σύμφωνα ἐαυτοῖς λαλοῦσι· τοὺς ἐν τῇ παλαιᾷ δὲ δυνῆψε τοῖς ᾶποστόλοις παραδεικνύς, ὅτι ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ Χριστοῦ πάντες συναφθήσονται οἱ δίκαιοι.

maintext.249, 33 “Üstat, burada olmamız iyi”

Petrus, Mesih'in acı çekeceğini duyunca ve olmasını istemediği şeyi söylemek için fırsat bulduğunu sanınca, Rab'den sürekli yukarıda, dağda kalmasını diledi; öyle ki aşağı inince Yahudiler onu bulup öldürmesinler. Çünkü acı çekmesinden ve dirilişinden herkese gelecek iyilikleri bilmiyordu.

“O bunları söylerken bir bulut onların üzerine gölge düştü.” Bulut, güçlerini aşan şeyleri araştırma merakını kesti. Bununla ayrıca önceden şunu gösterdi: Mesih'in gelişinden önceki ve sonraki bütün azizler bir arada olacak; Kanun, peygamberler ve Müjde aynı çadırlara götürür, bunlar üç diye sayılsa da tek bir gayeye bakar; dirilişte azizler “Rab'bi karşılamak üzere bulutlarla götürülecek” ve sürekli “onunla birlikte olacak”.

maintext.24

9, 33 >ἐπίστατα, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι< Ἀχούσας, ὅτι μέλλει παθεῖν ὁ Χριστός, καὶ νομίσας καιρὸν εὑρεῖν τοῦ εἰπεῖν, ἅ οὐκ ἤθελε γενέσθαι, ᾔτει τὸν κύριον ἄνω μεῖναι ἐν τῷ ὄρει διηνεκῶς, ἶνα μὴ κατελθόντα εὕρωσιν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἀποκτείνωσιν, ἀγνοῶν τὰ ἐκ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως μέλλοντα ἔσεσθαι πᾶσιν ἀγαθά. >Ταῦτα δὲ αὐτοῦ λέγοντος ωεφέλη ἐπεσκίασεν ὐτούς<, τὸ περίεργον διακόπτουσα τοῦ ὑπὲρ δύναμιν τὴν ἑαυτῶν ζητεῖν τι, καὶ διὰ τούτου προδιατυπῶν, ὅτι μέλλουσι πάντες οἱ ἅγιοι οἱ πρὸ τῆς ἐπιδημίας καὶ οἱ μετὰ τὴν ἐπιδημίαν ἅμα γενέσθαι, καὶ ὅτι εἰς τὰς αὐτὰς σκηνὰς ἀνάγουσι νόμος καὶ προφῆται καὶ εὐαγγέλιον, τρεῖς μὲν ἀριθμούμεναι, πρὸς ἐν δὲ τέλος ὁρῶσαι, Λ·αὶ ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει μέλλουσιν >ἁπαγῆναι ἐν νεφέλαις< οἱ ἅγιοι >εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου καὶ σὺν αὐτῷ εἶναι< διηνεκῶς.

maintext.259, 36 “Onlar sustular ve kimseye [bir şey söylemediler]”

İsa, acı çekmesinden sonraki yüceliğini, ondan önce anlatmalarını istemez. Çünkü böylesine yüceltilmiş birinin çarmıha gerildiğini gören dinleyiciler, özellikle de kalabalıklar zarar görürdü. Kıskandıkları için gizlemediler, inanılmamaktan korktukları için gizlediler. Luka şöyle der: “Onlar sustular ve gördüklerinden hiçbir şeyi o günlerde kimseye anlatmadılar.” Öyleyse ne zaman “anlattılar”? Göğe alınmadan ve Ruh'un gelişinden sonra. Çünkü o zaman cesaretle doldular, Ruh'a layık görüldüler, kendilerini savunan belirtilerin sesine sahip oldular ve artık bütün söyledikleri kolayca kabul görür oldu.

maintext.25

9, 36 >καὶ αὐτοὶ ἐσίγησαν καὶ οὐδενὶ < Οὐδὲ βούλεται Ἰησοῦς λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος αὐτοῦ· αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἄν οἱ ἀχούοντες καὶ μάλιστα οἱ ὄχλοι τὸν οὕτω δεδοξασμένον δεωροῦντες σταυρούμενον. Οὐ τοίνυν φθονήσαντες ἔκρυψαν, ἀλλ᾿ ὡς φοβθέντες, μὴ ἀπιστηθῶσι. Φησὶ γὰρ ὁ Λουκᾶς· >καὶ αὐτοὶ ἐσίγησαν καὶ οὐδενὶ ἀπήγγειλαν ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις οὐδέν ὧν ἑωρακασιν<. Πότε οὖν >ἀπήγγειλαν< Μετὰ τὴν ἀνάληψιν, μετὰ τὴν τοῦ πνεύματος παρουσίαν· τότε τότε γὰρ ἐπλήσθησαν παῤῥησίας καὶ Πνεύματος πατηξιώθησαν καὶ τὴν ἀπὸ τῶν σημείων εἶχον φωνὴν συνηγοροῦσαν αὐτοῖς, καὶ πάντα ὅσα ἔλεγον λοιπὸν εὐπαράδεκτα ἦν.

maintext.269, 45 “Ama onlar bu sözü anlamadılar”

Şunu söylüyor: Bu sözleri şimdilik anlamasanız da zamanı gelince cehaleti üzerinizden atıp anlayacaksınız; bana bütünüyle döndüğünüzde ve üzerinizdeki peçe kaldırıldığında. O peçeyi acı çekişimde üzerinizden kaldıracağım; simgesini tapınağın yırtılan perdesinde göreceksiniz. Belki genel olarak da öğrenenlerde önce aktarılan şeylerin anlamı bilinmez ve sözler örtülü kalmalıdır; sonra, dinleyiciler sözleri kulaklarına yerleştirdikten sonra, sözler kulaktan kalbe geçerken açıklık ortaya çıksın. Bak, kendi öğrencilerine de önce dışarıdakilerle birlikte dinlerken benzetmelerle konuşuyor, sonra onlara “ayrıca her şeyi açıklıyordu”. Biz de sözler üzerinde kafa yorup onları hiç anlamadığımızda, sürekli çalışma sayesinde sanki gözümüz açılır: Logos azar azar “kalplerimizde” parlar, “yüceliğinin bilgisini aydınlatmak için”.

Matta ve Luka'daki “ele verilecek” sözü, kimin tarafından sorusunu açıkça doğurur. Dediğimiz gibi, kimi “Yahuda tarafından”, kimi “halk tarafından” diyecektir. Biz ise Yahuda da halk da insan olduğundan, Baba için “Kendi Oğlunu esirgemeyip hepimiz için onu ele verdi” diyen Pavlus'u izlemenin daha iyi olup olmadığını soralım. O zaman eksik olan “Tanrı tarafından” sözüdür. Buraya gelince, “ele verilmek” Yahuda ve Tanrı için kullanıldığında aynı anlama gelir mi diye soracaksın. Aynı olduğunu söyleyen farkı niyette görecektir: Yahuda onu para karşılığında verirken kötü niyetle ele verdi, Baba ise iyilik için.

“Anlamasınlar diye” sözünün nasıl söylendiğine de dikkat et. Hislerde, duyulur şeyleri bir etkilenme yüzünden çoğu kez hissetmemek gibi bir durum varsa, yönetici kısımda da sözleri ve ifadeyi hissetmemek ya da güçlükle hissetmek vardır. “Rab korkusu hissin ilkesi” olduğuna göre, belki öğrencilerin duyduğu korku, içlerindeki sözün bilinmezliğinden doğan kötü bir korkuydu; peçe de soru sorarak öğrenmelerine engel oluyordu. Çünkü cehaleti düzenleyen ve sözü onlardan örten kişi, Kurtarıcı sorulduğunda cevap verirse sorunun cehaleti ve peçeyi kaldıracağını görüyordu. Bir karşılaştır: Benzetmelerde “öğrenciler ona ayrıca soruyor”, “sormaktan korkmuyorlardı”; şimdi ise “bu söz hakkında ona sormaktan korktular”, çünkü onlarda cehaleti ve peçeyi meydana getiren O bir şey düzenliyordu. “İnsanların ellerine verileceği” için cehaletin ve peçenin kalkmasını uygun bir zamana saklıyordu.

maintext.26

9, 45 >οἱ δὲ ἠγνόουν τὸ ῥῆμα τοῦτο< Τοῦτο τοίνυν φησίν· εὶ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐ νοεῖτε τοὺς λόγους τούτους, ἐν καιρῷ αὐτοὺς νοήσετε τὴν ἄγνοιαν ἀποθέμενοι, ἐπὰν τελείως ἐπιστρέψητε πρός με καὶ περιαιρεθῆτε τὸ κάλυμμα, ὅπερ ἐν αὐτῷ τῷ πάθει περιελῶ ἀφ᾿ ὑμῶν, οὗ σύμβολον ὄψεσθε καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχισένον. Τάχα δὲ καὶ καθόλου ἐν τοῖς μανθάνουσι πρῶτον δεῖ ἀγνοεῖσθαι τοὺς λόγους τῶν παραδιδομένων καὶ παρακεκαλύφθαι τὰ ῥήματα, ἵν’ ὕστερον μετὰ τὸ ἀποθέσθαι τοὺς ἀκροατὰς εἰς τὰ ὦτα ἑαυτῶν τοὺς λόγους ἡ σαφήωεια φανερωθῇ μετατιθεμένων τῶν λόγων ἀπὸ τῶν ὤτων εἰς τὴν καρδίαν. Ὅρα γοῦν ὅτι καὶ αὐτοῖς τοῖς μαθηταῖς πρότερον ἐν παραβολαῖς ἐλάλει ἀκούουσι μετὰ τῶν ἔξω, εἶτα μετὰ τοῦτο >κατ᾿ ἰδίαν< αὐτοῖς >ἐπέλυε πάντα<· καὶ ἡμεῖς καταμε λετήσαντες καὶ μηδαμῶς αὐτὰς συνέντες οἱονεὶ ἀναβλέπομεν ἐν τῇ συνεχεῖ μελέτῃ, κατὰ βραχὺ ἐλλάμποντος >ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν< λόγου >πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόξης< αὐτοῦ, ὅς Τὸ δέ >μέλλει παραδίδοσθαι< παρὰ Ματθαίῳ καὶ Λουκᾷ παρίστησι σαφῶς τό· ὑπὸ τίνος; διόπερ ὡς ἔφαμεν ὁ μέν τις ἐρεῖ· ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ὁ δέ· ὑπὸ τοῦ λαοῦ· ἡμεῖς δὲ ἐπείπερ Ἰούδας καὶ ὁ λαὸς ἄνθρωποι ἦσαν, ἐφιστῶμεν, μήποτε βέλτιόν ἐστι κατακολουθήσαντας ἡμᾶς Παύλῳ λέγοντι περὶ τοῦ πατρός, >ὅς γε τοῦ ἰδίου υἱοῦ οὐκ ἀλλ᾿ ὑπέρ ἡμῶν Πάντων παρέδωκεν αὐτόν(, αὐτόν< τῷ λείπειν τό· ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Ἐνθάδε δέ γενόμενος ζητήσεις, εἰ ταὐτὸ σημαινόμενόν ἐστι τοῦ >παραδεδόσθαι < τασσομένου ἐπὶ Ἰούδα καὶ τοῦ θεοῦ· ὁ μὲν οὖν τις φάσκων ταὐτὸν εἶναι τῇ προδέσει δώσει τὴν διαφοράν, καθ’ ἥν ὁ μέν Ἰούδας ὅτε ἀργυρίου αὐτὸν παραδιδοὺς ἐπιβουλευτικῶς παρέδωκεν αὐτόν, ὁ δὲ πατὴρ εὐεργετικῶς. Ἔτι πρόσχες πῶς εἴρται, ἵνα μὴ αἴσθωνται αὐτό· ὥσπερ γἀρ ἐστιν ἐν αἰσθήσει τὸ μὴ αἰσθάνεσθαι πολλάκις τῶν αἰσθητῶν κατὰ πάθος γινόμενον, οὕτως ἔστι καὶ ἢ κατὰ τὸ ἡγεμονικὸν ἀναισθητεῖν λόγων καὶ ῥήματος ἢ δυσαισθητεῖν. Ἐπεὶ δέ >φόβος κυρίου ἀρχὴ αἰσθησεως< μήποτε ὅν ἐφοβήθησαν οἱ μαθηταί, ὡς φαῦλος ἀπὸ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀγνοίας τοῦ ῥήματος γέγονε, καὶ τοῦ παρακαλύμματος ἐμποδίζοντος αὐτοῖς διὰ τῆς ἐπερωτήσεως μαθεῖν· ὁ γὰρ οἰκονομῶν τὴν ἄγνοιαν καὶ παρακαλύπτων ἀπ᾿ αὐτῶν τὸ ῥῆμα ἑώρα ἀπὸ τῆς ἐπερωτήσεως, εἰ ἀπεκρίατο ἐπερωτώμενος ὁ σωτὴρ περιαιρεθησόμενος τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ παρακάλυμμα. Ἅμα δὲ καὶ συγκρῖνον, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν παραβολῶν >ἠρώτων αὐτὸν κατ᾿ ἰδίαν οἶ μαθηταὶ< καὶ οὐκ >ἐφοβοῦντο ἐπερωτῆσαι<· νῦν δὲ >ἐφοβήθησαν αὐτὸν ἐπερωτῆσαι περὶ τοῦ ῥήματος τούτου< οἰκονομοῦντός τι τοῦ τὴν ἄγνοιαν ἐμποιοῦντος καὶ τὴν παρακάλυψιν ἐν αὐτοῖς. Ἐταμιεύετο δὲ εἰς ἐπιτήδειον καιρὸν τὴν περιαίρεσιν τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ παρακαλύμματος, μέλλων >παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων<.

maintext.279, 58 “İnsanoğlu'nun başını koyacak yeri yok”

Ey adam, sen de benim gibi başını koyacak yeri olmamaya hazırsan, öğretim uğruna göklerin krallığı umuduyla buradaki sabitsizliği seçeceksin; buradaki rahatı değil, gelecek çağdakini bekleyeceksin. Çünkü adaletin peşindeki öğrencilerim “dünyada sıkıntı çekecekler”; ama “kötüler ve şarlatanlar”, bu hayatta tilkilere ve göklerin kuşlarına benzetilenler, “aldatarak ve aldanarak ilerleyecekler”. “İnsanoğlu'nun başını koyacak yeri yok” sözüne en çok, Mesih'in içinde konuştuğu Pavlus'un söylediği “yersiz yurtsuzuz” sözü uyar.

maintext.27

9, 58 >ὁ δέ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ< Εἰ μὲν οὖν ἕτοιμος εἶ, ὦ οὗτος, ὁμοίως ἐμοὶ οὐκ ἔχοντι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλἰναι, αἱρήσῃ διὰ τὴν ἐμὴν διδασκαλίαν τὸ ἀκατάστατον ἐνταῦθα ἐλπίδι τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, [ἐπ᾿ οὐδενὶ] τὴν ἀνάπαυσιν ἐνταῦθα μὴ προσδοκῦν, ἀλλ᾿ ἐν τῷ αἰῶνι τῷ μέλλοντι. Οἱ γὰρ ἐμοὶ μαθηταὶ δικαιοσύνην ἀσκοῦντες >ἐν τῷ κόσμῳ θλῖωιν ἕξουσιν<, >πονηροὶ δὲ καὶ γόητες<, ἀλώπηξι καὶ πετεινοῖς οὐρανοῦ παραβαλλόμενοι ἐν τῷ βίῳ τούτῷ, >προκόφουσι πλανῶντες καὶ πλανώμενοι<. Μάλιστα δὲ ἁρμόζει πρὸς τό· >ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι< τὸ >ἀστατοῦμεν< ὑπὸ Παύλου, ἐν ᾧ Χριστὸς ἐλάλει, ῥηθέν.

maintext.28Söylediği şudur: Kendini kuşlardan ve yabani hayvanlardan, yani daimōn'lardan kurtarmazsan sende konaklayamam, sen de böyle olduğun sürece havarilik mertebesini alamazsın.

maintext.28

Ὅ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· εἰ μὴ τῶν πετεινῶν καὶ θηρίων ἤτοι τῶν δαιμόνων σαυτὸν ἀπαλλάξεις, οὐ δύναμαι ἐν σοὶ καταλῦασι οὔτε σὺ τοιοῦτος ὢν δύνασαι τὸ ἀποστολικὸν ἀξίωμα λαβεῖν.

maintext.299, 60 “Bırak, ölüler kendi ölülerini gömsün”

Daha yüksek anlamda: Genç adamın babası ölmüş ve ölü iken Kurtarıcı onu çağırdı. Bence, dünyanın işleri Pavlus için ölmüş olduğundan ve o bunlara artık “görünen ve geçici” şeyler olarak bakmadığından dünya onun için nasıl çarmıha gerilmiş ve ölüyse, her adil için de vaktiyle günah işlerken kendisinde yaşayan şeytan ölmüştür. Çünkü “günah işleyen herkes şeytandandır” ve günah işleyen ve dünyanın işlerine bakan herkeste kötü baba yaşar. Kötünün ölmüş olduğu herkese Kurtarıcı “Ardımdan gel” diyebilir. Belki gizli anlamıyla, İsa'ya layık olacaksak babadan nefret etmemiz gerektiği de budur. “Ölülerin kendi ölülerini gömmesi” ise yalnız alegorik olarak anlaşılır: Ölüler kendi ölülerini bir bakıma kendi içlerine gömerler, onların mezarları ve anıtları olurlar. İsa'ya itaat eden ise ölüyü tamamen bırakır ve artık ona hiç dokunmaz; çünkü ölüye dokunanın kirleneceğini bilir.

maintext.29

9, 60 >ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς< Ὑψηλότερον δέ· ὅτε ἐπεθνήκει τῷ νεανίσκῳ ὁ πατὴρ καὶ ἦν νεκρός, τότε ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐκλήθη· Νομίζω δὲ ὅτι, ὥσπερ ὁ κόσμος Παύλῳ ἐσταύρωτο καὶ νεκρὸς ἦν, ἐπεὶ τέθνηκεν αὐτῷ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα, μηκέτι αὐτὰ σκοποῦντι ὡς >βλεπόμενα καὶ πρόσκαιρα< οὕτως ἑκάστῳ δικαίῳ τέθνηκεν ὁ διάβολος, ὅστις αὐτῷ ἔζη ἁμαρτάνοντι· πᾶς γὰρ >ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέηται< παντὶ δὲ ἁμαρτάνοντι καὶ σκοποῦντι τὰ τῇδε ζῇ ὁ πονηρὸς πατήρ. Παντὶ δέ, ᾦ τέθνηκεν ὁ πονηρός, λέγοιτ᾿ ἄν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τό· >ἀκολούθει μοι<. Καὶ τἀχα τοιοῦτόν ἐστι μυστικῶς νοούμενον τὸ δεῖν μισεῖσθαι ὑφ’ ἡμῶν τὸν πατέρα, εἰ μέλλοιμεν ἄξιοι ἔσεσθαι τοῦ Ἰησοῦ. Τὸ δέ· >τοὺς νεκροὺς θάψαι< τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς ἀλληγορεῖται μόνον· θάπτουσι γάρ πως νεκροὶ >τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς< ἐν ἑαυτοῖς, τάφοι καὶ μνημεῖα αὐτῶν γενόμενοι. Τέλεον δέ καταλείπει τὸν νεκρὸν καὶ οὐδαμῶς ἔτι αὐτοῦ ἅπτεται ὁ πειθόμενος τῷ Ἰησοῦ· οἶδε γὰρ ὅτι ὁ ἁπτόμενος νεκροῦ μολύνεται.

maintext.309, 62 “Elini sabana koyup geriye bakan hiç kimse”

Her birimiz kendi kendimizin çiftçisiyiz; tarlamız kendi psykhē'mizdir. Onu, temiz Yazılar'dan çalışan öküzleri bir araya getirip akıllı sabanla sürmemiz gerekir. Çünkü geçmiş zamandaki uzun tembellik yüzünden eskimiş, çok kötülük ve meyvesiz işler vermiş psykhē'yi ancak böyle yenileyecektir. Bunları logos'un sabanıyla kesip nadas hazırlayan kişi, ilahî öğretiden Kanun'un, peygamberlerin ve Müjde'nin tohumlarını ekecek, onları hatırlayıp üzerinde düşünecektir. Bu yüzden her şeyin Tanrısı peygamber Yeremya aracılığıyla da şöyle der: “Kendinize nadas açın ve dikenler üzerine ekmeyin.” Çünkü önce psykhē'leri temizlemeden ve bütün tutkuları, hayatın kaygılarını ve hazlarını, yani dikenleri atmadan ilahî tohumu basitçe kabul edip meyve vermek olmaz. Bu yüzden şöyle der: “Kötülükten sakın ve iyilik yap.”

maintext.30

9, 62 >οὐδεὶς ἐπιβαλὸ)ν τὴν χεῖρα ἐπ᾿ ἄροτρον καὶ βλέπων εἰς τὰ ὀπίσω< Ἕκαστος ἡμῶν ἑαυτοῦ ἀρότης ἐστὶν γῆν ἔχων τὴν ἰδίαν ψυχήν, ἥν ὀφείλει νεοῦν ἀρότρῳ λογικῷ συναγαγὼν τοὺς βοῦς τοὺς ἐργάτας ἀπὸ τῶν γραφῶν τῶν καθαρῶν· τότε γὰρ νέαν ποιήσει τὴν ὑπὸ πολλῆς ἀργίας τῆς ἐν τῷ παρελθόντι χρόνῳ παλαιωθεῖσαν ψυχὴν καὶ πολλὴν ἐξενεγκοῦσαν κακίαν καὶ ἔργα ἄκαρπα, ὅ ἐκτεμὸ)ν τῷ ἀρότρῳ τοῦ λόγου καὶ ποιήσας νέωμα σπερεῖ ἀπὸ τῆς θείας διδασκαλίας απέρματα νομικά, προφητικά, εὐαγγελικά, μεμνημένος καὶ μελετῶν αὐτό. Διό φησι καὶ διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου ό τῶν ὅλων θεός· >νεώσατε ἑαυτοῖς καὶ μὴ σπείρετε ἐπ᾿ · οὐ γάρ ἐστι θεῖον ἁπλῶς δέξασθαι σπόρον καὶ καρποφορῆσαι, μὴ πρότερον ἐκκαθάραντας τὰς ψυχὰς καὶ πᾶν ἐκβαλόντας πάθος καὶ τὰς βιωτικὰς μερίμνας καὶ ἡδονάς, αἵ εἰσιν αἱ ἄκανδαι· διό φησιν· ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν<.

maintext.3110, 1 “Bundan sonra Rab yetmiş kişi daha görevlendirdi”

Luka bunları yetmişler hakkında söyler, Markos ise “on ikileri çağırıp ikişer ikişer gönderdi ve onlara kirli ruhlar üzerinde yetki verdi” der. Logos'a “ikişer” hizmet etmek, Tanrı'nın dilemesiyle Musa ve Harun'dan beri eski bir âdet gibi görünür: Halkın “Mısır'dan çıkışında” Tanrı İsrail'i “Musa ve Harun'un eliyle” çıkardı. Nun oğlu Yeşu ile Yefune oğlu Kalev de birlikte hareket ederek on kişinin kışkırttığı halkı yatıştırdılar; Eldad ile Medad da ikisi birlikte çadırda peygamberlikte bulundular. Sonraları Pavlus ile Barnabas'ı milletlere gönderdi; onlar da “yeryüzünde anlaşan iki kişi”nin örneğiydi. Şu sözleri de bunlara uygulayabilirsin: “Kardeşinden yardım gören kardeş sağlam bir şehir gibidir” ve “İki kişi birden iyidir”. On ikilerin de ikişer ikişer dizildiğini Matta listelerinde onları çiftler hâlinde sıralayarak gösterir.

maintext.31

10, 1 >μετὰ δὲ ταῦτα ἀνύδειξεν ὁ κύριος ἑτέρους ἐβδομήκοντα< Ἀλλ᾿ ὁ μὲν Λουκᾶς ταῦτα περὶ τῶν ἑβδομήκοντά φησιν, ὁ δὲ Μᾶρκος λέγει, ὅτι >προσκαλεσάμενος τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ἀνὰ δύο δύο, δοὺς αὐτοῖς εξουσίαν πνευμάτων ἀκθάρτων<. Τοῦτο δὲ τὸ >ἀνὰ δύο< ὑπηρετεῖσθαι τῷ λόγῳ βουλήματι θεοῦ ἔοικεν εἶναι ἀρχαῖον ἀπὸ Μωϋσέως καὶ Ἀαρὼν ἐν τῷ >ἐξελθεῖν< τὸν λαὸν >ἐκ γῆς Αἰγύπτου<· τὸν Ἰσραὴλ ὁ θεὸς >ἐν χειρὶ Μωϋσέως καὶ Ἀαρων<. Καὶ >Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυὴ καὶ Χαλὲβ ὁ τοῦ Ἰεφονή<, οἱ ἀμφότεροι ὁμονοήσαντες, κατέστειλαν τὸν λαὸν παροξυνόμενον ὑπὸ τῶν δέκα· καὶ Ἐλδὰδ καὶ Μωδὰδ ἀμφότεροι προεφήτευον ἐν τῇ σκηνῇ ὁμονοήσαντες. Ἀλλὰ ὕστερον Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐξαπέστειλεν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ παράδειγμά γε οἱ τοιοῦτοι ἦσαν τῶν συμφωνούντων >δύο ἐπὶ τῆς γῆς<. Ἐφαρμόσεις δὲ τούτοις καὶ >ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά<, καὶ τό· >ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπέρ τὸν ἕνα< Τὸ δὶ κατὰ δύο τετάχθαι καὶ τοὺς δώδεκα ἐμφαίνει ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῶν ὁ Ματθαῖος, κατὰ συζυγίαν αὐτοὺς τάξας.

maintext.3210, 9 “Onlara deyin: Tanrı'nın krallığı size yaklaştı”

Bedenlere iyilik ettiğiniz gibi, öğreterek psykhē'leri de kurtarın. Burada “Tanrı'nın krallığı” dediği kendisidir, çünkü kral ve Tanrı'dır. “Yaklaştı” diyor; yani artık size gelecek: layık olun, kabul için hazırlanın. Ev ile şehir arasındaki fark, sanırım, Mezmurlar'da da söylenmiştir: “Rab evi yapmazsa yapanlar boşuna uğraşır; Rab şehri korumazsa bekçi boşuna uyanık kalır.” Orada dikkat et: Henüz yapılmakta olana “ev”, artık gözetime ve korumaya layık olana “şehir” denmiştir. “Sizi kabul ederler” sözünü evden büyük olan şehir için kullanmıştır.

maintext.32

10, 9 >λέγετε αὐτοῖς· ἤγγικεν ἐφ’ ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ> Ὥσπερ εὐεργετεῖτε σώματα, οὕτω διδάσχοντες σώσατε ψυχάς. Βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἑαυτὸν λέγει νῦν, ὡς βασιλέα καὶ θεόν· >ἤγγικεν<, φησίν, καὶ ἤδη ἐπιδημήσει ὑμῖν· ἄξιοι γίωεσθε, ἑτοιμάζεσθε εἰς ὑποδοχήν. Διαφορὰν δέ οἰκίας καὶ πόλεως καὶ ἐν Ψαλμοῖς οἶμαι εἰρῆσθαι, ἐν τῷ· >ἐὰν μὴ κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον καὶ ἐόν μὴ κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων< ἔνθα παρατήρει, ὅτι τὸ μὲν ἔτι οἰκοδομούμενον >οἶκος< ὠνομάσθη, τὸ δὲ ἤδη φυλακῆς καὶ φρουρᾶς ἄξιον >πόλις<· ἐπὶ τῆς μέίζονος οἰκίας πόλεως τό· >δέχονται ὑμᾶς< ἔταξεν.

maintext.3310, 11 “Şehrinizden ayaklarımıza yapışan tozu bile size karşı silkiyoruz”

Şunu söylüyor: “Günahlarınızın tozu size geri dönsün” deyin. Dikkat et: Havarileri ve sağlıklı öğretiyi kabul etmeyen şehirlerin “geniş yolları” vardır; bu da “Kapısı geniş ve helâke giden yol genişçe, oradan geçenler de çoktur” sözüne uygundur. Bilinmelidir ki havarileri kabul etmeyen şehir, kalkan toprağın havayı bulanık ve boğucu yaptığı bir tozla dolar. Kabul eden şehirde ise ya en baştan toz yoktur, ya da bazı günahlardan ötürü varsa onlar sayesinde temizlenerek bu tozu üzerinden atar.

maintext.33

10, 11 >τὸν κονιορτὸν τὸν κολληθέντα ἡμῖν ἐκ τῆς πόλεως ὑμῶν εἰς τοὺς πόδας ἀπομασσόμεθα ὑμῖν< Τοῦτό φησιν· >εἴπατε, ὅτι τῶν ἁμαρτημάτων ὑμῶν ὁ κονιορτὸς ἄν εἰς ὑμᾶς ἐπανέλθοι<. Παρατήρει δέ, ὅτι αἱ μὴ παραδεχόμεναι ἀποστόλους καὶ τὴν ὑγιῆ διδασκαλίαν πόλεις ἔχουσι πλατειας ἀνάλογον τῷ· >πλατεῖα ἡ πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα καὶ πολλοί εἰσιν οἱ διερχόμενοι δι’ αὐτῆς<. Ἰστέον δέ, ὅτι μὴ τοὺς ἀποστόλους πόλις γῆς ἐπαιρομένης θολώδη καὶ πνιγώδη τὸν ἀέρα ποιούσης πληροῦται· ἡ δέ δεχομένη ἤτοι οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἔχει κονιορτὸν ἢ ἔχουσα ἔν τισιν ἁμαρτίαις ἀποτίθεται αὐτὸν καθαιρομένη ὑπ᾿ αὐτῶν.

maintext.3410, 21 “Baba, göğün ve yerin Rabbi, sana şükrederim”

O, logos olarak akılsızca değil, bilgelik olarak bilgece, adalet olarak adilce açmak ister; açma zamanlarını ve açmanın ölçülerini liyakate göre bilir. Kalbin üzerindeki örtüyü ve Tanrı'nın “kendine gizlenecek yer yaptığı karanlığı” kaldırarak açar. İnsan ancak böyle Musa gibi “Tanrı'nın bulunduğu karanlığa girebilir”.

Heterodokslar buradan, İsa Mesih'in Babası'nın Eski Ahit'tekilerce bilinmediği yolundaki dinsiz öğretilerini kurabileceklerini sanırlar. Onlara şunu söylemek gerekir: “Oğul'un açmak istediği kişi” sözü, Kurtarıcı'nın bunları bize söylediği andan sonraki zamana değil, geçmişe de bağlanır; çünkü “açmak” geçmiş olaylardan birine bağlanabilen belirsiz zamanlı bir fiildir. Onlara karşı şu Yazı da kullanılmalıdır: “Babanız İbrahim günümü görmek için sevindi; gördü ve mutlu oldu.” Dinleyenler “Daha elli yaşında değilsin, İbrahim'i mi gördün?” deyince Kurtarıcı “Size doğrusunu söyleyeyim, İbrahim doğmadan önce ben varım” der. Demek ki bunu söyleyen, İbrahim günümü görsün diye kendisini o zaman ona göstermiştir.

“Açmak” sözcüğünü geçmiş için kabul etmek istemezlerse şu da söylenmelidir: Bilmek ile iman etmek aynı şey değildir. Çünkü “birine Ruh aracılığıyla bilgi sözü, başka birine aynı Ruh'la iman verilir”. Onlara göre de iman eden ama bilmeyen kişiler bulunabilir. Onlara göre şu kabul edilsin: İbrahim Baba'yı bilmemiş, yalnızca iman etmiştir. Çünkü onu Tanrı olarak bilen, Baba olarak da bilmiş olmaz. Çoğu insanda yaratıcı Tanrı kavramı vardır, ama onu Oğul'un Babası diye kabul etmezler.

maintext.34

10, 21 >ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς< Βούλεται δὲ ἀποκαλύψαι ὡς λόγος οὐκ ἀλόγως, καὶ ὡς σοφία σοφῶς, καὶ ὡς δικαιοσύνη δικαίως, καὶ κατὰ ἀξίαν τοὺς καιροὺς τοῦ ἀποκαλύπτειν καὶ τὰ μέτρα τῆς ἀποκαλύψεως ἐπιστάμενος. Ἀποκαλύπτει δὲ περιαιρῶν τὸ ἐπικείμενον τῇ καρδίᾳ κάλυμμα καὶ τὸ >σκότος<, ὅ ἔθετο >ἀποκρυφὴν αὐτοῦ<· οὕτω γὰρ δυνήσεταί τις ὡς Μωϋσῆς >εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, οὗ ἦν ὁ θεός<. Ἐπειδή δέ ἐντεῦθεν οἴονται οἶ ἱτερόδοξοι κατασκευάζειν τὸ ἀσεβὲς αὐτῶν δόγμα, ὡς ἄρα ἄγνωστον ὄντα τὸν πατέρα Ἰησοῦ Χριστοῦ το'ῖς ἐν τῇ παλαιᾷ λεχτέον λεκτέον πρὸς αὐτούς, ὅτι τό· >ᾦ ἄν βούληται ὁ υἱὸς < οὐκ ἐπὶ τὸν μέλλοντα μόνον ἀναφἐρεται χρόνον, ἀφ᾿ οὗ ταῦτα εἶπεν ἡμῖν ὁ σωτήρ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὸν παρεληλυθάτα· τὸ γὰρ >ἀποκαλύψαι< ἀορίστου ἐστὶ χρόνου ἀναφερόμενον ἐπί τινα τῶν παρεληλυθότων. Χρηστέον δέ Πρὸς αὐτοὺς καὶ γραφῇ ⟨τῇ⟩ λεγούσῃ· > Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάστο, ἴνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· καὶ εἶδε καὶ ἐχάρη<· τῶν δὲ ἀκουόντων ταῦτα λεγὀντων· >πεντήκοντα οὔπω ἔχεις ἔτη καὶ Ἀβραὰμ ἑώρακας<, φησὶν ὁ σωτήρ· >ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι<· οὐκοῦν ὁ ταῦτα εἰπὼν ἐμπαρέσχεν ἐαυτὸν τῷ Ἀβραὰμ τότε, ἴνα ἐκεῖνος ἴδῃ τηνικάδε αὐτοῦ τὴν ἡμέραν. Εἰ δὲ μὴ βούλονται δέξασθαι τὴν <ἀποκαλύψαι> λέξιν ἐπὶ παρεληλυθότος, ῥητέον πρὸς αὐτοὺς καὶ τοῦτο, ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ >γινώσκειν< τῷ >πιστεύειν<· >ᾦ μὲν γὰρ διὰ τοῦ πνεύματος δίδοται λόγος γνώσεως, ἑτέρῳ δέ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι<. Εἶεν ⟨ἂν⟩ οὖν τινες καὶ κατὰ τούτους πιστεύοντες μέν, οὐ μὴν καὶ γινώσκοντες· δεδόσθω οὖν κατ’ αὐτούς, ὅτι οὐκ ἔγνω τὸν πατέρα ὁ Ἀβραάμ, ἀλλ᾿ ὅτι μόνον ἐπίστευσεν· οὐ γὰρ ὁ γινώσκων αὐτόν, καθὸ θεός ἐστι καὶ καθὸ πατήρ ἐστι, γινώσκει. Καὶ οἱ πολλοὶ γοῦν ἔχουσιν ἔννοιαν θεοῦ δημιουργοῦ, οὐ μὴν ὁμολογοῦσιν αὐτὸν υἱοῦ πατέρα.

maintext.35Mevcut eksikliği hissetmek, sonradan gelecek dolgunluğun hazırlığı olur. Kendisine bir iyilik var göründüğü için gerçekten iyi olandan yoksun olduğunu hissetmeyen ise, haklı olarak hakiki iyilikten yoksun kalır. Mesih'in gösterdiği Baba'nın hoşnutluğu budur; Tanrı eskiden de peygamber aracılığıyla bunu söylemişti: “Kime bakacağım? Yumuşak huylu, sakin ve sözlerimden her zaman titreyen kişiye.” Demek ki Tanrı akılsızlığı bilgelikten üstün tutmamış, alçakgönüllülüğü kibre tercih etmiş, duyarsızlığıyla iyiliğin yolunu kendine kapatanı da haklı olarak bırakmıştır. Alçakgönüllü ve küçük olan şöyle der: Bana kendine dair hakikati sen öğret; çünkü senden öğrenmezsem insandan öğrenemem. Tanrı hakkında Tanrı'dan başka kim öğretebilir? Demek ki açılma yukarıdan, liyakate uygun niyetten sonra gelir.

maintext.35

Ἡγὰρ αἴσθησις τῆς παρούσης ἐνδείας παρασκευὴ τῆς ἐπιγινομένης πληρώσεως γίνεται· ὁ δὲ οὐκ αἰσθανόμενος, ὡς ἐνδεῶς ἔχει τοῦ ὄντως καλοῦ, διὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ παρεῖναι καλόν, ἐνδεὴς εἰκότως τοῦ ἀληθινοῦ καλοῦ καταλείπεται. Ταύτην οὖν καὶ εὐδοκίαν πατρὸς δηλοῖ Χριστός, ἥν καὶ πάλαι διὰ τοῦ προφήτου θεὸς ἔλεγεν· >ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ᾿ ἢ τὸν πρᾶον καὶ ἥσυχον καὶ τρέμοντα διὰ παντὸς τοὺς λόγους μου<· ὥστε οὐκ ἀφροσύνην ὑπὲρ σοφίαν ἐτίμησεν ὁ θεός, ἀλλὰ ταπεινοφροσύνην ὑπερηφανίας προετίμησε καὶ τὸν ἀποφράξαντα τὴν εὐεργεσίαν ἑαντῷ διὰ τῆς ἀναισθησιας εἰκότως κατέλιπεν. Ὁ οὖν ταπεινόφρων καὶ νήπιος φησιν· σύ με δίδαξον τὴν κατὰ σαυτὸν ἀλήθειαν· ἐγὼ γὰρ παρὰ ἀνθρώπου οὐ δύναμαι μαθεῖν, ἐὰν μὴ παρὰ σοῦ μάθω. Τις γὰρ ὀφείλει διδάσκειν περὶ θεοῦ ἤ θεός; Ἄνωθεν τοίνυν ἡ ἀποκάλυψις μετὰ τὴν κατ ἀξίαν πρόθεσιν.

maintext.3610, 22 “Her şey bana Babam tarafından teslim edildi”

“Her şey bana Babam tarafından teslim edildi” sözü, “Gökte ve yerde bütün yetki bana verildi” sözünden uzak değildir. “Bütün yetki”, “çarmıhıyla gerek yerdekileri gerek göktekileri barıştırsın” diye ona verilir. Henüz her şeyi barıştırmamıştır; bu, kötülükten gelen savaşın hâlâ sürmesinden bellidir. Ama yetkin barış mutlaka gelecektir. Baba'nın ona “her şeyi” teslim etmesi çok adildir, çünkü Oğul da “herkes için” teslim edilmiştir: “Bütün insanların, özellikle de iman edenlerin kurtarıcısı”dır, “günahlarımız için kefarettir, yalnız bizimkiler için değil, bütün dünyanınkiler için de”. İnsan olduğu ölçüde teslim edildi; öyle ki “göktekilerin, yerdekilerin ve yer altındakilerin her dizi İsa'nın adıyla çökülsün ve her dil, Baba Tanrı'nın yüceliği için İsa Mesih'in Rab olduğunu açıkça söylesin. Amin.”

maintext.36

10, 22 >πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ πατρός μου< Οὐ μακρὰν τό· >πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ πατρός μου< ἐστὶ καὶ τό· >ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς<. Καὶ διὰ τοῦτο αὐτῷ δίδοται >πᾶσα ἐξουσία<, ἶνα >εἰρηνοποιησῃ διὰ τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ εἴτε rd ἐπὶ τῆς γῆς εἴτε τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς<. Οὐδέπω μὲν οὖν τὰ πάντα εἰρηνοποίησεν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ ἔτι τὸν ἀπὸ τῆς κακίας ὑπάρχειν πόλεμον· ἔσται δὲ πάντως ἡ τελεία εἰρήνη. Δικαιότατα δὲ >πάντα< παραδέδωκεν αὐτῷ ὁ πατήρ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ υἱὸς παρεδόθη >ὐπὲρ πάντων<, >ὅς ἐστι σωτὴρ πόντων ἀνθρώπων, μάλιστα πιστῶν< ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλου τοῦ κόσμου(. Παρεδόθη δὲ καθ᾿ ὅ γέγονεν ἄνθρωπος, >ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ ndv γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται, ὅτι κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν θεοῦ πατρός, ἀμήν<.

maintext.3710, 23 “Ne mutlu sizin gördüklerinizi gören gözlere”

İsa'nın öğrencilerinin “gözleri” neden “mutludur”? Çünkü “birçok peygamber” onların gördüğünü “görmek istedi, ama görmedi”, onların duyduğunu “duymak istedi, ama duymadı”. Sade kişiler bunu şöyle anlar: Hakkımda peygamberlik eden birçok peygamber benim zamanımda yaşamak istedi, “gördüklerinizi görmek, duyduklarınızı duymak” için; ama sizin layık görüldüğünüz bu zamanlara erişme talihine sahip olmadılar. Peki, bunu peygamberlerin hepsinin değil de çoğunun arzulaması nasıl bir kurası?

Belki İbrahim için “Mesih'in gününü gördü ve sevindi” diye açıkladığımız şey başka peygamberlerde ve adillerde de olmuştur; çok değil, az sayıda kişi İsa'nın öğrencilerinin duyduğu şeyleri seyretmeye ve anlamaya erişmiştir. Bunlar, havarilerin gördüklerini görmüş, öğrencilerin duyduklarını duymuş oldukları için arzu duymadılar; çünkü “sahip olmayanlar gibi” sahiptiler. Havarilerdeki seyre ve anlayışa erişemeyen başka peygamberler ve adiller de oldu; onlar arzularına kavuşamadılar. Şimdi gözler mutlu sayılıyor; bence azizlerin öteki uzuvları da öyledir. Böylece “Seni taşıyan rahim ve emdiğin memeler ne mutludur” sözü de bir anlam kazanır. Takılıp sendelemeyen, aksine “iyilikleri müjdeleyenlerin güzel” ayakları nasıl mutlu olmasın? “Kaldırılmaları akşam kurbanı olan” eller, kaldırılmaları İsrail'in zaferi ve Amalek'in yenilgisi olan eller de mutludur. İçinden “sonsuz yaşama fışkıran su ırmakları akan” karın mutludur. “İsa'nın adıyla çöken” dizler mutludur. “Baba Tanrı'nın yüceliği için İsa Mesih'in Rab olduğunu söyleyen” dil mutludur. Tanrı'nın sözüne hizmet eden “ağız” ve “kokularının ardından koşacağız” sözünün kendisi için söylendiği “burun” da mutludur. [Bunları Origenes söylemiştir. Birine ciddi görünüyorsa görünsün; itiraza açık olduğu için bana hoş gelmiyor.]

maintext.37

10, 23 >μακάριοι οἱ ἀφθαλμοὶ οἱ βλέποντες ἃ βλέπετε< Διὰ τί δὲ >μακάριοι οἱ ὀφθαλμοῖ< τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ εἰσιν ἐπεὶ >πολλοὶ προφῆται ἠθέλησαν ἰδεῖν<, ὅ εἶδον οὗτοι, >οὐκ εἶδον< δέ, >καὶ ἀκοῦσαι<, ὅ ἤκουσαν, >καὶ οὐκ ἤκουσαν<; Τὸν δὲ ἴδω μεν· νομίζουσιν οἱ ἁπλούστεροι, ὅτι· πολλοὶ προφῆται προφητεύοντες τὰ περὶ ἐμοῦ ἠθέλησαν γενέσθαι κατὰ τοὺς ἐμοὺς χρόνους, ὥστε >ἰδεῖν, ἃ βλέπετε, καὶ ἀκοῦσαι, ἃ ἀκούετε>· ἀλλ' οὐκ εὐτύχησαν φθάσαι εἰς τοὺς καιροὺς τούτους, ἐν οἷς ὑμεῖς τούτων ἠξιώθητε. Τίς δέ ἡ ἀποκλήρωσις τοὺς πολλοὺς μέν προφήτας τούτων ἐπιτεθυμηκέναι, μὴ καὶ πάντας δέ; Μήποτ' οὖν, ὡς ἤδη ἀποδεδώκαμεν περὶ τοῦ Ἀβραάμ, ὅτι >εῖδε τὴν ἡμέραν Χριστοῦ καὶ ἠγαλλιάσατο< παραπλήσιον γέγονε καὶ ἐπ' ἄλλων προφητῶν καὶ δικαίων, οὐ πολλῶν, ἀλλ' ὀλίγων, ἐπὶ τὴν θέαν πεφθακότων καὶ ἐπὶ τὴν σύνεσιν, ὧν οἱ Ἰησοῦ μαθηταὶ ἠκροάσαντο; Οὖτοι οὖν ἅτε ἰδόντες, ἃ εἶδον οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἀκούσαντες, ἃ ἤκουσαν οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταί, μαθηταί, οὐκ ἐπεθύμησαν, ὅτι εἶχον >ὡς οἱ μὴ ἔχοντες<· ἄλλοι δὲ γεγόνασι προφῆται καὶ δίκαιοι, ἐλάττονες τῆς ἐν τοῖς ἀποστόλοις θεωρίας καὶ συνέσεως, οἵτινες οὐκ ἔτυχον τῆς ἐπιθυμίας. Νῦν μὲν οὖν μακαρίξονται ὀφθαλμοὶ καὶ τὰ λοιπὰ οἶμαι οἶμαι μέλη τῶν ἁγίων, ὡς ἔχεσθαί τινος λόγου καὶ τό· >μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας<. Πῶς δὲ οὐ μακάριοι καὶ >οἱ πόδες< οἱ μὴ προσχόψαντες μηδέ σαλευθέντες, ἀλλ' >ὡραῖοι τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά<· καὶ μακάριαι αἱ χεῖρες, ὧν >ἡ ἔπαρσις θυσία ἑσπερινή<, καὶ ὧν ἡ ἔπαρσις νίκη μέν τοῦ Ἰσραήλ, ἦττα δέ τοῦ Ἀμαλήκ. καὶ μακαρία ἡ κοιλία, ἀφ' ἧς >ποταμοὶ ῥέουσιν ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον<· καὶ μακάρια γόνατα τὰ >ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ καμπτόμενα<, μακαρία δέ καὶ γλῶσσα ἡ >ἐξομολογουμένη, ὅτι κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν θεοῦ πατρός<. μακάριον δὲ καὶ >στόμα< τὸ διακονούμενον λόγῳ θεοῦ καὶ >μυκτήρ<, δἰ ὃν λέγεται· >ὀπίσω σου εἰς ὀσμὴν μύρων σου δραμοῦμεν<. [Ταῦτα εἴρηται μὲν Ὠριγένει· εἰ δὲ τῷ δοκεῖ σπουδαῖα, δοκείτω· ἐμοὶ γὰρ οὐκ ἀρέσκει ὡς ἀντιλογίας ἔχοντα.]

maintext.3810, 38 “Kendisi bir köye girdi”

Kurtarıcı aziz kadınların yanında, bir köyde konakladı. Luka köyün adını anmaz, Yuhanna ise Beytanya diyerek açıklar.

maintext.38

10, 38 >αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά< Κατέλυσε μὲν οὖν ὁ σωτὴρ παρὰ γυναιξὶν ἁγίαις ἔν τινι κώμη, ἧς τὸ ὄνομα Δουκᾶς μέν παρασιωπᾷ, Ἰωάννης δὲ σαφηνίζει, τὴν Βηθανίαν εἰπών.

maintext.39Marta'yı eyleme, Meryem'i seyre yormak makuldür. Çünkü sevgi sırrı, eylemle birlikte ortadan kalkar; meğerki kişi seyrin yanı sıra öğretmeyi ve eyleme özendirmeyi de seçsin. Ne eylem ne de seyir ötekisiz olur. Daha doğrusu şöyle söylenmelidir: Marta sözü kendi evinde, yani psykhē'sinde daha bedensel olarak kabul etti; Meryem ise onun ayaklarının dibinde ruhani olarak dinliyordu. Bu şu demektir: Başlangıçta eğitim gereği aktarılan şeyler “çocukluğa ait olanı ortadan kaldıran” tarafından kaldırılır, yetkin olanlar ise artık kaldırılmaz.

Marta, İsa'yı kendi sınırlarına kabul eden ve Kanun'un harfinden doğan çok sayıda ibadetle dağılmış olan sünnetli sinagog da olabilir. Meryem ise milletlerden gelen kilise, “ruhani Kanun'un” “payını” seçen, Musa'nın yüzündeki yücelik gibi “ortadan kalkan” Kanun'dan yararlı olanları ayıran ya da her şeyi “seveceksin” sözüne bağlayan kilise olabilir. “Bir şey gereklidir” sözü için “Komşunu kendin gibi seveceksin” sözünü, “Az şey gereklidir” sözü için de “Buyrukları bilirsin: zina etmeyeceksin, öldürmeyeceksin” ve devamını kullanırsın.

Ayrıca Marta, sünnetten gelip Yahudileşen ve Kanun'un buyruklarını Yahudi tarzında tutan iman edenler olabilir; Meryem ise bunlardan kurtulmuş olanlar, “içten Yahudi” olanlar, yalnız İsa'nın ayaklarının dibinde oturanlar, “yeryüzündekini değil yukarıdakileri düşünenler” olabilir. Değişik yollardan ele alsan da Marta'yı daha bedensel ve “birçok şeyle” uğraşır, Meryem'i ise yalnız seyre ve ruhani şeylere bağlı bulursun.

maintext.39

Εἰκότως γοῦν ἐκλάβοις Μάρθαν μέν εἰς τὴν πρᾶξιν, Μαρίαν δὲ εἰς τὴν θεωρίαν Συμπεριαιρεῖται Συμπεριαιρεῖται γὰρ τῷ πρακτικῷ τὸ τῆς ἀγάπης μυστήριον, εἰ μὴ Πρὸς τῷ θεωρεῖν ἕληταί τις διδάσκειν καὶ προτρέπειν ἐπὶ ΠρᾶΞιν· οὔτε γὰρ πρᾶξις οὔτε θεωρία ἄνευ θατέρου. Μᾶλλον μὲν οὖν λεκτέον, ὅτι ἡ Μάρθα σωματικώτερον ὑπεδέξατο τὸν λόγον ἐν τῇ ἐαυτῆς οἰκίᾳ τῇ ψυχῇ, ἡ δέ Μαρία πνευματικῶς ἤκουεν αὐτοῦ καὶ περὶ πόδας οὖσα, καθ' ὃ τὰ μέν ἐν εἰσαγωγῇ κατ' οἰκονομίαν παραδιδόμενα τοῦ καταργήσαντος τὰ τοῦ νηπίου< ἀφαιρεῖται, τὰ δ’ ὡς τέλεια οὐκέτι. δὲ Μάρθα μὲν εἶναι καὶ ἡ ἐκ περιτομῆς συναγωγὴ εἰς. τὰ ἴδια ὅρια δεξαμένη τὸν Ἰησοῦν, περισπωμένη περὶ τὴν ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ τόμου πολλὴν λατρείαν, Μαρία δέ ἡ ἐξ Μνῶν ἐκκλησία >τὴν τοῦ >πνευματικοῦ νόμου< >μερίδα< ἐκλεξαμένη >πνευματικοῦ >καταγουμένην< ὡς ἡ ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωΰσέως δόξα, χρὴσιμα ἐκ τοῦ γόμου ἐπιλέξασα ἢ πάντα ἀναφέρουσα εἰς ἒν τὸ >ἀγαπήσεις< Καὶ εἰς μὲν τό· >ἑνός ἐστι χρεία< χρήσῃ τὸ >ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν<, εἰς δέ τό· >ὀλίγων ἐστὶν< >τὰς ἐντολὰς οἶδας· οὐ μοιχεύσεις. οὐ φονεύσεις< καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔτι δύναται Μάρθα μὲν εἶναι οἱ ἐκ περιτομῆς πιστοὶ καὶ ἱουδαΐζοντες, φυλάττοντες ἰουδαϊκῶς τὰ τοῦ νόμου, Μαρία δὲ οἱ τούτων ἀπηλλαγμένοι καὶ >ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖοι< καὶ μόνοις τοῖς Ἰησοῦ ποσὶ ποσὶ προσκαθεζόμενοι, οἱ >τὰ ἄνω οὐ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς<· διαφόρως γὰρ ἐπιβάλλων εὑρήσεις Μάρθαν μέν σωματικωτέραν καὶ >περὶ πολλὰ< εἰλουμένην, Μαρίαν δέ τῇ θεωρίᾳ μόνῃ καὶ τοῖς πνευματικοῖς προσανέχουσαν.

maintext.4011, 1 “Rab, Yahya'nın öğrettiği gibi bize dua etmeyi öğret”

Sonra onu dua hakkında öğretmeye daha da özendirdiğini göstermek için şu ricayı sunar: Hakkında bize “kadından doğanlar arasında ondan büyüğü yoktur” diye öğrettiğin Yahya bile dua öğretimini ihmal etmedi. “Nasıl dua etmemiz gerektiğini bilmiyoruz.” Bize büyük ve sonsuz şeyleri istememizi buyurdun; bunları bilmek bize senden, Tanrımız ve Kurtarıcımızdan başka nereden gelebilir?

maintext.40

11, 1 >κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθώς καὶ Ἰωάννης< Εἶτα ἵνα δείξῃ ἔτι αὐτὸν προτρέπειν ἐπὶ τὴν περὶ τῆς εὐχῆς διδασκαλίαν, τοιαύτην προσφέρει ἀξίωσιν, ὅτι καὶ Ἰωάννης, περὶ οὗ ἡμᾶς ἐδίδαξας, ὅτι >μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν αὐτοῦ οὐδείς ἐστιν<, τῆς περὶ τὴν εὐχὴν οὐκ ἠμέλει διδασκαλίας· καὶ ὅτι τὸ πῶς >προσθύξασθαι, καθὸ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν<· καὶ ὅτι ἐνετείλω ἡμῖν αἰτεῖν τὰ μεγάλα καὶ τὰ αἰώνια· πόθεν οὖν ἡμῖν ἐστιν εἰδέναι ταῦτα ἢ ἀπὸ σοῦ τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν;

maintext.41Bu dua Matta'daki duanın aynısıdır, bu yüzden burada daha kısa söylenmiştir. Ya da duaları, bazı ortak bölümleri olan ayrı dualar saymak daha iyidir. Tanrı'nın isteği “gökte olduğu gibi yerde de” ancak O'nun isteğine aykırı hiçbir şey yapmadığımızda gerçekleşir. Gökteki büyük şeyleri istemek gerektiğini söyleyen nasıl ekmek istemeyi buyurur? Demek ki “ekmek” hakiki ve ruhani anlamda anlaşılmalıdır.

maintext.41

’H αὐτή ἐστι τῇ ἐν τῷ Ματθαίῳ προσευχῇ, διὸ καὶ ἐπιτομώτερον ἐνταῦθα ἴρηται. ἢ βέλτιον διαφόρους νομίξεσθι τὰς προσευχάς, κοινά τινα ἐχούσας μέρη. Τότε δὲ >γινεται τὸ θέλημα< τοῦ θεοῦ >ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς<, ὅταν μηδὲν πράττωμεν παρὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ. Πῶς δὲ ὁ εἰπὼν δεῖν αἰτεῖν οὐράνια καὶ μεγάλα περὶ ἄρτου αἰτεῖν κελεύει; >ἄρτον< οὖν τὸ ἀληθινὸν νοητέον καὶ πνευματικόν.

maintext.4211, 2 “Baba, adın kutsal kılınsın”

Bence, “evlatlık Ruh'uyla” dolmamış kimse Tanrı'ya “Baba” diyemez; Baba'yı yücelten oğul “Baba” diyebilir. Şu buyruğu tutan da diyebilir: “Düşmanlarınızı sevin, size zulmedenler için dua edin ki göklerdeki Babanızın oğulları olasınız; çünkü O, güneşini kötülerin de iyilerin de üzerine doğdurur, yağmurunu adillerin de adaletsizlerin de üzerine yağdırır.” Ayrıca “adalet yapan” kişi Tanrı'dan doğar; böyle doğan kişi kendinde Tanrı'nın “tohumu” bulunduğu için, “artık günah işleyemediği” için “Baba” diyebilir. Yine kişi “çürüyen tohumdan değil, Tanrı'nın yaşayan ve kalıcı sözüyle” Tanrı'dan doğar. Nitekim Yuhanna şöyle der: “Onu kabul edenlere, adına iman edenlere Tanrı'nın çocukları olma yetkisini verdi; onlar kandan, bedenin isteğinden, erkeğin isteğinden değil, Tanrı'dan doğdular.” Bunu bizi Tanrı'nın tabiatına çıkararak değil, lütuf vererek ve kendi mertebesini bize bağışlayarak söyler. Tanrı'ya “Baba” dememizi söyler.

Sonra Matta “Babamız” sözüne “göklerdeki” ifadesini ekler; çünkü göklerin krallığından söz eder ve Kurtarıcı'nın mutluluk sözlerinden sonra hazır bulunan herkese dua hakkındaki sözü öğrettiğini anlatır. Luka ise bütün İncili boyunca Tanrı'nın krallığından söz ettiği hâlde “göklerdeki” sözünü geçer; çünkü ilahî olanın yerin bile üstünde olduğunu öğretir. Mesih'in dua sözünü, öbürlerinden daha yüksek olan öğrencilerine ayrıca öğrettiğini söyler ve Matta'nın söylediği “kötüden kurtarılma” sözünü de eklemez.

maintext.42

11, 2 >πάτερ, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·< Οἶμαι δέ, ὅτι οὐδεὶς ἂν λέγοι τῷ θεῷ τὸ >πάτερ<, μὴ πεπληρωμένος τοῦ τῆς >υἱοθεσίας πνεύματος<, καὶ υἱὸς δοξάζων πατέρα λέγοι ἂν >πάτερ<, φυλάξας δὲ καὶ τὴν ἐντολὴν τὴν λέγουσαν. >ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, προσεύχεσθε ὑπέρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς, ὅπως γένησθε υἱοὶ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὑρανοῖς, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκοθς<. Ἔτι γεννᾶταί τις ἐκ τοῦ θεοῦ >ποιῶν δικαιοσύνην<· καὶ γεννώμενος λέγοι ἂν >σπέρμα ἐν ἑαυτῷ< τοῦ θεοῦ λαβών, διὰ τὸ >μηκέτι δύνασθαι ἁμαρτάνειν<, τὸ >πάτερ<. Ἔτι γεννᾶταί τις ἐκ θεοῦ, οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς, ἀλλὰ διὰ λόγου ζῶντος θεοῦ καὶ μένοντος, καθὰ γέγραπται· φησὶ γὰρ Ἰωάννης. >ὅσοι δέ ἒλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων οὐδέ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδέ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ' ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν<. Τοῦτο δέ φησιν οὐκ εἰς φύσιν ἡμᾶς ἀνάγων θεοῦ, ἀλλὰ χάριτος μεταδιδοὺς καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀξίωμα ἡμῖν χαριζόμενος. Λέγει γὰρ ἡμᾶς καλεῖν πατέρα τὸν θεόν. Εἶτα Ματθαῖος μὲν ἐπιφέρει τῷ. >πάτερ ἡμῶν< τό· >ἐν τοῖς οὐρανοῖς< ἃτε περὶ βασιλείας διαλεγόμενος οὐρανῶν καὶ πάντας τοὺς παρόντας διδάσκειν διηγούμενος τὸν σωτῆρα μετὰ τοὺς μακαρισμοὺς καὶ τὸν περὶ τῆς προσευχῆς λόγον. Δουκᾶς δὲ περὶ βασιλείας διδάσκων θεοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κατ' αὐτὸν εὐαγ- γελίῳ ἐσιώπησε τό· >ἐν τοῖς οὐρανοῖς<, ὡς ὐψηλότερον καὶ τόπου τὸ θεῖον εἶναι διδάσκων καὶ ἱδίᾳ τοῖς μαθηταῖς ὡς ὑψηλοτέροις τῶν λοιπῶν τὸν Χριστὸν ὑφηγούμενον τὸν τῆς εὐχῆς λόγον, οὐδὲ τό· >ῥυσθῆναι ἀπὸ τοῦ πονηροῦ< ἐπιφέροντα, καθὰ Ματθαῖός φησιν.

maintext.43Ya da belki şöyledir: “Tanrı” adını hakikatten sapanlar heykellere, daimōn'lara, hatta “Yaratan yerine yaratılana” veriyorsa, Tanrı'nın “adı” henüz “kutsal kılınmamış”, ayrılması gereken şeylerden ayrılmamıştır. Bu yüzden bize, iyi sonun bir an önce gelmesi için dua etmeyi öğretir; öyle ki “Tanrı” adı “tek gerçek Tanrı” olarak yalnız Rab'be verilsin. Bu yoruma sonraki sözü de açıkça uygulayabiliriz. Hangisi? “Krallığın gelsin.”

maintext.43

Ἤ τάχα, εἰ ἡ >θεὸς< ὀνομασία ὑπὸ τῶν ἀποπιπτόντων τῆς ἀληθείας τάσσεται ἐπὶ τῶν γλυπτῶν καὶ τῶν δαιμονίων ἢ καὶ >τῆς κτίσεως παρὰ τὸν κτίσαντα<, οὐδέπω >ἡγιάσθη τὸ ὄνομα< τοῦ θεοῦ οὐδὲ κεχώρισται, ὧν χρὴ αὐτὸν κεχωρίσθαι. Διδάσκει οὖν ἡμᾶς εὔχεσθαι τάχιον τὸ χρηστὸν γενέσθαι τέλος, ἶνα ἐφαρμοσθῇ τῷ κυρίῳ ὡς >μόνῳ ἀληθινῷ θεῷ< ἡ >θεὸς< προσηγορία. Σαφῶς δὲ ταύτῃ τῇ ἐκδοχῇ ἐφαρμόζειν δυνάμεθα καὶ τὸ ἐξῆς· ποῖον δὴ τοῦτο; >ἑλθέτω ἡ βασιλεία σου<.

maintext.4411, 2 “Krallığın gelsin”

Artık “ölüm” üzerimde “hüküm sürmesin”, beni günah yoluyla tutsak etmesin; “krallığın” üzerime “gelsin” ki şimdi egemen olan ve hüküm süren tutkular yokluğa çekilsin. Bunlar, her bir kişide gerçekleşen krallık için de dilenebilir.

maintext.44

11, 2 >ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου< Μηκέτι κατ' ἐμοῦ >βασιλευέτω ὁ θάνατος<, μηδ’ ἀγέτω με δἰ ἁμαρτίας αἰχμάλωτον, ἀλλ' >ἐλθέτω ἐπ' ἐμὲ ἡ βασιλεία σου<, ἵνα εἰς τὸ μὴ ὂν ὑποχωρήσῃ τὰ νῦν κρατοῦντα καὶ βασιλεύοντα πάθη. ταῦτα δ’ ἄν τις αἰτοίῃ καὶ ἐπὶ τῆς καθ' ἔνα γενομένης βασιλείας.

maintext.45“Krallığın gelsin” ki “her yönetim, yetki ve güç” ve dünyanın bütün krallıkları ile ölümlü bedenlerimizde hüküm süren günah ortadan kalksın ve Tanrı bütün bunlara hükmetsin.

maintext.45

Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου<, ἶνα καταργηθῇ μὲν >πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία καὶ δύναμις<, ἔτι δὲ καὶ πᾶσα βασιλεία τοῦ κόσμου, καὶ ἡ βασιλεύουσα ἐν τοῖς θνητοῖς ἡμῶν σώμασιν ἀμαρτία, πόντων δὲ τούτων βασιλεύσῃ ὁ θεός.

maintext.4611, 3 “Bize gündelik ekmeğimizi her gün ver”

Markion'un izleyicileri ifadeyi “Bize senin gündelik ekmeğini her gün ver” şeklinde okurlar. Alegoriden ve yukarı anlamdan kaçan bu kişilere şunu soralım: Tanrı'nın ekmeği nedir? Bizim açıkladığımız gibi anlatırlarsa, açıkça alegori yaparlar. Bedensel ekmeği kastederlerse, bu ekmek onlara göre iyi olan Tanrı'nın nasıl olur? “Her gün” sözü de zorunlu olarak eklenmiştir; çünkü hakiki hayat bizi sanki onarır, “iç insan” Tanrı'ya göre yaşasın diye.

maintext.46

11, 3 >τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ' ἡμέραν< Ἐπεὶ δέ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος ἔχουσι τὴν λέξιν οὕτως· >τὸν ἄρτον σου τὸν ἐπιούσιον δίδου ἡμῖν τὸ καθ’ ἡμέραν<, ἐπαπορήσωμεν αὐτοῖς, ἀλληγορίας καὶ ἀναγωγὰς φεύγουσιν· τίς ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ θεοῦ; Εἰ μὲν γὰρ, ὡς ἀποδεδώκαμεν, διηγήσονται, δηλονότι ἀλληγοροῦσιν. εἰ δὲ τὸν σωματικὸν ἄρτον ὑπολήψονται, πῶς οὗτος τοῦ κατ' αὐτούς ἐστιν ἀγαθοῦ; ἀναγκαίως δὲ καὶ τὸ >καθ' ἡμέραν< πρόσκειται. Οἱονεὶ γὰρ ἐπισκευαστή ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωὴ ἡ ἀληθινή, ἶνα κατὰ θεὸν ζήσῃ >ὁ ἔσω ἄνθρωπος<.

maintext.47“Her gün”, Matta'daki “bugün” sözünden daha güçlü bir anlatımdır.

maintext.47

Ἐμφαντικώτερον δὲ τὸ >καθ' ἡμέραν< τοῦ παρὰ Ματθαίῳ >σήμερον<.

maintext.4811, 5 “Sizden biri bir dosta sahip olsa ve ona gitse”

“Sizden biri” sözü öğrencilere söylenir; “bir dostu olsa” ise Tanrı'nın azizlere dost olduğunu, Musa'ya ve İbrahim'e olduğu gibi, belirtmek içindir. Belki “gece yarısı” hayatın bu “kısa zamanı”dır; o zaman ölüm meleği, dünyadaki Mısır'ın, kapı sövesi Mesih'in kanıyla mesh edilmemiş her evine girer. Öğrenci dostundan “üç ekmek” ister, çünkü yoldan kendisine gelen kişiyi Üçlü'ye dair teolojiyle beslemek ister; nitekim “Bensiz hiçbir şey yapamazsınız” der. Ama dost nasıl içeriden cevap verip “Beni rahatsız etme” der? Sorabilirsin: Belki “yorgun ve yüklü olan” bizler, kendi yorgunluklarımızı Kurtarıcı'ya veririz; bu yüzden “hastalıklarımızı taşır ve bizim için acı çeker”. Ya da Tanrı birine karşı uyur, günah işleyen birine karşı öfkeli denir; bunun gibi kendisine yük olan kişiden gelen yorgunluğu olduğu da söylenir.

maintext.48

11, 5 >τίς ἐξ ὑμῶν ἔξει φίλον, καὶ πορεύσεται πρὸς αὐτόν< Τὸ μὲν οὖν· >τίς ἐξ ὑμῶν< πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγεται, τὸ δέ· >ἕξει φίλον<, ἴνα εἴπῃ τὸν θεὸν φίλον τυγχάνοντα τοῖς ἁγίοις, ὡς ⟨τῷ⟩ Μωϋσῇ καὶ τῷ Ἀβραάμ. τάχα δὲ καὶ >μεσονύκτιον< ὁ >συνεσταλμένος< οὗτός ἐστι >καιρὸς< τοῦ βίου, ὅτε ὁ ὀλοθρευτὴς εἰσέρχεται εἰς πᾶσαν οἰκίαν τῆς ἐν κόσμῳ Αἰγύπτου, ἔνθα μὴ κέχρισται ἡ φλιὰ τῶν θυρῶν τῷ τοῦ Χριστοῦ αἴματι. Αἰτεῖ μαθητὴς τὸν φίλον >τρεῖς ἄρτους<, βοθλόμενοσ θρέψαι τῇ περὶ τῆς τριάδος θεολογίᾳ τὸν γινόμενον πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, καθά φησιν· >ἐκτὸς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν<. Ἀλλὰ πῶς ἔσωθεν ἀποκρίνεται ὁ φίλος λέγων· >μή μοι κόπους πάρεχε< Ζητήσεις δέ, μήποτε >οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι< τοὺς ἑαυτῶν κόπους παρέχομεν τῷ σωτῆρι, διὸ >τὰς ἀσθενείας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται<· ἢ ὥσπερ τῷδε μὲν ὑπνοῖ ὁ θεός, ἄλλῳ δὲ ἁμαρτάνοντι ὁργίξεσθαι λέγεται, οὕτω καὶ κόπους ἔχειν ἀπὸ τοῦ παρέχοντος αὐτῷ.

maintext.4911, 9 “Dileyin, size verilecektir”

Kurtarıcı'nın “Dileyin, size verilecektir” sözü hakikattir ve bunu “Dileyen herkes alır” diyerek de pekiştirir. Yine de biri, dua eden bazı kimselerin neden duyulmadığını sorabilir. Buna şöyle cevap verilmelidir: Dileme işine uygun yoldan gelen ve istediğini elde etmeye yarayan hiçbir şeyi ihmal etmeyen kişi, kendisine verilmesini rica ettiği şeyi mutlaka alacaktır. Ama aktarılan dileme amacının dışına çıkıp dilediğini sanan kişi, gerektiği gibi dilemediği için hiç dilememiş olur. Bu yüzden almaması “Dileyen herkes alır” sözünü yalanlamaz. Bir öğretmen “Ders almak için bana gelen herkes o bilgiye sahip olacak” dese, öğretmene gitmeyi gerçek anlamda alırız; yani öğretmenin söylediklerine dikkatle eğilmek, çalışmak ve üzerinde düşünmekle birlikte. Böyle gelmeyene “Ona özendirildiğin gibi gitmedin” denmelidir. Yakup mektubunda bunu daha açık söyler: “Bazıları diler de alamaz, çünkü kötü niyetle, boş hazlar için dilerler.”

Biri şöyle diyecek: Ama bazıları ilahî bilgi ve aretē'ler için dilediği hâlde almıyor. Ona şöyle denmelidir: Onlar iyi şeyleri kendileri için değil, bunlarla övülmek için istemişlerdir. Övgüden hoşlanmak da hazza düşkünlerin işidir. Bu yüzden istedikleri şeyi hazlara harcamak istedikleri için onlara da verilmez.

maintext.49

11, 9 >αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν< Πλὴν ἀληθοῦς οὔσης τῆς τοῦ σωτῆρος θέσεως λεγούσης. >αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν<, ἣν καὶ πιστοῦται διὰ τοῦ φάναι. >πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει<, ζητήσαι ἄν τις, πῶς τινες εὐχόμενοι οὐκ ἀκούονται. Πρὸς ὃ λεκτέον, ὅτι ὁ ὁδῷ τῇ ἀκολούθῳ ἐπὶ τὸ αἰτεῖν ἐρχόμενος, οὐδέν παραλέιψας τῶν συντελούτων πρὸς τὸ τυχεῖν τῶν σπουδαζομένων, πάντως λήψεται, ὃ παρεκάλεσε δοθῆναι αὐτῷ· εἰ δέ τις ἔξω χωρήσας τοῦ σκοποῦ τῆς παραδοθείσης αἰτήσεως δόξει αἰτεῖν, οὐκ αἰτῶν ὃν δεῖ τρόπον, οὐδ’ ὅλως αἰτεῖ· διὸ μὴ λαμβάνοντος αὐτοῦ οὐ ψευδοποιεῖται τό· >πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει>. Καὶ γὰρ διδασκάλου λέγοντος· πᾶς ὁ προσιών μοι μαθημάτων ἕνεκα ἕξει αὐτῶν ἐπιστήμην, τὸ προσιέναι τῷ διδασκάλῳ πραγματικῶς ἐκλαμβάνομεν, τοῦτ' ἔστι μετὰ τοῦ συντόνως προσέχειν τοῖς παρὰ τοῦ διδασκάλου, μετὰ τοῦ ἀσκεῖν καὶ μελετᾶν αὐτό. Τῷ δὲ μὴ οὕτω προσιόντι λεκτέον· οὐ προσῆλθες αὐτῷ ὡς προετρέψατο. Ὃ φανερώτερον ποιῶν Ἰάκωβος γράφων τὴν ἐπιστολήν φησιν· >τινὲς αἰτεῖν οὐ λαμβάνουσιν, κακῶς αἰτούμενοι ἡδονῶν ματαίων ἕνεκα<. ερεῖ τις· καὶ μὴν ὑπέρ γνώσεως θείας καὶ ἀναλήψεως ἀρετῶν αἰτούμενοί τινες οὐ λαμβάνουσιν. Πρὸς ὃν λεκτέον, ὅτι οὐ καθ’ αὑτὰ τὰ ἀγαθὰ λαβεῖν ἡξίωσαν, ἀλλ' ἕνεκα τοῦ ἐπαινεῖσθαι δι’ αὐτά. Ἔστι δὲ φιληδόνων καὶ τὸ χαίρειν ἐπαίνοις· ὅθεν καὶ τούτοις οὐ δίδοται, ἐπεὶ εἰς ἡδονὰς καταδαπανῆσαι θέλουσι τὰ περὶ ὧν ἀξιοῦσιν.

maintext.5011, 11 “Sizden hangi baba, oğlu [balık] isterse”

Bak: “Ekmek”, psykhē'nin bilgide bulduğu zorunlu gıdadır, onsuz kurtuluş olmaz; örneğin nasıl yaşanması gerektiğine dair kesin söz. “Balık” ise katık gibidir, öğrenme sevgisidir; örneğin “dünyanın düzenini, unsurların etkisini, zamanların başını, sonunu ve ortasını bilmek” ve Bilgelik'in sonra saydığı şeyler. Demek ki Tanrı ekmek yerine şeytanın İsa'ya yedirmek istediği taşı vermez; “balık yerine yılan” da vermez. Yılanı, balık yemeye layık olmayan Habeşliler yer. Mezmur orada şöyle der: “Ejderhanın başını suda ezdin, onu Habeş halklarına yiyecek olarak verdin.” Kısacası besleyici ve yararlı olan yerine yenmez ve zararlı olanı vermez.

maintext.50

11, 11 >τίνα δέ ἐξ ὑμῶν τὸν πατέρα αἰτήσει ὁ υἱός< Σὺ δὲ ὅρα, εἰ >ἄρτος< μέν ἡ ἀναγκαία τῆς ψυχῆς ἐν γνώσει τροφή, ἧς ἄνευ οὔκ ἐστι σώζεσθαι, οἶον ὁ περὶ τοῦ πῶς βιωτέον ἀκριβὴς λόγος, >ἰχθὺς< δέ ἢ οἶον ὄψον φιλομάθεια, οἶον τὸ >εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα χρόνων< καὶ ὅσα ἐξὴς ἡ Σοφία καταλέγει. Οὔτε οὖν ἀντὶ ἄρτου λίθον δίδωσιν ὁ θεός, ὃν ὁ διόβολος ἐβούλετο ὑπὸ Ἰησοῦ ἐσθίεσθαι, οὔτε >ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν< ὃν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθύας ἐσθίειν Αἰθίοπες — ἐκεῖ γάρ φησιν ὁ ψαλμός. >σὺ συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος ἐπὶ τοῦ ὕδατος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα μαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν< — οὔτε ἁπλῶς ἀντὶ τοῦ τροφίμου καὶ ὡφελοῦντος τὰ ἄβρωτα καὶ βλάπτοντα.

maintext.5111, 24 “Kirli ruh insandan çıkınca dolaşır”

Kötü ruhun “susuz yerlerde dolaşıp rahat araması ve bulamaması” nedir? Susuz yerler, önceden milletlerden gelenlerdi; şimdi onlar Ruh'un suyuyla dolmuş, artık ona rahat vermiyorlar. Bu yüzden Şeytan eski kabına, İsrail'den gelenlere döner. Çünkü bunlar Mısır'dayken, Mısırlıların âdetleri ve kanunları arasında yaşadıkları için kötü ruh onlarda otururdu; Tanrı'nın merhametiyle Musa aracılığıyla kurtarılınca çıktı. Şimdi ise Mesih'e iman etmedikleri, tersine kurtarıcıyı reddettikleri için “kirli ruh” yeniden üzerlerine sıçradı. Onları artık içlerinde ilahî hiçbir şey taşımayan, boş ve kendisinin oturmasına açık bulunca bütün gücüyle oraya yerleşti. “Onunla birlikte yedi ruh” demesi bunu gösterir; Yazı bu sayıyı çokluk için kullanır, “Kısır yedi doğurdu, çocuğu çok olan ise kuvvetten düştü” dediği gibi.

“Oğluma” iman etmeyenlerdeki “ruh”, Mısır'daki ruh gibi değildir; başka kötü ruhlarla da dolmuşlardır ve “sonları ilk hâllerinden daha kötü olmuştur”. Şimdiki hâlleri Mısır'dakinden kötüdür, çünkü İsa Mesih'e iman etmediler, tersine “yaşamın başlatıcısını öldürdüler”; bu yüzden yaşamdan yoksun kaldılar. Artık aralarında “Rab şöyle diyor” diyen peygamber yoktur, belirti, harika, Tanrı'nın görünüşüne ve varlığına işaret yoktur. Çünkü iyilikler, milletlerden gelen bize geçmiştir. İsa'nın söylediği gibi: “Tanrı'nın krallığı onlardan alınacak ve meyvesini veren millete verilecek.” O millet biziz; “Tanrı'nın krallığı”, yani Müjde'ye uygun yaşayış bizimdir.

maintext.51

11, 24 >ὅταν τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, διέρχεται< Τέ ἐστι τὸ >διέρχεσθαι τὸ πνεῦμα< τὸ πονηρὸν >δἰ' ἀνύδρων τόπων ζητοῦν ἀνάπαυσιν καὶ μὴ εὑρίσκον<; Ἄνυδροι τόποι ὑπῆρχον οἱ ἐξ ἐθνῶν τὸ πρότερον, νυνὶ δέ πεπλήρωνται ὕδατος Μου καὶ οὐκέτι παρέχουσιν ἀνάπαυσιν αὐτῷ. ποιεῖται τοίνυν ἐπιστροφὴν πρὸς τὸ πρότερον αὐτοῦ δοχεῖον, τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, ὁ Σατανᾶς. οὗτοι γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ ὄντες, ἔνοικον ἦν αὐτοῖς τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν διὰ τὸ ἤθεσί τε καὶ νόμοις τῶν Αἰγυπτίων συναναστρέφεσθαι, ἐπειδὴ δὲ λελύτρωνται διὰ Μωüσέως ἐλέει θεοῦ, ⟨ἐξῆλθεν⟩. Νῦν δὲ ἐπειδὴ οὐ πεπιστεύκασιν εἰς Χριστόν, ἀλλ' ἀπώσαντο τὸν λυτρωτήν, ἐπεπήδησεν πόλιν ἐπ' αὐτοὺς >τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα<, καὶ ὡς εὖρεν αὐτοὺς οὐκέτι θεῖον ἔχοντας ἐν αὐτοῖς οὐδέν, ἀλλ' ἐρήμους ὄντας καὶ σχολάξοντας αὐτῷ πρὸς ἐνοίκησιν, κατῳκήσατο δηλαδὴ μετὰ πάσης αὐτοῦ τῆς δυνάμεως. Τοῦτο γὰρ φαίνεται δηλοῦν· >ἑπτὰ< λέγων πνεύματα< μετ’ αὐτοῦ, καθάπερ εἴωθεν ἐπὶπλήθους ὁνομάξεινἡ τὸν τοσοῦτον ἀριθμόν, ἐπειδὰν λέγη, ὅτι >στεῖρα ἔτεκεν ἑπτὰ καὶ ἡ ἐν τέκνοις ἠσθένησεν<. Οὑδὲ γὰρ >τὸ πνεῦμα< τὸ ἔσχον ἐν Αἰγύπιῳ, τοιοῦτο ἔχουσιν οἱ >εἰς τὸν υἱόν μου πεπλήρωνται δέ καὶ ἄλλων πνευμάτων πονηρῶν, καὶ γέγονεν αὐτοῖς >τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων<· χείρονα γὰρ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ νῦν ἐπειδήπερ εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν Χριστὸν οὐ πεπιστεύκασιν, ἀλλὰ >τὸν ἀρχηγὸν ζωῆς ἀπέκτειναν<, ὕθεν ἐστερήθησαν τῆς ζωῆς. Καὶ οὐκέτι λέγει αὐτοῖς προφήτης, τόδε λέγει κύριος, οὐκέτι σημεῖον ἐν αὐτοῖς, οὐκέτι τέρας, οὐκέτι σημεῖον ἐπιφανείας καὶ παρουσίας τοῦ θεοῦ. μεταβέβηκε γàρ τὰ ἀγαθὰ ἐφ’ ἡμᾶς τοὺς ἐξ ἐθνῶν, κατὰ τὸν τοῦ Ἰησοῦ λόγον εἰρηκότος· κότος· >ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ ἔθνει ποιοῦντι τοὺ( καρποὺς αὐτῆς<· ἡμεῖς ἐσμεν τὸ ἔθνος, οἷς >ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ<, ἡ εὐαγγελικὴ πολιτεία.

maintext.5211, 33 “Kimse kandil yakıp gizli yere ya da ölçeğin altına koymaz”

Kulluk arkadaşları “güvenilir ve sağduyulu kâhyanın” ölçeğiyle tahıl alsınlar; “evdeki herkes”, yani kilisedekiler, şamdana konmuş ve sözle ortaya çıkarılmış kandilin ışınlarını görsün. Kandil “yatağın altına”, kişinin dinlendiği yere de, başka bir “kabın altına” da konmaz; çünkü bunu yapan eve girenleri gözetmemiş olur.

maintext.52

11, 33 >οὐδεὶς λύχνον ἅψας εἰς κρυπτὴν τίθησιν οὐδὲ ὑπὸ τὸν μόδιον< Μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομετρείσθωσαν ὑπὸ τοῦ >πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκονόμου< οἱ σύνδουλοι, βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύχνου ἐπικειμένου 6 τῇ λυχνίᾳ καὶ εἰς φανερὸν διὰ λόγου προσαγομένου >οἱ ἐν τῇ οἰκίᾳ πάντες<, τοῦτ' ἔστιν οἱ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ. Ἀλλ' οὑδὲ >ὐπὸ τὴν κλίνην< τιθέασι τὸν λύχνον, ἔνθα τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς >σκεύους ὑποκάτω<· τοῦτο γὰρ ὁ ποιῶν οὐ προνεῖται τῶν εἰσπορευομένων εἰς τὴν οἰκίαν.

maintext.5311, 34 “Bedeninin kandili gözündür”

Bence “Bedenin kandili gözdür” sözü şöyle bir şey bildirir: Bütün psykhē'de, bütün insanda görme yeteneği nous'tur. Ona özen gösterelim diye “Kandilleriniz yanar olsun” denmiştir. Düşünme gücümüze özen gösterdiğimizde içimizdeki kandili sanki yakmış oluruz. “Kimse kandil yakıp gizli yere koymaz, şamdana koyar” sözü de böyledir. Yetkin olsunlar diye bilgeliği, logos'u ve ilahî şeylerdeki alıştırmayı önemseyenler kandil yakar. Çünkü yetkinlik ilahî duyu organları ve düşünülür şeylerdeki alıştırmadan başka yolla oluşmaz. Pavlus bunu şöyle açıklar: “Katı yiyecek, melekeleri sayesinde duyu organları iyiyi ve kötüyü ayırt etmeye alışmış yetkinler içindir.” Bunlar, yetkinlere söylenen bilgeliğin kendilerine söylenebileceği kişilerdir. Pavlus bu bilgelik için “Yetkinler arasında bilgelik söylüyoruz” der.

“Göz” asıl anlamıyla içimizdeki nous'tur. Sağlıklı kişide onda yalınlığın ilkesi bulunur, içinde ikilik, hile, yarılma, ayrılık ve bölünme yoktur; kötü kişide ise kötülüğün ve her günahın ilkesi bulunur.

“Göz”e uygun olarak “beden”i de mecazen yorumlayıp yorumlayamayacağına bak. Burada beden denen şey ya bütün psykhē'dir, bedensel olmasa da (çünkü Tanrı insanın psykhē'sinde nous yaratmıştır), ya da nous dışında kalan şeydir, yani psykhē'nin geri kalanı ile bedenden oluşan bileşiktir. Çünkü nous asıl olarak bütün psykhē'yi aydınlatır; denebilir ki nous'un yalınlığı ya da kötülüğü bedene de ulaşır: Yalınlıkta beden ona yönetilir, kötülükte ise onu günah için alet olarak kullanır. “Bedenin kandili gözdür” sözünde bedeni mecazen psykhē için alıyorsak şaşırma; oysa psykhē kendi kavramı gereği görünmez ve bedensizdir (çünkü görünmez Tanrı'nın suretine göre yaratılmıştır). Psykhē'nin güçleri de beden olmadıkları hâlde mecazen bedensel parçalarla aynı adı taşır.

“Gözlerimi aydınlat” sözünde bedensel gözler kastedilmez; “Bana kulak verdi” sözü de bedenlerle ilgili değildir; “Duyacak kulağı olan duysun” denildiğinde de öyle. Ezgiler Ezgisi'nde gelin, ister Mesih güveyiyle birleşen insan psykhē'si ister kilise olarak anlaşılsın, “saçı”, “dişleri”, “dudakları”, “boynu” ve “göğüsleri” ile güveyinden övgü alır; bunlar psykhē için yorumlanırsa onun güçlerine bağlanır. “Ayağım takılmayacak” sözünün de psykhē'nin yürüme gücüne bağlandığını görürsün. Yazı'ya dikkat edersen bu türden birçok şey bulursun; bunlar sayesinde “Bedenin kandili gözdür” sözünde ve benzerlerinde bedenin nasıl söylendiğini açıklarken takılmazsın.

Süleyman'ın Özdeyişleri'nde vaat edilen “ilahî his”i de, ilahî olmayan histen ayrılmak üzere söylenmiş bulursun. Akılsız hayvanların da paylaştığı görme, duyma, tatma, koklama ve dokunma hissi ilahî değildir. İlahî his ise bütün insanların değil, “İlahî his bulacaksın” sözü kendilerine söylenenlerin, bu tür şeyleri yapanların payıdır. Bu yüzden “Bedenin kandili gözdür” sözünde beden adının, psykhē'nin güçlerine bağlanan beden parçası adlarına benzer biçimde bütün psykhē'ye bağlanmasına şaşırma. Ama bunu, beden adının her yerde mecazen kullanıldığı anlamında söylemiyoruz. Biliyoruz ki bu ad başka anlamlarda da kullanılır: “Bedeni öldürenlerden korkmayın” ve “Siz Mesih'in bedenisiniz” sözlerinde olduğu gibi.

maintext.53

11, 34 >ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὁφθαλμός σου< Δοκεῖ γάρ μοι ἐν τῷ. >ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὁφθαλμός< τοιοῦτόν τι ἀποφαίνεσθαι. τὸ διορατικὸν ἐν τῇ ὅλη ψυχῇ, ἐν τῷ ὅλῳ ἀνθρώπῳ ὁ νοῦς ἐστιν. Ἵνα δέ τούτου ἐπιμέλειαν ποιώμεθα, εἴρηται τό· >ἔστωσαν ὑμῖν οἱ λύχνοι καιόμενοι<· οἱονεὶ γὰρ ἅπτομεν τὸν ἐν ἡμῖν λύχνον, ἐπιμέλειαν τῆς ἐν νοητικῆς νοητικῆς δυνάμεως ποιούμενοι. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· >οὐδεὶς λύχνον ἅψας εἰς τὴν κρυπτὴν τίθησιν, ἀλλ' ἐπὶ τὴν λυχνίαν<· ἅπτουσι γὰρ λύχνον οἷς μέλει σοφίας καὶ λόγου καὶ τῆς περὶ τὰ θεῖα γυμωασίας, ἶνα γένωνται τέλειοι, οὐκ ἄλλως ἐγγινομένης τῆς τελειότητός τινι ἢ ἐκ τῆς κατὰ τὰ θεῖα αἰσθητήρια καὶ νοητὰ γυμνασίας, ὅπερ σαφές ἐποίει Παῦλος λέγων· >τελειων δέ ἐστιν ἡ στερεὰ τροφὴ τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόνυτων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ<· οὖτοί εἰσιν οἷς δύναται λαλεῖσθαι ἡ τοῖς τελείοις λαλουμένη σοφία, περὶ ἧς φησιν· >σοφίαν δέ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις< Ὀφθαλμόν γε μὴν κυρίως φησὶν τὸν ἐν ἡμῖν νοῦν, περὶ ὅν ἐστιν ἡ ἀρχὴ ἐν μόνῳ τῷ σπουδαίῳ τῆς ἁπλότητος, μηδεμίαν ἔχοντι διπλόην καὶ δόλον καὶ σχίσιν καὶ διάστασιν καὶ μερισμὸν ἐν αὐτῷ. ἐν δὲ τῷ φαύλῳ τῆς πονηρίας καὶ παντὸς ἁμαρτήματος. Ἐπίσκεψαι δέ, εἰ δύνασαι τροπολογῆσαι ἀκολούθως τῷ >ὀφθαλμῷ< καὶ τὸ >σῶμα<, ὥστε ἤτοι τὴν ὅλην ψυχήν, κἂν μὴ σωματικὴ τυγχάνῃ, φάσκειν νῦν λέγεσθαι τὸ σῶμα — νοῦν γὰρ ἐν ψυχῇ ἀνθρώπου ὁ θεὸς ἐποίησεν — ἢ τό λοιπὸν παρὰ τὸν νοῦν, τοῦτ’ ἔστι τὸ σύνθετον ἐκ τῆς λοιπῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, λέγειν εἶναι τὸ σῶμα. Φωτίζεται γὰρ ὑπὸ τοῦ νοῦ κυρίως μέν ὅλη ψυχή, εἴποι δ' ἄν τις, ὅτι φθάνει καὶ ἐπὶ τὸ σῶμα τοῦ νοῦ ἤτοι ἁπλότης — ἀγόμενον ὑπ' αὐτοῦ — ἢ πονηρία — χρώμενον αὐτῷ ὀργανικῶς εἰς ἁμαρτίαν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς δέ, εἰ ἐν τῷ. >ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμὸς< τροπολογικῶς τὸ σῶμα ἐπὶ τῆς ψυχῆς λαμβάνομεν, καίτοι γε τῷ ἱδίῳ λόγῳ οὔσης ἁοράτου καὶ ἀσωμάτου — κατὰ γὰρ τὴν εἰκόνα γέγονε τοῦ ἀοράτου θεοῦ — , ἐπείπερ τροπολογικῶς καὶ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς εὑρίσκομεν ὁμωνύ- μως τοῖς σωματικοῖς μέρεσιν οὐκ οὔσας >σώματα< ὀνομαξομένας. Ἐν γὰρ τῷ· >φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου< οὐ σωματικοὶ δηλοῦνται ὀφθαλμοί, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ. >προσέθηκέ μοι ὠτίον< οὐ περὶ σωμάτων ἐστὶν ὁ λόγος, οὐδ’ ὅταν λέγη· >ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω<. Ἐν δέ τῷ Ἄισματι τῆς νύμφης, ἤτοι ἐπὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν ἀναγομένης νυμφίῳ κοινωνούσης τῷ χριστῷ ἢ ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν, καὶ >τρίχωμα< ἰδίως καὶ >ὀδόντες< καὶ >χείλη< καὶ >τράχηλος< καὶ >μαστοὶ< ἐπαινοῦνται ὑπὸ τοῦ νυμφίου, ἀναγομένων τούτων, ἐὰν περὶ ψυχῆς ἐρμηνεύηται, ἐπὶ τὰς δυνάμεις αὐτῆς. Εὕροις δ’ ἂν καὶ τό· >ὀ πούς μου οὐ μὴ προσχόφῃ< ἀναφερόμενον ἐπὶ τὴν πορευτικὴν τῆς ψυχῆς δύναμιν. Πολλὰ δ'ἂν καὶ αὐτὸς εὑρήσεις τοιαῦτα ἐπιστήσας τῇ γραφῆ κείμενα, ἀφ' ὦν δυνήσῃ μὴ προσκόψαι τῇ ἀποδόσει τοῦ πῶς τὸ σῶμα εἴρηται ἐν τῷ. >ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμὸς< καὶ τοῖς ἐν τῷ τόπῳ ὁμοίοις. Εὑρήσεις δέ ἐν ταῖς Παροιμίαις τὸ >αἴσθησιν θείαν< ἐν ἐπαγγελίᾳ λεγόμενον, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς μὴ >θείας αἰσθήσεως<. Οὐ >θεία< μὲν γὰρ >αἴσθησις< ἧς καὶ τὰ ἄλογα ζῷα κεκοινώνηκεν , ὁρῶντα καὶ ἀκούοντα, γευόμενά τε καὶ ὁσφραινόμενα καὶ ἁπτόμενα. >θεία< δέ ἧς οὐδὲ πάντες ἄνθρωποι μετέχουσιν, ἀλλ' οἶ τοιαῦτα ποιήσαντες, οἶς ἐπιφέρεται τό· >αἴσθησιν θείαν εὐρήσεις<. Διόπερ μὴ θαυμάσῃς, εἰ καὶ τὸ τοῦ >σώματος< ὄνομα ἀνάλογον τοῖς ὀνόμασι τῶν μερῶν τοῦ σώματος ἀναγομένοις ἐπὶ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς ἐπὶ ὅλην ἀναφέρεται τὴν ψυχὴν ἐν τῷ. >ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός<. Οὑ φαμέν δέ ταῦτα ὡς πανταχοῦ τῆς ὁνομασίας τοῦ σώματος τροπολογουμένης· ἴσμεν γὰρ καὶ ἐπὶ ἄλλων τετάχθαι τὸ τοῦ >σώματος< ὄνομα, ὡς ἐν τῷ. >μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα< καί· >ὑμεῖς ἐστε σῶμα Χριστοῦ<.

maintext.54Sonraki ifadenin anlamının şöyle olduğunu düşünüyorum: Kandil tarafından aydınlatılan “bedenin aydınlık” olduğu için, artık hiç günah işlemeyen sende karanlık hiçbir parça yoksa, bütün beden öyle aydınlık olur ki ışınları, aydınlatan şimşeğin içindeki kandile benzetilir; o aydınlatsa da karanlığı dağıtmaz. Çünkü nous'tan gelen aydınlanma en parlak şimşeğe benzer; bedendeki ışık ise aydınlatan şimşeğin içindeki kandile benzer; o yaradılışça karanlıktır ve nous'un dilediği yere götürülür. Tabiatça ışık olan nous, bilgisizlik ve cehalet içindekilerde karanlıksa, bütün beden, yani psykhē'nin edilgen kısmı, thymos'a ve arzuya ait kısım, kesinlikle çok daha karanlıktır.

maintext.54

Τοῦ δέ ἐφεξῆς ῥητοῦ τοιοῦτον εἶναι τὸν λόγον νομίζω· εἴπερ οὖν διὰ τὸ >τὸ σῶμά σου φωτεινὸν< γεγονέναι, φωτισθέντος ὑπὸ τοῦ λύχνου τοῦ σώματος, μηδέν ἐστιν ἐν σοὶ μέρος ἔτι σκοτεινόν, μηδαμῶς ἁμαρτάνοντι ἔτι, οὕτως ἔσται φωτεινὸν τό ὅλον σῶμα, ὡς παραβάλλεσθαι τὰς αὐγὰς αὐτοῦ λύχνῳ ἐν φωτιζούσῃ ἀστραπῇ, κἂν φωτίζῃ, οὐ σκότος λύοντι. Ἀστραπῇ μὲν γὰρ ἔοικε λαμπροτάτῃ ὁ ἀπὸ τοῦ νοῦ φωτισμός, λύχνῳ δέ ἐν ἀστραπῇ φωτιζούσῃ τὸ ἐν τῷ σώματι φῶς, πεφυκότι εἶναι σκό- τος, ἀγομένῳ, ὅπου ὁ νοῦς βούλεται. Εἰ οὖν τῶν ἐν ἀμαθίᾳ καὶ ἀγνοίᾳ ὁ νοῦς τῇ φύσει φῶς τυγχάνων σκότος ἐστίν, πάντως καὶ ὅλον τὸ σῶμα, τοῦτ' ἔστι τὸ παθητικὸν μέρος τῆς ψυχῆς, ὅπερ ἐστὶ τὸ θυμικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν, πολλῷ μᾶλλον σκότος ἐστίν.

maintext.5511, 35 “Dikkat et, içindeki ışık karanlık olmasın”

“Dikkat et, içindeki ışık karanlık olmasın”: Şunu demek istiyor: Nous'unuzu temiz tutmak ve böylece hem sözlerinizi hem işlerinizi aydınlatmak elinizdeydi. Siz ise tam tersini yapıyorsunuz: ışık çıkarmanız gereken yerden karanlık çıkarıyorsunuz, çünkü kötü düşüncelerden doğan hasedi taşıyorsunuz.

maintext.55

11, 35 >σκόπει οὖν μὴ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστίν< >Σκόπει οὖν μὴ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐδτίν<· ἐξὸν οὖν ἦν ὑμῖν, φησίν, καθαρὸν κατασκευαζειν τὸν νοῦν καὶ διὰ τοῦτο καταλαμπρύνειν ἑαυτῶν τούς τε λόγους καὶ τὰς πράξεις. Ὑμεῖς δὲ τοὐναντίον ποιεῖτε, ὅθεν χρὴ προάγειν φῶς, ἐντεῦθεν προάγετε σκότος, ἐκ πονηρῶν ἐννοιῶν τὸν φθόνον ἔχοντες.

maintext.5612, 2 “Örtülü olup da açığa çıkarılmayacak hiçbir şey yoktur”

Bunu ya “Tanrı'nın insanların gizli şeylerini yargılayacağı”, “karanlığın gizlediklerini aydınlığa çıkarıp yüreklerin niyetlerini açığa vuracağı” o zaman için söylüyor; ya da şunu demek istiyor: İnsan güzel olanı suçlamayla örtmeye ne kadar uğraşırsa uğraşsın, güzel olan tabiatça örtülemez.

maintext.56

12, 2 >οὐδὲν δὲ συγκεκαλυμμένον ἐστίν, ὁ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται< Ἢ τοίνυν περὶ τοῦ καιροῦ ἐκείνου τοῦτο λέγει, ὅτε >κρινεῖ ὁ θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων< καὶ >φωτιεῖ τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν<. Ἢ ἐκεῖνό φησιν ὅτι, ὅσῳ πειρᾶταί τις καλύπτειν τὰ καλὰ τῇ κατηγορίᾳ, κατὰ φύσιν τὸ καλὸν ἀκάλυπτόν ἐστιν.

maintext.5712, 6 “Beş serçe iki asariona satılmıyor mu?”

Dikkat et, Matta gibi serçenin yere düşmesinden söz etmedi. Burada beş serçe, adil kişinin hislerine işaret eder. Bu hisler yücede olanı, insanı aşan şeyleri duyar: ilahî olanı görür, Tanrı'nın sesini işitir, “diri ekmeği” tadar, Mesih'in merhemlerinin, “sevinç yağının” güzel kokusunu alır, diri logos'a dokunur. “Ruh'a ait şeyleri” ahmaklık ve ucuz bir şey sayanların küçümsediği bu hisler “Tanrı'nın önünde unutulmuş değildir”. Logos otuz gümüşe satıldıysa, ilahî hislerin de iki asariona satılmasına şaşmamalı. En küçük serçenin bile “Tanrı'nın önünde unutulmadığını” bildiren ayeti, Tanrı'nın bazı kimseleri günahları yüzünden unuttuğunu bildiren ayetlerle birlikte incele. Bu sözler lafzen, inayetin en ince ayrıntıya kadar indiğini, bilginin de en küçük şeylere kadar uzandığını gösterir. Manen ise serçeler gibi yere düşen, düşüncedir: yukarı taşınması gerekirken aşağıdakileri arayan, tenin kötülüklerine tutulan, “utanç verici tutkulara” teslim olan, özgürlüğünü de değeriyle birlikte yitiren düşünce. Logos'un yükselttiği hâlde yeryüzüne ait şeyleri düşünen kişi de böyledir. Lafza dönersek, “Babanız olmadan yere düşmez” sözü Tanrı'nın dilemesini değil, önceden bilmesini gösterir; çünkü olup bitenlerin kimi dilemeyle, kimi hoşnutlukla, kimi de izinle olur.

maintext.57

12, 6 >οὐχὶ πέντε στρουθία πωλοῦνται ἀσσαρίων δύο< Τήρει δέ, ὅτι οὐ πτῶσιν στρουθίου ἐπὶ τῆς γῆς εἶπεν, ὡς ὁ Ματθαῖος. πέντε δέ στρουθία νῦν τοῦ δικαίου τὰς αἰσθήσεις αἰνίττεται, αἳ τῶν μετεώρων καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον αἰσθάνονται, ὁρῶσαι τὰ θεῖα, ἀκούουσαι φωνῆς θεοῦ, γευόμεναι >ζῶντος ἄρτου<, ὁσφραινόμεναι Χριστοῦ μύρων εὐωδίας, >ἐλαίου ἀγαλλιάσεως< ἁπτόμεναι λόγου ζῶντος, αἴ τινες, ἐξευτελιζόμεναι ὑπὸ τῶν >τὰ τοῦ πνεύματος< μωρίαν καὶ εὔωνα κρινόντων, >οὔκ εἰσιν ἐπιλελησμέναι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ< εἰ δὲ ὁ λόγος ἐπράθη τριάκοντα ἀργυρίοις, οὐ θαυμαστόν, εἰ καὶ θεῖαι αἰσθήσεις δύο ἀσσαρίων. Τὸ μέντοι ἐμφαῖνον ῥητόν, μηδὲ τὸ ἐλάχιστον στρουθίον >ἐπιλελησμένον< εἶναι >ἐνώπιον τοῦ θεοῦ<, συνεξέτασον τοῖς ἐμφαίνουσι ῥητοῖς, ἐπιλανθάνεσθαί τινων τὸν θεὸν δι’ ἁμαρτίας αὐτῶν. Ῥητῶς μέν οὖν τὸ λεπτομερὲς τῆς προνοίας καὶ ἡ μέχρι τῶν λεπτῶν γνῶσις ἐν τούτοις δηλοῦται, νοητῶς δὲ πίπτει ἐπὶ τῆς γῆς οἶα στρουθία. Τό φρόνημα, ἐπὰν δέον ἄνω φέρεσθαι, τὰ κάτω ζητεῖ τοῖς τῆς σαρκὸς ἐνεχομένον κακοῖς, παραδοθὲν >εἰς πάθη ἀτιμίας< καὶ τὸ ἐλεύθερον μετὰ τοῦ τιμίου ἀπολωλοεκός. τοιοῦτος δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ λόγου μετεωρισθεὶς καὶ τὰ γήϊνα φρονήσας. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν πάλιν τό· >οὑ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ πατρὸς ὑμῶν< οὐ τὴν βούλησιν δείκνυσιν, ἀλλὰ τὴν πρόγνωσιν· τῶν γὰρ γινομένων ἃ μέν κατὰ βούλησιν γίνεται, ἃ δὲ κατ' εὐδοκίαν, ἃ δὲ κατὰ συγχώρησιν.

maintext.5812, 19 “Psykhē'me diyeceğim: Psykhē, çok iyi şeylerin var”

“Hazır duran çok iyi şeylerin var”: Kendisi de aşağıda, yere serilmiş olduğu için “yıllarca yetecek, hazır duran iyi şeylerin var” diyordu; iyi şeyler konusunda yargısı yanlıştı. Çünkü gerçekten iyi şeylerin lanetli yeryüzünde değil, gökte olduğunu bilmiyordu. Orada mutlu kişilerin Mesih İsa'daki dinlenişi ve sevinci “yıllarca” değil, sonu gelmeyen çağlar boyunca sürer.

maintext.58

12, 19 >καὶ ἐρῶ τῇ ψυχῇ μου· ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθά< >Ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα<· ὡς γὰρ κάτω κείμενος ἔλεγεν, >ἒχεις ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλὰ< ἐν τῇ περὶ τῶν ἀγαθῶν πλανώμενος κρίσει· ἠγνόει γάρ, ὅτι ὄντως ἀγαθὰ οὐκ ἐν τῇ κατηραμένῃ γῇ, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ. Ἔνθα οὐκ >εἰς ἔτη πολλά<, ἀλλὰ εἰς ἀπεράντους αἰῶνας ἡ τῶν μακαρίων ἐστὶν ἀνάπαυσις καὶ εὐφροσύνη ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.

maintext.5912, 35 “Belleriniz kuşanmış olsun”

İffet içinde yaşayanların “belleri kuşanmıştır”. Hayatımız bir gece olduğu için bir kandile de ihtiyacımız var; bu kandil, psykhē'nin gözü olan nous'tur. “İç insanda” da bir uyanıklık varsa, bu hayatta çoğu zaman, hatta her zaman uyanık kalmamız gerektiği akla yatkındır: hem pusuda bekleyenler yüzünden, yani “yönetimler ve yetkeler” yüzünden [metin burada bozuktur], hem “Rab'be bir yer, Yakup'un Tanrısı'na bir mesken bulalım” diye, bazen de kapıyı çalan Efendi'ye açalım diye. Dikkat et, uyanık kalmanın ücreti de verilir: “Kuşanacak” diyor. O, “Rab güç giyindi ve kuşandı” sözüne göre “belini kuşanmış” olandır; bu güçle herkesi layığınca “sofraya oturtacak”, herkese layığınca “hizmet edecek”, “herkese işlerine göre” karşılığını verecektir.

maintext.59

12, 35 >ἔστωσαν ὑμῶν αἱ ὁσφύες περιεζωσμέναι< Τῶν ἐν ἁγνείᾳ ζώντων >αἱ ὀσφύες ἐζωσμέναι< εἴσίν. ἐπειδὴ δὲ καὶ νὺξ ὁ βίος ἡμῶν, λύχνου δεόμεθα, ὅς ἔστι νοῦς ὀφθαλμὸς ὢν ψυχῆς, καὶ εἰ ἐν τῷ >ἔσω ἀνθρώπῳ< ἔστιν ἐγρήγορσις, εὐλόγως τὰ πολλὰ ἢ πάντα ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἐγρηγόρσεως ἡμῖν δεῖ, διό τε τοὺς ἐφεδρεύοντας, >ἀρχὰς< δὴ λέγω >καὶ ἐξουσίας<, πρὸς ἃ >ἡ >ἵνα ἶνα εὕρωμεν τῷ κυρίῳ τόπον, σκήνωμα τῷ θεῷ Ἰακώβ<, ἔστι δ’ ὅτε, ἵνα ἀνοίξωμεν κρούσαντι τῷ δεσπότῃ. Τήρει ὅτι καὶ ὁ τοῦ ἐγρηγορέναι μισθὸς δίδοται. >περιζώσεται<, γάρ φησιν, ἔστι δὲ >διεζωσμένος τὴν ὀσφὺν< κατὰ τό· >ἐνεδύσατο κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο<, ἐν ῇ κατ' ἀξίαν ἕκαστον >ἀνακλινεῖ< καὶ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ >διακονήσει< ἀποδιδοὺς >ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ<.

maintext.60Hırsız da herkesin psykhē'sine tuzak kurmaya gelir, Tanrı'nın logos'u da kendisininkileri korumak için görünür. Bu yüzden uyanık ol: “Hırsız” gelirse ev sahibini uyanık bulsun ve “evini delmesin”; “İnsanoğlu” gelirse kapıyı çaldığında ona “hemen” açasın. O seni uykuda bulur, kapıyı çalar ve sen açmazsan, seni bırakıp gider. Bu hayatın ardından, burada uyanık kalmış olan “tatlı bir uyku uyuyacak, üstüne gelen korkudan ürkmeyecektir”. Nitekim “Davut atalarıyla birlikte uyudu”, ondan sonrakiler de öyle; azizlere yabancı bir soydan gelen hiç kimse için bunun yazıldığını bugüne dek görmedik. Belki havari de bu yüzden “Hepimiz uyumayacağız” demiştir. Hepimiz uyuyacaksak, “Efendinin gelince uyanık bulacağı kullar ne mutludur”: “Beline adaleti kuşanmış” olarak ücretlerini gecikmeden verecektir. Birinin psykhē'sinin geri isteneceği vakitte de, o kişi nasıl biri olursa olsun, Efendi gelip başına dikilir. “Ambarlarımı yıkıp daha büyüklerini yapacağım” diyenin başına dikilip “Akılsız, bu gece psykhē'ni senden geri istiyorlar” dediyse, bu dünyadan “ayrılıp” Rab'le birlikte olacak mutlu azizlerin başında ne kadar çok duracaktır!

maintext.60

Ἔτι ἑκάστου τῇ ψυχῇ ὁ κλέπτης ἐπιβουλεύων ἔρχεται καὶ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος τοὺς ἑαυτοῦ φυλάσσων ἐπιφαίνεται. Διὰ τοῦτο γρηγόρησον, ρησον, ἴν εἰ μὲν >ὁ κλέπτης< ἔλθοι ἐγρηγορότα εὑρὼν τὸν οἰκοδεσπότην, μὴ διορύξῃ >αὐτοῦ οἶκον<, εἰ δὲ >ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου< παραγένοιτο, ἵνα κρούσαντι αὐτῷ >εὐθέως< ἀνοίξῃ. ἐὰν γὰρ καθεύδοντα εὔρῃ καὶ κρούσῃ κάκεῖνος μὴ ἀνοίξῃ, ἄπεισι καταλιμπάνων αὐτόν. Ἑξῆς δὲ τῷ βίῳ τούτῳ ὁ γρηγορήσας ἐν αὐτῷ >ἡδέως ὑπνώσει καὶ οὐ πτοηθήσεται πτόησιν ἐπελθοῦσαν<. Οὕτω >Δαβὶδ ἐκοιμήθη μετὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ< καὶ οἱ καθεξῆς, ὅπερ ἐπ' οὐδενὸς τῶν ἀπ' ἀλλοτρίου σπέρματος τῶν ἁγίων ἀναγεγραμμένον μέχρι τοῦ παρόντος εὕρομεν, ὡς τάχα καὶ διὰ τοῦτο λέγειν τὸν ἀπόστολον. >οὐ πάντες κοιμηθησόμεθα<. Εἰ πάντες κοιμηθησόμεθα, >μακάριοι τοίνυν οἱ δοῦλοι, οὓς ἐλθὼν ὁ κύριος εὕρῃ γρηγοροῦντας<, ἶνα χωρὶς ὑπερθέσεως δῷ αὐτοῖς τὸν μισθόν, >δικαιοσύνῃ ἐξ ωσμένος τὴν ὀσφῦν<. Ἐφίσταται δὲ τῷ καιρῷ τοῦ ἀπαιτηθήσεσθαί τινα τὴν ψυχήν, ὁποῖος ποτ' ἂν ᾖ. Εἰ γὰρ ἐπέστη τῷ εἰπόντι· >καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας καὶ μείζοντας ποιήσω<, καὶ >εἶπεν αὐτῷ· ἄφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ<, πόσῳ μᾶλλον τοῖς μακαρίοις καὶ ἁγίοις ἐπιστήσεται μετὰ >τὸ ἀναλῦσαι< σὺν κυρίῳ ἐσομένοις;

maintext.6112, 36 “Siz de efendilerini bekleyen insanlara benzeyin”

“Dış insan” için olduğu gibi “iç insan” için de uyku ve uyanıklık vardır. Bizden hem uyanık kalmamız istenir, çünkü Kurtarıcı “Uyanık kalın ve dua edin ki ayartmaya düşmeyesiniz” der, Özdeyişler'de de “Gözlerine uyku, göz kapaklarına uyuklama verme” denir; hem de uyumamız istenir, çünkü Kurtarıcı “Artık uyuyun ve dinlenin” der, Süleyman da “Uyursan korkusuz olursun; uyursan tatlı tatlı uyur, üstüne gelen korkudan ürkmezsin” der.

maintext.61

12, 36 >καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον ἑαυτῶν< Ἔστι μέντοι ὕπνος καὶ ἐγρήγορσις, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ >ἔξω ἀνθρώπου< καὶ ἐπὶ τοῦ >ἔσω<. Καὶ ἀπαιτούμεθα μὲν ἐγρηγορέναι, καθό φησιν ὁ σωτήρ· >γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν<, καὶ ἐν Παροιμίαις λέγεται· >μὴ δῷς ὕπνον σοῖς ὄμμασι μηδέ νυσταγμὸν σοῖς βλεφάροις<, κοιμᾶσθαι δέ, ὅτε ὁ μὲν σωτὴρ λέγει· >καθεύδετε τὸ λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε< ὁ δὲ Σολομῶν. >ἐὰν γὰρ καθεύδῃς, ἄφοβος ἐσῃ. ἐὰν δέ καθεύδῃς, ἡδέως ὑπνώσεις καὶ οὐ φοβηθήσῃ πτόησιν ἐπελθοῦσάν σοι<.

maintext.62Yine de bu hayatta çoğu zaman, hatta her zaman uyanık durmak gerekir. Bir yandan düşmanlar pusuda olduğu için (bunlar “et ve kan değil, yönetimler, bu dünyanın hâkimleri ve kötülüğün ruhanî güçleri”dir): uyanık kalarak “ceylanlar gibi ilmeklerden, kuşlar gibi tuzaktan kurtulalım” diye. Bir yandan da bellerimizi kuşanıp kandillerimizi yanar tutarak “efendilerini bekleyen insanlara benzeyelim” ve o gelip kapıyı çalınca “hemen açalım” diye. Süleyman'da geçen “Yüreğini her nöbette koru” sözünün de, her nöbette uyanık kalalım diye, gecenin birinci, ikinci, üçüncü, hatta dördüncü nöbetiyle ilgili olup olmadığına bak.

maintext.62

Πλὴν τὰ πολλὰ ἢ καὶ τὰ πάντα ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀγρυπνητέον ἐστίν, πῇ μέν διὰ τὸ ἐφεδρεύειν τοὺς πολεμίους, ὄντας οὐχ >αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλ' ἐξουσίας καὶ κοσμοκράτορας τοῦ κόσμου τούτου καὶ πνευματικὰ τῆς πονηρὶας<, ἴν' ἐκτοῦ ἐγρηγορέναι >σωζώμεθα ὥσπερ δορκαὶ ἐκ βρόχων καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος< καὶ ἵνα τὰς ὀσφύας περιζωσάμενοι καὶ τοὺς λύχνους ἀναπτομένους ἔχοντες >ὅμοιοι< γενώμεθα >ἀνθρώποις προσδεψομένοις τόν κύριον ἑαυτῶν, ἵνα ἐλθόντος γα κρούσαντος εὐθέως ἀνοίξωμεν αὐτῷ<. Καὶ πρόσχες, εἰ μὴ λόγον ἔχει διὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἢ καὶ τετάρτην, ἵνα ἐν πᾶσι γρηγορώμεθα, εἰρῆσθαι καὶ παρὰ τῷ Σολομῶντι τό· >πάσῃ φθλακῇ τήρει σὴν καρδίαν<.

maintext.6312, 37 “Doğrusu size derim ki kuşanacak ve onları sofraya oturtacak”

Sanırım Mesih, uyanık bulacaklarını sofraya oturtacağı için “kuşanacaktır”; çünkü Yeşaya'ya göre “beline adaleti kuşanmış olacaktır”. Peki “Yanlarına gelip onlara hizmet edecek” ne demektir? Bak, iki hizmetten söz edebilir misin: biri bu hayattaki hizmet, ki onun için “Ben aranızda sofrada oturan gibi değil, hizmet eden gibiyim” demiştir; öteki de şimdi sözünü ettiği hizmet: “İkinci nöbette de gelse, üçüncü nöbette de gelse, onları böyle bulursa o kullar ne mutludur.”

maintext.63

12,37 >ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλινεῖ αὐτούς< Διὰ τοῦτο δέ οἶμαι >περιζώσεται< ὁ Χριστός, μέλλων ἀνακλίνειν, οὓς εὑρήσει γρηγοροῦντας, ἐπείπερ κατὰ τὸν Ἡσαΐαν >ἔσται δικαιοσύνῃ ἐξωσμένος τὴν ὀσφῦν<. Τέ δὲ τό· >παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς<; καὶ ὅρα, εἰ δύνασαι δύο διακονίας εἰπεῖν, μίαν μέν τὴν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, καθ’ ἣν εἶπεν. >κἀγώ εἰμι ἐν μέσῳ ὑμῶν οὐχ ὡς ὁ ἀνακείμενος, ἀλλ' ὡς ὁ διακονῶν< ἑτέραν δέ, περὶ ἧς νυνί φησιν· >καὶ ἐὰν ἔλθῃ ἐν τῇ δευτέρᾳ φυλακῇ, καὶ ἐν τῇ τρίτῃ φυλακῇ ἔλθῃ καὶ εὔρῃ οὕτως, μακάριοί εἰσιν οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι<

maintext.6412, 42 “Güvenilir ve sağduyulu kâhya kimdir?”

Bana öyle geliyor ki burada “güvenilir” (pistos; kelime “inanan” anlamına da gelir) ve “sağduyulu” sözlerini, birini Kitap'ta özel olarak iman denen aretēye, ötekini de başka bir aretēye bağlayarak anlamamalıyız; o anlamda güvenilir olan zaten sağduyuludur, sağduyulu olan da güvenilir, çünkü aretēler birbirini gerektirir. “Sağduyulu” adı nasıl bazen phronēsis aretēsine sahip kişi için değil, kötü de olabilen becerikli kişiyi anlatmak için kullanılıyorsa (“yılan, yeryüzündeki bütün hayvanların en sağduyulusuydu” denir), burada da güvenilir, kusursuz kişi değil, gönlü Tanrı'ya imana yönelmiş kişidir. Bu anlamda her güvenilir sağduyulu, her sağduyulu da güvenilir olmayabilir. Kutsal yazılara göre de bir kâhyanın sağduyulu olduğu hâlde güvenilir olmayabileceği şuradan bellidir: Zengin adamın malını saçıp savurmak, efendisine borçlu olanları tek tek çağırıp borçlarını azaltmak güvenilir birinin işi değildi. Güvenilir olmadığı açıkça görülüyor; bir anlamda sağduyulu olduğu da belli, çünkü Rab onun becerikliliğini över, güvenilmezliğini ise yerer ve bu yüzden ona “Artık kâhyalık yapamazsın” der. Belki halk içinde bazılarının kurtuluşu için sözünü ettiğimiz iman yeter, kâhyalarda ise ikisine de ihtiyaç vardır, hem güvenilirliğe hem sağduyuya. Böyle olmayan biri, emrindekilere tahıl payını vermenin vaktini de herkese neyin uygun olduğunu da göremez. Kiliselerin birçok kâhyası güvenilir ama sağduyulu olmadığı, bazıları da bunun tersi olduğu için, Rab hem güvenilir hem sağduyulu kâhyaların ne kadar nadir ve zor bulunur olduğunu açıkça göstermek üzere sözünü soru biçiminde söylemiştir. Böyle biri bulununca Rab onu hizmetkârlarının başına geçirir. Kurtarıcı Yahuda'yı da böyle seçmişti: sonradan olacakları bilmiyor değildi, ama onun ihanetten önceki zamanından ve o sırada aretēye doğru giden prohairesis'inden havarilik hizmetinde yararlandı. Güvenilir ve sağduyulu olan için saklanan iyilik, minayı on katına ya da beş katına çıkarana söylenenden daha büyüktür. Buna şaşmamalı, çünkü onlardan üstün olanlara verilen de daha büyüktür: minaları işletenlere belirli sayıda şehir verilir, talantları ikiye katlayanlara ise çok şey. Bunlardan da çok daha büyüğü, yalnız çok şeyin değil, Rab'bin “bütün varlığının” başına geçirilmektir. Bu, imanı sayesinde kendini bütün o varlığa layık kılan güvenilir ve sağduyulu kâhya için saklanmıştır. Güvenilir ve sağduyulu birçok kişi bulunursa, her birinin Rab'bin “bütün varlığının” başına geçirilmesinin mümkün olup olmadığını araştırabilirsin. Çünkü “bütün varlığının” başındaysa, başka biri on şehrin, hatta daha fazlasının üzerinde nasıl yer bulabilir? Bu yüzden bu söz teşvik için söylenmiş sayılsın.

maintext.64

12, 42 >τίς ἅρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονόμος ὁ φρόνιμος< Δοκεῖ δέ μοι νῦν τοῦ >πιστὸς< καὶ τοῦ >φρόνιμος< ἀκούειν οὔτε ἐπὶ μίαν τῶν ἀρετῶν, πίστιν ἰδίως λεγομένην κατὰ τὴν γραφήν, ἀγαφέροντα τὸ >πιστὸς οὔτε ἐφ’ ἑρέραν τὸ >φρόνιμος< καθὰ πάντως ὁ πιστὸς φρόνι- μός ἐστι καὶ ἀνάπαλιν ὁ φρόνιμος πιστός, τῷ ἀντακολουθεῖν τὰς ἀρετάς. Ἀλλ' ὥσπερ τὸ >φρόνιμος< ὄνομα κεῖταί ποτε οὐ κατὰ τὸν πεπεισμένον ἀρετη τῇ φρονήσει, ἀλλ' εἰς παράστασιν τοῦ ἐντρεχοῦς, ὃν δυνατόν ποτε καὶ φαῦλον εἶναι, καθὸ >ὁ ὅφις ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς<, οὕτω καὶ νῦν ὁ πιστὸς οὐ τέλειος τῷ τὴν πρόθεσιν αὐτῷ νενευκέναι πρὸς τὴν εἰς θεὸν πίστιν· κατà τοῦτο δὲ δυνατὸν μήτε πόντων τὸν πιστὸν φρόνιμον εἶναι, μήτε τὸν φρόνιμον πιστόν. Ὅτι δὲ καὶ κατ' αὐτὰ τὰ θεῖα γράμματά ἐστι φρόνιμος, οὐ πιστὸς δὲ καὶ ὁ οἰκονόμος, ἐντεῦθεν δῆλον· οὐ γὰρ πιστοῦ ἦν τὸ διασκορπίζειν τὰ ὑπάρχοντα τοῦ πλουσίου καὶ τὸ προσκαλέσασθαι ἔκαστον τῶν χρεωφειλετῶν τοῦ γυρίου αὐτοῦ καὶ τὸ χρέος μειοῦν. Καὶ ὅτι μὲν οὐ πιστὸς ἦν, σαφῶς φαίνεται, ὅτι δὲ καὶ κατά τι σημαινόμενον φρόνιμος ἐτύγχανε, δῆλον· ἐπαινεῖ γὰρ ὁ κύριος τὸ ἐντρεχὲς αὐτοῦ, ψέγων αὐτοῦ τὸ ἄπιστον καὶ διὰ τοῦτο λέγων αὐτῷ. >οὐ δυνήσῃ ἔτι οἰκονομεῖν<. Καὶ τάχα ἐν τοῖς πλήθεσιν ἀρκεῖ τισι πρὸς σωτηρίαν ἡ ὡς προείπομεν πίστις, ἐν δὲ τοῖς οἰκονόμοις ἀμφοτέρων χρεία, καὶ τοῦ πιστοῦ καὶ τοῦ φρονίμου· μὴ ὢν γὰρ τοιοῦτος, οὐ δυνήσεται θεωρῆσαι καὶ τὸν καιρὸν τῆς δόσεως τοῦ σιτομετρίου πρὸς τοὺς ὑποχειρίους καὶ τὸ ἁρμόζον ἑκάστῳ. Ἐπεὶ οὖν πολλοί εἰσιν οἰκονόμοι τῶν ἐκκλησιῶν πιστοὶ μέν, οὐ μὴν καὶ φρόνιμοι καί τινες τοὐναντίον, διὰ τοῦτο ἐπαπορητικῶς προὐνέγκατο τὴν φωνὴν ὁ κύριος ὑπὲρ τοῦ τρανότατα ἐμφῆναι τὸ σπάνιον καὶ δυσεύρετον τῶν ἅμα πιστῶν καὶ φρονίμων οἰκονόμων· τόν γε μὴν εὑρεθέντα κατέστησεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, ὡς καὶ τόν Ἰούδαν ὁ σωτὴρ ἐξελέξατο, οὐκ ἀγνοῶν μὲν τὸ ὕστερον ἀπαντησόμενον, συγχρώμενος δὲ αὐτοῦ τῷ πρὸ τῆς παραβάσεως χρόνῳ καὶ τῇ τότε ὁδευούσῃ ἐπ' ἀρετὴν προαιρέσει εἰς τό τῆς ἀποστολικῆς διακονίας ἔργον. ἔργον. δὲ τὸ ἀποκείμενον ἀγαθὸν τῷ πιστῷ καὶ φρονίμῳ παρὰ τὸ λεγόμενον πρὸς τὸν δεκαπ λασιάσαντα τὴν μνᾶν ἢ πενταπλασιάσαντα. καὶ οὐ θαυμαστόν, ὅπου γε καὶ τῶν παρὰ τούτους διαφερόντων μεῖζον· ὡρισμέναι γὰρ πόλεις τοῖς τὰς μνᾶς ἐπεξεργασαμένοις παραδίδονται, πλήθη δὲ τοῖς τὰ τάλαντα διπλασιάσασιν. Πολλῷ δὲ μεῖξον καὶ τούτων ἐστὶ τὸ μὴ μόνον ἐπὶ πολλῶν καθίστασθαι, ἀλλ' >ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσι< τῷ κυρίῳ ὅπερ ἀπόκειται τῷ πιστῷ καὶ φρονίμῳ οἰκονόμῳ, ἄφιον ἑαυτὸν πάντων τῶν ὑπαρχόντων <διὰ > τῆς πίστεως καταστήσαντι. Ζητήσεις δὲ εἰ πλειόνων εὑρισκομένων πιστῶν καὶ φρονίμων ἔκαστον αὐτῶν δυνατὸν >ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρζουσι< τοῦ κυρίου καθίστασθαι. εἰ γὰρ >ἐπὶ πᾶσι<, πῶς ἕτερος χώραν ἔχει ἐπὶ τοῖς δέκα πόλεσι καὶ μᾶλλον εἰς πλείους; διὸ εἰσ προτροπὴν εἰρήσθω.

maintext.6512, 52 “Bundan böyle bir evde beş kişi bölünmüş olacak”

İncil'de sayılan kişiler altı olduğu için, tek kişinin, yani gelinin ikiye ayrıldığını söylemek gerekir: aynı kadın anneyle de kayınvalideyle de çatıştığı için hem gelindir hem kız. Böylece üç kişinin ikiye, iki kişinin üçe karşı çatıştığı görülür. Anagojik anlamda ise: Tek bir ev gibi olan insanda beş his vardır. Logos onlara gelmeden önce hazlarda uyum içindedirler; o yerleşince bölünürler. Daha filozofça olan iki his, yani dünyayı ve düzenini görüp Yaratıcı'ya hayran kaldığımız görme ile Tanrı'nın logos'unun öğrencisi olduğumuz duyma, geri kalan üçüne karşı çıkar: tatma, koklama ve dokunma. Bunlar köle ruhludur, felsefeye tabiatça yatkın değildir; bu üçü de öteki ikisine daha çok direnir. “Baba oğula karşı bölünecek” sözü ise yeni bir başlangıç olarak okunmalı, öncekilere bağlanmamalıdır. Bu söz lafzen inananların inanmayanlardan ayrılmasını gösterir. Simgesel olarak ise “baba”, yani nous, kötü düşünceye onay vermeyerek “oğula karşı” bölünür. “Oğul babaya karşı”: ölmüş babasını gömmeyen kişidir. “Anne kıza karşı”: kendi kötü meyvesini kabul etmeyen psykhē'dir. “Kız anneye karşı”: artık maddeyle birleşmeyen psykhē maddeye karşıdır. “Kayınvalide geline karşı”: kendisine bağlı psykhē'nin kocası olan kanunun annesi, yani Kutsal Ruh, sünnetlilerden oluşan halkı terk etmiştir. “Gelin kayınvalideye karşı”: günah işleyerek Ruh'tan ayrılan halktır.

maintext.65

12, 52 >ἔσονται γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν πέντε ἐν ἑνὶ οἴκῳ διαμεμερισμενοι< Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ πρόσωπα ἕξ ἐστι, ῥητέον, ὅτι τὸ ἔν πρόσωπον, τὸ τῆς νύμφης, τέμνεται εἰς δύο, εἰς νύμφην καὶ θυγατέρα ἐν τῷ πρὸς τὴν μητέρα καὶ τὴν πενθερὰν διαμάχεσθαι τὴν αὐτήν· καὶ οὕτως ἀπαντᾷ τρεῖς ἐπὶ δυσὶ καὶ δύο ἐπὶ τρισὶ διαμάχεσθαι. Πρὸς ἀναγωγὴν δέ· ὡς ἐν ἑνὶ οἴκῳ τῷ ἀνθρώπῳ αἱ πέντε αἰδθήσεις, πρὶν μέν ἐλθεῖν αὐταῖς τὸν λόγον, ὁμονοοῦσιν ἐν ταῖς ἡδοναῖς, ἐπιδημήσαντος δ’ αὐτοῦ μερίζονται. δύο μὲν αἱ φιλοσοφώτεραι, ὅρασις, δἰ ἧς ὁρῶντες κόσμον καὶ τὴν τάξιν αὐτοῦ θαυμάζομεν τὸν κτίστην, καὶ ἀκοή, δἰ ἧς μαθητευόμεθα τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ, ἐπὶ τὰς λοιπὰς τρεῖς· γεῦσιν, ὄσφρησιν, ἁφήν, τὰς ἀνδραποδώδεις καὶ οὐ πεφυκυίας πρὸς φιλοσοφίαν, αἱ δέ τρεῖς ἐπὶ τὰς δύο ἀντιπράττουσι μᾶλλον. Τὸ οὖν· >διαμερισθήσεται πατὴρ ἐπὶ υἱῷ < ἐτέρας ἀρχῆς ἀναγνωστέον, οὐκ ἐχόμενα τῶν πρώτων, ὃ ῥητῶς μὲν τὸν τῶν πιστῶν ἀπὸ τῶν ἀπίστων δηλοῖ μερισμόν. Συμβολικῶς δὲ >πατὴρχ > νοῦς μερίζεται >ἐπὶ υἱῷ] < μοχθηρῷ λογισμῷ μὴ συγκατατιθέμενος αὐτῷ. >καὶ υἱὸς ἐπὶ πατρί <, ὁ τὸν ἀποθανόντα μὴ θάπτων πατέρα. >μήτηρ ἐπὶ θυγατρί < ψυχὴ τὸν μοχθηρὸν αὐτῆς οὐκ ἀποδεχομένη καρπόν· >θυγάτηρ ἐπὶ μητέρα <, τὴν ὕλην ἡ μηκέτι ἑνουμένη αὐτῇ ψυχή. >πενθερὰ ἐπὶ νύμφην <, ἡ τοῦ νόμου ἀνδρὸς τῆς ὑπ' αὐτῷ ψυχῆς μήτηρ, λέγω δὴ τὸ ἅγιον πνεῦμα, καταλιπὸν τὸν ἐκ περιτομῆς λαόν· >νύμφη ἐπὶ τὴν πενθεράν <, ὁ διὰ τοῦ ἀμαρτάνειν λαὸς χωρισθεὶς τοῦ πνεύματος.

maintext.6613, 6 “Birinin dikili bir incir ağacı vardı”

Dördüncü olarak başka bir zaman da düşünülebilir: Tanrı'nın insan olduğu zaman. O bu zamanda İsrail'i dürter, çevresini kazar, ısıtır ki ruhta kaynayan insanlar hâline getirsin. Bunca tehditten sonra da meyvesiz kaldıkları için incir ağacı kesildi ve uluslar onların köküne aşılandı; çünkü kök kaldı. Ya da bağcıyı, Tanrı'nın Yeruşalim'in başına koyduğu bir melek olarak anlamak gerekir; meyvesiz incir ağacına benzetilen de Yeruşalim'dir.

maintext.66

13, 6 >συκῆν εἶχέν τις πεφυτευμένην < Ἕτερον δὲ τέταρτον νοῆσαι τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον, καθ' ὃν νύττει καὶ περιορύττει τὸν Ἰσραὴλ καταθερμαίνων αὐτόν, ἵνα ζέοντας τῷ πνεύματι ἀποτελέσῃ. ἐπειδὴ δέ μετὰ τοσαύτας ἀπειλὰς ἔμειναν ἄκαρποι, ἐξεκόπη ἡ συκῆ καὶ ἐνεκεντρίσθη τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἐκείνων ῥίζαν — ἔμεινε γὰρ ἡ ῥίζα — ἢ γεωργὸν δεὶ νοῆσαι ἄγγελόν τινα παρὰ θεοῦ προσταχθέντα προΐστασθαι τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣ καὶ καὶ συκῇ ἀκάρπῳ παραβάλλεται.

maintext.6713, 21 “Bir kadının alıp gizlediği mayaya benzer”

Şöyle de anlaşılabilir: Kadın kilise, maya Kutsal Ruh, üç ölçü un ise beden, ruh ve psykhē'dir. Bunlar Kutsal Ruh'un mayasıyla kutsanır ve Kutsal Ruh'la tek hamur olur; öyle ki ilahî Pavlus'un dediği gibi “ruhumuz, psykhē'miz ve bedenimiz Rabbimiz İsa Mesih'in gününde bütünüyle kusursuz korunsun”.

maintext.67

13, 21 >ὁμοία ἐστὶν ζύμῃ, ἥν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν < Ἑτέρως ἐστὶ λαβεῖν τὴν τὴν μὲν γυναῖκα εἰς τὴν ἐκκλησίαν, τὴν δὲ ζύμην εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, σάτα δὲ τρία σῶμα, πνεῦμα, ψυχήν. Ἀγιάζεται δέ ταῦτα ταῦτα ζύμῃ τοῦ ἁγίου πνεύματος, ὥστε γενέσθαι πρὸς τὸ ἅγιον πνεῦμα ἔν φύραμα, ἵν >ὁλόκληρον ἡμῶν τὸ σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ ἀμέμπτως τηρηθείῃ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ <, ὥς φησιν ὁ θεπέσιος Παῦλος.

maintext.6814, 12 “Öğle ya da akşam yemeği verdiğin zaman dostlarını çağırma”

Böylece lafzen, dostları ve komşuları değil, “yoksulları, sakatları, topalları ve körleri” çağırmamız buyrulur. Oysa Rab bunları, daha saf olanlar da elden geldiğince yararlansın diye idare yoluyla ve mesel gibi söylemiyorsa, bizi görevlerimizden de uzaklaştırıyor demektir; çünkü inanmayan yoksulları çağırmak ya da inanan yoksul dostları çağırmamak bilge işi değildir. Belki de gizli anlamıyla “dostlar”, hakikatin öğretilerine sözle sevinenlerdir; “kardeşler”, kardeş öğretilere sahip olanlar; “akrabalar”, daha uzak olmakla birlikte öğretide bize yaklaşmak isteyenler; “komşular” ise öğreti binaları bizimkinden pek de uzak olmayanlardır. “Zengin” sözü hepsine ortak olarak anlaşılmalıdır. Doğru sandığı öğretilerde zengin olan kişi, gerçekten doğru olan logos'a çağrıldığında hakikate karşı çıkarak, deyim yerindeyse öğreticisini karşılık olarak davet etmiş olur. Aramızda “çok bilge” yoksa da bazı bilgeler var; bunların da çağrılması gerekip gerekmediğini araştırmalıyız. Ders ilan edenler yoksulları değil, “zenginleri” çağırır; logos'a gerçek şan için hizmet eden ise boş şandan kurtulmuştur. “Yoksulları çağır” diyor, yani logos'tan yoksun olanları, sen de zengin olasın diye; “sakatları”, yani düşüncesi zarar görmüş olanları, iyileştiresin diye; “topalları”, yani logos'ta aksayanları, düz yollar yapsınlar diye; “körleri”, yani temaşa gücü olmayanları, gerçek ışığı görsünler diye. “Sana karşılık verecek durumda değiller” sözü de şu demektir: Soru ve cevapla, diyalektik yoluyla konuşmayı bilmezler. İnsanları sevdiği için “insan” diye anılan Tanrı ve Baba, henüz “Tanrı'nın Egemenliği'nde öğle yemeği yiyemeyecek” olanlara insan olarak akşam yemeği verir, hem de büyük bir yemek; çünkü bu yemek öğle yemeğini aşmıştır. Öğle yemeği, başlangıç sözleri ya da ahlak sözleri veya eski sözlerdir; akşam yemeği ise ilerlemiş olanlara mahsus gizli sözler veya Yeni Ahit'in sözleridir. “Adillerin dirilişi” dediği de Yuhanna'nın Vahiy'de birinci diriliş dediğidir.

maintext.68

14, 12 >ὅταν ποιῇς ἄριστον ἢ δεῖπνον, μὴ φώνει τοὺς φίλους < Ἀλλ' οὕτω μέν κατὰ τὸ ῥητὸν κελευόμεθα μὴ φίλους καλεῖν καὶ γείτονας, ἀλλὰ >πτωχοὺς καὶ ἀναπήρους, χωλοὺς καὶ τυφλούς<. εἰ δέ μὴ οἰκονομικῶς καὶ ὡς ἐν παραβολαῖς λέγει ταῦτα, ἶνα καὶ οἱ ἀ\κεραιότεροι ὡς ἐγχωρεῖ ὡφελῶνται ταῦτα, καὶ ἀποτρέπει τῶν καθηκόντων. οὐ σοφοῦ γὰρ ⟨ἔστι⟩ πτωχοὺς μὴ πιστοὺς καλεῖν ἢ φίλους πιστοὺς πτωχοὺς μὴ καλεῖν. Τάχα οὖν μυστικῶς >φίλοι < οἱ χαίροντες λόγῳ τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασιν, >ἀδελφοὶ < οἱ ἔχοντες ἀδελφὰ δόγματα, >συγγενεῖς < οἱ πορρώτεροι μέν, πλησιάζειν δ’ ἡμῖν θέλοντες ἐν δόγμασιν, >γείτονες < οἱ μὴ πάντη μακρὰν ἔχοντες τὰ οἱκοδομήματα τῶν ἡμετέρων δογμάτων. Κατὰ κοινοῦ μὲν οὖν >ploysqioyw< ἀκουστέον. ὁ δέ πλουτῶν ἐν οἷς οἴεται ἀληθέσι δόγμασι, κληθεὶς ἐπὶ τὸν ὄντως ἀληθῆ λόγον, ἀντιλέγων τῇ ἀληθείᾳ οἷον ἀντικαλεῖ τὸν διδάσκοντα· ἐπεὶ δέ οὐ >οὐ πολλοὶ< μὲν ἐν ἡμῖν >σοφοί< τινὲς δέ, ζητητέον εἰ καὶ τούτους κλητέον· οἱ μὲν γὰρ ἀκροάσεις καταγγέλλοντες >πλουσίους< καὶ οὐ πτωχοὺς καλοῦσιν, ὁ δὲ πρὸς δόξαν ἀληθῆ διακονῶν τῷ λόγῳ κενοδοξίας ἀπήλλακται. >Κάλει< δὲ >πτωχούς<, φησίν, τοὐτ' ἔστιν ἀπόρους λόγων, ἶνα πλουτήσῃς, >ἀναπήρους< τοῦτ' ἔστιν βεβλαμμένους τὸ φρόνημα, ἵνα ὑγιάσῃς, >χωλοὺς< τοὺς σκάζοντας τῷ λόγῳ, ἴν ὁρθὰς τροχιὰς ποιῶσι, >τυφλοὺς< τοὺς τὸ θεωρητικὸν μὴ ἔχοντας, ἕνα βλέπωσι τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τὸ δέ· >οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναί σοι< ἴσον ἐστὶ τῷ. οὐκ ἴσασι πρὸς ἐρώτησιν ἢ ἀπόκρισιν διεξάγειν λόγον καὶ διαλεκτικῶς. Καὶ ἄνθρωπος μέν ἀπὸ φιλανθρωπίας ἀναγορευόμενος ὁ θεὸς καὶ πατὴρ τοῖς μήπω δυναμένοις >φαγεῖν ἄριστον ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ< ὡς ἄνθρωπος δεῖπνον ποιεῖ καὶ μέγα· ὑπερβέβηκε γὰρ τὸ ἄριστον. ἄριστον μέν γὰρ οἱ εἰσαγωγικοὶ λόγοι ἢ ἠθικοὶ ἢ τὰ παλαιὰ λόγια, δεῖπνον δέ οἱ ἐν προκοπῇ λόγοι μυστικοὶ ἢ οἱ τῆς νέας διαθήκης. >Ἀνάστασιν< δὲ >δικαίων< ἐνταῦθα λέγει, ἣν Ἰωάννης πρώτην ἐν ⟨τῇ⟩ Ἀποκαλύψει φησίν.

maintext.6914, 18 “Hepsi birden özür dilemeye başladı”

Tabiattan becerikli oldukları için çağrıldılar, ama çağrıdan üç yolla düşerler: daha üstün akledilir öğretilere sahip olma hayaliyle, akledilir olanı bırakıp hissedilir şeylerin peşinden koşarak ve haz düşkünlüğüyle. Tarla satın alıp yemeği reddedenler, Tanrı hakkında başka öğretiler edinmiş olanlardır; bu öğretiler çok inandırıcı ve söz bakımından süslüdür. Bunlar içinde “hazine” ve güçler barındıran tarlayı da küçümserler. Edindiği logos'u görmemiş ve sınamamış olan kişi, daha önce kapılmış olduğu için, isteyerek değil zorunlulukla, yemekten ve onu çağırandan, belki kendinden bile çıkar. “Senden rica ederim” demeleri, çağırana yalnız sözde saygı göstermektir. Beş çift öküz satın alan ise akledilir tabiatı küçümseyip hissedilir şeyler üzerine filozofluk taslayandır; o da aldığını baştan sınamamıştır. Sayı maddeye ait olduğuna göre bu kişi maddî şeylere değer veriyordu. Bu yüzden o da akledilir yemeği reddetmiştir. Bazı nüshalarda “Senden rica ederim” yerine “Bu yüzden gelemem” yazmasının sebebi de budur; çünkü hissedilir şeyleri seçenler cisimsiz olanı kavrayamadıklarını söylerler. Öteki ise “Evlendim” diyendir: bilgeliği bulduğunu sanıp ona ortak olan ve gerçek bilgeliği reddeden kişi ya da tene bağlanan, “Tanrı'yı sevmektense hazzı seven” kişi.

maintext.69

14, 18 >καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς πάντες παραιτεῖσθαι< Ἐκλήθησαν μέν ὡς ἐντρεχεῖς ἀπὸ φύσεως, τρισὶ δὲ τρόποις ἀποπίπτουσι τῆς κλήσεως, φαντασίᾳ δογμάτων κρεισσόνων νοητῶν, διώξει αἰσθητῶν καὶ οὐ νοητῶν, φιληδονίᾳ. Οἱ μὲν μὲν γὰρ ἀγρὸν ἀγοράσαντές εἰσιν, οἳ καὶ παραιτοῦνται τὸ δεῖπνον, οἱ παραλαβόντες δόγματα ἕτερα τῆς θειότητος πολλὴν ἔχοντα πιθανότητα καὶ ποικιλίαν τοῦ λόγου, οἴ καὶ καταφρονοῦσι τοῦ ἀγροῦ, τοῦ ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ >θησαυρὸν< καὶ δυνάμεις. Ὁ ὖν μὴ ἰδὼν μηδὲ δοκιμάσας ὃν ἐκτᾶτο λόγον, διὰ τὸ προειλῆφθαι ἐξ ἀνάγκης καὶ οὐχ ἑκουσίως, ἐξέρχεται ἐκ τοῦ δείπνου καὶ τοῦ κεκληκότος, τάχα δὲ καὶ ἑαυτοῦ. Τὸ δέ· >ἐρωτῶ σε< φασίν, ὡς λόγῳ μόνῳ αἰδούμενοι τὸν κεκληκότα. Ὁ δὲ ζεύγη βοῶν ἀγοράσας πέντε οὖτός ἐστιν ὁ τῆς νοητῆς καταφρονῶν φύσεως, περὶ δὲ τὰ αἰσθητὰ καταφιλοσοφῶν, οὐδ’ οὗτος ἐδοκίμασεν ἐξ ἀρχῆς ἃ ἐώνηται· εἰ οὖν ὁ ἀριθμὸς ἐπὶ ὓλης τάσσεται, οὗτος τὰ ὑλικὰ ἐτίμα. Διὸ καὶ οὗτος παρᾐτηται τὸ νοητὸν δεῖπνον. ὅθεν καὶ ἔν τισιν ἀντὶ τοῦ· >ἐρωτῶ σε< >καὶ διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι ἐλθεῖν κεῖται. οἱ γὰρ αἱρῶντες τὰ αἰσθητά φασι μὴ ἀσώματον καταλαβεῖν. Ὁ δὲ ἔτερός ἐστιν, ὁ εἴπών. γυναῖκα >γυναῖκα ἔγημα<, ὁ δοκῶν εὑρηκέναι σοφίαν καὶ ταύτης κοινωνήσας παραιτούμενος τὴν αληθῆ ἢ ὁ τῇ σαρκὶ ἑνούμενος, >φιλήδονος μᾶλλον ἢ φιλόθεος<.

maintext.7014, 28 “Aranızdan kim bir kule yapmak isterse”

Yüksekliği, yücelişi ve doruğu olan kule, Tanrı hakkındaki logos olabilir. Mesel şuna işaret ediyor: Tanrı'dan söz etmeye girişeceksen, başladıktan sonra bunu sürdürebilir misin, bir bak. Logos, Tanrı bilgisini tamamlamak için her şeyi ister; öyle ki dindarlık öğretilerine başladıktan sonra Tanrı hakkındaki logos'u yarım bırakmayasın ve üstüne korkuluğunu yapmadan geçmeyesin. Çünkü korkuluk yapılmazsa biri kuleden düşüp ölür.

maintext.70

14, 28 >τίς γὰρ ἐξ ὑμῶν θέλων πύργον οἰκοδομῆσαι< Ὁ πύργος ἀνάστημα ἔχων καὶ δίαρμα καὶ ὕφος εἴη ἂν ὁ περὶ θεοῦ λόγος. αἰνίτεται οὖν διὰ τῆς παραβολῆς, ὅτι μέλλων θεολογεῖν σκόπησον εἰ δύνασαι ἀρξάμενος. Πάντα ἀπαιτεῖ ὁ λόγος εἰς θεολογίαν τελειῶσαι, ἕνα μὴ ἀρξάμενος τῶν τῆς θεοσεβείας δογμάτων ἀτελῆ καταλίῃς τὸν περὶ θεοῦ λόγον καὶ στεφάνην αὐτῷ μὴ ἐποικοδομήσῃς. εἰ γὰρ στεφάνην οὐκ ἐπῳκοδόμησεν, πεσεῖταί τις ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ ἀποθανεῖται.

maintext.7115, 16 “Karnını keçiboynuzuyla doyurmak istiyordu”

Müsrifin keçiboynuzuyla doymak istemesini şöyle de anlayabilirsin: Akıl sahibi tabiat, akılsızlığa düştüğünde, üstün sözlere olmasa bile, nasıl olursa olsun birtakım sözlere ulaşmak ister. Keçiboynuzu tatlıdır, bedeni semirtir ama dışkıya yol vermez. Bu yüzden keçiboynuzları, hazza iyi diyen, “kulakları kaşınan ve masallara sapan” madde ve beden düşkünlerinin inandırıcı sözleri olabilir. “Kimse ona vermiyordu”: Kötüler bu sözleri, çürütülmesinler diye başkalarına aktarmaz. Üstelik [burada bir kelime bozuktur] sözleri besleyici değildir, akla ait gıdaları alıp dağıtan kısmı dolduramaz.

maintext.71

15, 16 >ἐπεθύμει γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἐκ τῶν κερατίων< Νοήσεις δέ καὶ οὕτως τὸ ἐπιθυμεῖν κορεσθῆναι τὸν ἄσωτον ἐκ τῶν κερατίων. Ἡ λογικὴ φύσις ἐν ἀλογίᾳ γενομένη ἐπιθυμεῖ, κἂν μὴ ἐν κρείττοσι λόγοις, ἐν ὁποίοις γοῦν καταντῆσαι. Ἐπεὶ δὲ τὰ κεράτια γλυκάζει μὲν καὶ πιαίνει τὸ σῶμα, τῷ δὲ σκυβάλῳ οὐ δίδωσιν ὁδόν, εἶεν ἂν ταῦτα φιλοΰλων καὶ φιλοσωμάτων λόγοι πιθανοί, τὴν ἡδονὴν λεγόντων ἀγαθόν, >κνηθομένων τὴν ἀκοὴν καὶ ἐπὶ τοὺς μύθους ἐκτρεπομένων >Καὶ οὐδεὶς ἐσίδου οὐ παραδιδόασιν οἱ φαῦλοι, ἶνα μὴ ἐλέγχωνται. Ἄλλως τε οἱ τῶν ἐΜεν λόγοι ἄτροφοι καὶ τὸ χωρητικὸν καὶ ἀναδοτικὸν τῶν λογικῶν τροφῶν ἐμπλῆσαι οὐ δύνανται.

maintext.7215, 21 “Baba, göğe ve sana karşı günah işledim”

“Göktekileri bırakıp sana karşı saygısızlığı da ekledim.” Logos, onun ayrılışını ve taşkınlığını hikâye ederek insanın sefaletini gösteriyor. Onu, içinde bulunduğu felaketi hissetmeden, kendine gelmeden ve pişmanlık sözlerini tasarlamadan önce başlangıçtaki iyi bahtına geri götürmez. “Günah işledim” ve devamını söyler; göğün yurdu olduğuna ve onu bırakarak suç işlediğine inanmasaydı, itirafına “göğe karşı” günahı eklemezdi. Böyle bir itirafı tasarlaması da babayı ona yaklaşılabilir kılar: Baba ona doğru koşar, boynunu öperek karşılar.

maintext.72

15, 21 >πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου< Καταλιὼν τὰ οὐράνια προσέθηκα τὸ ἀσεβῆσαι πρός σε· τὴν ἀνθρωπίνην ἀθλιότητα ἀθλιότητα δείκνυσιν ὁ λόγος ἱστορικῶς διηγούμενος τὴν ἀποφοίτησιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀτοπίαν. Οὐ πρότερον δὲ αὐτὸν ἐπανάγει πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς εὐκληρίαν, πρὶν αἴσθησιν αὐτὸν τῆς παρούσης λαβεῖν συμφορᾶς καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐλθεῖν καὶ μελετῆσαι τὰ τῆς μεταμελείας ῥήματα· φησὶ γὰρ >ἥμαρτον< καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἂν προσθεὶς τῇ ἐξομολογήσει τὴν > εἰς τὸν οὐρανὸν< ἁμαρτίαν, μὴ πεπεισμένος ἑαυτοῦ πατρίδα εἷναι τὸν οὐρανόν, ἃν καταλιπὼν ἐπλημμέλησεν. Διὰ τοῦτο καὶ εὐπρόσιτον αὐτῷ τὸν πατέρα ἡ μελέτη τῆς τοιαύτης ἐξομολογήσεως ἀπεργάζεται ὥστε καὶ προδραμεῖν αὐτῷ καὶ φιλήματι τὸν τράχηλον δεξιώσασθαι.

maintext.7315, 23 “Yiyip sevinelim”

Bu yeri daha yüksekten temaşa etmek gerekirse, “yiyip” sözüyle yiyecek gibi olan ahlak sözlerine, “sevinelim” sözüyle de içecek gibi olan temaşa sözlerine başlar; çünkü yazıldığı gibi “şarap sevincin başlangıcıdır”.

maintext.73

15, 23 >καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν< Εἰ δὲ χρὴ τὸν τόπον καὶ ὑψη λότερον θεωρῆσαι, προκατάρχεται λόγων ἠθικῶν μὲν οἷον τροφῆς ἐν τῷ >φαγόντες<, ἐποπτικῶν δὲ οἷον ποτοῦ ἐν τῷ >εὐφρανθῶμεν<· >οἶνος< γὰρ >ἀρχὴ εὐφρονύνης< ὡς γέγραπται.

maintext.7415, 25 “Müzik ve oyun seslerini duydu”

“Symphōnia” adı asıl olarak müzikte seslerin uyumu için kullanılır; müzikçilerde bazı sesler bazılarıyla uyumlu, bazılarıyla uyumsuzdur. İncil yazısı da bu adı, burada olduğu gibi, müzikteki uyumlar için bilir. Nitekim Daniel kitabında Nebukadnezar'ın, toplananlar “boru, düdük, kithara, sambyke, psalterion, symphōnia ve her türlü çalgının sesini duyunca” yere kapanıp altın heykele tapmalarını emrettiği yazılıdır. “Onu sağlıklı olarak geri aldığı için”: Tövbe sayesinde hastalığından kurtulduğu için “sağlıklı”.

maintext.74

15, 25 >ἤκουσεν συμφωνίας καὶ χορῶν< Tὸ τῆς >συμφωνίας< ἄνομα κυρίως τάσσεται ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ἐν φωναῖς ἁρμονιῶν· καὶ εἰσί γε παρὰ τοῖς μουσικοῖς φθόγγοι φθόγγοις σύμφωνοι καὶ ἄλλοις διάφωνοι. Οἶδε δὲ καὶ ἡ εὐαγγελικὴ γραφὴ τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν κατὰ μουσικὴν ⟨ἁρμονιῶν⟩ τεταγμένον, ὡς ἐνταῦθα. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ τοῦ Δανιὴλ βίβλῳ ἀναγέγραπται κελεύων ὁ Ναβουχοδονοσόρ, ἡνίκα ἂν ἀκούσωσιν οἱ ἠθροισμένοι >τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, συριγγός τε καὶ κιθάρας, σαμβύκης τε καὶ ψαλτηρίου καὶ συμφωνίας καὶ παντὸς γένους μουσικῶν, πίπτοντας προσκυνεῖν τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ <. >Ὅτι ὑγιαίνοντα αὐτὸν ἀπέλαβον<. ὑγιαίνοντα ὡς ἀποβαλόντα τὴν νόσον διὰ τῆς μετανοίας.

maintext.7516, 17 “Göğün ve yerin ortadan kalkması daha kolaydır”

“Tek bir uç” (keraia), yalnız Yunanlarda iota değildir, İbranilerde de yod denen harftir. “Bir iota ya da tek bir uç” simgesel olarak İsa diye de anlaşılabilir, çünkü adının baş harfi hem Yunancada hem İbranicede iota ile yazılır. Böylece “bir iota ya da tek bir uç” İsa'dır, kanunun içindeki Tanrı logos'udur; “her şey gerçekleşene kadar” kanundan geçip gitmez, düşmez de. Gerçi O düşer ama kurtuluş için düşer, “çok meyve” versin diye; yenik düşmez, çünkü göğün ve yerin ortadan kalkması, kanunda O'nun hakkında bulunan “tek bir ucun” düşmesinden daha kolaydır. “Toprağa düşüp” öldü, daha çok meyve versin diye; yenilerek değil, “kendini alçaltıp ölüme, hem de çarmıh ölümüne kadar itaat ederek”.

maintext.75

16, 17 >εὐκοπώτερον δέ ἐστιν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν< Μία κεραία οὐ παρ’ Ἕλλησι μόνον ἐστὶ τὸ ἰῶτα, ἀλλὰ καὶ παρ᾿ Ἑβραίοις τὸ παρ᾿ αὐτοῖς καλούμενον ἰώθ. Δύναται δὲ τὸ >ἰῶτα ἕν ἢ μία κεραία< συμβολικῶς λέγεσθαι ὁ Ἰησοῦς, ἐπείπερ ἡ ἀρχὴ τοῦ ὁνόματος αὐτοῦ οὐ παρ' Ἕλλησι μόνον, ἀλλὰ καὶ παρ’ Ἑβραίοις ἀπὸ τοῦ ἱὼθ γράφεται. καὶ ἔστιν οὕτως τὸ >ἰῶτα ἔν ἢ μία κεραία< ὁ Ἰησοῦς, ὁ λόγος θεοῦ ἐν τῷ νόμῳ, οὐ παρερχόμενος αὐτόν, >ἕως ἂν πάντα γένηται<, καὶ οὐχὶ πίπτων· πίπτει γὰρ ἐπὶ σωτηρίᾳ, ἵνα >καρπὸν πολὺν < φέρῃ, ἀλλὰ πίπτων εὐκοπωτέρου ὄντος >τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν< ἢ περὶ τοῦτον ἐν τῷ νόμῳ τυγχάνοτα >μίαν κεραίαν <· >πεσὼν < δὲ >εἰς τὴν γῆν< ἀπέθανεν, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ, οὐ νικηθείς, ἀλλὰ >ταπεινώσας ἑαυτὸν καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ<.

maintext.7616, 19 “Zengin bir adam vardı”

“Zengin bir adam vardı”: Süleyman'ın sözünün aksine “iyi ad büyük zenginlikten” üstün görünmüyor, tam tersine büyük zenginliğe sahip olmak iyi ada sahip olmaktan üstün sayılıyordu. Bu yüzden adam sevdiği şeyle anılır: Ona dindar ya da adil değil, zengin denir. Yoksul ise bu dünyada hiçbir şeyi olmadığı için yalın adıyla Lazar diye anılır. Ama bak, herkesin Kurtarıcısı zenginin ayırt edici özelliklerini nasıl sıralıyor: “Mor ve ince keten giyinir, her gün şatafat içinde eğlenirdi” diyor. Özel adını bile vermiyor, “bir adam vardı” diyor; böylece onu ortak insan adı içinde bilinmez kılıyor, bu bilinmezlik içinde de ortak olanın, insanlığın nasıl aşağılandığını gösteriyor. Adil kişilerde böyle yapmaz. Ya nasıl yapar? “Ausitis ülkesinde bir adam vardı, adı Eyüp'tü” der, “Yeruşalim'de bir adam vardı, adı Simeon'du” der. Neden? Çünkü birine dair “O adam kusursuz, kötülüksüz, adil, doğru, Tanrı'ya saygılıydı, her kötü işten uzak dururdu” diye ekler, ötekine dair de “Bu adam adil ve dindardı, İsrail'in tesellisini bekliyordu; Tanrı'nın Kutsal Ruhu onun üzerindeydi” der. Eyüp de zengindi, ama sefahat ve ölçüsüzlük içinde yaşamıyordu; sevecen yüreğiyle evi her muhtaca açıktı. Kimseye haksızlık etmez, aksine haksızlığa uğrayanlara yardım eder, dullara ve yetimlere geçimlerini sağlardı. Adil zenginlerin adil işleri bunlardır.

maintext.76

16, 19 >ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος < >Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος<· ἐπειδὴ οὐκ ἐδόκει κρεῖττον εἶναι κατὰ τὸ Σολομώντειον >ὄνομα καλὸν ἢ πλοῦτον πολύν<, ἀλλὰ τοὐναντίον πλοῦτον ἔχειν πολὺν ἢ ὄνομα καλόν, διὰ τοῦτο ἐξ ὧν ἠγαπήκει καλεῖται, πλούσιος προσαγορευόμενος, οὐχ ὅσιος οὐδὲ δίκαιος· ὁ δὲ πένης ἅτε μηδὲν ἔχων ⟨ἐν⟩ τῷ κόσμῳ τούτῳ ψιλῷ ὁνόματι Λάξαρος καλεῖται. Ἀλλ᾿ ὅρα πῶς τοῦ πλουσίου τὰ χαρακτηριστικὰ τίθησιν ὁ πόντων σωτὴρ ἰδιώματα. >καὶ ἐνεδιδύσκετο< γὰρ φησιν, >πορψύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς<· καὶ οὐδὲ τὸ κύριον αὐτοῦ τίθησιν ὄνομα, ἀλλ’· >ἄνθρωπός τις ἦν< φησίν, ἵν’ ἐν τῷ κοινῷ μὲν φέρῃ τὸ ἄδηλον, ἐν τῷ ἀδήλῳ δὲ τὸ κοινὸν εισάγῃ καθυβριξόμενον. Ἀλλ᾿ ἐπὶ τῶν δικαίων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πῶς; >Ἄνθρωπός τις ἦν<, φησίν, >ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ὄνομα αὐτῷ Ἰώβ<, καὶ >ἄνθρωπος ἦν ἐν‘ Ἱερουσαλήμ, ᾧ ὄνομα Συμεών<. Ὅτου χάριν; ὅτι περὶ μέν τοῦ ἐπάγει. >καὶ ἦν ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἄμεμπτος, ἄκακος, δίκαιος, ἀληθινός, θεοεβής, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος<, περὶ δὲ τοῦ· >καὶ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος καὶ εὐλαβὴς προσδεχόμενος παράκλησιν τοῦ Ἰσραήλ; καὶ πνεῦμα θεοῦ ἅγιον ἦν αὐτῷ<. Ἦν μὲν γὰρ καὶ Ἰὼβ πλούσιος, ἀλλ᾿ οὐ τρυφῇ καὶ ἀκολασίᾳ συζῶν, ἀλλὰ φιλοστόργῳ γνώμῃ παντὶ ἐνδεεῖ ὁ οἶκος αὐτοῦ ἠνέῳκτο, καὶ ἀδικῶν μέν οὐδένα, ἀδικουμένος δὲ μᾶλλον βοηθῶν καὶ χήραις καὶ ὀρφανοῖς τὰ πρὸς ζωὴν χορηγῶν· ⟨ταῦ⟩ γὰρ τὰ τῶν δικαίων πλουσίων δικαιώματα.

maintext.7716, 23 “İbrahim'i uzaktan, Lazar'ı da onun koynunda gördü”

Biri, İncil'i bilmediği için zengin ile yoksulun hikâyesini şöyle bir güçlük öne sürerek geçersiz saymak istedi: Lazar İbrahim'in koynuna yaslanmışsa, ondan önce hayattan ayrılan başka biri de İbrahim'in koynunda yaslanıyordu, ondan önce de bir başkası; başka bir adil kişi ölünce de yoksul yerinden kalkacaktır, diyor. Bunlar hakkında güçlük çıkaran kişi, İbrahim'in koynunun ne olduğunu ve binlerce kişinin, ona açıklanan şeylere ortak olarak, aynı anda orada dinlenebileceğini görmüyordu. Nitekim sevgili Yuhanna da tarihî anlatıma göre yemekte “İsa'nın koynuna” yaslanmış, öğretmeninin özel sevgisine layık görüldüğü için bu onuru kazanmıştı; ama bu olay simgesel olarak şunu da gösterir: Logos'a yaslanan ve daha gizli hakikatlerde dinlenen Yuhanna, logos'un koynunda yaslanıyordu; tıpkı “biricik” logos'un kendisinin “Baba'nın koynunda” olduğunun yazılması gibi.

maintext.77

16, 23 >ὁρᾷ Ἀβρααμ ἀπὸ μακρόθεν καὶ Λάξαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ< Ἠβουλήθη τις ἀθετῆσαι τὴν περὶ τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ πένητος διήγησιν, κατ᾿ ἄγνοιαν τοῦ εὐαγγελίου οὕτως ἐπαπορῶν· εἰ γὰρ ἀνέκειτο, φησίν, εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ὁ Λάζαρος, ἕτερος πρὸ τοῦ τοῦτον ἐξελθεῖν τὸν βίον ἀνέκειτο ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ πρὶν ἐκείνου ἄλλος, ἀλλὰ καὶ ἄλλου, φησίν, δικαίου ἐξελθόντος ὁ πτωχὸς ὑπαναστήσεται. Οὐ γὰρ ἑώρα τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ὁ περὶ τούτων ἐπαπορῶν, καὶ ὅτι δύνατόν ἐστι μυρίους ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Ἀβραὰρ ἅμα ἀναπαύεσθαι κοινωνοῦντας τῶν ἀποκαλυφθέντων αὐτῷ. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης ὁ ἀγαπητός, εἰ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν ἐν τῷ δείπνῳ >εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἰησοῦ< ἀνέκειτο, τοῦ γέρως τούτου ἀξιωθεὶς ὡς ἐξαιρέτου ἀγάπης κριθεὶς ἄξιος τῆς παρὰ τοῦ διδασκάλου, ἀλλὰ τοῦτο συμβολικῶς παρίτησιν, ὅτι τῷ λόγῳ Ἰωάννης ἀνακείμενος καὶ τοῖς μυστικωτέροις ἐναναπαυόμενος ἀνέκειτο ἐν τοῖς κόλποις τοῦ λόγου, ἀνάλογον τῷ καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν >μονογενῆ< λόγον >ἐν τοῖς κόλποις τοῦ πατρὸς< ἀναγεγράφθαι.

maintext.7818, 20 “Buyrukları biliyorsun”

Bu sözle Markioncuların [ve Manicilerin] deliliği çürütülür; onlar kanunun Mesih'e yabancı olduğunu söylerler. Markos, “İsa ona bakıp onu sevdi” der; oysa kanun yabancının kanunu olsaydı, onu yerine getirdiğini söyleyecek kadar özgüvenli olanı sevmezdi. Burada bir soru doğar: Hayata giden yolda ardından gelmeyecek olan kişi nasıl sevildi? Şöyle ki: Kanunun buyruklarını koruyan, bunlar için sevgiye layıktır; ama kusursuzluğa karşı gevşekliği, önceki işleri için duyulan sevginin tam olmasına izin vermedi.

maintext.78

18, 20 >τὰς ἐντολὰς οἶδας< Ἐξελέγχεται δὲ ἐν τῷ λόγῳ Μαρκιωνιστῶν [τε] παράνοια [καὶ Μανιχαίων], οἳ τὸν νόμον ἀλλότριον εἶναί φασι Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὀ Μᾶρκος, ὅτι >ἐμβλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ἠγάπησεν αὐτόν<· οὐκ ἂν δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πληρώσει ἠγάπησε τὸν περὶ ταύτης παῤῥησιασάμενον. Ζήτησιν δὲ κινεῖ, πῶς ἠγαπήθη ὁ μὴ μέλλων ἀκολουθεῖν ἐπὶ τὴν ζωήν. Ἔστι δέ ἐπὶ μὲν τοῖς προτέροις ἀγάπης ἄξιος ὁ τὰ τοῦ νόμου φυλάξας· τῇ δέ πρὸς τὸ τέλειον ὀλιφωρίᾳ τὴν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἀγάπην οὐκ εἴασε γενέσθαι τελείαν.

maintext.7919, 22 “Kötü köle, seni kendi ağzınla yargılayacağım”

Hepimiz bütün hayatımızın hesabını o zaman vereceğiz. Hesap görülürken “insanların söylediği her boş söz”, hatta birinin “bir öğrenci adına yalnız bir bardak soğuk su içirmesi” bile ortaya çıkarılacaktır. Bu, Daniel'de yazılı olan gerçekleştiğinde olacak: “Kitaplar açıldı, mahkeme kuruldu.” Çünkü söylediğimiz, yaptığımız, düşündüğümüz her şeyin sanki bir kaydı tutulur; ilahî kudretle her gizli şeyimiz görünür olacak, her örtülü şeyimiz açılacaktır. “Çünkü hepimiz Mesih'in kürsüsü önünde durmak zorundayız ki herkes bedendeyken yaptığının, iyi ya da kötü, karşılığını alsın.” Kimse, her şeyi ve buradaki bütün hayatı kapsayan bu kadar büyük bir hesaplaşma için uzun çağlar gerekeceğini sanmasın. Tanrı, bütün hayat boyunca yapılan iyi ve kötü şeyleri herkesin hafızasında bir anda alevlendirmek isteyince, bunu tarif edilmez kudretiyle yapacak ve herkese yaptıklarını hatırlatacaktır; öyle ki yaptıklarımızın farkına varıp neden cezalandırıldığımızı ya da ödüllendirildiğimizi kavrayalım. Cesaret edip söylemek gerekir: Beklenen yargının vakti zamana ihtiyaç duymaz. Dirilişin “bir anda, göz açıp kapayıncaya kadar” olacağı söylendiği gibi, sanırım yargı da öyle olacaktır. Bu meselde on köle on mina alır, her biri birer mina; başka bir meselde biri beş talant, biri iki, biri bir talant alır; başka bir yerde de borçlulardan biri beş yüz, öteki elli dinar borçludur. İnsan psykhē'sinin çeşitliliğini, daha çok ya da daha az aretēye, şu ya da bu aretēye dair birbirinden çok farklı yatkınlıklarını ve yatkınsızlıklarını düşünen kişi, belki her psykhē'nin ev sahibinin hangi sikkeleriyle geldiğini anlar. Bu sikkeler logos'un tamamlanmasıyla ve bu tamamlanmanın ardından gerekene yönelik özen ve alıştırmayla görünür hâle gelir.

maintext.79

19, 22 >ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, πονηρὲ δοῦλε< Ὑπὲρ γὰρ ὅλου τοῦ βίου ἡμῶν οἱ πάντες κριθησόμεθα τότε, ἡνίκα λόγου συναιρομένου ἀχθήσεται εἰς μέσον καὶ >πᾶν ῥῆμα ἀργόν, ὃ ἐὰν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι<,ἀλλὰ καὶ εἴ ποτέ τις >ἐπότισε ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ<. Καὶ ταῦτα ἔσται, ἡνίκα τὸ παρὰ Δανιὴλ γεγραμμένον γένηται, τό· >βίβλοι ἀνεῷχθησαν, καὶ κριτήριον ἐκάθισεν<· οἱονεὶ γὰρ πόντων τῶν λελαλημένων ἡμῖν καὶ τῶν πεπραγμένων καὶ τῶν νενοημένων ἀναγραφή τις γίνεται, καὶ θείᾳ δυνάμει πᾶν κρυπτὸν ἡμῶν φανερωθήσεται καὶ πᾶν κεκαλυμμένον ἀποκαλυφθήσεται· >τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον<. Μηδεὶς δὲ οἰέσθω μακρῶν τινων αἰώνων δεήσειν τῷ τοσούτῳ τῶν πάντων καὶ ὑπὲρ πάσης τῆς ἐνταῦθα ζωῆς λογουθεσίῳ. ἀθρόως γὰρ βουληθεὶς ὁ θεὸς ἀναῤῥιπίσαι ἐν ταῖς πόντων μνήμαις παρ᾿ παρ’ ὅλον τὸν βίον γεγενημένα καλὰ ἢ φαῦλα ποιήσει τοῦτο ἀφάτῳ δυνάμει καὶ ὑπομνήσει ἕκαστον ὧν ἔπραξεν, ἵνα συναισθηθέντες ὧν πεποιήκαμεν καταλάβωμεν, δι’ ἃ κολαζόμεθα ἢ τιμώμεθα. Τολμητέον γὰρ καὶ λεκτέον, ὅτι ὁ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως καιρὸς οὐ δεῖται χρόνων· ἀλλ᾿ ὡς ἡ ἀνάστασις γένεσθαι λέγεται >ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ<οὕτως οἶμαι καὶ ἡ κρίσις. Ἐν ταύυτῇ μὲν οὖν τῇ παραβολῇ δέκα δοῦλοι εὑρίσκονται δέκα λαβόντες μνᾶς, ἕκαστος ἀνὰ μίαν, ἐν ἑτέρᾳ δέ ὁ μὲν πέντε τάλαντα, ὁ δὲ δύο, ὁ δὲ ἕν· ἀλλαχοῦ δὲ ὀφειλέται ὁ μέν πεντακοσίων, ὁ δὲ πεντήκοντα δηνρίων. Εἴ τις δέ κατανοήσει τὸ ποικίλον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ τὰς πολλῷ διαφερούσας ἀλλήλων εὐφυΐας καὶ ἀφυΐας εἰς πλείονας τῶν ἀρετῶν ἢ ἐλάττονας, καὶ τάσδε τὰς ἀρετὰς ἢ τάσδε, τάχα ἂν ἐννοήσῃ, πῶς ἑκάστη ψυχὴ ἐλήλυθε, μετὰ τίνων τοῦ οἰκοδεσπότου νομισμάτων ἀναφαινομένων μετὰ τῆς τοῦ λόγου συμπληρώσεως καὶ τῆς ἑξῆς τῇ συμπληρώσενι τοῦ λόγου ἐπιμελείας καὶ ἀσκήσεως πρὸς τὰ δέοντα.

maintext.8023, 18 “Bu adamı ortadan kaldır, bize Barabba'yı salıver”

Haydutça düşünüp davranan, Tanrı'nın evini “haydut inine” çeviren ve bu yüzden İsa tarafından oradan kovulan Yahudiler, haydut Barabba için “Bize Barabba'yı salıver”, dünyanın Kurtarıcısı için ise “Çarmıha ger, çarmıha ger onu” diye bağırıyorlardı. Bu yüzden Yahudilerin bugün bile İsa'sı yoktur, çünkü Tanrı'nın Oğlu'na inanmadılar; ama yanlarında “kötülüğün ruhanî güçlerinden” haydut Barabba vardır. Yakalanıp zindana atılmış olan bu adamın salıverilmesini kendi aleyhlerine istediler. Bu yüzden inanmayan Yahudilere haydut Barabba hükmeder.

maintext.80

23, 18 >αἶρε τοῦτον, ἀπόλυσον δέ ἡμῖν τὸν Βαραββᾶν< Οἱ τὰ λῃστῶν φρονοῦντες και ποιοῦντες Ἰουδαῖοι και >λῃστῶν σπήλαιον< τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ πεποιηκότες καὶ διὰ τοῦτο ἐξ αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐκβληθέντες περὶ μὲν τοῦ λῃστοῦ Βαραββᾶ ἐβόων· >ἀπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββᾶν<περὶ δὲ τοῦ τῆς οἰκουμένης σωτῆρος· >σταύρου, σταύρου αὐτόν<. Διόπερ μέχρι σήμερον οἱ Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν — οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ — ἔχουσι δὲ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ >τῶν πνευματικῶν τῆς πονηρίας< Βαραββᾶν τὸν λῃστήν, ὃν ἤδη κεκρατημένον καὶ εἰς φυλακὴν βεβλημένον καθ᾿ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθῆναι. Διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής.

maintext.8123, 43 “Bugün benimle cennette olacaksın”

Bu söz bazılarını, uyumsuz göründüğü için o kadar rahatsız etti ki, “Bugün benimle cennette olacaksın” ifadesinin İncil'i tahrif eden birileri tarafından eklendiğini düşünmeye cüret ettiler. Biz ise daha basit bir açıklamayla şunu söylüyoruz: Belki de yerin yüreği denen yere gitmeden önce, iman eden hayduta Tanrı'nın cennetinde yer vermiştir.

maintext.81

23, 43 >σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ< Οὕτως δέ τινας ἐτάραξεν ὡς ἀσύμφωνον τὸ εἰρημένον, ὥστε αὐτοὺς τολμῆσαι ὑπονοῆσαι προστεθεῖσθαι τῷ εὐαγγελίῳ ὑπό τινων ῥαδιουργόντων αὐτὸ τό· >σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ<· ἡμεῖς δέ φαμεν ἁπλούστερον μέν, ὅτι τάχα, πρὶν ἀπελθεῖν εἰς τὴν λεγομένην καρδίαν τῆς γῆς, ἀποκατέστησεν εἰς τὸν παράδεισον τοῦ θεοῦ τὸν πιστεύσαντα λῃστήν.

maintext.8223, 44 “Bütün yeryüzünü karanlık kapladı”

Yuhanna bundan hiç söz etmedi; Matta ile Markos ise ne güneşi ne de tutulmayı andı. Luka “Güneş tutulmuşken” derken belki bizim bölgemizde olan bir olayı gösteriyor: Ya koyu bir bulut ya da bulutlar Yahudiye toprağına ulaşan güneş ışınlarının altından geçmiştir, ya da oradaki hava koyulaşmış, Yahudiye'deki toprak, kayalar ve mezarlar gibi o da olanlara ortak olmuştur. Çünkü Kitap birçok yerde Yahudiye'ye bütün yeryüzü der. Bu da, ağaca asılı olanın, “Mısırlılara karşı onlar için savaşırken” yaratılışı silah arkadaşı edinen kişi olduğunu bilsinler diye olmuştu; o zaman da güneşin ışığı kesilmiş, bütün ülkelerine karanlık yayılmıştı.

maintext.82

23, 44 >σκότος ἐγένετο ἐφ᾿ ὅλην τὴν γῆν< Ἰωάννης μὲν οὖν οὖδὲ ἐμνήσθη τούτον, Ματθαῖός τε καὶ Μᾶρκος οὔτε ἥλιον οὔτε ἔκλειψιν ὠνόμασαν. Λουκᾶς δὲ εἰπών· >τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος< τάχα τὸ περὶ ἡμᾶς πάθος δηλοῖ, εἴτε σκοτεινῆς νεφέλης ἢ νεφῶν ὑποδραμουσῶν τὰς φθανούσας ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆν ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἢ τοῦ ἐκεῖσε ἀέρος παχυνθέντος συμπαθοῦντος καὶ αὐτοῦ τῷ γεγονότι, ὥσπερ ἡ περὶ τὴν Ἰουδαίαν γῆ καὶ αἱ πέτραι καὶ τὰ μνημεῖα· πολλαχοῦ γὰρ ἡ γραφὴ πᾶσαν γῆν τὴν Ἰουδαίαν ὀνομάζει· τοῦτο δὲ γέγονεν, ἵν᾿ εἰδεῖεν ὅτι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἀπηρτημένος τοῦ ξύλου ὁ σύνοπλον τὴν κτίσιν λαβών, ὅτε >τοῖς Αἰγυπτίοις πεπολέμηκε δι᾿ αὐτοὺς< καὶ τὸ ἡλιακὸν ἐκλέλοιπε φῶς καὶ ἁπάσης τῆς αὐτῶν χώρας κατεσκεδάσθη τὸ σκότος.

maintext.8323, 44 “Güneş tutulmuşken”

Bu tutulmayı Zekeriya da önceden bildirmiştir: “O gün ışık olmayacak; bir gün boyunca soğuk ve don olacak. O gün Rab'bin bildiği bir gündür; ne gündüzdür ne gece. Akşama doğru ışık olacak.” Karanlık, ışığa el uzatanların karardığının suretidir. Mısırlılara karanlık, İsrailoğullarına ışık olduğu gibi, şimdi de kiliseye ışık, Yahudilere ise üç saatlik bir karanlık vardır: Baba'nın ışığından, Mesih'in parıltısından ve Kutsal Ruh'un aydınlatmasından yoksunluk. İnsan altıncı günde yaratıldığı için, belki bu yüzden Rab insanların kurtuluşu için acı çekerken altıncı günün “altıncı saatinde” asıldı; altıncı günde yaratılıp altıncı saatte cennetten düşeni yeniden çağırmak için.

maintext.83

23, 44 >τοῦ ἡλίου ἐκλιπόντος< Περὶ ταύτης τῆς ἐκλείψεως προεφήτενοε καὶ Ζαχαρίας εἰπών· >ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς· καὶ ψύχος καὶ πάγος ἔσται μίαν ἡμέραν· καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ κυρίῳ· καὶ οὐχ ἡμέρα καὶ οὐχὶ νύξ· καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς< εἰκὼν τὸ σκότος τοῦ ἐσκοτίσθαι τοὺς ἐπιβάλλοντας χεῖρα τῷ φωτί. Ὡς γὰρ Αἰγυπτίοις σκότος καὶ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ φῶς, οὕτως νῦν τῇ μὲν ἐκκλησίᾳ φῶς, Ἰουδαίοις δὲ σκότος τριῶν ὡρῶν, φωτὸς πατρικοῦ, ἀπαυγάσματος Χριστοῦ, ἐλλάμψεως ἁγίου πνεύματος. Καὶ ἐπεὶ ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ γεγένηται ὁ ἄνθρωπος, τάχα διὰ τοῦτο ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων πάσχων ὁ κύριος >ὥρᾳ ἕκτῃ< ἐκρεμάσθη τῆς ἕκτης ἡμέρας, ἵνα τὸν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ. γεγονότα καὶ τῇ ἕκτῃ ὥρᾳ τοῦ παραδείσον ἐκπεσόντα πάλιν ἀνακαλέαηται.

maintext.8423, 46 “Baba, ruhumu ellerine emanet ediyorum”

Çarmıhta haykırdığı bu söz, “Ruhumu ellerine emanet ediyorum”, azizlerin psykhē'lerinin eskisi gibi artık Hades'e kapatılmadığını, Tanrı'nın yanında olduğunu öğretir; bu, ilk meyve olarak Mesih'te gerçekleşmiştir. Psykhē'lerin gittiği ve tutulduğu yer aşağıdaydı, ama Rab bu aşağı gidişi kendisi aracılığıyla yukarıya çevirdi. İnsan tabiatı O'nda günahsızlığın zenginliğine kavuştuğu için, bedenden ayrılan psykhē'lerin “diri Tanrı'nın ellerine” gönderilmesini bizim için yeni bir şey olarak başlattı. Bunu bilen aziz İstefanos “Rab İsa, ruhumu kabul et” dedi. “Emanet ediyorum” sözü acıyı isteyerek çektiğini öğretir ve ruhun yok olmadığını gösterir; [“emanet edeceğim” sözü onu yeniden geri alacağını bildiriyordu].

maintext.84

23, 46 >πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου< Αὕτη ἡ φωνή, ἣν ἔκραξεν ἐπὶ τῷ σταυρῷ· >εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου<, διδάσκει, ὅτι αἱ τῶν ἁγίων ψυχαὶ οὐκέτι εἰς ᾅδου κατακλείονται, καθὰ καὶ πρῴην, ἀλλὰ παρὰ τῷ θεῷ εἰσιν, τούτου γεγονότος ὡς ἐν ἀπαρχῇ ἐν Χριστῷ· κάτω γὰρ ἦν ἡ χώρησις καὶ ἡ κατοχὴ τῶν ψυχῶν, ἀλλὰ ταύτην τὴν κάτω πορείαν ὁ κύριος εἰς τὰ ἄνω μετέστησε δι᾿ ἑαυτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσις εὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν τὸ πέμπεσθαι >εἰς χεῖρας θεοῦ ζῶντος< τὰς σωμάτων ἀπαλλασσομένας ψυχάς, καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ ἅγιος ἔφη Στέφανος· >κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου<. Τὸ δὲ >παρατίθημι< τὸ ἑκούσιον διδάκει τοῦ πάθους καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀπόλλυται· [ἐδήλου γὰρ τὸ >παραθήσομαι<, ὅτι πάλιν αὐτὴν ἀπολήψεται].

maintext.8524, 15 “İsa'nın kendisi yaklaşıp onlarla birlikte yürüdü”

Pavlus'un da andığı Rab'bin bedeninin şanının ne olduğu, dağdaki başkalaşmada öğrencilere gösterildi. Dirilişten sonra ise, dirilişe inanmaları için havarilere ve beş yüz öğrenciye görünmesi gerekiyordu; bu yüzden görebilecekleri biçimde, acı çektiğini bildikleri hâliyle göründü ve acılardan kalan yara izlerini de onlara gösterdi. Bak, giderken onlara esenlik bıraktı, Yuhanna'nın yazdığı gibi; yeniden gelince de esenlik verir. Esenlik hem kendisi hem adı tatlı olan şeydir.

maintext.85

24, 15 >αὐτὸς Ἰησοῦς ἐγγίσας συνεπορεύετο αὐτοῖς< Τίς μὲν ἡ δόξα τοῦ σώματος τοῦ κυρίου, ἧς καὶ ὁ Παῦλος μέμνηται, παρεδείχθη τοῖς μαθηταῖς ἐν τῇ μεταμορφώσει ἐπὶ τοῦ ὄρους· ἐπεὶ δὲ ἐχρῆν μετά τὴν ἀνάστασιν ἐμφανισθῆναι τοῖς τε ἀποστόλοις καὶ τοῖς πεντακοσίοις μαθηταῖς εἰς πίστευσιν τῆς ἀναστάσεως, ὡς ἐχώρουν ἰδεῖν, ἐθεάθη, [καὶ] ὁποῖον ᾔδεσαν αὐτὸν παθεῖν, δεικνὺς αὐτοῖς καὶ τὰς ἐκ τῶν παθῶν οὐλάς. Ὅρα δέ, ὅτι καὶ ἀποδημῶν εἰρήνην αὐτοῖς ἀφῆκεν, ὡς ὁ Ἰωάννης ἔγραψεν· καὶ αὖθις ἐπιδημήσας εἰρήνην δίδωσι, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα.

maintext.8624, 32 “Yüreğimiz içimizde yanmıyor muydu?”

[Başka bir açıklama:] Simon ve Kleopas, Kurtarıcı'nın sözleri üzerine “Yüreğimiz yanıyordu” ve devamını söyleyerek şunu gösteriyorlar: Kurtarıcı'nın dinleyenlere duyduğu, ateş alevi taşıyan sevgiden çıkan sözler yakıyor, dinleyenlerin yüreğini Tanrı sevgisine tutuşturuyordu.

maintext.86

24, 32 >οὐχὶ ἡ καρδία ἡμῶν καιομένη ἦν ἐν ἡμῖν< [ἑτέρως δέ·] Σίμων καὶ Κλεόπας ὁμολογοῦντες ἐπὶ τοῖς λόγοις τοῦ σωτῆρος τό· >ἡ καρδία ἡμῶν καιομένη ἦν< καὶ τὰ ἑξῆς δηλοῦσιν, ὅτι οἱ ἀπὸ ἀγάπης τῆς πρὸς τοὺς ἀκούοντας ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἀπαγγελλόμενοι λόγοι ἐχούσης φλόγα πυρὸς ἔκαιον, ἀνάπτοντες τὴν καρδίαν τῶν ἀκουόντων πρὸς ἀγάπην θεοῦ.

maintext.8724, 50 “Ellerini kaldırıp onları kutsadı”

Levililer'de Harun için de benzer bir şey yazılmıştır: “Ellerini halkın üzerine kaldırıp onları kutsadı.” Sanırım logos burada, birini kutsayanın çoğunluktan üstün, yüksek işlerle donanmış olması gerektiğine işaret ediyor; çünkü Harun'un elleri halkı kutsayacağı zaman yukarı kalkar. Biri ellerini aşağıda, yeryüzüne ait şeylerde tutarsa, dilediği hiçbir şeyi başaramaz; tıpkı Musa'nın ellerinin de aşağıdayken halka yararı olmayıp ancak kalktığında yararı olması gibi. Kurtarıcı'nın ellerinin kalkışı da bunun simgesiydi: İnsanı aşan işlerle ellerini yükseltti ve inananları kurtardı. Belki de işleriyle yükselmiş olan herkes çarmıha gerilmiştir. Pavlus'un “Ben dünya için, dünya da benim için çarmıha gerildi” sözü bu anlamdadır; yani dünya hakkındaki logos'u kavradım, o yükseldi, artık aşağıda yatmıyor. Çünkü dünyanın yaratılışının logos'unu anlamayan için logos çarmıha gerilmemiştir. Bence çarmıha gerilmek güzel bir şeydir: Pavlus, Mesih'le birlikte çarmıha gerilerek bunu yaşadı; dünya da Pavlus'un nous'u bakımından yükseltilmiş ve onun tarafından kavranmış oldu. Başka bir anlamda da Rab, kutsayarak öğrencilerine güç koymak için ellerini kaldırır.

maintext.87

24, 50 >ἐπόρας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εὐλόγησεν αὐτούς< Τοιοῦτον δέ τι καὶ περὶ τοῦ Ἀαρὼν ἐν τῷ Λευϊτικῷ γέγραπται, ὅτι >ἐξάρας τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ τὸν λαὸν ηὐλόγησεν αὐτούς<. Ὑπολαμβάνω δὲ ἐνθάδε αἰνίσσεθαι τὸν λόγον, ὅτι δεῖ τὸν εὐλογοῦυντά τινα κεκοσμῆσθθαι ἐν ἔργοις διαφέρουσι κα ἐπηρμένοις παρὰ τοὺς πολλούς· αἱ γὰρ χεῖρες Ἀαρὼν ἄνω ἐξαίρονται, ὅτε μέλλει εὐλογεῖν τὸν λαόν. Ὡς εἔπερ τις κάτω ἔχοι τὰς χεῖρας εἰς τὰ γήϊνα, οὐκ ἂν ἀνύσαι βουλόμενος τινα, ὥσπερ οὐδέ κάτω κείμεναι αἶ Μωϋσέως χεῖρες ὠφέλουν τὸν λαόν, ἀλλ᾿ ὅτε ἐπήροντο. Τούτου σύμβολον ἦν καὶ ἡ ἔπαρσις τῶν τοῦ σωτῆρος· ταῖς γὰρ ὑπὲρ ἄνθρωπον πράξεσιν ὕφωσεν τὰς χεῖρας καὶ ἔσωσε τοὺς πιστεύοντας. τάχα τοίνυν πᾶς ὁ ταῖς πράξεσιν ἐπηρμένος ἐσταύρωται, καὶ κατὰ τοῦτο ἔλεγε Παῦλος· >ἐγὼ κόσμῳ ἐσταύρωμαι κἀμοὶ κόσμος<, τοῦτ' ἔστιν· νενόηταί μοι ὁ λόγος ὁ περὶ κόσμου καὶ ἐπῆρται καὶ οὐκέτι κεῖται κάτω· τῷ γὰρ μὴ συνέντι τὸν λόγον τῆς κοσμοποιΐας ὁ λόγος οὐκ ἐσταύρωται. Καλὸν γὰρ εἶναι ἡγοῦμαι τὸ σταυροῦσθαι, ὃ καὶ Παῦλος πέπονθε, Χριστῷ συνεσταυρωμένος, καὶ ὁ κόσμος ἔσχεν ὡς πρὸς τὸν Παύλου νοῦν ἐπηρμένος καὶ νενοημένος αὐτῷ. Ἀλλως δὲ ἐπαίρει τὰς χεῖρας ὁ κύριος, δύναμιν δύναμιν τοῖς μαθηταῖς ἐντιθεὶς διὰ τῆς εὐλογίας.

maintext.8811, 3 “Gündelik ekmeğimizi her gün bize ver”

“Her gün” sözü, Matta'daki “bugün”den daha anlamlıdır. Çünkü asıl ousia olan iç insan, diri ekmeğe kavuşamazsa, beslenmeyen beden gibi hayatın düşmanı ölüme yem olur. “Yarın için” kaygılanmamayı öğreten kişinin beden ekmeğinden söz ettiğini sananlar sığ düşünürler; hele “epiousios” kelimesini “gelecek, yaklaşan” anlamında alıyorlarsa. Bu anlam şu sözden bellidir: “Çünkü epiousa'nın ne doğuracağını bilmezsin”, yani gelecek olan yarının. Mani'nin taraftarlarına gelince, ya âdetleri olmadığı hâlde alegoriye başvuracaklar ya da Demiurgos'un ekmeğini dileyecekler.

maintext.88

11, 3 >τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον ἐπιούσιον ἡμῖν τὸ καθ’ ἡμέραν< Ἐμφαντικώτερον δὲ τὀ >καθ' ἡμέραν< τοῦ παρὰ Ματθαίῳ >σήμερον<. Καὶ γὰρ ὁ ἔσω ἄνθρωπος, ὃς κυρίως οὐσία, μὴ τυχὼν ζῶντος ἄρτου ἐχθρῷ ζωῆς θανάτῳ γίνεται, ὡς τὸ σῶμα μὴ τρεφόμενον. Ταπεινοὶ δέ οἱ νομίζοντες περὶ σωματικοῦ ἄρτου λέγειν τὸν διδάσκοντα μὴ >περὶ τῆς αὔριον<, μάλιστα εἶς >τὸν ἐπιούσιον<, ἀντὶ τοῦ >τὸν ἐπιόντα< καὶ >ἐπερχόμενον< λαμβάνουσιν. Τοῦτο δὲ δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν· >οὐ γὰρ οἶδας, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα<, τοῦτ' ἔστιν ἡ αὔριον ἡ ἐπερχομένη· οί δὲ τοῦ Μάνεντος ἢ ἀλληγρήσουσιν, ὃ μὴ εἴωθεν, ἢ τὸν τοῦ Δημιουργοῦ ἄρτον αἰτήσουσιν. # Kitap appendix ### ANHANG. ### ZWEIFELHAFTE FRAGMENTE.

appendix.89Ek: Şüpheli Fragmanlar

1, 1 (1. Vaaz) “Birçokları düzenlemeye giriştiği için”

“Giriştiler” sözü, bazılarının İncilleri yazmaya lütuf almadan kalkıştığını gösterir; “düzenlemek” ise ortaya koymak, açıklamak, yazmak demektir.

appendix.89

1, 1 (Hom. 1) >ἐπειδήπερ πολλοὶ ἐπεχείρησαν ἀνατάξασθαι< [ὥστε] σημαίνει το >έπεχείρησαν< τό χωρις χαρίσματος ἐλθεῖν ⟨εἰς⟩ τὴν ἀναγραφὴν τῶν εὐαγγελίων τινάς, τὸ δὲ >ἀνατάξασθαι< σημαίνει τὸ ἐκθεῖναι, τὸ ἐξηγήσασθαι, τὸ συγγράψαι.

appendix.901, 1 (1. Vaaz) “Başlangıçtan beri görgü tanığı olanların bize aktardığı gibi”

Kendi gözleriyle görmüş ve kendi kulaklarıyla duymuş olanlardan öğrendiğini açıkça itiraf etmiştir: “Başlangıçtan beri görgü tanığı ve sözün hizmetkârı olanların bize aktardığı gibi.” Ona ve Markos'a duyduklarını titizlikle yazdıkları için, Yuhanna ile Matta'ya da gördüklerini yazdıkları için inanmalıyız. Bu yüzden kanonik İncillere eşit saygı gösterilmelidir; yalnız görenlerin gördüğüne değil, duyanların duyduğuna da saygı gösterilmelidir. Çünkü doğru kişiler doğru kişilerin ardılıdır; kendilerine aktarılan ışığı bize iletir, bizden de hak ettikleri övgüyü alırlar.

appendix.90

1, 1 (Hom. 1) >καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται< Ὅτι μὲν οὖν παρὰ τῶν αὐτοψίᾳ θεασαμένων καὶ αὐτηκόων γενομένων παρέλαβε, σαφώς ώμολόγησεν ειπών· >καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ απ' ἀρχῆς αὐτόπται και ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου<. Καὶ χρή τούτῳ μὲν και Μάρκῳ πείθεσθαι, ὡς ἅπερ ἀκηκόασιν ἀκριβῶς ἀναγραψαμένοις, Ἰωάννῃ δὲ καὶ ΜατΘαίῳ, ὡς ἅπερ ἑωράκασι γράφουσιν. Τὰ οὺν νόμιμα εὐαγγέλια τιμητέον ἐξ ἴσου, μὴ μόνον τὴν ὄψιν τῶν ἑωρακότων τιμώντων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀκοὴν τῶν ἀκηκοότων· ἀληθεῖς γὰρ ἀληθῶν διάδοχοι καὶ τὸ παραδοθὲν αὐτοῖς φῶς εἰς ἡμᾶς παραπέμπουσιν, ἔπαινον κομιζόμενοι δίκαιον παρ' ἠμῶν.

appendix.911, 6 (2. Vaaz) “İkisi de adildi”

Belki biri şöyle diyecektir: Kanun “Tanrın Rab'bin buyruklarını tutarsan buğdayını, şarabını ve zeytinyağını çoğaltacak, aranda kısır erkek ya da kısır kadın olmayacak” diyor. Bunlar “adil” ise bereket nerede? Şöyle ki: Tanrı'nın İshak, Samson ve Samuel gibi büyük işlere yükselttiklerinde kanundaki olağan düzenin aşılması âdettendir; çünkü kısır kadının doğum sancısı bakireninkine yakındır.

appendix.91

1, 6 (Hom. 2) >ἦσαν δέ δίκαιοι ἀμφότεροι< Ἴσως ἐρεῖ τις, ὅτι τοῦ νόμου λέγοντος· >ἐὰν φυλάξῃς τὰ προστάγματα κυρίου τοῦ θεοῦ σου, πληθυνεῖ τὸν σῖτόν σου καὶ τόν οἶνόν σου καὶ τὸ ἔλαιόν σου καὶ οὐκ ἔσται ἔν σοι ἄγονος οὐδέ στεῖρα<· εἰ οὖν >δίκαιοι< οὗτοι, ποῦ ἡ εὐλογία; ὅτι ἔθος τοῖς ἐπὶ μεγάλοις τισὶ προβιβαζομένοις παρὰ θεοῦ ὡς Ἰσαάκ καὶ Σαμψὼν καὶ Σαμουὴλ ὑπερβαίνειν τὰ κατὰ τὸν νόμον· στειρωτικὴ γὰρ ὠδὶς ἐγγὺς τῆς παρθενικῆς ἐστιν.

appendix.921, 15 (4. Vaaz) “Rab'bin önünde büyük olacak”

... ve her zaman psykhē'sinin gözünü Tanrı'ya doğru uzatarak, yalnız O'na bakarak; tıpkı “Gözlerimi sana kaldırdım, ey göklerde oturan” diyen gibi.

appendix.92

1, 15 (Hom. 4) >ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον κυρίου< καὶ διὰ παντὸς τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα πρὸς θεὸν ἀνατείνων καὶ πρὸς αὐτὸν μόνον βλέπων κατὰ τὸν λέγοντα· >πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, τὸν κατοικοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ<

appendix.931, 15 (4. Vaaz) “Şarap ve sikera içmeyecek”

“Sikera içmeyecek”: Sikera, bağdan olmasa da sarhoş edebilen her içkidir, özellikle de hurmadan yapılanı.

appendix.93

1, 15 (Hom. 4) >οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ< >καὶ σίκερα οὐ μὴ πίη(. Σίκερά ἐστι πᾶν τὸ μέθην ποιεῖν δυνάμενον, οὐκ ἂν δὲ ἐξ ἀμπέλου, μάλιστα δέ τὸ ἐκ φοινίων ἐσκευασμένον.

appendix.941, 17 (4. Vaaz) “O, Rab'bin önünden gidecek”

“O, önden gidecek”: “İlyas'ın ruhuyla önden gidecek” sözü şu demektir: İlyas, Rab'bin ikinci gelişinin öncüsüdür; nitekim peygamber “Rab'bin o büyük ve görkemli günü gelmeden önce size Tişbeli İlyas'ı göndereceğim” der. Yahya da böylece birinci gelişin öncüsü oldu. “Ruhla” denmiştir, çünkü her şeyden kutsal Ruh'un lütfu İlyas'ın üzerinde olduğu gibi öncünün üzerinde de vardı; “güçle” denmiştir, çünkü yerine getirdikleri hizmet büyüktü.

appendix.94

1, 17 (Hom. 4) >καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ< >Καὶ αὐτὸς προελεύσεται<. Τό· >προελεύσεται ἐν πνεύματι καὶ Ηλίου<, τοῦτό ἐστιν· Ἡλίου τῆς δευτέρας τοῦ κυρίου παρουσίας προδρόμου, καθώς φησιν ὁ προφήτης εἰπών· >πέμφω ὑμῖν Ἡλίαν τὸν Θεσβίτην πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν τοῦ κυρίου τὴν μεγάλην καὶ επιφανῆ< οὕτως οὖν καὶ ὁ Ἰωάννης τῆς πρώτης γέγονε πρόδρομος καὶ >ἐν πνεύματι< μέν, ὅτι ὥσπερ ἦν ἐπὶ τὸν Ἡλίαν ἡ τοῦ παναγίου πνεύματος χάρις, οὕτω καὶ ἐπὶ τὸν πρόδρομον, >ἐν δυνάμει< δέ διὰ τὸ μέγεθος τῆς πληρουμένης παρ᾿ αὐτῶν διακονίας.

appendix.951, 17 (4. Vaaz) “Babaların yüreklerini çocuklara çevirmek”

Aynı görev Yahya'ya geçti. Oysa tabiatın düzeni babaların oğullara kulluk etmesini değil, çocukların babaları izlemesini ister. Ama eski halkın, ki o babalar yerindeydi, ikinci ve yeni halkı izlemesi gerektiğini anlatmak istediği için (yeni halk oğullar yerindedir, çünkü “Babalarının yerine oğulların doğdu” denir) sırayı tersine çeviriyor; çünkü sinagogu kilisenin altına geri getirir. Babaların ve çocukların kimler olduğunu açıklamak için de şunu ekler: “ve itaatsizleri adillerin phronēsis'ine”. Yani Yahudiler arasındaki eskiler adillerin phronēsis'ini izlemelidir.

appendix.95

1, 17 (Hom. 4) >ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα< τὸ δὲ >ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα<· μετῆλθε δὲ τὰ αὐτὰ πρὸς Ἰωάννην. Ἀλλὰ μὴ ⟨ὡς⟩ ἡ ἀκολουθία τῆς φύσεως βούλεται τέκνων ἀκολουθεῖν μᾶλλον πατράσιν, οὐ πατέρας δουλεύειν υἱοῖς· ἀλλ᾿ ἐπεὶ βούλεται τῷ λαῷ δεῖν τὸν ἀρχαῖον ἀκολουθεῖν, ὃς χώρᾳ ἦν πατέρων, ὁ δὲ δεύτερος καὶ νέος ἐν χώρᾳ υἱῶν — >ἀντὶ< γὰρ >τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν υἱοί σοι< — ἀντιστρέφει τὴν ἀκολουθίαν· καὶ γὰρ γὰρ ἀποκαθιστᾷ τὴν συναγωγὴν ὑπὸ τὴν ἐκκλησίαν. Ἑρμηνεύων δέ, τίνες οἱ πατέρες, τίνες δὲ τὰ τέκνα, ἐπιφέρει· >καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων<. Δεῖ τοὺς παλαιοὺς παρὰ Ἰουδαίοις τῇ φρονήσει τῶν δικαίων ἀκολουθῆσαι.

appendix.961, 22 (5. Vaaz) “Dışarı çıkınca onlarla konuşamadı”

Zekeriya, logos'u gösteren sesin doğuşunu müjdeleyene inanmadığı için hâlâ sesini kaybetmiş durumdadır. Logos'un sesi olan öncü doğduğunda ve “Adı Yahya'dır” diye yazdığında sesine yeniden kavuşur, zahmetli sessizliği sona erer. Öyleyse sese kulak vermek gerekir ki nous onun gösterdiği logos'u kabul etsin.

appendix.96

1, 22 (Hom. 5)>ἐξελθὼν δὲ οὐκ ἐδύνατο λαλῆσαι αὐτοῖς< Ἔτι ἀπιστήσας ὁ Ζαχαρίας τῷ ἀγγέλλοντι τὴν γένεσιν τῆς δεικνυούσης τὸν λόγον φωνῆς ἀπόλλυσι τὴν φωνήν, ⟨ἀνα⟩λαμβόνων αὐτὴν καὶ παυόμενος τῆς ἐπιπόνου σιωπῆς, ὅτε γεννᾶται ὁ πρόδρομος, τοῦ λόγου φωνή, καὶ ὅτε γράφει, ὅτι >Ἰωάννης ἐστὶν τὸ ὄνομα αὐτοῦ<. Ἐνωτίζεσθαι οὖν δεῖ φωνήν, ἵν᾿ ὁ νοῦς τὸν ὑπ᾿ αὐτῆς δεικνύμενον δέξηται λόγον.

appendix.971, 23 (5. Vaaz) “Görev günleri dolunca”

Zekeriya kendisine çok sevindirici bir şey olacağını önceden duymuştu, ama kehanete yol açmak için vaktinden önce acele etmedi. Ruhanî görevini tamamlamak üzere kaldı, kehanetin gerçekleşmesine bedensel yolla ancak ondan sonra hizmet etti; böylece her şeyin Tanrı'ya saygıdan sonra gelmesi gerektiğini öğretti.

appendix.97

1, 23 (Hom. 5) >ὡς ἐπλήσθησαν αἱἡμέραιτῆς λειτουργίας< Προακούσας ἐράσμιον πρᾶγμα ὁ Ζαχαρίας ἑαυτῷ μέλλειν ἔσεσθαι οὐκ ἔσπευσε πρὸ καιροῦ δραμεῖν πρὸς τὸ δοῦναι ὁδὸν τῇ προφητείᾳ, ἀλλ᾿ ἔμεινε πληρῶσαι τὴν πνευματικὴν λειτουργίαν καὶ οὕτω τῇ προφητείᾳ διὰ τῶν σαρκικῶν ἐξυπηρετήσασθαι, διδάσκων ὅτι δεῖ πάντα δεύτερα ποιεῖσθαι τῆς εἰς θεὸν τιμῆς.

appendix.981, 24 (6. Vaaz) “Beş ay kendini gizledi”

Bu yüzden Elizabet, kendisi durumu gizlese de, hemen herkes gördüklerinden onun gebe olduğunu anlayana kadar hiçbir şey söylemedi.

appendix.98

1, 24 (Hom. 6) >περιέκρυβεν ἑαυτὴν μῆνας πέντε< Διὸ οὐδέν ἔλεγεν ἡ Ἐλισάβετ, ἕως οὗ πάντες σχεδὸν εἰπεῖν ἤλεγχον αὐτήν, ὅτι ἔγκυος ἦν, δἱ᾿ ὧν ἑώρων, κἂν ἐκείνη τὸ πρᾶγμα ἔκρυβεν.

appendix.991, 32 (6. Vaaz) “O büyük olacak ve En Yüce'nin Oğlu diye çağrılacak”

“Olacak” ve “çağrılacak” sözleri onun beden alışına yaraşır; “Rab ona verecek” sözü de öyle. [Metin burada bozuktur.] “Davut'un tahtını” bu sebeple aldığı söylenir, ama aynı kişi Tanrı'ya yaraşır biçimde ebedî kraldır.

appendix.99

1, 32 (Hom. 6) >οὗτος ἔσται μέγας καὶ υἱὸς ὑψίστου κληθήσεται< Τὸ δέ >ἔσται< καὶ >κληθήσεται< τῇ κατὰ σάρκα πρέπον οἰκονομίᾳ, καὶ τό· >δώσει δὲ αὐτῷ κύριος< τῇ οἰκονομίᾳ σάρκα πρέπον οἰκονομίᾳ, βάνειν λέγεται διὰ ταύτην >τὸν θρόνον Δαβίδ<, ἀλλ᾿ ἔστιν ὁ αὐτὸς καὶ βασιλεὺς αἰώνιος θεοπρεπῶς.

appendix.1001, 38 (6. Vaaz) “İşte Rab'bin kulu”

Meryem minnet duyduğu için meleğe şöyle dedi: “İşte Rab'bin kulu; bana dediğin gibi olsun.”

appendix.100

1, 38 (Hom. 6) >ἰδοὺ ἡ δούλη κυρίον< Ὡς εὐγνώμων οὖσα ἡ Μαρία ἔφη πρὸς τὸν ἄγγελον· >Ἰδοὺ ἡ κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου<.

appendix.1011, 48 (8. Vaaz) “Alçakgönüllülüğüne baktı”

Logos, Meryem'de rastgele ve ayrım gözetmeden olmadı; onun aşırı alçakgönüllülüğü sebebiyle oldu. Tanrı bu alçakgönüllülüğü sever ve yüceltir, çünkü o, kendini alçaltıp köle şekli alanı taklit eder. “Çünkü kulunun alçakgönüllülüğüne baktı”: Yeşaya'da da “Alçakgönüllü, sakin ve sözlerimden titreyenden başka kime bakacağım?” der. Sonra şöyle diyor: “Çünkü kulunun alçakgönüllülüğüne baktı” (öteki yaratıklar gibi ben de O'nun kuluyum, çünkü O'nun yarattığı bir varlığım), “bundan böyle beni mutlu sayacaklar”: Yalnız sen değil Elizabet, inananların bütün nesilleri. O çağdakiler için Tanrı Anası'nın sözü açık olmasa da, şimdi onun kehanetlerinin doğruluğu gün geçtikçe daha çok dile geliyor ve görünüyor.

appendix.101

1, 48 (Hom. 8) >ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν< Οὐχ ἁπλῶς δέ οὐδέ ἀκρίτως ἐν τῇ Μαρίᾶ γέγονεν ὁ λόγος, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῆς ταπείνωσιν, ἣν ἀγαπᾷ ὁ θεὸς καὶ ὑπερυψοῖ ὡς μιμουμένην αὐτὸν τὸν ταπεινώσαντα ἑαυτὸν καὶ μορφὴν δούλου λαβόντα· >ὅτε ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ<· ἐν Ἡσαΐα φησίν· >ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω ἀλλ᾿ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντά μου τοὺς λόγους;< Εἶτά φησιν· >ἐπειδὴ ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ< — δούλη γὰρ αὐτοῦ εἰμι ὡς πλάσμα αὐτοῦ καθὼς καὶ τὰ λοιπὰ κτίσματα — Ε;ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με>, οὐ σὺ μόνη ἡ Ἐλισάβετ, ἀλλὰ <πᾶσαι αἱ αἱ τῶν πιστευόντων· εἰ γὰρ καὶ τοῖς κατ’ ἐκεῖνο καιροῦ ἀσυμφανὴς ἦν ὁ τῆς θεοτόκου λόγος, ἀλλὰ νῦν ὁσημέραι ἐπὶ πλείω λαλεῖ κα φαίνεται τὸ ἀληθὲς τῶν ὑπ᾿ αὐτῆς προφητευθέντων.

appendix.1021, 49 (8. Vaaz) “Güçlü olan benim için büyük şeyler yaptı”

Bakire olduğu hâlde gebe kaldığı için, biri bu gebeliğe inanmayabilirdi. “Güçlü” adıyla bu inançsızlığı gideriyor; öyle ki insan bu başarıyı iş görenin gücüne bağlasın ve tabiatın gidişini soruşturup gerçekten olmuş şeylere gerçek rızadan uzaklaşmasın.

appendix.102

1, 49 (Hom. 8) >ἐποίησέν μοι μεγάλα ὁ δυνατός< Ἐπειδήπερ ἀπιστήσειεν ἂν τις πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς συλλήψεως, εἴ γε παρθένος οὖσα συλλάβοι, τῷ ὀνόματι τοῦ >δυνατοῦ< τὴν ἀπιστίαν ἵνα τις τῇ δυνάμει τοῦ ἐνεργοῦντος ἀναπέμψῃ τὸ κατόρθωμα καὶ μὴ τὸ κατὰ φύσιν ἐξετάζων ἐκπέσῃ τῆς ἀληθοῦς συγκαταθέσεως τῶν ἀληθῶς γεγενημενων.

appendix.1031, 52 (8. Vaaz) “Güçlüleri tahtlarından indirdi”

İndirip yükselttiklerine de “güçlüler” der: Kendilerini “O'nun güçlü elinin altına” alçaltanlara “yılanların ve akreplerin üzerinde yürüme, düşmanın bütün gücü üzerinde” yetki vermiştir. Uluslardan gelen “açları”, yani ilahî şeylere ve öğretiye aç olanları da Yeni Ahit'in “iyi şeyleriyle doyurmuştur”.

appendix.103

1, 52 (Hom. 8) >καθεῖλεν δυνάστας ἀπὸ θρόνων< Τοὺς αὐτοὺς καὶ >δυνάστας< καλεῖ, οὓς καθελὼν ὕψωσεν, τοὺς ἑαυτοὺς >ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα αὐτοῦ(, δεδωκὼς αὐτοῖς <ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεως καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν τοῦ ἐχθροῦ>· καὶ <πεινῶντας> μέν τοὺς ἐξ ἐθνῶν, λιμώττοντας θείων καὶ διδασκαλίας, <ἐνέπλησεν ἀγαθῶν>c τῶν τῆς νέας διαθήκης.

appendix.1041, 80 (11. Vaaz) “Çöllerde yaşıyordu”

Böylece onun her şeyi olağandışıdır. Yiyeceği olağandışıdır; dünyayı aşan Mesih'i bildirdiği için dünyadan seçilmiştir; insanlar arasındaki kötülüğün dışında yaşamak üzere hemen çöle çekilmiştir, kötülüğü suçlamaya güveni olsun diye. İçindeki ruh onu ortaya çıkmaya sevk etmeden önce şehirdekilerin arasına girmeye başlamadı.

appendix.104

1, 80 (Hom. 11) >ἦν ἐν ταῖς ἐρήμοις< Οὕτω πάντα ξένα τὰ αὐτοῦ· καὶ ἡ τροφὴ ξένη, καὶ ἐκλεκτὸς ἀπὸ κόσμου ἅτε τὸν ὑπέρ κόσμον μηνύων Χριστόν, καὶ ἐν ἐρήμῳ εὐθύς, ἔξω τῆς ἐν ἀνθρώποις κακίας αναστρεφόμενος, ἵνα καὶ ἀξιόπιστος γένηται ταύτην ἐλέγχειν· οὐ πρότερον δὲ τοῖς ἐν πόλεσιν ἐπιχωριάζειν ἤρξατο, εἰ μὴ τὸ ἐν αὐτῷ πνεῦμα δημοσιεῦσαι ἑαυτὸν προετρέψατο.

appendix.1052, 1 (11. Vaaz) “O günlerde”

Hangi günlerde? Vaftizcinin doğduğu günlerde; çünkü o, gebelikte Kurtarıcı'nın altı ay öncüsü olmuş, altı ay önce doğmuştu. Daha titiz araştıranların gözlediğine göre Kurtarıcı'nın göğe alınışından da altı ay önce ölmüştür. “Ferman” diyor, Augustus ilk kez hükümdarken çıktı. Çünkü Augustus'tan önce konsüllerin ardından yalnız Julius Caesar gelmişti; ondan önce bir yıllık konsüllerin kral olması âdetti. Augustus hükümdar olunca çok başlılığa son verdi, iktidarı eline alıp hükümdar olarak kaldı. Çünkü vaaz dünyanın uçlarına kadar yayılacaktı; havariler ise farklı krallarla boğuşarak ve her birinin saldırısına uğrayarak ulustan ulusa geçemezdi. Bu yüzden Tanrı yeryüzünü önceden tek krallıkla düzledi ki havariler tek krallığa vaaz eder gibi vaaz etsin.

appendix.105

2, 1 (Hom. 11) >ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις< Ποίαις ἡμέραις; Καθ’ ἃς ἐγεννήθη ὁ βαπτιστής· ἔξ γὰρ μησὶ πρόδρομος τοῦ σωτῆρος ἐγένετο εἰς τὴν κύησιν καὶ πρὸ ἓξ μηνῶν ἐτέχθη· ὡς δέ οἱ ἀκριβέστεροι ἐπετήρησαν, καὶ πρὸ ἓξ μηνῶν τῆς ἀναλήψεως τοῦ σωτῆρος ἀπέθανεν. >Αὐγούστου< δέ φησιν πρώτως βασιλεύοντος <ἐξῆλθε δόγμα>. Πρὸ Αὐγούστου γὰρ μόνος ἐγτένετο Ἰούλιος Καῖσαρ ὁ μετὰ τοὺς ὑπάτους· τύπος γὰρ ἦν πρὸ τούτου ὑπάτους βασιλεῖς ἐνιαυσιαίους· Αὔγουστος δὲ βασιλεύσας λύει τὰς πολυαρχίας καὶ κατασχὼν παρέμεινε βασιλεύων. Ἐπεὶ γὰρ ἤμελλε τὸ κήρυγμα διατρέχειν εἰς τὰ πέρατα, οὐκ ἠδύναντο δέ οἱ ἀπόστολοι μεταβαίνειν ἀπὸ ἔθνους εἰς ἔθνος διαφόροις βασιλεῦσι παλαίοντες καὶ πολεμούμενοι παρ ἑκάστου, προομαλίζει μιᾷ βασιλείᾳ τὴν γῆν ὁ θεός, ἵνα οἱ ἀπόστολοι ὡς εἰς μίαν βασιλείαν κηρύττωσιν.

appendix.1062, 22 (14. Vaaz) “Onu Yeruşalim'e götürdüler”

Rab sekiz günlükken sünnet edilir; önceden bildirilmiş olan İsa adını alır. Günler dolunca Yeruşalim'e götürülür ve “Rahmi açan her erkek Rab'be kutsal sayılacak” diyen kanuna uygun olarak Rab'bin önüne çıkarılır. Burada kutsayanın da kutsananın da O olduğunu anlamak herkesin işidir; ama şunu anlamak herkesin işi değildir: Bunlar sıradan biçimde söylenip yerine getiriliyordu, fakat görünenden daha derin bir şeyi gösteriyordu. Sunulan ilk doğan erkek için “bir çift kumru ya da iki güvercin” de sunuluyordu; sanırım kumrularla itidal ve [metin burada eksiktir] gösterilir.

appendix.106

2, 22 (Hom. 14) >ἀνήγαγεν αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα< Περιτέμνεται ὁ κύριος ὀκταήμερος· Ἰησοῦς ὀνομάζεται, ὃ καὶ προηγόρευται καὶ οὕτω μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἡμερῶν ἀνάγεται πρὸς Ἱεροσόλυμα καὶ παρίσταται τῷ κυρίῳ κατὰ τὸν νόμον τὸν λέγοντα, ὅτι >πᾶν ἄρσεν διανοῖγον μήτραν ἅγιον τῷ κυρίῳ κληθήσεται<. Καὶ τοῦτο μὲν ἐνταῦθα γνῶναι παντός, ὡς αὐτὸς μέν ὁ ἁγιάζων, αὐτὸς δὲ ὁ ἁγιαζόμενος, ἐκεῖνο δέ οὐ παντός, ὡς ἐλέγετο μὲν καὶ ἐτελεῖτο ταῦτα κοινῶς, ἐδήλου δέ τι τοῦ φαινομένου βαθύτερον· προσήγετο γὰρ ὑπέρ ἄῤῥηνος πρωτοτόκου καὶ αὐτοῦ προσαγομένου <ζεῦγος τρυγόνων, καὶ δύο περιστερῶν> καὶ οἶμαι διὰ μὲν τῶν τρυγόνων τὸ σῶφρόν τε καὶ δηλούσθαι.

appendix.1072, 46 (19. Vaaz) “Üç gün sonra onu buldular”

Onu birinci ya da ikinci gün değil, üçüncü gün, kendisi arayanlara görünmek istediğinde buldular. Bu sözde bir bilmece de vardır: On ikinci yaşında üç gün gizlenir ve böylece çileden önce, on iki öğrencisinin başına gelecek acıyı önceden bildirir. O zaman onlardan da gizlenmiş, dirilip [üç günden önce] şehirde görünmüştü; yani üç günlük zamanı vaktinden önce göstermiş oldu.

appendix.107

2, 46 (Hom. 19) >μετὰ ἡμέρας τρεῖς εὗρον αὐτόν< Οὐ τῇ πρώτη δὲ ἢ τῇ δευτέρᾳ ηὗρον αὐτόν, ἀλλὰ τῇ τρίτη, ὅτε αὐτὸς ἠθέλησεν ἐμφανὴς γενέσθαι τοῖς ζητοῦσιν αὐτόν. Ἔχει δὲ καὶ αἴνιγμα ὁ λόγος· ἐν τῷ δωδεκάτῶ ἔτει τρεῖς ἡμέρας κρύπτεται, πρὸ τοῦ πάθους τὸ πάθος καταγγέλλων τὸ ἐπὶ τῶν δώδεκα μαθητῶν, ὅτε δὴ καὶ τούτους ἔλαθε καὶ πόλιν ἀναστὰς ἐφάνη [πρὸ τῶν τριῶν], τὸν τριήμερον προ του καιρου καιρον.

appendix.1083, 1 (21. Vaaz) “Tiberius'un on beşinci yılında”

Mesih, Caesar Augustus'un kırk birinci yılında doğdu. Augustus elli altı yıl hüküm sürdü; geriye on beş yıl kalır. Sonra yerine Tiberius hüküm sürdü ve Tiberius'un saltanatının on beşinci yılında Yahya vaftiz etmeye geldi. İncil yazarının ileride söylediği gibi, İsa da o zaman “yaklaşık otuz yaşındayken” vaftiz edildi.

appendix.108

3, 1 (Hom. 21) >ἐν ἔτει δέ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς Τιβερίου< Ἐν τῷ πρώτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ ἔτει Καίσαρος Αὐγούστου ἐγεννήθη ὁ Χριστός, καὶ ἐβασίλευσεν Αὔγουστος ἔτη πεντήκοντα ἓξ, λοιπὰ δέκα πέντε· εἶτα ἐβασίλευσεν μετ᾿ αὐτὸν Τιβέριος, καὶ τῷ πεντεκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς Τιβερίου βασιλείας ἦλθεν Ἰωάννης βαπτίζων, ὅτε καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐβαπτίσθη >ὢν ἐτῶν ὡσεὶ τριάκοντα>, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς φησιν εὐαγγελιστής.

appendix.1093, 2 (21. Vaaz) “Başkâhinler Hanan ve Kayafa zamanında”

Başkâhinler Hanan ile Kayafa'yı da andı; böylece Yahya'nın vaaz etmeye geldiği zamandan itibaren bunların başkâhin olduğunu, görevlerine o zaman başladıklarını ve Rab'bin çilesine kadar başkâhinlikte kaldıklarını gösterdi. Nitekim Kayafa'nın Mesih için “Bir adamın halk için ölmesi bizim yararımızadır” dediğini söyler ve hemen ekler: “O yılın başkâhiniydi.” Yani bunu çileden iki yıl önce söylemiştir; çünkü Rab otuz üçüncü yılda, üç ay sonra acı çekti.

appendix.109

3, 2 (Hom. 21) >ἐπὶ ἀρχιερέως Ἄννα καὶ Καϊάφα< Ἐμνήσθη δὲ καὶ τῶν ἀρχιερέων Ἄννα καὶ Καϊάφα, ἵνα δείξῃ, ἀπὸ τοῦ καιροῦ, καθ’ ὅν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης κηρύσσων, ἦσαν οὗτοι ἀρχιερεῖς, ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀρξάμενοι, μείναντες δὲ ἕως τοῦ πάθους τοῦ κυρίου ἐν τῂ ἀρχιερωσύνῃ. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ Καϊάφα, ὅτι εἰπὼν περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι >συμφέρει ἡμῖν, ἵνα εἷς ἄνθρωπος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ<, καὶ ἐπήγαγεν εὐθύς· >ἦν γὰρ ἀρχιερεὺς ἐκείνου< ἤτοι πρὸ δύο ἐτῶν τοῦ πόθους εἶπεν τοῦτο· τῷ γὰρ τρίτῳ τριακοστῷ ἔτει μετὰ μῆνας τρεῖς ἔπαθεν ὁ κύριος.

appendix.1104, 18 (32. Vaaz) “Tutsaklara salıverilişi duyurmak için beni gönderdi”

“Ve tutsaklara salıverilişi”: Tutsaklar dediği kimlerdir? Eskiden İblis'in tutsak alıp bağladığı kimseler. Mesih gelip asi ve küstah tiran Şeytan'ı yıkarak onları tutsaklıktan kurtardı. Aynı kişilere “körler” ve “ezilmişler” de der. Çünkü O, zihni kararmış olanlara akledilir ışığı parlattı ve “yüreği ezilmiş ve kırılmış” olanları, yani günahın ağırlığı altında ezilenleri ya da ruhta alçakgönüllü olanları günahın bağlarından salıverdi. Onlara “Rab'bin makbul yılını” da duyurur. Bu yıl hangisidir? Kurtarıcı'nın vaazının yapıldığı, gerçek kuzunun dünyanın günahı için sunulduğu yıl değil mi?

appendix.110

4, 18 (Hom. 32) >ἀπέσταλκέν με κηρῦξαι αἱχμαλώτοις ἄφεσιν< >καὶ τοῖς αἰχμαλώτοις ἄφεσιν<. Τινας δὲ αἰχμαλώτους φησὶν αὐτούς, οὓς πρώην αἰχμαλωτευθέντας καὶ δεσμευθέντας ὑπὸ τοῦ διαβόλου ἐλθὼν ὁ Χριστὸς καὶ καθελὼν τὸν ἀποστάτην καὶ ἀλαζόνα τύραννον τὸν Σατανᾶν ἠλευθέρωσε τῆς αἰχμαλωσίας; Τοὺς αὐτοὺς καὶ >τυφλοὺς< >τεθραυσμένους< φησίν· αὐτὸς γὰρ ἐξήστραψε τοῖς ἐσκοτισμένην ἔχουσι διάνοιαν τὸ νοητὸν φῶς, ἀφῆκέν τε ἤγουν ἀπέλυσε δεσμῶν τῶν τῆς ἁμαρτίας τοὺς >τεθραυσμένους καὶ συντετριμμένους τῇ καρδίᾳ<, τοῦτ᾿ συντριβέντας ὑπὸ τοῦ βάρους τῆς ἁμαρτίας ἢ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι, οἷς καὶ κηρύσσει >ἐνιαυτὸν κυρίου δεκτόν<. Ποῖος δὲ οὗτός ἐστιν ὃν τὸ κήρυγμα τοῦ σωτῆρος ἐγίνετο ἢ καθ᾿ ὃν ὁ ἀμνὸς ὁ ἀληθινὸς ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου προσεφέρετο;

appendix.11110, 29 (34. Vaaz) “Kendini haklı çıkarmak isteyerek dedi”

Kurtarıcı, güzel cevap verdi diye onu övünce, kanun bilgini küstahlığını ortaya döktü. Adalette kendisine denk biri olmadığını düşündüğünden kimseyi komşusu saymıyordu. Yalnız adilin adile, aretēde yüksek olanın ona denk yüksek kişiye komşu olduğunu sanıyordu; yapılanın sevgiyle yapılmamasının adaleti bozduğunu bilmiyordu. Böylece hem Tanrı'ya hem komşuya karşı sevgiden yoksun olduğu ortaya çıkar.

appendix.111

10, 29 (Hom. 34) >ὁ δὲ θέλων δικαιῶσαι ἑαυτὸν εἶπεν< Ἐπαινεθεὶς μέντοι ὑπό τοῦ σωτῆρος ὁ νομικὸς ὡς καλὴν ἀπόκρισιν ἐποιήσατο, τὴν ἀλαζονείαν ἐξέῤῥηξεν, οὐδένα εἶναι πλησίον αὐτοῦ τιθέμενος, ὡς οὐδενὸς ὄντος αὐτῷ κατὰ τὴν δικαιοσύνην ἐφαμίλλου· μόνον γὰρ ἐνόμιζε πλησίον εἶναι τόν δίκαιον τῷ δικαίῶ, τὸν ἡψηλὸν τῷ ὑψηλῷ κατ’ ἀρετὴν ἐφάμιλλον, οὐκ εἰδώς, ὅτι τοῦτο διαφθείρει τὴν δικαιοσύνην τὸ μὴ ἐξ ἀγάπης, ὃ πράττει, ποιεῖν· ἐνδεὴς οὖν οὗτος τῆς ἀγάπης ἁλίσκεται καὶ τῆς πρὸς τὸν θεὸν καὶ τῆς πρὸς τὸν πλησίον.

appendix.11213, 6 “Birinin dikili bir incir ağacı vardı”

[Başkaları onun üç kez gelişini şöyle açıklar: Birincisi Musa ve Harun'un zamanı, ikincisi Nun oğlu Yeşu'nun ve ondan sonra hâkimlerin zamanı, üçüncüsü de onlardan sonra “Vaftizci Yahya'ya kadar” peygamberlerin geldiği zamandır.] İsrail bu zamanlarda meyvesizdi. Çünkü Tanrı'nın amacı bakımından gölgeler ve örnekler içindeki ibadet kabul edilemezdi, ruhanî ibadete ulaşma bakımından da o zaman tamamen meyvesizdi; bu yüzden atılmıştır. Dördüncü olarak başka bir zaman da düşünülebilir: Tanrı'nın insan olduğu zaman. O bu zamanda İsrail'i dürter, çevresini kazar, ısıtır ki ruhta kaynayan insanlar hâline getirsin. Bunca tehditten sonra da meyvesiz kaldıkları için incir ağacı kesildi ve uluslar “onların köküne” aşılandı; kök kaldı. Ya da bağcıyı, Tanrı'nın Yeruşalim'in başına koyduğu bir melek olarak anlamak gerekir; meyvesiz incir ağacına benzetilen de Yeruşalim'dir. Şimdi konuyu kısaca özetleyelim: “İncir ağacı” Yeruşalim'dir [ya da Yahudilerin sinagogu ya da insanlıktır]; incirin sahibi olan “ev sahibi” [Tanrı ve Kurtarıcı'nın kendisidir]; [“bağcı” Tanrı'nın Oğlu'dur. “Üç kez” gelmesi de Musa aracılığıyla, peygamberler aracılığıyla ve kendi kendisiyle gelmesidir.] Ya da birinci yıl, Âdem'e ilk kez “Cennetteki her ağaçtan yiyebilirsin” ve devamını buyurduğu yıldır; ikincisi, kanunda Musa aracılığıyla İsrail'e buyruklar verdiği yıl; üçüncüsü, İncil'de kendisinin kusursuz kanunu verdiği yıl. Ya da birinci yıl dediği Musa ve Harun'un zamanı, ikincisi Yeşu ve hâkimlerin zamanı, üçüncüsü “Yahya'ya kadar” peygamberlerin zamanı, dördüncüsü de insan olduğu zamandır; o zaman kendisi İncil aracılığıyla herkese göklerin Egemenliği'ni müjdeledi.

appendix.112

13, 6 >συκῆν εἶχέν τις πεφυτευμένην< [Ἄλλοι δέ τὸ τρισσῶς ἐληλυθέναι αὐτὸν οὕτω φασίν· τὸ πρῶτον Μωϋσέως καὶ Ἀαρών, δεύτερον, καθ’ ὃν καιρὸν ἦν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυὴ καὶ μετ᾿ αὐτὸν οἱ κριταί, τρίτον δέ μετὰ τούτους, καθ’ ὃν γεγόνασιν >οἱ προφῆται μέχρις Ἰωάννου< τοῦ βαπτιστοῦ.] Ἐν καιροῖς ἄκαρπος ὁ Ἰσραήλ· ὅσον γὰρ ἧκεν εἰς τὴν τοῦ θεοῦ βουλήν, ἀπαράδεκτος ἦν ἡ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ τύποις λατρεία, καὶ ἄκαρπος παντελῶς τότε ἧκον εἰς πνευματικὴν λατρείαν· διὸ καὶ ἀπόβλητος γέγονεν. Ἕτερον δέ τέταρτον νοῆσαι τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον, καθ᾿ ὃν νύττει καὶ περιορύττει τὸν Ἰσραήλ, καταθερμαίνων αὐτόν, ἵνα ζέοντας τῷ πνεύματι ἀποτελέσῃ. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τοσαύτας ἀπειλὰς ἔμειναν ἄκαρποι, ἐξεκόπη ἡ συκῆ καὶ ἐνεκεντρίσθη τὰ ἔθνη >εἰς τὴν ἐκείνων ῥίζαν<· ἔμεινε ῥίζα. Ἢ γεωργὸν δεῖ νοῆσαι ἄγγελόν τινα παρὰ θεοῦ προσταχθέντα προΐστασθαι τῆς Ἱερουσαλήμ, ἣ καὶ συκῇ ἀκάρπῳ παραβάλλεται. Διαγράψωμεν οὖν καὶ ὡς ἐν συντόμῳ τὸν λόγον· >συκῆ< ἤτοι ἡ Ἱερουσαλὴμ [ἢ ἡ τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴ ἢ ἡ ἀνθρωπότης >οἰκοδεσπότης<, οὗ τινος καὶ ἡ συκῆ ἦν, [ὁ θεὸς καὶ αὐτὸς ὁ σωτήρ· [ὁ δέ >ἀμπελουργὸς< ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ. >Τρίτον< ἐληλυθέναι αὐτόν, τοῦτ’ ἔστι διὰ Μωϋσέως, διὰ τῶν προφητῶν, ἑαυτοῦ.] Ἤτοι πρῶτον ἔτος, καθ’ ὁ πρῶτον τῷ Ἀδὰμ ἐνετείλατο λέγων· >ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ<, τὰ ἑξῆς· δεύτερον, καθ᾿ ὁ ἐν τῷ νόμῳ διὰ Μωϋσέως τῷ Ἰσραὴλ δέ- δωκεν ἐντολάς· τρίτον, καθ᾿ ὃ αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τὸν τέλειον δέδωκε νόμον. Ἢ πρῶτον ἔτος φησιν, καθ’ ὃν ἦν Μωϋσῆς καὶ Ἀαρών, δεύτερον, καθ’ ὃν ἐν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυὴ καὶ οἱ κριταί, τρίτον δέ, καθ’ ὃν γεγόνασιν >οἱ προφῆται Ἰωάννου< τέταρτον τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως χρόνον, καθ’ ὃν αὐτὸς διὰ τοῦ εὐαγγελίου τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν πᾶσιν εὐηγγελίσατο. ### Bölüm 2

appendix.2.b.151Ek II: Origenes'in Başka Eserlerinden Katenalara Geçen Parçalar

Editör, Luka katenalarında bulunup Origenes'in Matta Şerhi ve başka eserlerinden gelen parçaları yalnız ilk ve son sözleriyle gösterir; metinleri bu baskıda yer almadığından çevrilmemiştir. Tam metin olarak verilen tek parça aşağıdadır.

12, 46

Daniel'in aziz Susanna'ya iftira eden iki yaşlıdan birine söylediği “Tanrı'nın meleği Tanrı'dan hükmü alıp seni ikiye bölecek” sözünün, Rab'bin “Onu ikiye bölecek” sözüne göre, yargıda onun başına kesinlikle geleceğini söylüyor. Ammonios ise bir peygamberlik bölümünü yorumlarken... [metin burada kesilir.]

appendix.2.b.151

12, 46 Τὸ παρὰ τοῦ Δανιὴλ εἰρημένον πρὸς θάτερον τῶν κατειπόντων τῆς ἁγίας Σωσάννης πρεσβυτέρων· >ἤδη γὰρ ὁ ἄγγελος τοῦ θεοῦ λαβών>, φασιν, <παρὰ τοῦ θεοῦ σχίσει σε μέσον>, λέγει γενήσεσθαι πάντως αὐτῷ τοῦτο ἐν τῇ κρίσει κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου, ὅτι <καὶ διχοτομήσει αὐτόν>. Ἀμμώνιος δὲ ἑρμηνεύων προφητικὸν κεφάλαιον κτλ. . .

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…