İçeriğe geç
Epiktetos

Epiktetos

Enkheiridion

Ἐγχειρίδιον

1.11. Bölüm

Var olan şeylerin kimi bize bağlıdır, kimi değildir. Kanılarımız, dürtülerimiz, isteklerimiz, kaçınmalarımız, tek kelimeyle kendi işimiz olan her şey bize bağlıdır; bedenimiz, mülkümüz, itibarımız, makamlarımız, tek kelimeyle kendi işimiz olmayan her şey bize bağlı değildir.

1.1

τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστιν ἐφʼ ἡμῖν, τὰ δὲ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν. ἐφʼ ἡμῖν μὲν ὑπόληψις, ὁρμή, ὄρεξις, ἔκκλισις καὶ ἑνὶ λόγῳ ὅσα ἡμέτερα ἔργα· οὐκ ἐφʼ ἡμῖν δὲ τὸ σῶμα, ἡ κτῆσις, δόξαι, ἀρχαὶ καὶ ἑνὶ λόγῳ ὅσα οὐχ ἡμέτερα ἔργα.

1.2Bize bağlı olanlar tabiatça özgürdür; onları kimse engelleyemez, önlerine set çekemez. Bize bağlı olmayanlar ise zayıftır, köledir, engellenebilir, başkasınındır.

1.2

καὶ τὰ μὲν ἐφʼ ἡμῖν ἐστι φύσει ἐλεύθερα, ἀκώλυτα, ἀπαραπόδιστα, τὰ δὲ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν ἀσθενῆ, δοῦλα, κωλυτά, ἀλλότρια.

1.3Şunu unutma: Tabiatça köle olanı özgür, başkasının olanı kendinin sanırsan engellenirsin, yas tutarsın, sarsılırsın, tanrılardan da insanlardan da yakınırsın. Ama yalnız senin olanı senin, başkasının olanı da gerçekte olduğu gibi başkasının sayarsan, kimse seni hiçbir zaman zorlayamaz, kimse engelleyemez; kimseden yakınmazsın, kimseyi suçlamazsın, istemeyerek tek bir şey yapmazsın. Kimse sana zarar veremez, düşmanın da olmaz; çünkü başına zararlı hiçbir şey gelmez.

1.3

μέμνησο οὖν, ὅτι, ἐὰν τὰ φύσει δοῦλα ἐλεύθερα οἰηθῇς καὶ τὰ ἀλλότρια ἴδια, ἐμποδισθήσῃ, πενθήσεις, ταραχθήσῃ, μέμψῃ καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους, ἐὰν δὲ τὸ σὸν μόνον οἰηθῇς σὸν εἶναι, τὸ δὲ ἀλλότριον, ὥσπερ ἐστίν, ἀλλότριον, οὐδείς σε ἀναγκάσει οὐδέποτε, οὐδείς σε κωλύσει, οὐ μέμψῃ οὐδένα, οὐκ ἐγκαλέσεις τινί, ἄκων πράξεις οὐδὲ ἕν, οὐδείς σε βλάψει, ἐχθρὸν οὐχ ἕξεις, οὐδὲ γὰρ βλαβερόν τι πείσῃ.

1.4Bu kadar büyük şeylere göz diktiğine göre, unutma ki bunlara şöyle böyle bir hevesle el atılmaz: Kimi şeylerden büsbütün vazgeçmen, kimilerini de şimdilik ertelemen gerekir. Bunları isterken makam ve servet de istersen, öbür şeylerin de peşinde olduğun için belki makama ve servete bile ulaşamazsın; özgürlüğü ve saadeti sağlayan yegâne şeyleri ise mutlaka kaçırırsın.

1.4

τηλικούτων οὖν ἐφιέμενος μέμνησο, ὅτι οὐ δεῖ μετρίως κεκινημένον ἅπτεσθαι αὐτῶν, ἀλλὰ τὰ μὲν ἀφιέναι παντελῶς, τὰ δʼ ὑπερτίθεσθαι πρὸς τὸ παρόν. ἐὰν δὲ καὶ ταῦτʼ ἐθέλῃς καὶ ἄρχειν καὶ πλουτεῖν, τυχὸν μὲν οὐδʼ αὐτῶν τούτων τεύξῃ διὰ τὸ καὶ τῶν προτέρων ἐφίεσθαι, πάντως γε μὴν ἐκείνων ἀποτεύξη, διʼ ὧν μόνων ἐλευθερία καὶ εὐδαιμονία περιγίνεται.

1.5Öyleyse her sert tasavvura hemen şunu söylemeye çalış: "Sen bir tasavvursun, göründüğün şey değilsin." Sonra onu elindeki ölçütlerle incele ve sına; ilkin ve en çok da şu ölçütle: Bize bağlı olan bir şeyle mi ilgili, bağlı olmayan bir şeyle mi? Bize bağlı olmayan bir şeyle ilgiliyse şu cevap hazır olsun: "Bu beni ilgilendirmez."

1.5

εὐθὺς οὖν πάσῃ φαντασίᾳ τραχείᾳ μελέτα ἐπιλέγειν ὅτι φαντασία εἶ καὶ οὐ πάντως τὸ φαινόμενον. ἔπειτα ἐξέταζε αὐτὴν καὶ δοκίμαζε τοῖς κανόσι τούτοις οἷς ἔχεις, πρώτῳ δὲ τούτῳ καὶ μάλιστα, πότερον περὶ τὰ ἐφʼ ἡμῖν ἐστιν ἢ περὶ τὰ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν· κἂν περί τι τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν ᾖ, πρόχειρον ἔστω τὸ διότι οὐδὲν πρὸς ἐμέ

2.12. Bölüm

Unutma: İsteğin vaadi, istenen şeye ulaşmak; kaçınmanın vaadi, kaçınılan şeye düşmemektir. İsteğinde başarısız olan bahtsızdır, kaçındığı şeye düşen ise bedbaht. Bize bağlı olanlar içinde yalnız tabiata aykırı olanlardan kaçınırsan, kaçındığın hiçbir şeye düşmezsin; ama hastalıktan, ölümden ya da yoksulluktan kaçınırsan bedbaht olursun.

2.1

μέμνησο, ὅτι ὀρέξεως ἐπαγγελία ἐπιτυχία, οὗ ὀρέγῃ, ἐκκλίσεως ἐπαγγελία τὸ μὴ περιπεσεῖν ἐκείνῳ, ὃ ἐκκλίνεται, καὶ ὁ μὲν ἐν ὀρέξει ἀποτυγχάνων ἀτυχής, ὁ δὲ ἐν ἐκκλίσει περιπίπτων δυστυχής. ἂν μὲν οὖν μόνα ἐκκλίνῃς τὰ παρὰ φύσιν τῶν ἐπὶ σοί, οὐδενί, ὧν ἐκκλίνεις, περιπεσῇ· νόσον δʼ ἂν ἐκκλίνῃς ἢ θάνατον ἢ πενίαν, δυστυχήσεις.

2.2Öyleyse kaçınmanı bize bağlı olmayan her şeyden çek, bize bağlı olanlar içinde tabiata aykırı olanlara aktar. İsteği ise şimdilik büsbütün kaldır. Çünkü bize bağlı olmayan bir şeyi istersen ister istemez bahtsız olursun; bize bağlı olanlardan istemeye değecek şeylerin ise hiçbirine henüz sahip değilsin. Yalnız harekete geçmeyi ve geri durmayı kullan; bunu da hafifçe, çekince payı bırakarak, gevşek tutarak yap.

2.2

ἆρον οὖν τὴν ἔκκλισιν ἀπὸ πάντων τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν καὶ μετάθες ἐπὶ τὰ παρὰ φύσιν τῶν ἐφʼ ἡμῖν. τὴν ὄρεξιν δὲ παντελῶς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἄνελε· ἄν τε γὰρ ὀρέγῃ τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν τινος, ἀτυχεῖν ἀνάγκη τῶν τε ἐφʼ ἡμῖν, ὅσων ὀρέγεσθαι καλὸν ἄν, οὐδὲν οὐδέπω σοι πάρεστι. μόνῳ δὲ τῷ ὁρμᾶν καὶ ἀφορμᾶν χρῶ, κούφως μέντοι καὶ μεθʼ ὑπεξαιρέσεως καὶ ἀνειμένως.

3.13. Bölüm

Gönlünü çeken, işine yarayan ya da sevdiğin her şeyin ne türden olduğunu kendine söylemeyi unutma; en küçüğünden başla. Bir çömleği seviyorsan "Bir çömlek seviyorum" de; kırıldığında sarsılmazsın. Çocuğunu ya da karını öpüyorsan, bir insan öptüğünü söyle; ölürse sarsılmazsın.

3.1

ἐφʼ ἑκάστου τῶν ψυχαγωγούντων ἢ χρείαν παρεχόντων ἢ στεργομένων μέμνησο ἐπιλέγειν, ὁποῖόν ἐστιν, ἀπὸ τῶν σμικροτάτων ἀρξάμενος· ἂν χύτραν στέργῃς, ὅτι χύτραν στέργω. κατεαγείσης γὰρ αὐτῆς οὐ ταραχθήσῃ· ἂν παιδίον σαυτοῦ καταφιλῇς ἢ γυναῖκα, ὅτι ἄνθρωπον καταφιλεῖς· ἀποθανόντος γὰρ οὐ ταραχθήσῃ.

4.14. Bölüm

Bir işe girişeceğin zaman, o işin nasıl bir şey olduğunu kendine hatırlat. Yıkanmaya gidiyorsan hamamda olup bitenleri gözünün önüne getir: su sıçratanları, itip kakanları, sövenleri, hırsızlık edenleri. Hemen kendine "Yıkanmak istiyorum ama prohairesis'imi tabiata uygun bir hâlde korumak da istiyorum" dersen işe daha güvenli girişirsin. Her işte böyle yap. Böylece yıkanmana bir engel çıkarsa şu söz hazır olur: "Ama yalnız bunu değil, prohairesis'imi tabiata uygun bir hâlde korumayı da istiyordum; olanlara kızarsam onu koruyamam."

4.1

ὅταν ἅπτεσθαί τινος ἔργου μέλλῃς, ὑπομίμνῃσκε σεαυτόν, ὁποῖόν ἐστι τὸ ἔργον. ἐὰν λουσόμενος ἀπίῃς, πρόβαλλε σεαυτῷ τὰ γινόμενα ἐν βαλανείῳ, τοὺς ἀπορραίνοντας, τοὺς ἐγκρουομένους, τοὺς λοιδοροῦντας, τοὺς κλέπτοντας. καὶ οὕτως ἀσφαλέστερον ἅψῃ τοῦ ἔργου, ἐὰν ἐπιλέγῃς εὐθὺς ὅτι λούσασθαι θέλω καὶ τὴν ἐμαυτοῦ προαίρεσιν κατὰ φύσιν ἔχουσαν τηρῆσαι. καὶ ὡσαύτως ἐφʼ ἑκάστου ἔργου. οὕτω γὰρ ἄν τι πρὸς τὸ λούσασθαι γένηται ἐμποδών, πρόχειρον ἔσται διότι ἀλλʼ οὐ τοῦτο ἤθελον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐμαυτοῦ προαίρεσιν κατὰ φύσιν ἔχουσαν τηρῆσαι· οὐ τηρήσω δέ, ἐὰν ἀγανακτῶ πρὸς τὰ γινόμενα.

5.15. Bölüm

İnsanları sarsan şeyler değil, şeyler hakkındaki yargılardır. Mesela ölüm korkunç bir şey değildir, öyle olsaydı Sokrates'e de öyle görünürdü; korkunç olan, ölümün korkunç olduğu yargısıdır. Öyleyse engellendiğimizde, sarsıldığımızda ya da acı duyduğumuzda asla başkasını değil, kendimizi, yani kendi yargılarımızı sorumlu tutalım. Kendi kötü hâli için başkalarını suçlamak terbiye görmemiş insanın işidir; kendini suçlamak terbiye görmeye başlayanın; ne başkasını ne kendini suçlamak ise terbiyesini tamamlamış olanın.

5.1

ταράσσει τοὺς ἀνθρώπους οὐ τὰ πράγματα, ἀλλὰ τὰ περὶ τῶν πραγμάτων δόγματα· οἷον ὁ θάνατος οὐδὲν δεινόν (ἐπεὶ καὶ Σωκράτει ἂν ἐφαίνετο), ἀλλὰ τὸ δόγμα τὸ περὶ τοῦ θανάτου, διότι δεινόν, ἐκεῖνο τὸ δεινόν ἐστιν. ὅταν οὖν ἐμποδιζώμεθα ἢ ταρασσώμεθα ἢ λυπώμεθα, μηδέποτε ἄλλον αἰτιώμεθα, ἀλλʼ ἑαυτούς, τοῦτʼ ἔστι τὰ ἑαυτῶν δόγματα. ἀπαιδεύτου ἔργον τὸ ἄλλοις ἐγκαλεῖν, ἐφʼ οἷς αὐτὸς πράσσει κακῶς· ἠργμένου παιδεύεσθαι τὸ ἑαυτῷ· πεπαιδευμένου τὸ μήτε ἄλλῳ μήτε ἑαυτῷ.

6.16. Bölüm

Sana ait olmayan bir üstünlükle övünme. At övünerek "Güzelim" deseydi buna katlanılırdı; ama sen "Güzel bir atım var" diye övünürsen bil ki atın bir meziyetiyle övünüyorsun. Öyleyse senin olan nedir? Tasavvurları kullanmak. Tasavvurları tabiata uygun biçimde kullandığın zaman, işte o zaman övün; çünkü o zaman senin olan bir iyiyle övünmüş olursun.

6.1

ἐπὶ μηδενὶ ἐπαρθῇς ἀλλοτρίῳ προτερήματι. εἰ ὁ ἵππος ἐπαιρόμενος ἔλεγεν ὅτι καλός εἰμι, οἰστὸν ἂν ἦν· σὺ δέ, ὅταν λέγῃς ἐπαιρόμενος ὅτι ἵππον καλὸν ἔχω, ἴσθι, ὅτι ἐπὶ ἵππου ἀγαθῷ ἐπαίρῃ. τί οὖν ἐστι σόν; χρῆσις φαντασιῶν. ὥσθʼ, ὅταν ἐν χρήσει φαντασιῶν κατὰ φύσιν σχῇς, τηνικαῦτα ἐπάρθητι· τότε γὰρ ἐπὶ σῷ τινι ἀγαθῷ ἐπαρθήσῃ.

7.17. Bölüm

Deniz yolculuğunda gemi demirlediğinde su almaya çıkarsan, yol üstünde bir salyangoz ya da bir soğan da toplayabilirsin; ama aklın gemide olmalı, kaptan çağırıyor mu diye sık sık dönüp bakmalısın. Çağırırsa bunların hepsini bırakmalısın ki koyunlar gibi bağlanıp gemiye atılmayasın. Hayatta da böyledir: Soğanın ve salyangozun yerine sana bir eş ve bir çocuk verilirse buna bir engel yok; ama kaptan çağırırsa hepsini bırakıp gemiye koş, dönüp bakma bile. Yaşlıysan gemiden hiç uzaklaşma ki çağırdığında geride kalmayasın.

7.1

καθάπερ ἐν πλῷ τοῦ πλοίου καθορμισθέντος εἰ ἐξέλθοις ὑθρεύσασθαιὑδρεύσασθαι, ὁδοῦ μὲν πάρεργον καὶ κοχλίδιον ἀναλέξῃ καὶ βολβάριον, τετάσθαι δὲ δεῖ τὴν διάνοιαν ἐπὶ τὸ πλοῖον καὶ συνεχῶς ἐπιστρέφεσθαι, μή ποτε ὁ κυβερνήτης καλέσῃ, κἂν καλέσῃ, πάντα ἐκεῖνα ἀφιέναι, ἵνα μὴ δεδεμένος ἐμβληθῇς ὡς τὰ πρόβατα· οὕτω καὶ ἐν τῷ βίῳ, ἐὰν διδῶται ἀντὶ βολβαρίου καὶ κοχλιδίου γυναικάριον καὶ παιδίον, οὐδὲν κωλύσει· ἐὰν δὲ ὁ κυβερνήτης καλέσῃ, τρέχε ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀφεὶς ἐκεῖνα ἅπαντα μηδὲ ἐπιστρεφόμενος. ἐὰν δὲ γέρων ᾖς, μηδὲ ἀπαλλαγῇς ποτε τοῦ πλοίου μακράν, μή ποτε καλοῦντος ἐλλίπῃς.

8.18. Bölüm

Olanların istediğin gibi olmasını arama; olanları olduğu gibi iste, hayatın da güzel akar.

8.1

μὴ ζήτει τὰ γινόμενα γίνεσθαι ὡς θέλεις, ἀλλὰ θέλε τὰ γινόμενα ὡς γίνεται καὶ εὐροήσεις.

9.19. Bölüm

Hastalık beden için engeldir, prohairesis için değil, tabii kendisi istemedikçe. Topallık bacak için engeldir, prohairesis için değil. Başına gelen her şeyde bunu kendine söyle; göreceksin ki o şey başka bir şey için engeldir, senin için değil.

9.1

νόσος σώματός ἐστιν ἐμπόδιον, προαιρέσεως δὲ οὔ, ἐὰν μὴ αὐτὴ θέλῃ. χώλανσις σκέλους ἐστὶν ἐμπόδιον, προαιρέσεως δὲ οὔ. καὶ τοῦτο ἐφʼ ἑκάστου τῶν ἐμπιπτόντων ἐπίλεγε· εὑρήσεις γὰρ αὐτὸ ἄλλου τινὸς ἐμπόδιον, σὸν δὲ οὔ.

10.110. Bölüm

Başına gelen her şeyde kendine dönüp onu kullanmak için hangi yetiye sahip olduğunu aramayı unutma. Güzel bir erkek ya da kadın görürsen buna karşı yeti olarak kendine hâkim olmayı bulursun; zahmet karşına çıkarsa dayanıklılığı, hakaretle karşılaşırsan tahammülü. Buna alışırsan tasavvurlar seni sürükleyip götüremez.

10.1

ἐφʼ ἑκάστου τῶν προσπιπτόντων μέμνησο ἐπιστρέφων ἐπὶ σεαυτὸν ζητεῖν, τίνα δύναμιν ἔχεις πρὸς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ. ἐὰν καλὸν ἴδῃς ἢ καλήν, εὑρήσεις δύναμιν πρὸς ταῦτα ἐγκράτειαν· ἐὰν πόνος προσφέρηται, εὑρήσεις καρτερίαν· ἂν λοιδορία, εὑρήσεις ἀνεξικακίαν. καὶ οὕτως ἐθιζόμενόν σε οὐ συναρπάσουσιν αἱ φαντασίαι.

11.111. Bölüm

Hiçbir şey için "Onu kaybettim" deme, "Geri verdim" de. Çocuğun mu öldü? Geri verildi. Karın mı öldü? Geri verildi. "Tarlam elimden alındı." Demek ki o da geri verildi. "Ama alan kötü biri." Sana veren, onu kimin eliyle geri istemiş, bundan sana ne? Verdiği sürece, yolcuların hana davrandığı gibi, başkasının malı olarak ona özen göster.

11.1

μηδέποτε ἐπὶ μηδενὸς εἴπῃς ὅτι ἀπώλεσα αὐτό, ἀλλʼ ὅτι ἀπέδωκα. τὸ παιδίον ἀπέθανεν; ἀπεδόθη. ἡ γυνὴ ἀπέθανεν; ἀπεδόθη. τὸ χωρίον ἀφῃρέθην. οὐκοῦν καὶ τοῦτο ἀπεδόθη. ἀλλὰ κακὸς ὁ ἀφελόμενος. τί δὲ σοὶ μέλει, διὰ τίνος σε ὁ δοὺς ἀπῄτησε; μέχρι δʼ ἂν διδῷ, ὡς ἀλλοτρίου αὐτοῦ ἐπιμελοῦ, ὡς τοῦ πανδοχείου οἱ παριόντες.

12.112. Bölüm

İlerlemek istiyorsan şu tür hesapları bırak: "İşlerimi ihmal edersem geçinemem", "Hizmetkârımı cezalandırmazsam kötü olur." Çünkü acıdan ve korkudan kurtulmuş olarak açlıktan ölmek, bolluk içinde sarsıntıyla yaşamaktan iyidir. Hizmetkârının kötü olması da senin mutsuz olmandan iyidir.

12.1

εἰ προκόψαι θέλεις, ἄφες τοὺς τοιούτους ἐπιλογισμούς. ἐὰν ἀμελήσω τᾶν ἐμῶν, οὐχ ἕξω διατροφάς· ἐὰν μὴ κολάσω τὸν παῖδα, πονηρὸς ἔσται. κρεῖσσον γὰρ λιμῷ ἀποθανεῖν ἄλυπον καὶ ἄφοβον γενόμενον ἢ ζῆν ἐν ἀφθόνοις ταρασσόμενον. κρεῖττον δὲ τὸν παῖδα κακὸν εἶναι ἢ σὲ κακοδαίμονα.

12.2Öyleyse küçük şeylerden başla. Zeytinyağın mı döküldü, şarabın mı çalındı? Kendine de ki: "Tutkulardan azade olmak bu fiyata, huzur bu fiyata satılır; bedavaya hiçbir şey elde edilmez." Hizmetkârını çağırdığında, duymayabileceğini, duysa da istediğin hiçbir şeyi yapmayabileceğini aklında tut. Ama senin sarsılıp sarsılmaman ona bağlı olacak kadar onun hâli iyi değildir.

12.2

ἄρξαι τοιγαροῦν ἀπὸ τῶν σμικρῶν. ἐκχεῖται τὸ ἐλάδιον, κλέπτεται τὸ οἰνάριον· ἐπίλεγε ὅτι τοσούτου πωλεῖται ἀπάθεια, τοσούτου ἀταραξία· προῖκα δὲ οὐδὲν περιγίνεται. ὅταν δὲ καλῇς τὸν παῖδα, ἐνθυμοῦ, ὅτι δύναται μὴ ὑπακοῦσαι καὶ ὑπακούσας μηδὲν ποιῆσαι ὧν θέλεις· ἀλλʼ οὐχ οὕτως ἐστὶν αὐτῷ καλῶς, ἵνα ἐπʼ ἐκείνῳ ᾖ τὸ σὲ μὴ ταραχθῆναι.

13.113. Bölüm

İlerlemek istiyorsan dış şeyler konusunda akılsız ve budala görünmeye razı ol; hiçbir şey biliyormuş gibi görünmek isteme. Bazılarının gözünde önemli biri olur görünürsen kendine güvenme. Çünkü bil ki hem prohairesis'ini tabiata uygun bir hâlde korumak hem de dış şeyleri korumak kolay değildir; birine özen gösteren ötekini ister istemez ihmal eder.

13.1

εἰ προκόψαι θέλεις, ὑπόμεινον ἕνεκα τῶν ἐκτὸς ἀνόητος δόξας καὶ ἠλίθιος, μηδὲν βούλου δοκεῖν ἐπίστασθαι· κἂν δόξῃς τις εἶναί τισιν, ἀπίστει σεαυτῷ. ἴσθι γὰρ ὅτι οὐ ῥᾴδιον τὴν προαίρεσιν τὴν σεαυτοῦ κατὰ φύσιν ἔχουσαν φυλάξαι καὶ τὰ ἐκτός, ἀλλὰ τοῦ ἑτέρου ἐπιμελούμενον τοῦ ἑτέρου ἀμελῆσαι πᾶσα ἀνάγκη.

14.114. Bölüm

Çocuklarının, karının ve dostlarının hep yaşamasını istiyorsan budalasın; çünkü sana bağlı olmayanların sana bağlı olmasını, başkasının olanın senin olmasını istiyorsun. Aynı şekilde hizmetkârının hata yapmamasını istiyorsan akılsızsın; çünkü kötülüğün kötülük değil, başka bir şey olmasını istiyorsun. Ama isteğinde başarısız olmamayı istiyorsan, bunu yapabilirsin. Öyleyse yapabileceğin şeye çalış.

14.1

ἐὰν θέλῃς τὰ τέκνα σου καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς φίλους σου πάντοτε ζῆν, ἠλίθιος εἶ· τὰ γὰρ μὴ ἐπὶ σοὶ θέλεις ἐπὶ σοὶ εἶναι καὶ τὰ ἀλλότρια σὰ εἶναι. οὕτω κἂν τὸν παῖδα θέλῃς μὴ ἁμαρτάνειν, μωρὸς εἶ· θέλεις γὰρ τὴν κακίαν μὴ εἶναι κακίαν, ἀλλʼ ἄλλο τι. ἐὰν δὲ θέλῃς ὀρεγόμενος μὴ ἀποτυγχάνειν, τοῦτο δύνασαι. τοῦτο οὖν ἄσκει, ὃ δύνασαι.

14.2Herkesin efendisi, onun istediği ya da istemediği şeyleri sağlama veya elinden alma gücünü elinde tutandır. Öyleyse özgür olmak isteyen, başkalarına bağlı hiçbir şeyi ne istesin ne de ondan kaçsın; yoksa köle olmaktan kurtulamaz.

14.2

κύριος ἑκάστου ἐστὶν ὁ τῶν ὑπʼ ἐκείνου θελομένων ἢ μὴ θελομένων ἔχων τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ περιποιῆσαι ἢ ἀφελέσθαι. ὅστις οὖν ἐλεύθερος εἶναι βούλεται, μήτε θελέτω τι μήτε φευγέτω τι τῶν ἐπʼ ἄλλοις· εἰ δὲ μή, δουλεύειν ἀνάγκη.

15.115. Bölüm

Unutma ki ziyafetteymiş gibi davranmalısın. Dolaştırılan bir şey sana mı geldi? Elini uzat, edeple al. Geçip gidiyor mu? Alıkoyma. Henüz gelmedi mi? İsteğini uzaklara salma, sana gelene kadar bekle. Çocuklara karşı böyle ol, karına karşı böyle, makamlara karşı böyle, zenginliğe karşı böyle; o zaman bir gün tanrıların sofrasına layık olursun. Önüne konanı bile almaz, küçümsersen, o zaman yalnız tanrıların sofra arkadaşı değil, yönetim ortağı da olursun. Diogenes, Herakleitos ve onlar gibiler böyle yaptıkları için hakkıyla tanrısaldılar ve öyle anıldılar.

15.1

μέμνησο, ὅτι ὡς ἐν συμποσίῳ σε δεῖ ἀναστρέφεσθαι. περιφερόμενον γέγονέ τι κατὰ σέ· ἐκτείνας τὴν χεῖρα κοσμίως μετάλαβε. παρέρχεται· μὴ κάτεχε. οὔπω ἥκει· μὴ ἐπίβαλλε πόρρω τὴν ὄρεξιν, ἀλλὰ περίμενε, μέχρις ἂν γένηται κατὰ σέ. οὕτω πρὸς τέκνα, οὕτω πρὸς γυναῖκα, οὕτω πρὸς ἀρχάς, οὕτω πρὸς πλοῦτον· καὶ ἔσῃ ποτὲ ἄξιος τῶν θεῶν συμπότης. ἂν δὲ καὶ παρατεθέντων σοι μὴ λάβῃς, ἀλλʼ ὑπερίδῃς, τότε οὐ μόνον συμπότης τῶν θεῶν ἔσῃ, ἀλλὰ καὶ συνάρχων. οὕτω γὰρ ποιῶν Διογένης καὶ Ἡράκλειτος καὶ οἱ ὅμοιοι ἀξίως θεῖοί τε ἦσαν καὶ ἐλέγοντο.

16.116. Bölüm

Birini, çocuğu uzağa gittiği ya da malını kaybettiği için yas içinde ağlarken görünce, onun dış şeyler yüzünden kötü bir durumda olduğu tasavvuru seni sürükleyip götürmesin. Hemen şu söz hazır olsun: "Bu adamı ezen başına gelen şey değil, çünkü aynı şey başkasını ezmiyor; onu ezen, bu konudaki yargısıdır." Yine de sözle ona uyum göstermekten, gerekirse onunla birlikte inlemekten çekinme; ama içinden de inlememeye dikkat et.

16.1

ὅταν κλαίοντα ἴδῃς τινὰ ἐν πένθει ἢ ἀποδημοῦντος τέκνου ἢ ἀπολωλεκότα τὰ ἑαυτοῦ, πρόσεχε μή σε ἡ φαντασία συναρπάσῃ ὡς ἐν κακοῖς ὄντος αὐτοῦ τοῖς ἐκτός, ἀλλʼ εὐθὺς ἔστω πρόχειρον ὅτι τοῦτον θλίβει οὐ τὸ συμβεβηκός (ἄλλον γὰρ οὐ θλίβει), ἀλλὰ τὸ δόγμα τὸ περὶ τούτου. μέχρι μέντοι λόγου μὴ ὄκνει συμπεριφέρεσθαι αὐτῷ, κἂν οὕτω τύχῃ, καὶ συνεπιστενάξαι· πρόσεχε μέντοι μὴ καὶ ἔσωθεν στενάξῃς.

17.117. Bölüm

Unutma ki sen, oyunu sahneye koyan kişi nasıl dilerse öyle bir oyunun oyuncususun: Kısa isterse kısa, uzun isterse uzun bir oyunun. Bir dilenciyi oynamanı isterse onu da ustalıkla oyna; bir topalı, bir yöneticiyi, sıradan bir insanı da. Çünkü senin işin sana verilen şahsiyeti iyi oynamaktır; onu seçmek başkasının işidir.

17.1

μέμνησο, ὅτι ὑποκριτὴς εἶ δράματος, οἵου ἂν θέλῃ ὁ διδάσκαλος· ἂν βραχύ, βραχέος· ἂν μακρόν, μακροῦ· ἂν πτωχὸν ὑποκρίνασθαί σε θέλῃ, ἵνα καὶ τοῦτον εὐφυῶς ὑποκρίνῃ ἂν χωλόν, ἂν ἄρχοντα, ἂν ἰδιώτην. σὸν γὰρ τοῦτʼ ἔστι, τὸ δοθὲν ὑποκρίνασθαι πρόσωπον καλῶς· ἐκλέξασθαι δʼ αὐτὸ ἄλλου.

18.118. Bölüm

Karga uğursuz bir sesle öttüğünde tasavvur seni sürükleyip götürmesin; hemen kendi içinde ayrım yap ve de ki: "Bu işaretlerin hiçbiri bana değil; ya zavallı bedenime ya üç kuruşluk malıma ya önemsiz itibarıma ya çocuklarıma ya da karıma. Bana gelince, ben istersem her işaret uğurludur; çünkü ne olursa olsun, ondan yarar sağlamak bana bağlıdır."

18.1

κόραξ ὅταν μὴ αἴσιον κεκράγῃ, μὴ συναρπαζέτω σε ἡ φαντασία· ἀλλʼ εὐθὺς διαίρει παρὰ σεαυτῷ καὶ λέγε ὅτι τούτων ἐμοὶ οὐδὲν ἐπισημαίνεται, ἀλλʼ ἢ τῷ σωματίῳ μου ἢ τῷ κτησειδίῳ μου ἢ τῷ δοξαρίῳ μου ἢ τοῖς τέκνοις ἢ τῇ γυναικί. ἐμοὶ δὲ πάντα αἴσια σημαίνεται, ἐὰν ἐγὼ θέλω· ὅ τι γὰρ ἂν τούτων ἀποβαίνῃ, ἐπʼ ἐμοί ἐστιν ὠφεληθῆναι ἀπʼ αὐτοῦ.

19.119. Bölüm

Kazanmak sana bağlı olmayan hiçbir yarışmaya girmezsen yenilmez olabilirsin.

19.1

ἀνίκητος εἶναι δύνασαι, ἐὰν εἰς μηδένα ἀγῶνα καταβαίνῃς, ὃν οὐκ ἔστιν ἐπὶ σοὶ νικῆσαι.

19.2Birini başkalarından üstün tutulurken, büyük güç sahibi ya da başka bir yönden itibarlı görünce, tasavvura kapılıp sakın onu mesut sayma. Çünkü iyinin ousia'sı bize bağlı olanlardaysa, ne hasede yer kalır ne kıskançlığa; sen de komutan, prytanis ya da konsül değil, özgür olmak istersin. Buna giden tek yol vardır: bize bağlı olmayanları hor görmek.

19.2

ὅρα μήποτε ἰδών τινα προτιμώμενον ἢ μέγα δυνάμενον ἢ ἄλλως εὐδοκιμοῦντα μακαρίσῃς, ὑπὸ τῆς φαντασίας συναρπασθείς. ἐὰν γὰρ ἐν τοῖς ἐφʼ ἡμῖν ἡ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ ᾖ, οὔτε φθόνος οὔτε ζηλοτυπία χώραν ἔχει· σύ τε αὐτὸς οὐ στρατηγός, οὐ πρύτανις ἢ ὕπατος εἶναι θελήσεις, ἀλλʼ ἐλεύθερος. μία δὲ ὁδὸς πρὸς τοῦτο, καταφρόνησις τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν.

20.120. Bölüm

Unutma: Sana hakaret eden, söven ya da vuran kişi değil, onların hakaret ettiği yolundaki yargındır. Öyleyse biri seni kızdırdığında bil ki seni kızdıran kendi kanındır. Bu yüzden her şeyden önce tasavvura kapılmamaya çalış; bir kez zaman ve fırsat bulursan kendine daha kolay hâkim olursun.

20.1

μέμνησο, ὅτι οὐχ ὁ λοιδορῶν ἢ ὁ τύπτων ὑβρίζει, ἀλλὰ τὸ δόγμα τὸ περὶ τούτων ὡς ὑβριζόντων. ὅταν οὖν ἐρεθίσῃ σέ τις, ἴσθι, ὅτι ἡ σή σε ὑπόληψις ἠρέθικε. τοιγαροῦν ἐν πρώτοις πειρῶ ὑπὸ τῆς φαντασίας μὴ συναρπασθῆναι· ἂν γὰρ ἅπαξ χρόνου καὶ διατριβῆς τύχῃς, ῥᾷον κρατήσεις σεαυτοῦ.

21.121. Bölüm

Ölüm, sürgün ve korkunç görünen her şey her gün gözünün önünde olsun, en çok da ölüm. O zaman ne aşağılık bir şey düşünürsün ne de bir şeyi aşırı arzu edersin.

21.1

θάνατος καὶ φυγὴ καὶ πάντα τὰ δεινὰ φαινόμενα πρὸ ὀφθαλμῶν ἔστω σοι καθʼ ἡμέραν, μάλιστα δὲ πάντων ὁ θάνατος· καὶ οὐδὲν οὐδέποτε οὔτε ταπεινὸν ἐνθυμηθήσῃ οὔτε ἄγαν ἐπιθυμήσεις τινός.

22.122. Bölüm

Felsefeyi arzu ediyorsan, daha şimdiden alaya alınmaya, birçok kişinin seninle eğlenmesine, "Birdenbire filozof kesilip çıkageldi" ve "Nereden çıktı bu kibirli surat?" demesine hazırlan. Sen kibirli bir surat takınma; ama en iyi görünen şeylere, sanki tanrı seni bu göreve yerleştirmiş gibi sımsıkı tutun. Şunu da unutma: Aynı yerde durursan, önce seninle alay edenler sonra sana hayran olur; onlara yenilirsen iki kat alay konusu olursun.

22.1

εἰ φιλοσοφίας ἐπιθυμεῖς, παρασκευάζου αὐτόθεν ὡς καταγελασθησόμενος, ὡς καταμωκησομένων σου πολλῶν, ὡς ἐρούντων ὅτι ἄφνω φιλόσοφος ἡμῖν ἐπανελήλυθε καὶ πόθεν ἡμῖν αὕτη ἡ ὀφρύς; σὺ δὲ ὀφρὺν μὲν μὴ σχῇς· τῶν δὲ βελτίστων σοι φαινομένων οὕτως ἔχου, ὡς ὑπὸ τοῦ θεοῦ τεταγμένος εἰς ταύτην τὴν χώραν· μέμνησό τε διότι, ἐὰν μὲν ἐμμείνῃς τοῖς αὐτοῖς, οἱ καταγελῶντές σου τὸ πρότερον οὗτοί σε ὕστερον θαυμάσονται, ἐὰν δὲ ἡττηθῇς αὐτῶν, διπλοῦν προσλήψῃ καταγέλωτα.

23.123. Bölüm

Bir gün birinin hoşuna gitmek isteyip dışa dönecek olursan, bil ki duruşunu kaybetmişsin. Öyleyse her konuda filozof olmakla yetin; filozof görünmek de istiyorsan, kendine görün, bu sana yeter.

23.1

ἐάν ποτέ σοι γένηται ἔξω στραφῆναι πρὸς τὸ βούλεσθαι ἀρέσαι τινί, ἴσθι ὅτι ἀπώλεσας τὴν ἔνστασιν. ἀρκοῦ οὖν ἐν παντὶ τῷ εἶναι φιλόσοφος εἰ δὲ καὶ δοκεῖν βούλει [τῷ εἶναι], σαυτῷ φαίνου καὶ ἱκανὸς ἔσῃ.

24.124. Bölüm

Şu düşünceler seni ezmesin: "İtibarsız yaşayacağım, hiçbir yerde kimse olmayacağım." Çünkü itibarsızlık bir kötülükse, nasıl başkası yüzünden çirkin bir duruma düşmezsen, kötü bir duruma da düşmezsin. Makam elde etmek ya da bir ziyafete çağrılmak senin işin mi? Asla. Öyleyse bu nasıl itibarsızlık olur? Yalnız sana bağlı olan alanda biri olman gerekirken, üstelik orada en değerli insan olmak elindeyken, nasıl hiçbir yerde hiç kimse olursun?

24.1

οὗτοί σε οἱ διαλογισμοὶ μὴ θλιβέτωσαν ἄτιμος ἐγὼ βιώσομαι καὶ οὐδεὶς οὐδαμοῦ. εἰ γὰρ ἡ ἀτιμία ἐστὶ κακόν, οὐ δύνασαι ἐν κακῷ εἶναι διʼ ἄλλον, οὐ μᾶλλον ἢ ἐν αἰσχρῷ· μή τι οὖν σόν ἐστιν ἔργον τὸ ἀρχῆς τυχεῖν ἢ παραληφθῆναι ἐφʼ ἑστίασιν; οὐδαμῶς. πῶς οὖν ἔτι τοῦτʼ ἔστιν ἀτιμία; πῶς δὲ οὐδεὶς οὐδαμοῦ ἔσῃ, ὃν ἐν μόνοις εἶναί τινα δεῖ τοῖς ἐπὶ σοί, ἐν οἷς ἔξεστί σοι εἶναι πλείστου ἀξίῳ;

24.2"Ama dostların yardımsız kalacak." Yardımsız ne demek? Senden para alamayacaklar, onları Roma vatandaşı yapamayacaksın. Peki bunların bize bağlı olduğunu, başkalarının işi olmadığını sana kim söyledi? Hem kim kendinde olmayanı başkasına verebilir? "O hâlde kazan ki biz de sahip olalım" diyorlar.

24.2

ἀλλά σοι οἱ φίλοι ἀβοήθητοι ἔσονται. τί λέγεις τὸ ἀβοήθητοι; οὐχ ἕξουσι παρὰ σοῦ κερμάτιον· οὐδὲ πολίτας Ῥωμαίων αὐτοὺς ποιήσεις. τίς οὖν σοι εἶπεν, ὅτι ταῦτα τῶν ἐφʼ ἡμῖν ἐστιν, οὐχὶ δὲ ἀλλότρια ἔργα; τίς δὲ δοῦναι δύναται ἑτέρῳ, ἃ μὴ ἔχει αὐτός; κτῆσαι οὖν, φησίν, ἵνα ἡμεῖς ἔχωμεν.

24.3Kendimi haysiyetli, güvenilir ve yüksek gönüllü tutarak kazanabilirsem yolu gösterin, kazanayım. Ama iyi olmayan şeyleri siz elde edin diye benden kendi iyilerimi kaybetmemi istiyorsanız, ne kadar haksız ve anlayışsız olduğunuzu görün. Hem hangisini daha çok istersiniz, parayı mı, güvenilir ve haysiyetli bir dostu mu? Öyleyse bu konuda bana yardım edin; bu nitelikleri kaybetmeme yol açacak şeyleri benden istemeyin.

24.3

εἰ δύναμαι κτήσασθαι τηρῶν ἐμαυτὸν αἰδήμονα καὶ πιστὸν καὶ μεγαλόφρονα, δείκνυε τὴν ὁδὸν καὶ κτήσομαι. εἰ δʼ ἐμὲ ἀξιοῦτε τὰ ἀγαθὰ τὰ ἐμαυτοῦ ἀπολέσαι, ἵνα ὑμεῖς τὰ μὴ ἀγαθὰ περιποιήσησθε, ὁρᾶτε ὑμεῖς, πῶς ἄνισοί ἐστε καὶ ἀγνώμονες. τί δὲ καὶ βούλεσθε μᾶλλον; ἀργύριον ἢ φίλον πιστὸν καὶ αἰδήμονα; εἰς τοῦτο οὖν μοι μᾶλλον συλλαμβάνετε καὶ μή, διʼ ὧν ἀποβαλῶ αὐτὰ ταῦτα, ἐκεῖνά με πράσσειν ἀξιοῦτε.

24.4"Ama vatan, bana düştüğü kadarıyla, yardımsız kalacak." Yine soralım: Bu nasıl bir yardım? Senin sayende revakları, hamamları olmayacak. Ne olmuş? Demirci sayesinde ayakkabısı, ayakkabıcı sayesinde silahı da yok ki; herkes kendi işini tam yaparsa yeter. Ona güvenilir ve haysiyetli başka bir vatandaş yetiştirsen hiç mi faydan olmazdı? Olurdu. Öyleyse sen kendin de ona faydasız olmazsın. "Peki şehirde yerim ne olacak?" Güvenilir ve haysiyetli kalarak tutabileceğin yer.

24.4

ἀλλʼ ἡ πατρίς, ὅσον ἐπʼ ἐμοί, φησίν, ἀβοήθητος ἔσται. πάλιν, ποίαν καὶ ταύτην βοήθειαν; στοὰς οὐχ ἕξει διὰ σὲ οὔτε βαλανεῖα. καὶ τί τοῦτο; οὐδὲ γὰρ ὑποδήματα ἔχει διὰ τὸν χαλκέα οὐδʼ ὅπλα διὰ τὸν σκυτέα· ἱκανὸν δέ, ἐὰν ἕκαστος ἐκπληρώσῃ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον. εἰ δὲ ἄλλον τινὰ αὐτῇ κατεσκεύαζες πολίτην πιστὸν καὶ αἰδήμονα, οὐδὲν ἂν αὐτὴν ὠφέλεις; ναί. οὐκοῦν οὐδὲ σὺ αὐτὸς ἀνωφελὴς ἂν εἴης αὐτῇ. τίνα οὖν ἕξω, φησί, χώραν ἐν τῇ πόλει; ἣν ἂν δύνῃ φυλάττων ἅμα τὸν πιστὸν καὶ αἰδήμονα.

24.5Ona fayda sağlamak isterken bunları yitirirsen, haysiyetsiz ve güvenilmez biri olup çıktıktan sonra ne işine yararsın?

24.5

εἰ δὲ ἐκείνην ὠφελεῖν βουλόμενος ἀποβαλεῖς ταῦτα, τί ὄφελος ἂν αὐτῇ γένοιο ἀναιδὴς καὶ ἄπιστος ἀποτελεσθείς;

25.125. Bölüm

Bir ziyafette, selamlaşmada ya da danışmaya çağrılmada biri senden üstün mü tutuldu? Bunlar iyi şeylerse, onun elde etmesine sevinmelisin; kötü şeylerse, elde edemediğine üzülme. Unutma ki bize bağlı olmayan şeyleri elde etmek için aynı şeyleri yapmazsan aynı payı bekleyemezsin.

25.1

Προετιμήθη σού τις ἐν ἑστιάσει ἢ ἐν προσαγορεύσει ἢ ἐν τῷ παραληφθῆναι εἰς συμβουλίαν; εἰ μὲν ἀγαθὰ ταῦτά ἐστι, χαίρειν σε δεῖ, ὅτι ἔτυχεν αὐτῶν ἐκεῖνος· εἰ δὲ κακά, μὴ ἄχθου, ὅτι σὺ αὐτῶν οὐκ ἔτυχες· μέμνησο δέ, ὅτι οὐ δύνασαι μὴ ταὐτὰ ποιῶν πρὸς τὸ τυγχάνειν τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι.

25.2Birinin kapısına gitmeyen, gidenle; ona eşlik etmeyen, edenle; onu övmeyen, övenle nasıl eşit olabilir? O şeylerin satıldığı bedeli ödemeden onları bedava almak istersen haksız ve doymaz biri olursun.

25.2

πῶς γὰρ ἴσον ἔχειν δύναται ὁ μὴ φοιτῶν ἐπὶ θύρας τινὸς τῷ φοιτῶντι; ὁ μὴ παραπέμπων τῷ παραπέμποντι; ὁ μὴ ἐπαινῶν τῷ ἐπαινοῦντι, ἄδικος οὖν ἔσῃ καὶ ἄπληστος, εἰ μὴ προϊέμενος ταῦτα, ἀνθʼ ὧν ἐκεῖνα πιπράσκεται, προῖκα αὐτὰ βουλήσῃ λαμβάνειν.

25.3Marul kaça satılıyor? Diyelim bir obolosa. Biri obolosunu verip marulu alıyor, sen vermeyip almıyorsan, alandan daha az şeye sahip olduğunu sanma. O nasıl marula sahipse, sen de vermediğin obolosa sahipsin.

25.3

ἀλλὰ πόσου πιπράσκονται θρίδακες; ὀβολοῦ, ἂν οὕτω τύχῃ. ἂν οὖν τις προέμενος τὸν ὀβολὸν λάβῃ θρίδακας, σὺ δὲ μὴ προέμενος μὴ λάβῃς, μὴ οἴου ἔλαττον ἔχειν τοῦ λαβόντος. ὡς γὰρ ἐκεῖνος ἔχει θρίδακας, οὕτω σὺ τὸν ὀβολόν, ὃν οὐκ ἔδωκας.

25.4Burada da aynısı geçerli. Birinin ziyafetine çağrılmadın mı? Çünkü davet edene yemeğin satıldığı bedeli ödemedin. O bunu övgüye satar, hizmete satar. İşine geliyorsa, satıldığı bedeli ver. Ama hem bedeli vermek istemiyor hem yemeği almak istiyorsan doymaz ve budalasın.

25.4

τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ἐνταῦθα. οὐ παρεκλήθης ἐφʼ ἑστίασίν τινος; οὐ γὰρ ἔδωκας τῷ καλοῦντι, ὅσου πωλεῖ τὸ δεῖπνον. ἐπαίνου δʼ αὐτὸ πωλεῖ, θεραπείας πωλεῖ. δὸς οὖν τὸ διάφορον, εἰ σοι λυσιτελεῖ, ὅσου πωλεῖται. εἰ δὲ κἀκεῖνα θέλεις μὴ προΐεσθαι καὶ ταῦτα λαμβάνειν, ἄπληστος εἶ καὶ ἀβέλτερος.

25.5Yani yemeğin karşılığında elinde hiçbir şey yok mu? Var elbette: Övmek istemediğin adamı övmemiş, kapısında olup bitenlere katlanmamış olursun.

25.5

οὐδὲν οὖν ἔχεις ἀντὶ τοῦ δείπνου; ἔχεις μὲν οὖν τὸ μὴ ἐπαινέσαι τοῦτον, ὃν οὐκ ἤθελες, τὸ μὴ ἀνασχέσθαι αὐτοῦ τῶν ἐπὶ τῆς εἰσόδου.

26.126. Bölüm

Tabiatın ne dilediği, birbirimizden ayrılmadığımız şeylerden öğrenilebilir. Mesela başkasının hizmetçi çocuğu bardağı kırınca hemen "Olur böyle şeyler" deriz. Öyleyse bil ki seninki kırıldığında da, başkasınınki kırıldığındaki gibi olmalısın. Bunu daha büyük şeylere de aktar. Başkasının çocuğu ya da karısı mı öldü? "İnsanlık hâli" demeyen yoktur. Ama insanın kendi yakını ölünce hemen "Eyvah, zavallı ben!" Oysa aynı şeyi başkaları için duyduğumuzda neler hissettiğimizi hatırlamalıyız.

26.1

τὸ βούλημα τῆς φύσεως καταμαθεῖν ἔστιν ἐξ ὧν οὐ διαφερόμεθα πρὸς ἀλλήλους. οἷον, ὅταν ἄλλου παιδάριον κατεάξῃ τὸ ποτήριον, πρόχειρον εὐθὺς λέγειν ὅτι τῶν γινομένων ἐστίν. ἴσθι οὖν, ὅτι, ὅταν καὶ τὸ σὸν κατεαγῇ, τοιοῦτον εἶναί σε δεῖ, ὁποῖον ὅτε καὶ τὸ τοῦ ἄλλου κατεάγη. οὕτω μετατίθει καὶ ἐπὶ τὰ μείζονα. τέκνον ἄλλου τέθνηκεν ἢ γυνή; οὐδείς ἐστιν ὃς οὐκ ἂν εἴποι ὅτι ἀνθρώπινον· ἀλλʼ ὅταν τὸ αὐτοῦ τινος ἀποθάνῃ, εὐθὺς οἴμοι, τάλας ἐγώ. ἐχρῆν δὲ μεμνῆσθαι, τί πάσχομεν περὶ ἄλλων αὐτὸ ἀκούσαντες.

27.127. Bölüm

Nasıl ki hedef ıskalansın diye dikilmez, kozmosta da kötünün tabiatı diye bir şey oluşmaz.

27.1

ὥσπερ σκοπὸς πρὸς τὸ ἀποτυχεῖν οὐ τίθεται, οὕτως οὐδὲ κακοῦ φύσις ἐν κόσμῳ γίνεται.

28.128. Bölüm

Biri senin bedenini karşısına çıkan ilk kişinin eline bıraksa öfkelenirdin. Sana sövdüğünde sarsılsın, altüst olsun diye kendi aklını rastgele birinin eline bırakmaktan ise utanmıyor musun?

28.1

εἰ μὲν τὸ σῶμά σού τις ἐπέτρεπε τῷ ἀπαντήσαντι, ἠγανάκτεις ἄν· ὅτι δὲ σὺ τὴν γνώμην τὴν σεαυτοῦ ἐπιτρέπεις τῷ τυχόντι, ἵνα, ἐὰν λοιδορήσηταί σοι, ταραχθῇ ἐκείνη καὶ συγχυθῇ, οὐκ αἰσχύνῃ τούτου ἕνεκα;

29.129. Bölüm

Her işin öncesine ve sonrasına bak, öyle giriş. Yoksa başta, ardından geleceklerin hiçbirini düşünmediğin için hevesle koyulursun; sonra birtakım güçlükler çıkınca utanç içinde vazgeçersin. Olympia'da kazanmak mı istiyorsun?

29.1

ἑκάστου ἔργου σκόπει τὰ καθηγούμενα καὶ τὰ ἀκόλουθα αὐτοῦ καὶ οὕτως ἔρχου ἐπʼ αὐτό. εἰ δὲ μή, τὴν μὲν πρώτην προθύμως ἥξεις ἅτε μηδὲν τῶν ἑξῆς ἐντεθυμημένος, ὕστερον δὲ ἀναφανέντων δυσχερῶν τινων αἰσχρῶς ἀποστήσῃ. θέλεις Ὀλύμπια νικῆσαι;

29.2Ben de isterim, tanrılar hakkı için; güzel şey. Ama öncesine sonrasına bak, işe öyle giriş. Düzene uyman, zorunlu beslenme kurallarına katlanman, tatlıdan uzak durman, belirlenen saatte, sıcakta soğukta, istesen de istemesen de idman yapman, soğuk su içmemen, canın çekince şarap içmemen, kısacası kendini doktora teslim eder gibi antrenörüne teslim etmen gerekir. Sonra yarışmada toza toprağa bulanmak, bazen elini çıkarmak, bileğini burkmak, bolca kum yutmak, bazen kırbaç yemek ve bütün bunlardan sonra yenilmek de var.

29.2

κἀγώ, νὴ τοὺς θεούς· κομψὸν γάρ ἐστιν. ἀλλὰ σκόπει τὰ καθηγούμενα καὶ τὰ ἀκόλουθα καὶ οὕτως ἅπτου τοῦ ἔργου. δεῖ σʼ εὐτακτεῖν, ἀναγκοτροφεῖν, ἀπέχεσθαι πεμμάτων, γυμνάζεσθαι πρὸς ἀνάγκην, ἐν ὥρᾳ τεταγμένῃ, ἐν καύματι, ἐν ψύχει, μὴ ψυχρὸν πίνειν, μὴ οἶνον, ὡς ἔτυχεν, ἁπλῶς ὡς ἰατρῷ παραδεδωκέναι σεαυτὸν τῷ ἐπιστάτῃ, εἶτα ἐν τῷ ἀγῶνι παρορύσσεσθαι, ἔστι δὲ ὅτε χεῖρα ἐκβαλεῖν, σφυρὸν στρέψαι, πολλὴν ἁφὴν καταπιεῖν, ἔσθʼ ὅτε μαστιγωθῆναι καὶ μετὰ τούτων πάντων νικηθῆναι.

29.3Bunları tarttıktan sonra hâlâ istiyorsan yarışmaya gir. Yoksa çocuklar gibi olursun: Onlar bir güreşçi, bir gladyatör oynar, bir borazan çalar, sonra trajedi oynar. Sen de böyle bir atlet, bir gladyatör, sonra hatip, sonra filozof olursun, ama bütün psykhē'nle hiçbir şey olamazsın. Maymun gibi gördüğün her şeyi taklit edersin, sana bir şey öbüründen sonra hoş gelir. Çünkü hiçbir şeye inceleyerek, etrafını dolaşarak gelmedin; rastgele, soğuk bir arzuyla geldin.

29.3

ταῦτα ἐπισκεψάμενος, ἂν ἔτι θέλῃς, ἔρχου ἐπὶ τὸ ἀθλεῖν. εἰ δὲ μή, ὡς τὰ παιδία ἀναστραφήσῃ, ἃ νῦν μὲν παλαιστὰς παίζει, νῦν δὲ μονομάχους, νῦν δὲ σαλπίζει, εἶτα τραγῳδεῖ· οὕτω καὶ σὺ νῦν μὲν ἀθλητής, νῦν δὲ μονομάχος, εἶτα ῥήτωρ, εἶτα φιλόσοφος, ὅλῃ δὲ τῇ ψυχῇ οὐδέν· ἀλλʼ ὡς πίθηκος πᾶσαν θέαν, ἣν ἂν ἴδῃς, μιμῇ καὶ ἄλλο ἐξ ἄλλου σοι ἀρέσκει. οὐ γὰρ μετὰ σκέψεως ἦλθες ἐπί τι οὐδὲ περιοδεύσας, ἀλλʼ εἰκῇ καὶ κατὰ ψυχρὰν ἐπιθυμίαν.

29.4Bazıları da aynı şekilde bir filozof görünce ve birinin Euphrates gibi konuştuğunu duyunca (kaldı ki onun gibi kim konuşabilir?)

29.4

οὕτω θεασάμενοί τινες φιλόσοφον καὶ ἀκούσαντες οὕτω τινὸς λέγοντος, ὡς Εὐφράτης λέγει (καίτοι τίς οὕτω δύναται εἰπεῖν, ὡς ἐκεῖνος;

29.5 kendileri de felsefe yapmak ister. Be adam, önce bu işin ne olduğuna bak; sonra kendi tabiatını anla, bunu taşıyabilir misin? Pentatloncu ya da güreşçi olmak mı istiyorsun? Kollarına, baldırlarına bak, belini yokla.

29.5

), θέλουσι καὶ αὐτοὶ φιλοσοφεῖν. ἄνθρωπε, πρῶτον ἐπίσκεψαι, ὁποῖόν ἐστι τὸ πρᾶγμα· εἶτα καὶ τὴν σεαυτοῦ φύσιν κατάμαθε, εἰ δύνασαι βαστάσαι. πένταθλος εἶναι βούλει ἢ παλαιστής; ἴδε σεαυτοῦ τοὺς βραχίονας, τοὺς μηρούς, τὴν ὀσφὺν κατάμαθε.

29.6Çünkü her insan başka bir iş için yaratılmıştır. Bunu yaparken eskisi gibi yiyip içebileceğini, eskisi gibi isteyip eskisi gibi hoşnutsuz olabileceğini mi sanıyorsun? Uykusuz kalmak, zahmet çekmek, yakınlarından ayrılmak, hizmetçi çocuğun küçümsemesine, karşılaştıklarının alayına uğramak, şerefte, makamda, mahkemede, her küçük işte geride kalmak gerekir.

29.6

ἄλλος γὰρ πρὸς ἄλλο πέφυκε. δοκεῖς, ὅτι ταῦτα ποιῶν ὡσαύτως δύνασαι ἐσθίειν, ὡσαύτως πίνειν, ὁμοίως ὀρέγεσθαι, ὁμοίως δυσαρεστεῖν; ἀγρυπνῆσαι δεῖ, πονῆσαι, ἀπὸ τῶν οἰκείων ἀπελθεῖν, ὑπὸ παιδαρίου καταφρονηθῆναι, ὑπὸ τῶν ἀπαντώντων καταγελασθῆναι, ἐν παντὶ ἧττον ἔχειν, ἐν τιμῇ, ἐν ἀρχῇ, ἐν δίκῃ, ἐν πραγματίῳ παντί.

29.7Bunları tart. Bunların karşılığında tutkulardan azadeliği, özgürlüğü ve huzuru almak istiyorsan yaklaş; istemiyorsan yaklaşma. Çocuklar gibi şimdi filozof, sonra vergi tahsildarı, sonra hatip, sonra Caesar'ın vekili olma. Bunlar bağdaşmaz. Tek bir insan olmalısın, iyi ya da kötü. Ya kendi yönetici yetini ya da dış şeyleri işlemeli, ya iç dünyanda ya da dış dünyada ustalaşmalısın; yani ya filozofun yerini tutmalısın ya da sıradan insanın.

29.7

ταῦτα ἐπίσκεψαι. εἰ θέλεις ἀντικαταλλάξασθαι τούτων ἀπάθειαν, ἐλευθερίαν, ἀταραξίαν· εἰ δὲ μή, μὴ προσάγαγε. μὴ ὡς τὰ παιδία νῦν φιλόσοφος, ὕστερον δὲ τελώνης, εἶτα ῥήτωρ, εἶτα ἐπίτροπος Καίσαρος. ταῦτα οὐ συμφωνεῖ. ἕνα σε δεῖ ἄνθρωπον ἢ ἀγαθὸν ἢ κακὸν εἶναι· ἢ τὸ ἡγεμονικόν σε δεῖ ἐξεργάζεσθαι τὸ σαυτοῦ ἢ τὸ ἐκτὸς ἢ περὶ τὰ ἔσω φιλοτεχνεῖν ἢ περὶ τὰ ἔξω· τοῦτʼ ἔστιν ἢ φιλοσόφου τάξιν ἐπέχειν ἢ ἰδιώτου.

30.130. Bölüm

Ödevler çoğunlukla ilişkilere göre ölçülür. O senin baban: Ona bakman, her şeyde ona yol vermen, sövmesine, vurmasına katlanman buyrulur. "Ama kötü bir baba." Tabiat seni iyi bir babaya mı bağladı? Hayır, babaya bağladı. "Kardeşim bana haksızlık ediyor." O hâlde ona karşı kendi yerini koru; onun ne yaptığına değil, sen ne yaparsan prohairesis'inin tabiata uygun olacağına bak. Sen istemedikçe kimse sana zarar veremez; zarar gördüğünü sandığın anda zarar görmüş olursun. Komşuna, vatandaşa, komutana karşı ödevini de ilişkileri gözetmeye alışırsan böyle bulursun.

30.1

τὰ καθήκοντα ὡς ἐπίπαν ταῖς σχέσεσι παραμετρεῖται. πατήρ ἐστιν· ὑπαγορεύεται ἐπιμελεῖσθαι, παραχωρεῖν ἁπάντων, ἀνέχεσθαι λοιδοροῦντος, παίοντος. ἀλλὰ πατὴρ κακός ἐστι. μή τι οὖν πρὸς ἀγαθὸν πατέρα φύσει ᾠκειώθης; ἀλλὰ πρὸς πατέρα. ὁ ἀδελφὸς ἀδικεῖ. τήρει τοιγαροῦν τὴν τάξιν τὴν σεαυτοῦ πρὸς αὐτὸν μηδὲ σκόπει, τί ἐκεῖνος ποιεῖ, ἀλλὰ τί σοὶ ποιήσαντι κατὰ φύσιν ἡ σὴ ἕξει προαίρεσις· σὲ γὰρ ἄλλος οὐ βλάψει, ἂν μὴ σὺ θέλῃς· τότε δὲ ἔσῃ βεβλαμμένος, ὅταν ὑπολάβῃς βλάπτεσθαι. οὕτως οὖν ἀπὸ τοῦ γείτονος, ἀπὸ τοῦ πολίτου, ἀπὸ τοῦ στρατηγοῦ τὸ καθῆκον εὑρήσεις, ἐὰν τὰς σχέσεις ἐθίζῃ θεωρεῖν.

31.131. Bölüm

Bil ki tanrılara karşı dindarlığın en önemli yanı, onlar hakkında doğru kanılara sahip olmaktır: Var olduklarını, her şeyi güzel ve adil yönettiklerini bilmek; kendini de onlara uymaya, olan her şeye boyun eğmeye, bunlar en iyi akılla gerçekleştiriliyor diye isteyerek ardından gitmeye adamaktır. Böylece tanrılardan asla yakınmaz, seni ihmal ettiler diye onları suçlamazsın.

31.1

τῆς περὶ τοὺς θεοὺς εὐσεβείας ἴσθι ὅτι τὸ κυριώτατον ἐκεῖνό ἐστιν, ὀρθὰς ὑπολήψεις περὶ αὐτῶν ἔχειν ὡς ὄντων καὶ διοικούντων τὰ ὅλα καλῶς καὶ δικαίως καὶ σαυτὸν εἰς τοῦτο κατατεταχέναι, τὸ πείθεσθαι αὐτοῖς καὶ εἴκειν πᾶσι τοῖς γινομένοις καὶ ἀκολουθεῖν ἑκόντα ὡς ὑπὸ τῆς ἀρίστης γνώμης ἐπιτελουμένοις. οὕτω γὰρ οὐ μέμψῃ ποτὲ τοὺς θεοὺς οὔτε ἐγκαλέσεις ὡς ἀμελούμενος.

31.2Bu da ancak iyiyi ve kötüyü bize bağlı olmayan şeylerden alıp yalnız bize bağlı olanlara koyarsan mümkün olur. Çünkü o şeylerden birini iyi ya da kötü sayarsan, istediğini elde edemediğinde, istemediğine düştüğünde, buna sebep olanlardan yakınman ve onlardan nefret etmen kaçınılmazdır.

31.2

ἄλλως δὲ οὐχ οἷόν τε τοῦτο γίνεσθαι, ἐὰν μὴ ἄρῃς ἀπὸ τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν καὶ ἐν τοῖς ἐφʼ ἡμῖν μόνοις θῇς τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν. ὡς, ἄν γέ τι ἐκείνων ὑπολάβῃς ἀγαθὸν ἢ κακόν, πᾶσα ἀνάγκη, ὅταν ἀποτυγχάνῃς ὧν θέλεις καὶ περιπίπτῃς οἷς μὴ θέλεις, μέμψασθαί σε καὶ μισεῖν τοὺς αἰτίους.

31.3Çünkü her canlı tabiatı gereği, zararlı görünen şeylerden ve onların sebeplerinden kaçıp uzak durur, yararlı görünenlerin ve onların sebeplerinin peşinden gidip onlara hayran olur. Bu yüzden zarar gördüğünü sanan birinin, zarar veriyor görünene sevinmesi, tıpkı zararın kendisine sevinmesi gibi, imkânsızdır.

31.3

πέφυκε γὰρ πρὸς τοῦτο πᾶν ζῷον τὰ μὲν βλαβερὰ φαινόμενα καὶ τὰ αἴτια αὐτῶν φεύγειν καὶ ἐκτρέπεσθαι, τὰ δὲ ὠφέλιμα καὶ τὰ αἴτια αὐτῶν μετιέναι τε καὶ τεθηπέναι. ἀμήχανον οὖν βλάπτεσθαί τινα οἰόμενον χαίρειν τῷ δοκοῦντι βλάπτειν, ὥσπερ καὶ τὸ αὐτῇ τῇ βλάβῃ χαίρειν ἀδύνατον.

31.4Baba da oğluna iyi görünen şeyleri ondan esirgediği zaman oğlundan bu yüzden söz işitir. Polyneikes ile Eteokles'i birbirine düşman eden de hükümdarlığın iyi olduğunu sanmalarıydı. Çiftçi bu yüzden tanrılara söver, denizci bu yüzden, tüccar bu yüzden, karısını ve çocuklarını kaybedenler bu yüzden. Çünkü insan çıkarının olduğu yerde dindarlığını da bulur. Bu yüzden gerektiği gibi istemeye ve kaçınmaya özen gösteren, aynı zamanda dindarlığa da özen göstermiş olur.

31.4

ἔνθεν καὶ πατὴρ ὑπὸ υἱοῦ λοιδορεῖται, ὅταν τῶν δοκούντων ἀγαθῶν εἶναι τῷ παιδὶ μὴ μεταδιδῷ· καὶ Πολυνείκην καὶ Ἐτεοκλέα τοῦτʼ ἐποίησε πολεμίους ἀλλήλοις τὸ ἀγαθὸν οἴεσθαι τὴν τυραννίδα. διὰ τοῦτο καὶ ὁ γεωργὸς λοιδορεῖ τοὺς θεούς, διὰ τοῦτο ὁ ναύτης, διὰ τοῦτο ὁ ἔμπορος, διὰ τοῦτο οἱ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα ἀπολλύντες. ὅπου γὰρ τὸ συμφέρον, ἐπεῖ καὶ τὸ εὐσεβές. ὥστε, ὅστις ἐπιμελεῖται τοῦ ὀρέγεσθαι ὡς δεῖ καὶ ἐκκλίνειν, ἐν τῷ αὐτῷ καὶ εὐσεβείας ἐπιμελεῖται.

31.5Atalardan kalma âdete göre her seferinde şarap sunmak, kurban kesmek, ürünün ilk payını adamak yerindedir; bunu temiz bir kalple, baştan savma ya da ihmalkâr olmadan, ne cimrilik ederek ne de gücünü aşarak yapmalısın.

31.5

σπένδειν δὲ καὶ θύειν καὶ ἀπάρχεσθαι κατὰ τὰ πάτρια ἑκάστοτε προσήκει καθαρῶς καὶ μὴ ἐπισεσυρμένως μηδὲ ἀμελῶς μηδέ γε γλίσχρως μηδὲ ὑπὲρ δύναμιν.

32.132. Bölüm

Kehanete başvurduğunda unutma ki ne olacağını bilmiyorsun, kâhinden öğrenmeye geldin; ama filozofsan, onun ne türden bir şey olduğunu bilerek geldin. Çünkü bize bağlı olmayan şeylerden biriyse, ne iyi ne de kötü olması kaçınılmazdır.

32.1

ὅταν μαντικῇ προσίῃς, μέμνησο, ὅτι, τί μὲν ἀποβήσεται, οὐκ οἶδας, ἀλλὰ ἥκεις ὡς παρὰ τοῦ μάντεως αὐτὸ πευσόμενος, ὁποῖον δέ τι ἐστίν, ἐλήλυθας εἰδώς, εἴπερ εἶ φιλόσοφος. εἰ γάρ ἐστί τι τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν, πᾶσα ἀνάγκη μήτε ἀγαθὸν αὐτὸ εἶναι μήτε κακόν.

32.2Öyleyse kâhine istek ya da kaçınma götürme, ona titreyerek yaklaşma. Olacak her şeyin ilgisiz olduğunu, seni ilgilendirmediğini, ne olursa olsun onu iyi kullanabileceğini, bunu da kimsenin engelleyemeyeceğini kavrayarak git. Tanrılara, danışmanlara gider gibi cesaretle git. Sonra sana bir öğüt verildiğinde, kimleri danışman edindiğini ve onlara uymazsan kimi dinlememiş olacağını unutma.

32.2

μὴ φέρε οὖν πρὸς τὸν μάντιν ὄρεξιν ἢ ἔκκλισιν μηδὲ τρέμων αὐτῷ πρόσει, ἀλλὰ διεγνωκώς, ὅτι πᾶν τὸ ἀποβησόμενον ἀδιάφορον καὶ οὐδὲν πρὸς σέ, ὁποῖον δʼ ἂν ᾖ, ἔσται αὐτῷ χρήσασθαι καλῶς καὶ τοῦτο οὐθεὶς κωλύσει. θαῤῥῶν οὖν ὡς ἐπὶ συμβούλους ἔρχου τοὺς θεούς· καὶ λοιπόν, ὅταν τί σοι συμβουλευθῇ, μέμνησο τίνας συμβούλους παρέλαβες καὶ τίνων παρακούσεις ἀπειθήσας.

32.3Kehanete, Sokrates'in istediği gibi, ancak bütün sorunun sonuca bağlı olduğu ve ne logos'tan ne de başka bir tekhnē'den işi kavramak için dayanak bulunamayan konularda başvur. Bu yüzden bir dostla ya da vatanla tehlikeyi paylaşmak gerektiğinde, paylaşmalı mıyım diye kâhine gitme. Çünkü kâhin kurbanların kötü çıktığını söylese, ölüme, bir uzvun sakatlanmasına ya da sürgüne işaret edildiği açıktır; ama logos bunlara rağmen dostunun yanında durmayı, vatanla tehlikeyi paylaşmayı seçer. Öyleyse daha büyük kâhine, Pythios'a kulak ver; o, öldürülen dostuna yardım etmeyen adamı tapınağından kovmuştur.

32.3

ἔρχου δὲ ἐπὶ τὸ μαντεύεσθαι, καθάπερ ἠξίου Σωκράτης, ἐφʼ ὧν ἡ πᾶσα σκέψις τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν ἔκβασιν ἔχει καὶ οὔτε ἐκ λόγου οὔτε ἐκ τέχνης τινὸς ἄλλης ἀφορμαὶ δίδονται πρὸς τὸ συνιδεῖν τὸ προκείμενον· ὥστε, ὅταν δεήσῃ συγκινδυνεῦσαι φίλῳ ἢ πατρίδι, μὴ μαντεύεσθαι, εἰ συγκινδυνευτέον. καὶ γὰρ ἂν προείπῃ σοι ὁ μάντις φαῦλα γεγονέναι τὰ ἱερά, δῆλον ὅτι θάνατος σημαίνεται ἢ πήρωσις μέρους τινὸς τοῦ σώματος ἢ φυγή· ἀλλʼ αἱρεῖ ὁ λόγος καὶ σὺν τούτοις παρίστασθαι τῷ φίλῳ καὶ τῇ πατρίδι συγκινδυνεύειν. τοιγαροῦν τῷ μείζονι μάντει πρόσεχε, τῷ Πυθίῳ, ὃς ἐξέβαλε τοῦ ναοῦ τὸν οὐ βοηθήσαντα ἀναιρουμένῳ τῷ φίλῳ.

33.133. Bölüm

Artık kendine bir karakter ve bir kalıp belirle; hem kendi başınayken hem de insanlarla karşılaştığında onu koru.

33.1

τάξον τινὰ ἤδη χαρακτῆρα σαυτῷ καὶ τύπον, ὃν φυλάξεις ἐπί τε σεαυτοῦ ὢν καὶ ἀνθρώποις ἐντυγχάνων.

33.2Çoğunlukla sus ya da yalnız gerekeni, az sözle konuş. Fırsat seni konuşmaya çağırırsa, nadiren konuş, ama sıradan konularda değil: Gladyatör dövüşlerinden, at yarışlarından, atletlerden, herkesin dilinde olan yiyecek içecekten söz etme; en çok da insanlar hakkında, onları yererek, överek ya da karşılaştırarak konuşma.

33.2

καὶ σιωπὴ τὸ πολὺ ἔστω ἢ λαλείσθω τὰ ἀναγκαῖα καὶ διʼ ὀλίγων. σπανίως δέ ποτε καιροῦ παρακαλοῦντος ἐπὶ τὸ λέγειν λέξον μέν, ἀλλὰ περὶ οὐδενὸς τῶν τυχόντων· μὴ περὶ μονομαχιῶν, μὴ περὶ ἱπποδρομιῶν, μὴ περὶ ἀθλητῶν, μὴ περὶ βρωμάτων ἢ πομάτων, τῶν ἑκασταχοῦ, μάλιστα δὲ μὴ περὶ ἀνθρώπων ψέγων ἢ ἐπαινῶν ἢ συγκρίνων.

33.3Elinden gelirse kendi sözlerinle yanındakilerin sözlerini de uygun olana çevir. Yabancılar arasında kalırsan sus.

33.3

ἂν μὲν οὖν οἷός τε ᾖς, μετάγαγε τοῖς σοῖς λόγοις καὶ τοὺς τῶν συνόντων ἐπὶ τὸ προσῆκον. εἰ δὲ ἐν ἀλλοφύλοις ἀποληφθεὶς τύχοις, σιώπα.

33.4Çok gülme, çok şeye gülme, kendini salıverip gülme.

33.4

γέλως μὴ πολὺς ἔστω μηδὲ ἐπὶ πολλοῖς μηδὲ ἀνειμένος.

33.5Yemin etmekten mümkünse büsbütün, değilse elinden geldiğince kaçın. Dışarıda, sıradan insanlarla yenen yemekleri geri çevir.

33.5

ὅρκον παραίτησαι, εἰ μὲν οἷόν τε, εἰς ἅπαν, εἰ δὲ μή, ἐκ τῶν ἐνόντων. ἑστιάσεις τὰς ἔξω καὶ ἰδιωτικὰς διακρούου·

33.6Bir gün fırsat çıkarsa dikkatin tetikte olsun, farkında olmadan sıradan insanların hâline kayıp gitmeyesin. Çünkü bil ki arkadaşın kirliyse, onunla sürtüşen de, kendisi temiz olsa bile, kirlenmekten kurtulamaz.

33.6

ἐὰν δέ ποτε γίνηται καιρός, ἐντετάσθω σοι ἡ προσοχή, μήποτε ἄρα ὑπορρυῇς εἰς ἰδιωτισμόν. ἴσθι γάρ, ὅτι, ἐὰν ὁ ἑταῖρος ᾖ μεμολυσμένος, καὶ τὸν συνανατριβόμενον αὐτῷ συμμολύνεσθαι ἀνάγκη, κἂν αὐτὸς ὢν τύχῃ καθαρός.

33.7Bedenle ilgili şeylerde, yiyecekte, içecekte, giyimde, evde, hizmetçide yalnız çıplak ihtiyaç kadarını al; gösteriş ya da lüks için olan her şeyi kes. Cinsellikte evlenmeden önce elinden geldiğince temiz kalmalısın;

33.7

τὰ περὶ τὸ σῶμα μέχρι τῆς χρείας ψιλῆς παραλάμβανε, οἷον τροφάς, πόμα, ἀμπεχόνην, οἰκίαν, οἰκετίαν· τὸ δὲ πρὸς δόξαν ἢ τρυφὴν ἅπαν περίγραφε. περὶ ἀφροδίσια εἰς δύναμιν πρὸ γάμου καθαρευτέον·

33.8 bu işe yaklaşan da yalnız kanuna uygun olana katılmalıdır. Ama bunu yapanlara ağır gelme, onları azarlama; kendin yapmadığını da sık sık öne sürme.

33.8

ἁπτομένῳ δὲ ὧν νόμιμόν ἐστι μεταληπτέον. μὴ μέντοι ἐπαχθὴς γίνου τοῖς χρωμένοις μηδὲ ἐλεγκτικός· μηδὲ πολλαχοῦ τὸ ὅτι αὐτὸς οὐ χρῇ, παράφερε.

33.9Biri sana "Falanca senin hakkında kötü konuşuyor" derse söylenenlere karşı kendini savunma; "Bendeki öbür kötülükleri bilmiyormuş demek, yoksa yalnız bunları söylemezdi" diye cevap ver.

33.9

ἐὰν τίς σοι ἀπαγγείλῃ ὅτι ὁ δεῖνά σε κακῶς λέγει, μὴ ἀπολογοῦ πρὸς τὰ λεχθέντα, ἀλλʼ ἀποκρίνου διότι ἠγνόει γὰρ τὰ ἄλλα τὰ προσόντα μοι κακά, ἐπεὶ οὐκ ἂν ταῦτα μόνα ἔλεγεν.

33.10Tiyatroya sık gitmek gerekmez. Bir gün fırsat olursa kendinden başka kimseden yana görünme; yani yalnız olanın olmasını, yalnız kazananın kazanmasını iste, böylece engellenmezsin. Bağırmaktan, birine gülmekten, kendini fazla kaptırmaktan büsbütün uzak dur. Çıktıktan sonra da kendini düzeltmene yaramayacak şeyler hakkında çok konuşma; çünkü bu, oyuna hayran kaldığını ele verir.

33.10

εἰς τὰ θέατρα τὸ πολὺ παριέναι οὐκ ἀναγκαῖον. εἰ δέ ποτε καιρὸς εἴη, μηδενὶ σπουδάζων φαίνου ἢ σεαυτῷ, τοῦτʼ ἔστι. θέλε γίνεσθαι μόνα τὰ γινόμενα καὶ νικᾶν μόνον τὸν νικῶντα· οὕτω γὰρ οὐκ ἐμποδισθήσῃ. βοῆς δὲ καὶ τοῦ ἐπιγελᾶν τινι ἢ ἐπὶ πολὺ συγκινεῖσθαι παντελῶς ἀπέχου. καὶ μετὰ τὸ ἀπαλλαγῆναι μὴ πολλὰ περὶ τῶν γεγενημένων διαλέγου, ὅσα μὴ φέρει πρὸς τὴν σὴν ἐπανόρθωσιν· ἐμφαίνεται γὰρ ἐκ τοῦ τοιούτου, ὅτι ἐθαύμασας τὴν θέαν.

33.11Bazılarının halka açık okumalarına rastgele ve kolayca gitme; gidersen vakarını ve ağırbaşlılığını koru, ama kimseye de ağır gelme.

33.11

εἰς ἀκροάσεις τινῶν μὴ εἰκῇ μηδὲ ῥᾳδίως πάριθι· παριὼν δὲ τὸ σεμνὸν καὶ τὸ εὐσταθὲς καὶ ἅμα ἀνεπαχθὲς φύλασσε.

33.12Biriyle görüşeceğin zaman, özellikle üstün görünen biriyle, Sokrates ya da Zenon bu durumda ne yapardı diye kendine sor; karşına çıkan durumu gereği gibi kullanmakta zorlanmazsın.

33.12

ὅταν τινὶ μέλλῃς συμβαλεῖν, μάλιστα τῶν ἐν ὑπεροχῇ δοκούντων, πρόβαλε σαυτῷ, τί ἂν ἐποίησεν ἐν τούτῳ Σωκράτης ἢ Ζήνων, καὶ οὐκ ἀπορήσεις τοῦ χρήσασθαι προσηκόντως τῷ ἐμπεσόντι.

33.13Güçlü birini görmeye gittiğinde, onu içeride bulamayacağını, kapıdan çevrileceğini, kapıların yüzüne çarpılacağını, seni umursamayacağını aklına getir. Bunlara rağmen gitmen gerekiyorsa git, olanlara katlan ve kendi kendine asla "Buna değmezdi" deme; bu, sıradan insanların, dış şeylere takılmış olanların sözüdür.

33.13

ὅταν φοιτᾷς πρός τινα τῶν μέγα δυναμένων, πρόβαλε, ὅτι οὐχ εὑρήσεις αὐτὸν ἔνδον, ὅτι ἀποκλεισθήσῃ, ὅτι ἐντιναχθήσονταί σοι αἱ θύραι, ὅτι οὐ φροντιεῖ σου. κἂν σὺν τούτοις ἐλθεῖν καθήκῃ, ἐλθὼν φέρε τὰ γινόμενα καὶ μηδέποτε εἴπῃς αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν ὅτι οὐκ ἦν τοσούτου· ἰδιωτικὸν γὰρ καὶ διαβεβλημένον πρὸς τὰ ἐκτός.

33.14Sohbette kendi işlerinden, atlattığın tehlikelerden uzun uzun, ölçüsüzce söz etme. Çünkü tehlikelerini anmak sana ne kadar hoş geliyorsa, başına gelenleri dinlemek başkalarına o kadar hoş gelmez.

33.14

ἐν ταῖς ὁμιλίαις ἀπέστω τὸ ἑαυτοῦ τινων ἔργων ἢ κινδύνων ἐπὶ πολὺ καὶ ἀμέτρως μεμνῆσθαι. οὐ γάρ, ὡς σοὶ ἡδύ ἐστι τὸ τῶν σῶν κινδύνων μεμνῆσθαι, οὕτω καὶ τοῖς ἄλλοις ἡδύ ἐστι τὸ τῶν σοὶ συμβεβηκότων ἀκούειν.

33.15İnsanları güldürmeye de çalışma; bu tavır insanı sıradanlığa kaydırır, üstelik çevrendekilerin sana saygısını gevşetmeye yeter.

33.15

ἀπέστω δὲ καὶ τὸ γέλωτα κινεῖν· ὀλισθηρὸς γὰρ ὁ τρόπος εἰς ἰδιωτισμὸν καὶ ἅμα ἱκανὸς τὴν αἰδῶ τὴν πρὸς σὲ τῶν πλησίον ἀνιέναι.

33.16Açık saçık konuşmaya girmek de tehlikelidir. Böyle bir şey olursa, yeri uygunsa ileri gideni azarla; uygun değilse susarak, kızararak, yüzünü asarak bu sözden rahatsız olduğunu belli et.

33.16

ἐπισφαλὲς δὲ καὶ τὸ εἰς αἰσχρολογίαν προελθεῖν. ὅταν οὖν τι συμβῇ τοιοῦτον, ἂν μὲν εὔκαιρον ᾖ, καὶ ἐπίπληξον τῷ προελθόντι· εἰ δὲ μή, τῷ γε ἀποσιωπῆσαι καὶ ἐρυθριᾶσαι καὶ σκυθρωπάσαι δῆλος γίνου δυσχεραίνων τῷ λόγῳ.

34.134. Bölüm

Bir hazzın tasavvuru zihnine düştüğünde, öteki tasavvurlarda olduğu gibi, ona kapılmamaya dikkat et. Bırak o iş seni beklesin, kendine biraz süre tanı. Sonra iki zamanı da düşün: Hazdan yararlanacağın zamanı ve yararlandıktan sonra pişman olup kendine söveceğin zamanı. Bunların karşısına da uzak durursan nasıl sevineceğini, kendini nasıl öveceğini koy. Bu işe girişmek için fırsat doğmuş göründüğünde, onun yumuşaklığına, tatlılığına, çekiciliğine yenilmemeye dikkat et; bunların karşısına, bu zaferi kazandığını bilmenin ne kadar daha iyi olduğunu koy.

34.1

ὅταν ἡδονῆς τινος φαντασίαν λάβῃς, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων, φύλασσε σαυτόν, μὴ συναρπασθῇς ὑπʼ αὐτῆς· ἀλλʼ ἐκδεξάσθω σε τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀναβολήν τινα παρὰ σεαυτοῦ λάβε. ἔπειτα μνήσθητι ἀμφοτέρων τῶν χρόνων, καθʼ ὅν τε ἀπολαύσεις τῆς ἡδονῆς, καὶ καθʼ ὃν ἀπολαύσας ὕστερον μετανοήσεις καὶ αὐτὸς σεαυτῷ λοιδορήσῃ· καὶ τούτοις ἀντίθες ὅπως ἀποσχόμενος χαιρήσεις καὶ ἐπαινέσεις αὐτὸς σεαυτόν. ἐὰν δέ σοι καιρὸς φανῇ ἅψασθαι τοῦ ἔργου, πρόσεχε, μὴ ἡττήσῃ σε τὸ προσηνὲς αὐτοῦ καὶ ἡδὺ καὶ ἐπαγωγόν· ἀλλʼ ἀντιτίθει, πόσῳ ἄμεινον τὸ συνειδέναι σεαυτῷ ταύτην τὴν νίκην νενικηκότι.

35.135. Bölüm

Yapılması gerektiğine karar verdiğin bir şeyi yaparken, çoğunluk onun hakkında başka türlü düşünecek olsa bile, yaparken görülmekten asla kaçınma. Doğru yapmıyorsan işin kendisinden kaçın; doğru yapıyorsan seni haksız yere kınayacaklardan niye korkasın?

35.1

ὅταν τι διαγνούς, ὅτι ποιητέον ἐστί, ποιῇς, μηδέποτε φύγῃς ὀφθῆναι πράσσων αὐτό, κἂν ἀλλοῖόν τι μέλλωσιν οἱ πολλοὶ περὶ αὐτοῦ ὑπολαμβάνειν. εἰ μὲν γὰρ οὐκ ὀρθῶς ποιεῖς, αὐτὸ τὸ ἔργον φεῦγε· εἰ δὲ ὀρθῶς, τί φοβῇ τοὺς ἐπιπλήξοντας οὐκ ὀρθῶς;

36.136. Bölüm

"Gündüzdür" ve "Gecedir" önermeleri "ya ... ya ..." bağlacıyla birleşince büyük değer taşır, "hem ... hem ..." bağlacıyla birleşince değersizdir. Bunun gibi, büyük payı seçmek de beden bakımından değerli olabilir, ama ziyafette gerektiği gibi paylaşmayı korumak bakımından değersizdir. Öyleyse biriyle yemek yerken önündekilerin beden için değerine bakmakla kalma, ev sahibine karşı saygını korumayı da unutma.

36.1

ὡς τὸ ἡμέρα ἐστί καὶ νύξ ἐστι πρὸς μὲν τὸ διεζευγμένον μεγάλην ἔχει ἀξίαν, πρὸς δὲ τὸ συμπεπλεγμένον ἀπαξίαν, οὕτω καὶ τὸ τὴν μείζω μερίδα ἐκλέξασθαι πρὸς μὲν τὸ σῶμα ἐχέτω ἀξίαν, πρὸς δὲ τὸ τὸ κοινωνικὸν ἐν ἑστιάσει, οἷον δεῖ, φυλάξαι, ἀπαξίαν ἔχει. ὅταν οὖν συνεσθίῃς ἑτέρῳ, μέμνησο, μὴ μόνον τὴν πρὸς τὸ σῶμα ἀξίαν τῶν παρακειμένων ὁρᾶν, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸν ἑστιάτορα αἰδῶ φυλάξαι.

37.137. Bölüm

Gücünü aşan bir şahsiyeti üstlenirsen hem onda rezil olursun hem de başarabileceğin şahsiyeti boş bırakmış olursun.

37.1

ἐὰν ὑπὲρ δύναμιν ἀναλάβῃς τι πρόσωπον, καὶ ἐν τούτῳ ἠσχημόνησας καί, ὃ ἠδύνασο ἐκπληρῶσαι, παρέλιπες.

38.138. Bölüm

Yürürken çiviye basmamaya, ayağını burkmamaya nasıl dikkat ediyorsan, kendi yönetici yetine zarar vermemeye de öyle dikkat et. Bunu her işte gözetirsek işe daha güvenle gireriz.

38.1

ἐν τῷ περιπατεῖν καθάπερ προσέχεις, μὴ ἐπιβῇς ἥλῳ ἢ στρέψῃς τὸν πόδα σου, οὕτω πρόσεχε, μὴ καὶ τὸ ἡγεμονικὸν βλάψῃς τὸ σεαυτοῦ. καὶ τοῦτο ἐὰν ἐφʼ ἑκάστου ἔργου παραφυλάσσωμεν, ἀσφαλέστερον ἁψόμεθα τοῦ ἔργου.

39.139. Bölüm

Ayak ayakkabının ölçüsü olduğu gibi, herkes için mülkün ölçüsü de bedendir. Bunda durursan ölçüyü korursun; aşarsan artık uçurumdan aşağı sürüklenmen kaçınılmazdır. Ayakkabıda da böyledir: Ayağın ötesine geçersen ayakkabı önce yaldızlı olur, sonra mor, sonra işlemeli. Çünkü ölçüyü bir kez aşanın sınırı yoktur.

39.1

μέτρον κτήσεως τὸ σῶμα ἑκάστῳ ὡς ὁ ποὺς ὑποδήματος. ἐὰν μὲν οὖν ἐπὶ τούτου στῇς, φυλάξεις τὸ μέτρον· ἐὰν δὲ ὑπερβῇς, ὡς κατὰ κρημνοῦ λοιπὸν ἀνάγκη φέρεσθαι· καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ ὑποδήματος, ἐὰν ὑπὲρ τὸν πόδα ὑπερβῇς, γίνεται κατάχρυσον ὑπόδημα, εἶτα πορφυροῦν, κεντητόν. τοῦ γὰρ ἅπαξ ὑπὲρ τὸ μέτρον ὅρος οὐθείς ἐστιν.

40.140. Bölüm

Kadınlara erkekler daha on dört yaşından itibaren "hanımefendi" der. Bu yüzden kadınlar, kendilerinin erkeklerle yatmaktan başka bir değeri olmadığını görerek süslenmeye başlar, bütün umutlarını buna bağlar. Öyleyse onlara, ancak edepli ve iffetli görünmekle saygı gördüklerini hissettirmeye özen göstermek gerekir.

40.1

αἱ γυναῖκες εὐθὺς ἀπὸ τεσσαρεσκαίδεκα ἐτῶν ὑπὸ τῶν ἀνδρῶν κυρίαι καλοῦνται. τοιγαροῦν ὁρῶσαι, ὅτι ἄλλο μὲν οὐδὲν αὐταῖς πρόσεστι, μόνον δὲ συγκοιμῶνται τοῖς ἀνδράσι, ἄρχονται καλλωπίζεσθαι καὶ ἐν τούτῳ πάσας ἔχειν τὰς ἐλπίδας. προσέχειν οὖν ἄξιον, ἵνα αἴσθωνται, διότι ἐπʼ οὐδενὶ ἄλλῳ τιμῶνται ἢ τῷ κόσμιαι φαίνεσθαι καὶ αἰδήμονες.

41.141. Bölüm

Bedenle ilgili şeylere uzun uzun vakit ayırmak, yani çok idman yapmak, çok yemek, çok içmek, çok dışkılamak, çok çiftleşmek kabiliyetsizlik işaretidir. Bunlar yan iş olarak yapılmalı, bütün ilgi akla yönelmelidir.

41.1

Ἀφυΐας σημεῖον τὸ ἐνδιατρίβειν τοῖς περὶ τὸ σῶμα, οἷον ἐπὶ πολὺ γυμνάζεσθαι, ἐπὶ πολὺ ἐσθίειν, ἐπὶ πολὺ πίνειν, ἐπὶ πολὺ ἀποπατεῖν, ὀχεύειν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐν παρέργῳ ποιητέον· περὶ δὲ τὴν γνώμην ἡ πᾶσα ἔστω ἐπιστροφή.

42.142. Bölüm

Biri sana kötü davranır ya da senin hakkında kötü konuşursa, unutma ki bunu kendisine düştüğünü sanarak yapar ya da söyler. Sana görüneni değil, kendisine görüneni izleyebilir; dolayısıyla ona yanlış görünüyorsa zarar gören, aldanan kişi olarak kendisidir. Çünkü doğru bir bileşik önermeyi biri yanlış sanırsa zarar gören önerme değil, aldanan kişidir. Buradan yola çıkarak sana söven kişiye karşı yumuşak davranırsın. Her seferinde şunu söyle: "Ona öyle göründü."

42.1

ὅταν σέ τις κακῶς ποιῇ ἢ κακῶς λέγῃ, μέμνησο, ὅτι καθήκειν αὐτῷ οἰόμενος ποιεῖ ἢ λέγει. οὐχ οἷόν τε οὖν ἀκολουθεῖν αὐτὸν τῷ σοὶ φαινομένῳ, ἀλλὰ τῷ ἑαυτῷ, ὥστε, εἰ κακῶς αὐτῷ φαίνεται, ἐκεῖνος βλάπτεται, ὅστις καὶ ἐξηπάτηται. καὶ γὰρ τὸ ἀληθὲς συμπεπλεγμένον ἄν τις ὑπολάβῃ ψεῦδος, οὐ τὸ συμπεπλεγμένον βέβλαπται, ἀλλʼ ὁ ἐξαπατηθείς. ἀπὸ τούτων οὖν ὁρμώμενος πρᾴως ἕξεις πρὸς τὸν λοιδοροῦντα. ἐπιφθέγγου γὰρ ἐφʼ ἑκάστῳ ὅτι ἔδοξεν αὐτῷ.

43.143. Bölüm

Her şeyin iki kulpu vardır; biriyle taşınır, öbürüyle taşınmaz. Kardeşin sana haksızlık ediyorsa işi haksızlık ettiği yerinden tutma, çünkü bu taşınmayan kulptur; onun kardeşin olduğu, seninle birlikte büyüdüğü yerinden tut, taşınabilir yerinden tutmuş olursun.

43.1

πᾶν πρᾶγμα δύο ἔχει λαβάς, τὴν μὲν φορητήν, τὴν δὲ ἀφόρητον. ὁ ἀδελφὸς ἐὰν ἀδικῇ, ἐντεῦθεν αὐτὸ μὴ λάμβανε, ὅτι ἀδικεῖ (αὕτη γὰρ ἡ λαβή ἐστιν αὐτοῦ οὐ φορητή), ἀλλὰ ἐκεῖθεν μᾶλλον, ὅτι ἀδελφός, ὅτι σύντροφος, καὶ λήψῃ αὐτὸ καθʼ ὃ φορητόν.

44.144. Bölüm

Şu sözlerde sonuç çıkmaz: "Senden zenginim, demek senden üstünüm", "Senden daha iyi konuşurum, demek senden üstünüm." Sonuç şunlardan çıkar: "Senden zenginim, demek malım senin malından üstün", "Senden daha iyi konuşurum, demek sözüm senin sözünden üstün." Oysa sen ne malsın ne de söz.

44.1

οὗτοι οἱ λόγοι ἀσύνακτοι ἐγώ σου πλουσιώτερός εἰμι, ἐγώ σου ἄρα κρείσσων· ἐγώ σου λογιώτερος, ἐγώ σου ἄρα κρείσσων. ἐκεῖνοι δὲ μᾶλλον συνακτικοί ἐγώ σου πλουσιώτερός εἰμι, ἡ ἐμὴ ἄρα κτῆσις τῆς σῆς κρείσσων· ἐγώ σου λογιώτερος, ἡ ἐμὴ ἄρα λέξις τῆς σῆς κρείσσων. σὺ δέ γε οὔτε κτῆσις εἶ οὔτε λέξις.

45.145. Bölüm

Biri çabuk yıkanıyor mu? "Kötü yıkanıyor" deme, "Çabuk yıkanıyor" de. Biri çok şarap içiyor mu? "Kötü içiyor" deme, "Çok içiyor" de. Çünkü yargısını anlamadan kötü olduğunu nereden bilirsin? Böylece bazı şeylerin kavrayıcı tasavvurunu edinip başka şeylere onay vermiş olmazsın.

45.1

λούεταί τις ταχέως· μὴ εἴπῃς ὅτι κακῶς, ἀλλʼ ὅτι ταχέως. πίνει τις πολὺν οἶνον· μὴ εἴπῃς ὅτι κακῶς, ἀλλʼ ὅτι πολύν. πρὶν γὰρ διαγνῶναι τὸ δόγμα, πόθεν οἶσθα, εἰ κακῶς; οὕτως οὐ συμβήσεταί σοι ἄλλων μὲν φαντασίας καταληπτικὰς λαμβάνειν, ἄλλοις δὲ συγκατατίθεσθαι.

46.146. Bölüm

Hiçbir yerde kendine filozof deme, sıradan insanlar arasında öğretiler üzerine çok konuşma; öğretilerin gereğini yap. Mesela ziyafette nasıl yenmesi gerektiğini söyleme, gerektiği gibi ye. Unutma ki Sokrates gösterişi kendinden o kadar uzaklaştırmıştı ki insanlar filozoflarla tanışmak isteyip ona gelirdi, o da onları götürürdü.

46.1

μηδαμοῦ σεαυτὸν εἴπῃς φιλόσοφον μηδὲ λάλει τὸ πολὺ ἐν ἰδιώταις περὶ τῶν θεωρημάτων, ἀλλὰ ποίει τὸ ἀπὸ τῶν θεωρημάτων· οἷον ἐν συμποσίῳ μὴ λέγε, πῶς δεῖ ἐσθίειν, ἀλλʼ ἔσθιε, ὡς δεῖ. μέμνησο γάρ, ὅτι οὕτως ἀφῃρήκει πανταχόθεν Σωκράτης τὸ ἐπιδεικτικόν, ὥστε ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν βουλόμενοι φιλοσόφοις ὑπʼ αὐτοῦ συσταθῆναι, κἀκεῖνος ἀπῆγεν αὐτούς.

46.2Görmezden gelinmeye bu kadar katlanırdı. Sıradan insanlar arasında bir öğretiden söz açılırsa çoğunlukla sus; çünkü sindirmediğini hemen kusmak büyük bir tehlikedir. Biri sana "Hiçbir şey bilmiyorsun" der de incinmezsen, bil ki işe başlıyorsun. Koyunlar da çobanlara ot getirip ne kadar yediklerini göstermez; otu içeride sindirir, dışarıya yün ve süt verir. Sen de sıradan insanlara öğretileri gösterme; sindirilmiş öğretilerden doğan işleri göster.

46.2

οὕτως ἠνείχετο παρορώμενος. κἂν περὶ θεωρήματός τινος ἐν ἰδιώταις ἐμπίπτῃ λόγος, σιώπα τὸ πολύ· μέγας γὰρ ὁ κίνδυνος εὐθὺς ἐξεμέσαι, ὃ οὐκ ἔπεψας. καὶ ὅταν εἴπῃ σοί τις, ὅτι οὐδὲν οἶσθα, καὶ σὺ μὴ δηχθῇς, τότε ἴσθι, ὅτι ἄρχῃ τοῦ ἔργου. ἐπεὶ καὶ τὰ πρόβατα οὐ χόρτον φέροντα τοῖς ποιμέσιν ἐπιδεικνύει πόσον, ἔφαγεν, ἀλλὰ τὴν νομὴν ἔσω πέψαντα ἔρια ἔξω φέρει καὶ γάλα· καὶ σὺ τοίνυν μὴ τὰ θεωρήματα τοῖς ἰδιώταις ἐπιδείκνυε, ἀλλʼ ἀπʼ αὐτῶν πεφθέντων τὰ ἔργα.

47.147. Bölüm

Bedenin sade bir düzene alışmışsa bununla böbürlenme; su içiyorsan her fırsatta su içtiğini söyleme. Bir gün zahmete karşı idman yapmak istersen bunu kendin için yap, dışarıdakiler için değil; heykellere sarılma. Ama çok susadığında ağzına soğuk su al, tükür ve kimseye söyleme.

47.1

ὅταν εὐτελῶς ἡρμοσμένος ᾖς κατὰ τὸ σῶμα, μὴ καλλωπίζου ἐπὶ τούτῳ μήδʼ, ἂν ὕδωρ πίνῃς, ἐκ πάσης ἀφορμῆς λέγε, ὅτι ὕδωρ πίνεις. κἂν ἀσκῆσαί ποτε πρὸς πόνον θέλῃς. σεαυτῷ καὶ μὴ τοῖς ἔξω· μὴ τοὺς ἀνδριάντας περιλάμβανε· ἀλλὰ διψῶν ποτε σφοδρῶς ἐπίσπασαι ψυχροῦ ὕδατος καὶ ἔκπτυσον καὶ μηδενὶ εἴπῃς.

48.148. Bölüm

Sıradan insanın durumu ve karakteri: Yararı da zararı da asla kendinden değil, dış şeylerden bekler. Filozofun durumu ve karakteri: Her yararı ve zararı kendinden bekler.

48.1

ἰδιώτου στάσις καὶ χαρακτήρ· οὐδέποτε ἐξ ἑαυτοῦ προσδοκᾷ ὠφέλειαν ἢ βλάβην, ἀλλʼ ἀπὸ τῶν ἔξω. φιλοσόφου στάσις καὶ χαρακτήρ· πᾶσαν ὠφέλειαν καὶ βλάβην ἐξ ἑαυτοῦ προσδοκᾷ.

48.2İlerleyen insanın işaretleri: Kimseyi yermez, kimseyi övmez, kimseden yakınmaz, kimseyi suçlamaz, kendinden önemli biri ya da bir şey bilen biriymiş gibi söz etmez. Engellenir ya da önü kesilirse kendini suçlar. Biri onu överse içinden övene güler; yererse kendini savunmaz. Hastalıktan yeni kalkmışlar gibi, iyileşmekte olan bir yerini, iyice kaynamadan oynatmaktan çekinerek dolaşır.

48.2

σημεῖα προκόπτοντος· οὐδένα ψέγει, οὐδένα ἐπαινεῖ, οὐδένα μέμφεται, οὐδενὶ ἐγκαλεῖ, οὐδὲν περὶ ἑαυτοῦ λέγει ὡς ὄντος τινὸς ἢ εἰδότος τι. ὅταν ἐμποδισθῇ τι ἢ κωλυθῇ, ἑαυτῷ ἐγκαλεῖ. κἄν τις αὐτὸν ἐπαινῇ, καταγελᾷ τοῦ ἐπαινοῦντος αὐτὸς παρʼ ἑαυτῷ· κἂν ψέγῃ, οὐκ ἀπολογεῖται. περίεισι δὲ καθάπερ οἱ ἄρρωστοι, εὐλαβούμενός τι κινῆσαι τῶν καθισταμένων, πρὶν πῆξιν λαβεῖν.

48.3Bütün isteği kendinden kaldırmış, kaçınmayı yalnız bize bağlı olanlar içinde tabiata aykırı olanlara aktarmıştır. Her konuda gevşek bir dürtü kullanır. Budala ya da cahil görünmeyi umursamaz. Tek kelimeyle, kendini düşmanını ya da pusudaki birini gözetir gibi gözetir.

48.3

ὄρεξιν ἅπασαν ἦρκεν ἐξ ἑαυτοῦ· τὴν δʼ ἔκκλισιν εἰς μόνα τὰ παρὰ φύσιν τῶν ἐφʼ ἡμῖν μετατέθεικεν. ὁρμῇ πρὸς ἅπαντα ἀνειμένῃ χρῆται. ἂν ἠλίθιος ἢ ἀμαθὴς δοκῇ, οὐ πεφρόντικεν. ἐνί τε λόγῳ, ὡς ἐχθρὸν ἑαυτὸν παραφυλάσσει καὶ ἐπίβουλον.

49.149. Bölüm

Biri Khrysippos'un kitaplarını anlayıp açıklayabilmekle övünürse, kendi kendine de ki: "Khrysippos anlaşılmaz yazmamış olsaydı bu adamın övünecek bir şeyi olmazdı." Peki ben ne istiyorum? Tabiatı anlamak ve ona uymak. Bu yüzden bunu kimin açıkladığını ararım; Khrysippos olduğunu duyunca ona giderim. Ama yazdıklarını anlamıyorum, o zaman onu açıklayan birini ararım. Buraya kadar övünülecek bir şey yok. Açıklayanı bulunca geriye öğütleri uygulamak kalır; övünülecek tek şey budur. Açıklamanın kendisine hayran kalırsam, filozof yerine gramerci olmaktan başka ne olmuş olurum? Tek farkla ki Homeros yerine Khrysippos'u açıklıyorumdur. Bu yüzden biri bana "Benimle Khrysippos oku" dediğinde, sözlere uygun, onlarla uyumlu işler gösteremiyorsam övünmek şöyle dursun, kızarırım.

49.1

ὅταν τις ἐπὶ τῷ νοεῖν καὶ ἐξηγεῖσθαι δύνασθαι τὰ Χρυσίππου βιβλία σεμνύνηται, λέγε αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν ὅτι εἰ μὴ Χρύσιππος ἀσαφῶς ἐγεγράφει, οὐδὲν ἂν εἶχεν οὗτος, ἐφʼ ᾧ ἐσεμνύνετο. ἐγὼ δὲ τί βούλομαι; καταμαθεῖν τὴν φύσιν καὶ ταύτῃ ἕπεσθαι. ζητῶ οὖν, τίς ἐστιν ὁ ἐξηγούμενος· καὶ ἀκούσας, ὅτι Χρύσιππος, ἔρχομαι πρὸς αὐτόν. ἀλλʼ οὐ νοῶ τὰ γεγραμμένα· ζητῶ οὖν τὸν ἐξηγούμενον. καὶ μέχρι τούτων οὔπω σεμνὸν οὐδέν. ὅταν δὲ εὕρω τὸν ἐξηγούμενον, ἀπολείπεται χρῆσθαι τοῖς παρηγγελμένοις· τοῦτο αὐτὸ μόνον σεμνόν ἐστιν. ἂν δὲ αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐξηγεῖσθαι θαυμάσω, τί ἄλλο ἢ γραμματικὸς ἀπετελέσθην ἀντὶ φιλοσόφου; πλήν γε δὴ ὅτι ἀντὶ Ὁμήρου Χρύσιππον ἐξηγούμενος. μᾶλλον οὖν, ὅταν τις εἴπῃ μοι ἐπανάγνωθί μοι Χρύσιππον, ἐρυθριῶ, ὅταν μὴ δύνωμαι ὅμοια τὰ ἔργα καὶ σύμφωνα ἐπιδεικνύειν τοῖς λόγοις.

50.150. Bölüm

Önüne konan kurallara, çiğnersen dine karşı gelecekmişsin gibi, kanunlara bağlı kalır gibi bağlı kal. Biri senin hakkında ne derse desin aldırma; çünkü bu artık senin işin değildir.

50.1

ὅσα προτίθεται, τούτοις ὡς νόμοις, ὡς ἀσεβήσων, ἂν παραβῇς, ἔμμενε. ὅ τι δʼ ἂν ἐρῇ τις περὶ σοῦ, μὴ ἐπιστρέφου· τοῦτο γὰρ οὐκ ἔτʼ ἔστι σόν.

51.151. Bölüm

Kendini en iyi şeylere layık görmeyi, ayırt eden logos'u hiçbir şeyde çiğnememeyi daha ne zamana erteliyorsun? Edinmen gereken öğretileri aldın, edindin de. Kendini düzeltmeyi erteleyip daha hangi öğretmeni bekliyorsun? Artık delikanlı değilsin, olgun bir adamsın. Şimdi ihmal eder, gevşek davranır, hep karar üstüne karar alır, kendine dikkat edeceğin günü sürekli başka güne atarsan, ilerlemediğini fark etmeden yaşarken de ölürken de sıradan biri olarak kalırsın.

51.1

εἰς ποῖον ἔτι χρόνον ἀναβάλλῃ τὸ τῶν βελτίστων ἀξιοῦν σεαυτὸν καὶ ἐν μηδενὶ παραβαίνειν τὸν διαιροῦντα λόγον; παρείληφας τὰ θεωρήματα, οἷς ἔδει σε συμβάλλειν, καὶ συμβέβληκας. ποῖον οὖν ἔτι διδάσκαλον προσδοκᾷς, ἵνα εἰς ἐκεῖνον ὑπερθῇ τὴν ἐπανόρθωσιν ποιῆσαι τὴν σεαυτοῦ; οὐκ ἔτι εἶ μειράκιον, ἀλλὰ ἀνὴρ ἤδη τέλειος. ἂν νῦν ἀμελήσῃς καὶ ῥᾳθυμήσῃς καὶ ἀεὶ προθέσεις ἐκ προθέσεως ποιῇ καὶ ἡμέρας ἄλλας ἐπʼ ἄλλαις ὁρίζῃς, μεθʼ ἃς προσέξεις σεαυτῷ, λήσεις σεαυτὸν οὐ προκόψας, ἀλλʼ ἰδιώτης διατελέσεις καὶ ζῶν καὶ ἀποθνῄσκων.

51.2Artık kendini olgun ve ilerleyen biri gibi yaşamaya layık gör; en iyi görünen her şey senin için çiğnenmez bir kanun olsun. Karşına zahmetli ya da hoş, şerefli ya da itibarsız bir şey çıkarsa unutma ki yarışma şimdidir, Olimpiyat Oyunları başladı, artık ertelenemez; ilerleme tek bir günde, tek bir işte ya kaybedilir ya kurtarılır.

51.2

ἤδη οὖν ἀξίωσον σεαυτὸν βιοῦν ὡς τέλειον καὶ προκόπτοντα· καὶ πᾶν τὸ βέλτιστον φαινόμενον ἔστω σοι νόμος ἀπαράβατος. κἂν ἐπίπονόν τι ἢ ἡδὺ ἢ ἔνδοξον ἢ ἄδοξον προσάγηται, μέμνησο, ὅτι νῦν ὁ ἀγὼν καὶ ἤδη πάρεστι τὰ Ὀλύμπια καὶ οὐκ ἔστιν ἀναβάλλεσθαι οὐκέτι καὶ ὅτι παρὰ μίαν ἡμέραν καὶ ἓν πρᾶγμα καὶ ἀπόλλυται προκοπὴ καὶ σῴζεται.

51.3Sokrates böyle olgunlaştı: Karşısına çıkan her şeyde logos'tan başka hiçbir şeye kulak vermedi. Sen henüz Sokrates değilsen de Sokrates olmak isteyen biri gibi yaşamalısın.

51.3

Σωκράτης οὕτως ἀπετελέσθη, ἐπὶ πάντων τῶν προσαγομένων αὐτῷ μηδενὶ ἄλλῳ προσέχων ἢ τῷ λόγῳ. σὺ δὲ εἰ καὶ μήπω εἶ Σωκράτης, ὡς Σωκράτης γε εἶναι βουλόμενος ὀφείλεις βιοῦν.

52.152. Bölüm

Felsefede ilk ve en gerekli alan öğretilerin kullanılmasıdır, mesela yalan söylememek. İkincisi ispatlar alanıdır, mesela yalan söylememek gerektiği nereden belli? Üçüncüsü bunları pekiştiren ve açıklığa kavuşturan alandır, mesela bunun ispat olduğu nereden belli? İspat nedir, sonuç çıkması nedir, çelişki nedir, doğru nedir, yanlış nedir?

52.1

ὁ πρῶτος καὶ ἀναγκαιότατος τόπος ἐστὶν ἐν φιλοσοφίᾳ ὁ τῆς χρήσεως τῶν θεωρημάτων, οἷον τὸ μὴ ψεύδεσθαι· ὁ δεύτερος ὁ τῶν ἀποδείξεων, οἷον πόθεν ὅτι οὐ δεῖ ψεύδεσθαι· τρίτος ὁ αὐτῶν τούτων βεβαιωτικὸς καὶ διαρθρωτικός, οἷον πόθεν ὅτι τοῦτο ἀπόδειξις; τί γάρ ἐστιν ἀπόδειξις, τί ἀκολουθία, τί μάχη, τί ἀληθές, τί ψεῦδος;

52.2Demek ki üçüncü alan ikincisi için, ikincisi de birincisi için gereklidir; en gerekli olan ve üzerinde durulması gereken ise birincisidir. Biz tersini yapıyoruz: Üçüncü alanda oyalanıyor, bütün gayretimizi ona veriyor, birincisini büsbütün ihmal ediyoruz. Bu yüzden yalan söylüyoruz, ama yalan söylememek gerektiğinin nasıl ispatlandığı dilimizin ucunda.

52.2

οὐκοῦν ὁ μὲν τρίτος τόπος ἀναγκαῖος διὰ τὸν δεύτερον, ὁ δὲ δεύτερος διὰ τὸν πρῶτον· ὁ δὲ ἀναγκαιότατος καὶ ὅπου ἀναπαύεσθαι δεῖ, ὁ πρῶτος. ἡμεῖς δὲ ἔμπαλιν ποιοῦμεν· ἐν γὰρ τῷ τρίτῳ τόπῳ διατρίβομεν καὶ περὶ ἐκεῖνόν ἐστιν ἡμῖν ἡ πᾶσα σπουδή· τοῦ δὲ πρώτου παντελῶς ἀμελοῦμεν. τοιγαροῦν ψευδόμεθα μέν, πῶς δὲ ἀποδείκνυται ὅτι οὐ δεῖ ψεύδεσθαι, πρόχειρον ἔχομεν.

53.153. Bölüm

Her durumda şu sözler hazır bulunmalı:

Götür beni, ey Zeus, sen de ey Kader,
nereye yazıldıysam sizin katınızda;
çekinmeden izlerim; istemeyecek olursam,
kötü biri olurum, yine de izlerim.

53.1

ἐπὶ παντὸς πρόχειρα ἑκτέον ταῦτα· ἄγου δέ μʼ, ὦ Ζεῦ, καὶ σύ γʼ ἡ Πεπρωμένη, ὅποι ποθʼ ὑμῖν εἰμι διατεταγμένος· ὡς ἕψομαί γʼ ἄοκνος· ἢν δέ γε μὴ θέλω, κακὸς γενόμενος, οὐδὲν ἧττον ἕψομαι.

53.2Zorunluluğa güzelce boyun eğen
bizce bilgedir, tanrısal olanı bilir.

53.2

ὅστις δʼ ἀνάγκῃ συγκεχώρηκεν καλῶς, σοφὸς παρʼ ἡμῖν, καὶ τὰ θεῖʼ ἐπίσταται.

53.3"Ama ey Kriton, tanrılar böyle uygun görüyorsa böyle olsun."

53.3

ἀλλʼ, ὦ Κρίτων, εἰ ταύτῃ τοῖς θεοῖς φίλον, ταύτῃ γενέσθω.

53.4"Anytos ile Meletos beni öldürebilir, ama zarar veremez."

53.4

ἐμὲ δὲ Ἄνυτος καὶ Μέλιτος ἀποκτεῖναι μὲν δύνανται, βλάψαι δὲ οὔ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…