İçeriğe geç
Epiktetos

Epiktetos

Fragmanlar

Ἀποσπάσματα

1Fr. 1

Arrianos'un Epiktetos Sohbetlerinden, ousia konusunu soran adama.

Varlıkların atomlardan mı, parçasızlardan mı, yoksa ateş ve topraktan mı oluştuğu bana ne, diyor. İyinin ve kötünün ousia'sını, isteklerin ve kaçınmaların, dürtülerin ve geri durmaların ölçülerini öğrenmek, bunları birer ölçüt gibi kullanarak hayatın işlerini yönetmek yetmez mi? Bizi aşan şeyleri bir yana bırakmak gerekmez mi? Belki insan aklı onları kavrayamaz; diyelim ki en iyi ihtimalle kavranabiliyorlar, kavrayınca ne faydası olacak? Bunları filozofun logos'una zorunlu diye katanlar boşuna uğraşmıyor mu? — Peki Delphoi'deki "Kendini tanı" buyruğu da mı gereksiz? — Hayır, diyor, o değil. — Öyleyse anlamı ne? Bir koro üyesine kendini tanımasını buyursan, koro arkadaşlarına ve onlarla uyumuna dikkat etmesini buyurmuş olmaz mısın? — Evet, diyor. — Ya bir denizciye? Ya bir askere? Peki insan sana kendi başına yaşayan bir canlı olarak mı yaratılmış görünüyor, yoksa topluluk için mi? — Topluluk için. — Kim yaratmış? — Tabiat. — Bu tabiatın ne olduğunu, evreni nasıl yönettiğini, var olup olmadığını araştırmak artık gerekmiyor mu?

1

Ἀρριανοῦ Ἐπικτητείου πρὸς τὸν περὶ οὐσίας τί μοι μέλει, φησί, πότερον ἐξ ἀτόμων ἢ ἐξ ἀμερῶν ἢ ἐκ πυρὸς καὶ γῆς συνέστηκε τὰ ὄντα; οὐ γὰρ ἀρκεῖ μαθεῖν τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ καὶ τὰ μέτρα τῶν ὀρέξεων καὶ ἐκκλίσεων καὶ ἔτι ὁρμῶν καὶ ἀφορμῶν καὶ τούτοις ὥσπερ κανόσι χρώμενον διοικεῖν τὰ τοῦ βίου, τὰ δʼ ὑπὲρ ἡμᾶς ταῦτα χαίρειν ἐᾶν, ἃ τυχὸν μὲν ἀκατάληπτά ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ γνώμῃ, εἰ δὲ καὶ τὰ μάλιστα θείη τις εἶναι καταληπτά, ἀλλʼ οὖν τί ὄφελος καταληφθέντων; οὐχὶ δὲ διακενῆς πράγματα ἔχειν φατέον τοὺς ταῦτα ὡς ἀναγκαῖα τῷ τοῦ φιλοσόφου λόγῳ προσνέμοντας; — μή τι οὖν καὶ τὸ ἐν Δελφοῖς παράγγελμα παρέλκον ἐστί, τὸ Γνῶθι σαυτόν; — τοῦτο δὲ μὲν οὔ, φησί. — τίς οὖν ἡ δύναμις αὐτοῦ; εἰ χορευτῇ τις παρήγγελλε τὸ γνῶναι ἑαυτόν, οὔκουν ἂν τῇ προστάξει προσεῖχε τῷ ἐπιστραφῆναι καὶ τῶν συγχορευτῶν καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς συμφωνίας; — φησίν. — εἰ δὲ ναύτῃ; εἰ δὲ στρατιώτῃ; πότερον οὖν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐφʼ αὑτοῦ πεποιῆσθαί σοι δοκεῖ ζῷον ἢ πρὸς κοινωνίαν; — πρὸς κοινωνίαν. — ὑπὸ τίνος; — ὑπὸ τῆς φύσεως. — τίνος οὔσης καὶ πῶς διοικούσης τὰ ὅλα καὶ πότερον οὔσης ἢ μή, ταῦτα οὐκέτι ἀναγκαῖον πολυπραγμονεῖν;

2Fr. 2

Arrianos'un Epiktetos Sohbetlerinden.

Elindekilerden ve talihin verdiklerinden hoşnutsuz olan, hayatta sıradan bir insandır; bunlara yiğitçe ve akılla katlanan ise iyi bir insan sayılmaya layıktır.

2

Ἀρριανοῦ Ἐπικτητείου. ὁ τοῖς παροῦσι καὶ δεδομένοις ὑπὸ τῆς τύχης δυσχεραίνων ἰδιώτης ἐν βίῳ, ὁ δὲ ταῦτα γενναίως φέρων καὶ εὐλογίστω † τὰ ἀπʼ αὐτῶν † ἀνὴρ ἀγαθὸς ἄξιος νομίζεσθαι.

3Fr. 3

Aynı eserden.

Her şey evrene boyun eğer ve hizmet eder: toprak, deniz, güneş, öbür yıldızlar, yerin bitkileri ve hayvanları. Bedenimiz de ona boyun eğer; o dilediğinde hastalanır ve iyileşir, gençleşir ve yaşlanır, öbür değişimlerden geçer. Öyleyse bize bağlı olan tek şeyin, yani muhakememizin ona karşı gelmemesi de akla uygundur. Çünkü o güçlüdür, üstündür; bütünle birlikte bizi de yöneterek bizim için en iyi kararı vermiştir. Üstelik karşı koymak akılsızlıktır; boş yere çırpınıp ağrılara ve acılara düşmekten başka bir şey kazandırmaz.

3

τοῦ αὐτοῦ. πάντα ὑπακούει τῷ κόσμῳ καὶ ὑπηρετεῖ καὶ γῆ καὶ θάλασσα καὶ ἥλιος καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα καὶ τὰ γῆς φυτὰ καὶ ζῷα· ὑπακούει δὲ αὐτῷ καὶ τὸ ἡμέτερον σῶμα καὶ νοσοῦν καὶ ὑγιαῖνον, ὅταν ἐκεῖνος θέλῃ, καὶ νεάζον καὶ γηρῶν καὶ τὰς ἄλλας διερχόμενον μεταβολάς. οὐκοῦν εὔλογον καί, ὃ ἐφʼ ἡμῖν ἐστι, τουτέστι τὴν κρίσιν, μὴ ἀντιτείνειν μόνην πρὸς αὐτόν· καὶ γὰρ ἰσχυρός ἐστι καὶ κρείσσων καὶ ἄμεινον ὑπὲρ ἡμῶν βεβούλευται μετὰ τῶν ὅλων καὶ ἡμᾶς συνδιοικῶν. πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἡ ἀντίπραξις μετὰ τοῦ ἀλόγου καὶ πλέον οὐδὲν ποιοῦσα πλὴν τὸ διακενῆς σπᾶσθαι καὶ περιπίπτειν ὀδύναις καὶ λύπαις ποιεῖ.

4Fr. 4

Rufus'tan, Epiktetos'un "Dostluk Üzerine"sinden.

Tanrı var olan şeylerin kimini bize bağlı, kimini bağlı olmayan kılmıştır. Bize bağlı olan, en güzel ve en değerli şeydir, tanrının kendisini de mesut kılan şey: tasavvurları kullanmak. Bu doğru yapıldığında özgürlüktür, hayatın güzel akışıdır, gönül ferahlığıdır, sarsılmazlıktır; adalet de kanun da itidal de bütün aretē de budur. Öbür her şeyi bize bağlı kılmamıştır. Öyleyse biz de tanrıyla aynı oyu vermeli, şeyleri bu şekilde ayırıp bize bağlı olanlara her yoldan sahip çıkmalı, bağlı olmayanları evrene bırakmalıyız. Çocuklarımızı, vatanımızı, bedenimizi ya da başka ne isterse, seve seve vermeliyiz.

4

Ῥούφου ἐκ τῶν Ἐπικτήτου περὶ φιλίας. τῶν ὄντων τὰ μὲν ἐφʼ ἡμῖν ἔθετο ὁ θεός, τὰ δʼ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν. ἐφʼ ἡμῖν μὲν τὸ κάλλιστον καὶ σπουδαιότατον, ᾧ δὴ καὶ αὐτὸς εὐδαίμων ἐστί, τὴν χρῆσιν τῶν φαντασιῶν. τοῦτο γὰρ ὀρθῶς γιγνόμενον ἐλευθερία ἐστίν, εὔροια, εὐθυμία, εὐστάθεια, τοῦτο δὲ καὶ δίκη ἐστὶ καὶ νόμος καὶ σωφροσύνη καὶ ξύμπασα ἀρετή. τὰ δʼ ἄλλα πάντα οὐκ ἐφʼ ἡμῖν ἐποιήσατο. οὐκοῦν καὶ ἡμᾶς συμψήφους χρὴ τῷ θεῷ γενέσθαι καὶ ταύτῃ διελόντας τὰ πράγματα τῶν μὲν ἐφʼ ἡμῖν πάντα τρόπον ἀντιποιεῖσθαι, τὰ δὲ μὴ ἐφʼ ἡμῖν ἐπιτρέψαι τῷ κόσμῳ καί, εἴτε τῶν παίδων δέοιτο εἴτε τῆς πατρίδος εἴτε τοῦ σώματος εἴτε ὁτουοῦν, ἀσμένους παραχωρεῖν.

5Fr. 5

Rufus'tan, Epiktetos'un "Dostluk Üzerine"sinden.

Lakedaimonlu Lykurgos'un yaptığına hangimiz hayran olmayız? Vatandaşlarından biri bir gözünü kör etmişti. Halk delikanlıyı, dilediği gibi öcünü alsın diye ona teslim etti; o ise bundan vazgeçti, onu terbiye edip iyi bir adam hâline getirdi ve tiyatroya çıkardı. Lakedaimonlular şaşırınca şöyle dedi: "Bu adamı sizden küstah ve zorba olarak aldım, size ölçülü ve halk dostu olarak geri veriyorum."

5

Ῥούφου ἐκ τοῦ Ἐπικτήτου περὶ φιλίας. τὸ δὲ Λυκούργου τοῦ Λακεδαιμονίου τίς ἡμῶν οὐ θαυμάζει; πηρωθεὶς γὰρ ὑπό τινος τῶν πολιτῶν τῶν ὀφθαλμῶν τὸν ἕτερον καὶ παραλαβὼν τὸν νεανίσκον παρὰ τοῦ δήμου, ἵνα τιμωρήσαιτο, ὅπως ἂν αὐτὸς βούληται, τούτου μὲν ἀπέσχετο, παιδεύσας δὲ αὐτὸν καὶ ἀποφήνας ἄνδρα ἀγαθὸν παρήγαγεν εἰς τὸ θέατρον. θαυμαζόντων δὲ τῶν Λακεδαιμονίων τοῦτον μέντοι λαβών, ἔφη, παρʼ ὑμῶν ὑβριστὴν καὶ βίαιον ἀποδίδωμι ὑμῖν ἐπιεικῆ καὶ δημοτικόν.

6Fr. 6

Rufus'tan, Epiktetos'un "Dostluk Üzerine"sinden.

Ama her şeyden önce tabiatın işi, dürtüyü uygun ve yararlı olanın tasavvuruna bağlamak ve ona uydurmaktır.

6

Ῥούφου ἐκ τοῦ Ἐπικτήτου περὶ φιλίας. ἀλλὰ παντὸς μᾶλλον τῆς μὲν φύσεως ἐκεῖνο τὸ ἔργον συνδῆσαι καὶ συναρμόσαι τὴν ὁρμὴν τῇ τοῦ προσήκοντος καὶ ὠφελίμου φαντασίᾳ.

7Fr. 7

Aynı eserden.

En baş düşmanlarımıza her yoldan zarar vermezsek başkalarının gözünde küçük düşeceğimizi sanmak çok aşağılık ve akılsız insanların işidir. Çünkü hor görülecek insanın zarar veremeyen kişi olduğu düşünülür elbette, ama çok daha fazla, yarar sağlayamayan kişi olduğu düşünülür.

7

τοῦ αὐτοῦ. τὸ δὲ οἴεσθαι εὐκαταφρονήτους τοῖς ἄλλοις ἔσεσθαι, ἐὰν μὴ τοὺς πρώτους ἐχθροὺς παντὶ τρόπῳ βλάψωμεν, σφόδρα ἀγεννῶν καὶ ἀνοήτων ἀνθρώπων. φαμὲν γὰρ τὸν εὐκαταφρόνητον νοεῖσθαι μὲν καὶ κατὰ τὸ ἀδύνατον εἶναι βλάψαι· ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον νοεῖται κατὰ τὸ ἀδύνατον εἶναι ὠφελεῖν.

8Fr. 8

Rufus'tan, Epiktetos'un "Dostluk Üzerine"sinden.

Evrenin tabiatı böyleydi, böyledir, böyle olacak; olan şeyler şimdi olduklarından başka türlü olamaz. Bu dönüşüme ve değişime yalnız insanlar ve yeryüzündeki öbür canlılar katılmaz, tanrısal şeyler de katılır; Zeus hakkı için, dört element bile yukarı aşağı döner ve değişir: Toprak suya, su havaya dönüşür, hava da esire; aşağı doğru değişim de aynı yoldan olur. Biri aklını buna yöneltmeye çalışır ve kendini zorunlu olanı isteyerek kabul etmeye ikna ederse, hayatını çok ölçülü ve ahenkli yaşar.

8

Ῥούφου ἐκ τῶν Ἐπικτήτου περὶ φιλίας. ὅτι τοιαύτη ἡ τοῦ κόσμου φύσις καὶ ἦν καὶ ἔστι καὶ ἔσται καὶ οὐχ οἷόν τε ἄλλως γίγνεσθαι τὰ γιγνόμενα ἢ ὡς νῦν ἔχει· καὶ ὅτι ταύτης τῆς τροπῆς καὶ τῆς μεταβολῆς οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι μετειλήφασι καὶ τἆλλα ζῷα τὰ ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ καὶ τὰ θεῖα καὶ νὴ Δίʼ αὐτὰ τὰ τέτταρα στοιχεῖα ἄνω καὶ κάτω τρέπεται καὶ μεταβάλλει καὶ γῆ τε ὕδωρ γίνεται καὶ ὕδωρ ἀήρ, οὗτος δὲ πάλιν εἰς αἰθέρα μεταβάλλει· καὶ ὁ αὐτὸς τρόπος τῆς μεταβολῆς ἄνωθεν κάτω. ἐὰν πρὸς ταῦτά τις ἐπιχειρῇ ῥέπειν τὸν νοῦν καὶ πείθειν ἑαυτὸν ἑκόντα δέχεσθαι τὰ ἀναγκαῖα, πάνυ μετρίως καὶ μουσικῶς διαβιώσεται τὸν βίον.

10Fr. 10

Eylem olmadan, yalnız sözde kalanlar için: "Be adam, nereye koyuyorsun? Önce kabın temiz olup olmadığına bak. Bunları kibrin içine koyarsan heba olur; çürürse sidik, sirke ya da daha beteri olur." Daha Kinikçe bir söz: "Katlan ve uzak dur."

10

ἄνευ τοῦ πράττειν, μέχρι τοῦ λέγειν ἄνθρωπε, ποῦ βάλλεις; σκέψαι, εἰ κεκάθαρται τὸ ἀγγεῖον. ἂν γὰρ εἰς τὴν οἴησιν αὐτὰ βάλ[λ]ῃς, ἀπώλετο· ἢν σαπῇ, οὖρον ἢ ὄξος ἐγένετο ἢ εἴ τι τούτων χεῖρον. κυνικώτερον ἀνέχου et ἀπέχου.

11Fr. 11

Arrianos'un Teşvik Sohbetlerinden.

Sokrates ise, Arkhelaos onu zengin etmek üzere yanına çağırınca, ona şunu bildirmelerini söyledi: "Atina'da dört khoiniks arpa unu bir obolosa satılır, pınarlardan su akar." Elimdekiler bana yetmiyorsa bile, ben onlara yeterim; böylece onlar da bana yetmiş olur. Görmüyor musun, Polos Kral Oidipus'u, Kolonos'taki serseri dilenciyi oynadığından daha güzel sesle, daha hoş oynamazdı. Yiğit bir adam Polos'tan aşağı mı kalacak, tanrının üstüne giydirdiği her şahsiyeti iyi oynamayacak mı? Paçavralar içinde de mor yünlü kaftan içinde olduğu kadar parlayan Odysseus'u örnek almayacak mı?

11

ἐκ τῶν Ἀρριανοῦ προτρεπτικῶν ὁμιλιῶν. ἀλλὰ δὴ Σωκράτης Ἀρχελάου μεταπεμπομένου αὐτὸν ὡς ποιήσοντος πλούσιον ἐκέλευσεν ἀπαγγεῖλαι αὐτῷ διότι Ἀθήνησι τέσσαρές εἰσι χοίνικες τῶν ἀλφίτων ὀβολοῦ ὤνιοι καὶ κρῆναι ὕδατος ῥέουσιν. εἰ γάρ τοι μὴ ἱκανὰ τὰ ὄντα ἐμοί, ἀλλʼ ἐγὼ τούτοις ἱκανὸς καὶ οὕτω κἀκεῖνα ἐμοί. ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὅτι οὐκ εὐφωνότερον οὐδὲ ἥδιον ὁ Πῶλος τὸν τύραννον Οἰδίποδα ὑπεκρίνετο ἢ τὸν ἐπὶ Κολωνῷ ἀλήτην καὶ πτωχόν; εἶτα χείρων Πώλου ὁ γενναῖος ἀνὴρ φανεῖται, ὡς μὴ πᾶν τὸ περιτεθὲν ἐκ τοῦ δαιμονίου πρόσωπον ὑποκρίνασθαι καλῶς; οὐδὲ τὸν Ὀδυσσέα μιμήσεται, ὃς καὶ ἐν τοῖς ῥάκεσιν οὐδὲν μεῖον διέπρεπεν ἢ ἐν τῇ οὔλῃ χλαίνῃ τῇ πορφυρᾷ;

12Fr. 12

Arrianos'tan.

Bazıları yumuşak bir kinle, sessiz sedasız, âdeta hiç kızmadan, öfkeye şiddetle kapılanların yaptıklarının aynısını yapar. Bunların bu hatasından da sakınmak gerekir, çünkü şiddetle öfkelenmekten çok daha kötüdür. Ötekiler öçten çabuk doyar; bunlar ise hafif ateşi olanlar gibi işi uzun süre uzatır.

12

Ἀρριανοῦ. Μεγαλόθυμοι πρᾴως εἰσί τινες ἡσυχῇ καὶ οἷον ἀοργήτως πράττοντες ὅσα καὶ οἱ σφόδρα τῷ θυμῷ φερόμενοι. φυλακτέον οὖν καὶ τὸ τούτων ἀβλέπτημα ὡς πολὺ χεῖρον ὂν τοῦ διατεινόμενον ὀργίζεσθαι. οὗτοι μὲν γὰρ ταχὺ κόρον τῆς τιμωρίας λαμβάνουσιν, οἱ δὲ εἰς μακρὸν παρατείνουσιν ὡς οἱ λεπτῶς πυρέττοντες.

13Fr. 13

Epiktetos'un Hatıralarından.

"Ama ben", diyor biri, "iyi insanların açlıktan ve soğuktan öldüğünü görüyorum." — Peki iyi olmayanların lüksten, kibirden, görgüsüzlükten öldüğünü görmüyor musun? — "Ama başkası tarafından beslenmek ayıptır." — Zavallı adam, evrenden başka kim kendi kendini besler? Kötüler cezalandırılmıyor, güçlü ve zenginler diye ilahî takdiri suçlayan kişi, gözlerini kaybetmiş adamlar hakkında, tırnakları sağlam olduğu için cezalarını çekmediklerini söyleyen kişiye benzer. Bence aretē ile kötülük arasındaki fark, göz ile tırnak arasındaki farktan çok daha büyüktür.

13

ἐκ τῶν Ἐπικτήτου ἀπομνημονευμάτων. ἀλλʼ ὁρῶ, φησί τις, τοὺς καλοὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ λιμῷ καὶ ῥίγει ἀπολλυμένους. — τοὺς δὲ μὴ καλοὺς καὶ μὴ ἀγαθοὺς οὐχ ὁρᾷς τρυφῇ καὶ ἀλαζονείᾳ καὶ ἀπειροκαλίᾳ ἀπολλυμένους; — ἀλλʼ αἰσχρὸν τὸ παρʼ ἄλλου τρέφεσθαι. — καὶ τίς, ὦ κακόδαιμον, αὐτὸς ἐξ ἑαυτοῦ τρέφεται ἄλλος γε ἢ ὁ κόσμος; ὅστις γοῦν ἐγκαλεῖ τῇ προνοίᾳ, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ διδόασι δίκην, ὅτι ἰσχυροί εἰσι καὶ πλούσιοι, ὅμοιόν τι δρᾷ ὥσπερ εἰ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπολωλεκότων αὐτῶν ἔλεγε μὴ δεδωκέναι δίκην αὐτούς, ὅτι οἱ ὄνυχες ὑγιεῖς εἶεν. ἐγὼ μὲν γάρ φημι πολὺ [αἱ] διαφέρειν μᾶλλον ἀρετὴν † κακίας ἢ ὀφθαλμοὶ ὀνύχων διαφέρουσιν.

14Fr. 14

Epiktetos'un Hatıralarından.

[…] Zor beğenen filozofları ortaya koyarak; onlara göre haz tabiata uygun değildir, tabiata uygun şeylere, adalete, itidale, özgürlüğe sonradan eklenir. O hâlde psykhē neden, Epikuros'un dediği gibi, bedenin daha küçük olan iyilerine sevinip dingin oluyor da kendi en büyük iyilerinden haz almıyor? Üstelik tabiat bana utanma duygusu vermiştir; çirkin bir şey söyleyeceğimi sandığımda çok kızarırım. İçimdeki bu hareket, hazzı iyi ve hayatın gayesi saymama izin vermez.

14

ἐκ τῶν Ἐπικτήτου ἀπομνημονευμάτων. […] τοὺς δυσχερεῖς δὲ φιλοσόφους εἰς μέσον ἄγοντες, οἷς οὐ δοκεῖ κατὰ φύσιν ἡδονὴ εἶναι, ἀλλʼ ἐπιγίγνεσθαι τοῖς κατὰ φύσιν, δικαιοσύνῃ, σωφροσύνῃ, ἐλευθερίᾳ. τί ποτʼ οὖν ἡ ψυχὴ ἐπὶ μὲν τοῖς τοῦ σώματος ἀγαθοῖς μικροτέροις οὖσι χαίρει καὶ γαληνιᾷ, ὥς φησιν Ἐπίκουρος, ἐπὶ δὲ τοῖς αὑτῆς ἀγαθοῖς μεγίστοις οὖσιν οὐχ ἥδεται; καίτοι καὶ δέδωκέ μοι ἡ φύσις αἰδῶ καὶ πολλὰ ὑπερυθριῶ, ὅταν τι ὑπολάβω αἰσχρὸν λέγειν. τοῦτό με τὸ κίνημα οὐκ ἐᾷ τὴν ἡδονὴν θέσθαι ἀγαθὸν καὶ τέλος τοῦ βίου.

15Fr. 15

Epiktetos'un Hatıralarından.

Roma'da kadınlar, kadınların ortak olmasını istiyor diye Platon'un Devlet'ini ellerinden düşürmüyor. Çünkü kelimelere dikkat ediyorlar, adamın düşüncesine değil. O, bir erkeğe bir kadınla evlenip birlikte yaşamasını buyurup sonra kadınların ortak olmasını istemiyor; bu tür evliliği kaldırıp başka türlü bir evlilik getiriyor. Genel olarak insanlar kendi hatalarına mazeret bulmaya bayılır. Oysa felsefe, parmağını bile rastgele uzatmanın yakışık almadığını söyler.

15

ἐκ τῶν Ἐπικτήτου ἀπομνημονευμάτων. ἐν Ῥώμῃ αἱ γυναῖκες μετὰ χεῖρας ἔχουσι τὴν Πλάτωνος Πολιτείαν, ὅτι κοινὰς ἀξιοῖ εἶναι τὰς γυναῖκας. τοῖς γὰρ ῥήμασι προσέχουσι τὸν νοῦν, οὐ τῇ διανοίᾳ τἀνδρός, ὅτι οὐ γαμεῖν κελεύων καὶ συνοικεῖν ἕνα μιᾷ εἶτα κοινὰς εἶναι βούλεται τὰς γυναῖκας, ἀλλʼ ἐξαιρῶν τὸν τοιοῦτον γάμον καὶ ἄλλο τι εἶδος γάμου εἰσφέρων. καὶ τὸ ὅλον οἱ ἄνθρωποι χαίρουσιν ἀπολογίας τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι πορίζοντες· ἐπεί τοι φιλοσοφία φησίν, ὅτι οὐδὲ τὸν δάκτυλον ἐκτείνειν εἰκῇ προσήκει.

16Fr. 16

Epiktetos'un Hatıralarından.

Şunu bilmek gerekir: Bir yargının insana yerleşmesi, her gün aynı şeyleri söylemeden, dinlemeden ve aynı zamanda hayatında kullanmadan kolay değildir.

16

ἐκ τῶν Ἐπικτήτου ἀπομνημονευμάτων. εἰδέναι χρή, ὅτι οὐ ῥᾴδιον δόγμα παραγενέσθαι ἀνθρώπῳ, εἰ μὴ καθʼ ἑκάστην ἡμέραν τὰ αὐτὰ καὶ λέγοι τις καὶ ἀκούοι καὶ ἅμα χρῷτο πρὸς τὸν βίον.

17Fr. 17

Epiktetos'tan.

Bir ziyafete çağrıldığımızda önümüzdekiyle yetiniriz; biri ev sahibine kendisine balık ya da tatlı getirmesini emretse tuhaf görünür. Oysa evrende, bize verdikleri onca şey varken, tanrılardan vermediklerini isteriz.

17

Ἐπικτήτου. εἰς συμπόσιον μὲν οὖν παρακληθέντες τῷ παρόντι χρώμεθα· εἰ δέ τις κελεύοι τὸν ὑποδεχόμενον ἰχθῦς αὐτῷ παρατιθέναι ἢ πλακοῦντας, ἄτοπος ἂν δόξειεν. ἐν δὲ τῷ κόσμῳ αἰτοῦμεν τοὺς θεούς, ἃ μὴ διδόασι, καὶ ταῦτα πολλῶν ὄντων, ἅ γε ἡμῖν δεδώκασι.

18Fr. 18

Aynı eserden.

Bize bağlı olmayan şeylerle övünenler ne hoş insanlardır, dedi. "Ben senden üstünüm, çünkü çok tarlam var, sen ise açlıktan kıvranıyorsun." Biri "Ben konsüllük etmiş biriyim" der, başkası "Ben valiyim", başkası "Benim saçlarım kıvırcık." Oysa at ata "Senden üstünüm, çünkü çok yemim, bol arpam var, gemlerim altın, eyer örtülerim süslü" demez; "Senden hızlıyım" der. Her hayvan kendi aretē'si ve kusuruyla daha iyi ya da daha kötüdür. Yalnız insanın aretē'si yok mu ki saçına, giysisine, dedelerine bakalım?

18

τοῦ αὐτοῦ. χαρίεντες, ἔφη, εἰσὶν οἱ μέγα φρονοῦντες ἐπὶ τοῖς οὐκ ἐφʼ ἡμῖν. ἐγώ, φησί, κρείττων εἰμί σου· ἀγροὺς γὰρ ἔχω πολλούς, σὺ δὲ λιμῷ παρατείνῃ. ἄλλος λέγει ἐγὼ ὑπατικός εἰμι. ἄλλος ἐγὼ ἐπίτροπος· ἄλλος ἐγὼ οὔλας τρίχας ἔχω. ἵππος δʼ ἵππῳ οὐ λέγει ὅτι κρείττων εἰμί σου· πολὺν γὰρ κέκτημαι χιλὸν καὶ κριθὰς πολλὰς καὶ χαλινοί μοί εἰσι χρυσοῖ καὶ ἐφίππ[ε]ια ποικίλα, ἀλλʼ ὅτι ὠκύτερός σου εἰμί. καὶ πᾶν ζῷον κρεῖττον καὶ χεῖρόν ἐστιν ἐκ τῆς ἑαυτοῦ ἀρετῆς καὶ κακίας. ἆρʼ οὖν ἀνθρώπου μόνου ἀρετὴ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ δεῖ ἡμᾶς εἰς τρίχας ἀφορᾶν καὶ τὰ ἱμάτια καὶ τοὺς πάππους;

19Fr. 19

Hastalar, doktor onlara hiçbir şey salık vermezse üzülür ve onlardan umudunu kestiğini düşünür. Filozof da bize yararlı hiçbir şey söylemezse, neden aynı şekilde, akıllanacağımızdan umudunu kestiğini düşünmeyelim?

19

τῷ μὲν ἰατρῷ μηδὲν συμβουλεύοντι ἄχθονται οἱ κάμνοντες καὶ ἡγοῦνται ἀπεγνῶσθαι ὑπʼ αὐτοῦ· πρὸς δὲ τὸν φιλόσοφον διὰ τί οὐκ ἄν τις οὕτω διατεθείη, ὥστε οἰηθῆναι ἀπεγνῶσθαι ὑπʼ αὐτοῦ σωφρονήσειν, εἰ μηδὲν λέγοι [τι] πρὸς αὐτὸν τῶν χρησίμων;

20Fr. 20

Aynı eserden.

Bedeni iyi durumda olanlar sıcağa da soğuğa da dayanır. Aynı şekilde psykhē'si iyi durumda olanlar da öfkeye, acıya, taşkın sevince ve öbür duygulara katlanır.

20

τοῦ αὐτοῦ. οἱ τὸ σῶμα εὖ διακείμενοι καὶ καύματα καὶ ψύχη ὑπομένουσιν· οὕτω δὲ καὶ οἱ τὴν ψυχὴν καλῶς διακείμενοι καὶ ὀργὴν καὶ λύπην καὶ περιχάρειαν καὶ τὰ ἄλλα πάθη φέρουσιν.

21Fr. 21

Epiktetos'tan.

Agrippinus'u övmek bu yüzden yerindedir: Çok değerli bir adam olduğu hâlde kendini hiç övmezdi, başkası onu övünce de kızarırdı. Bu adam, dedi, başına gelen her güçlüğe övgü yazacak kadar olağanüstüydü: Ateşi çıkarsa ateşe, itibarsızlığa uğrarsa itibarsızlığa, sürülürse sürgüne. Bir keresinde, dedi, yemeğe oturacağı sırada biri gelip Neron'un onu sürgüne gönderdiğini bildirdi. O da "Öyleyse yemeği Aricia'da yeriz" dedi.

21

Ἐπικτήτου. διὰ τοῦτο ἐπαινεῖν Ἀγριππῖνον δίκαιον, ὅτι πλείστου ἄξιος ἀνὴρ γενόμενος οὐδεπώποτε ἐπῄνεσεν ἑαυτόν, ἀλλʼ εἰ καὶ ἄλλος τις αὐτὸν ἐπῄνει, ἠρυθρία. οὗ τος δʼ, ἔφη, ὁ ἀνὴρ τοιοῦτος ἦν, ὥστε τοῦ συμβαίνοντος ἀεὶ ἑαυτῷ δυσκόλου ἔπαινον γράφειν· εἰ μὲν πυρέττοι, πυρετοῦ· εἰ δὲ ἀδοξοῖ, ἀδοξίας· εἰ δὲ φεύγοι, φυγῆς. καί ποτε μέλλοντι, ἔφη, αὐτῷ ἀριστήσειν ἐπέστη ὁ λέγων, ὅτι φεύγειν αὐτὸν κελεύει Νέρων, καὶ ὃς [ἔφη] οὐκοῦν, εἶπεν, ἐν Ἀρικίᾳ ἀριστήσομεν.

22Fr. 22

Agrippinus valiyken, mahkûm ettiği kişileri mahkûmiyetin onlara uygun olduğuna ikna etmeye çalışırdı. "Oyumu onlara karşı bir düşman ya da haydut gibi değil, bir gözetici ve koruyucu gibi veriyorum" derdi; "tıpkı doktorun, ameliyat edeceği adamı avutup kendini teslim etmeye ikna etmesi gibi."

22

ὁ Ἀγριππῖνος ἡγεμονεύων ἐπειρᾶτο τοὺς καταδικαζομένους ὑπʼ αὐτοῦ πείθειν, ὅτι προσήκει αὐτοῖς καταδικασθῆναι. οὐ γὰρ ὡς πολέμιος αὐτοῖς, ἔφη, οὐδʼ ὡς λῃστὴς καταφέρω τὴν ψῆφον αὐτῶν, ἀλλʼ ὡς ἐπιμελητὴς καὶ κηδεμών, ὥσπερ καὶ ὁ ἰατρὸς τὸν τεμνόμενον παραμυθεῖται καὶ πείθει παρέχειν ἑαυτόν.

23Fr. 23

Epiktetos'tan.

Tabiat hayranlık vericidir ve Ksenophon'un dediği gibi canlıları sever. Nitekim en tatsız, en pis şey olan bedenimizi severiz, ona bakarız; komşunun bedenine yalnız beş gün bakmak gerekseydi dayanamazdık. Düşün bir: Sabah kalkıp başkasının dişlerini ovalamak, ihtiyacını gördükten sonra o yerlerini yıkamak nasıl bir şey! Her gün bu kadar hizmet ettiğimiz bir şeyi sevmek gerçekten şaşılacak iş. Bu torbayı dolduruyorum, sonra boşaltıyorum; bundan bıktırıcı ne var? Ama tanrıya hizmet etmem gerek. Bu yüzden kalıyorum, bu zavallı bedeni yıkamaya, doyurmaya, örtmeye katlanıyorum. Daha gençken bana başka şeyler de buyururdu, ona da katlanırdım. Öyleyse bedeni bize veren tabiat onu geri alırken siz neden katlanmıyorsunuz? — Onu seviyorum, diyor. — Az önce dediğim gibi, bu sevgiyi de sana tabiat vermedi mi? Aynı tabiat şimdi diyor ki: Artık onu bırak, uğraşma.

23

Ἐπικτήτου. θαυμαστὴ ἡ φύσις καί, ὥς φησιν ὁ Ξενοφῶν, φιλόζῳος. τὸ γοῦν σῶμα, τὸ πάντων ἀηδέστατον καὶ ῥυπαρώτατον, στέργομεν καὶ θεραπεύομεν· εἰ γὰρ ἔδει πέντε μόναις ἡμέραις θεραπεῦσαι τὸ τοῦ γείτονος σῶμα, οὐκ ἂν ὑπεμείναμεν. ὅρα γὰρ οἷόν ἐστιν ἕωθεν ἀναστάντα τρίβειν τοὺς ὀδόντας τοὺς ἀλλοτρίους καί τι τῶν ἀναγκαίων ποιήσαντα ἀπονίζειν ἐκεῖνα τὰ μέρη. τῷ ὄντι θαυμαστόν ἐστι φιλεῖν πρᾶγμα, ᾧ τοσαῦτα λειτουργοῦμεν καθʼ ἑκάστην ἡμέραν. νάττω τουτονὶ τὸν θύλακον· εἶτα κενῶ· τί τούτου βαρύτερον; ἀλλὰ θεῷ δεῖ με ὑπηρετεῖν. διὰ τοῦτο μένω καὶ ἀνέχομαι λούων τὸ δύστηνον τοῦτο σωμάτιον, χορτάζων, σκέπων· ὅτε δὲ νεώτερος ἦν, καὶ ἄλλο τι προσέταττέ μοι καὶ ὅμως ἠνειχόμην αὐτοῦ. διὰ τί οὖν οὐκ ἀνέχεσθε, ὅταν ἡ δοῦσα ἡμῖν φύσις τὸ σῶμα ἀφαιρῆται; — φιλῶ, φησιν, αὐτό. — οὐκ οὖν, ὃ νῦν δὴ ἔλεγον, καὶ αὐτὸ τὸ φιλεῖν [αὐτὸ] ἡ φύσις σοι δέδωκεν; ἡ δʼ αὐτὴ λέγει ἄφες αὐτὸ ἤδη καὶ μηκέτι πρᾶγμα ἔχε.

24Fr. 24

Aynı eserden.

İnsan genç ölürse tanrıları suçlar; yaşlanırsa da artık dinlenmesi gerekirken hâlâ uğraştığı için suçlar. Yine de ölüm yaklaşınca yaşamak ister, doktora haber gönderir, hiçbir gayret ve özeni esirgememesi için yalvarır. Şaşılacak insanlar, dedi, ne yaşamak isterler ne ölmek.

24

τοῦ αὐτοῦ. ἐὰν νέος τελευτᾷ τὸν βίον †, ἐγκαλεῖ τοῖς θεοῖς †, ὅτι δέον αὐτὸν ἤδη ἀναπεπαῦσθαι πρᾶγμα ἔχει, καὶ οὐδὲν ἧττον, ὅταν προσίῃ ὁ θάνατος, ζῆν βούλεται καὶ πέμπει παρὰ τὸν ἰατρὸν καὶ δεῖται αὐτοῦ μηδὲν ἀπολιπεῖν προθυμίας καὶ ἐπιμελείας. θαυμαστοί, ἔφη, ἄνθρωποι μήτε ζῆν θέλοντες μήτε ἀποθνῄσκειν.

25Fr. 25

Epiktetos'tan.

Birine el kaldırıp tehditle yürüyeceğin zaman, önce yumuşak huylu olduğunu kendine hatırlat. Böylece vahşice bir şey yapmaz, pişmanlık duymadan ve hesap vermeden yaşarsın.

25

Ἐπικτήτου. ὅτῳ μετὰ ἀνατάσεως καὶ ἀπειλῆς ἐπιχειρεῖς, μέμνησο προλέγειν, ὅτι ἥμερος εἶ· καὶ οὐδὲν ἄγριον δράσας ἀμετανόητος καὶ ἀνεύθυνος διαγενήσῃ.

26Fr. 26

Sen, Epiktetos'un dediği gibi, bir ölü taşıyan küçük bir psykhē'sin.

26

ψυχάριον εἶ βαστάζον νεκρόν, ὡς Ἐπίκτητος ἔλεγεν.

27Fr. 27

Onay konusunda bir tekhnē bulmak, dürtüler alanında da dikkati elden bırakmamak gerektiğini söyledi: Dürtüler çekince payıyla olsun, toplumu gözetsin, değere uygun olsun diye. İstekten büsbütün uzak durmak, bize bağlı olmayan hiçbir şeye karşı kaçınmayı kullanmamak gerektiğini de söyledi.

27

τέχνην ἔφη δὲ περὶ τὸ συγκατατίθεσθαι εὑρεῖν καὶ ἐν τῷ περὶ τὰς ὁρμὰς τόπῳ τὸ προσεκτικὸν φυλάσσειν, ἵνα μεθʼ ὑπεξαιρέσεως, ἵνα κοινωνικαί, ἵνα κατʼ ἀξίαν, καὶ ὀρέξεως μὲν παντάπασιν ἀπέχεσθαι, ἐκκλίσει δὲ πρὸς μηδὲν τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν χρῆσθαι.

28Fr. 28

Demek ki mücadele sıradan bir şey için değil, dedi, delirmek ya da delirmemek içindir.

28

οὐ περὶ τοῦ τυχόντος οὖν, ἔφη, ἐστὶν ὁ ἀγών, ἀλλὰ περὶ τοῦ μαίνεσθαι ἢ μή.

28aFr. 28a

Sokrates şöyle derdi: "Ne istiyorsunuz? Akıl sahibi varlıkların psykhē'sine mi sahip olmak, akılsızların mı?" "Akıl sahiplerinin." "Hangi akıl sahiplerinin? Sağlıklıların mı, bozukların mı?" "Sağlıklıların." "Peki neden aramıyorsunuz?" "Çünkü bizde var." "Öyleyse neden kavga edip anlaşamıyorsunuz?"

28a

ὁ Σωκράτης ἔλεγεν τί θέλετε; λογικῶν ψυχὰς ἔχειν ἢ ἀλόγων; λογικῶν. τίνων λογικῶν; ὑγιῶν ἢ φαύλων; ὑγιῶν. τί οὖν οὐ ζητεῖτε; ὅτι ἔχομεν. τί οὖν μάχεσθε καὶ διαφέρεσθε;

29Fr. 29

Epiktetos'un El Kitabı'ndan.

Her işte hiçbir şeyi güvenlik kadar gözetme; çünkü susmak konuşmaktan daha güvenlidir. Nous'tan yoksun olan ve yergi getirecek sözleri söylemekten vazgeç […]

29

ἐκ τοῦ Ἐπικτήτου ἐγχειριδίου. μηδενὸς οὕτως ἐν παντὶ προνόει, ὡς τοῦ ἀσφαλοῦς· ἀσφαλέστερον γὰρ τοῦ λέγειν τὸ σιγᾶν· ἐᾶν δὲ τὸ λέγειν, ὅσα δίχα ἔσται νοῦ καὶ ψόγου […]

30Fr. 30

Epiktetos'tan.

Gemi tek çapaya, hayat tek umuda bağlanmamalıdır.

30

[Ἐπικτήτου.] οὔτε ναῦν ἐξ ἑνὸς ἀγκυρίου οὔτε βίον ἐκ μιᾶς ἐλπίδος ἁρμοστέον. τοῦ αὐτοῦ.

31Fr. 31

Aynı yazardan.

Bacaklarla da umutlarla da ancak yetişilebilecek yere adım atmalıdır.

31

Τοῦ αὐτοῦ καὶ τοῖς σκέλεσι καὶ ταῖς ἐλπίσι τὰ δυνατὰ δεῖ διαβαίνειν.

32Fr. 32

Epiktetos'tan.

Psykhē'yi iyileştirmek bedeni iyileştirmekten daha gereklidir; çünkü ölmek kötü yaşamaktan iyidir.

32

[Ἐπικτήτου.] ψυχὴν σώματος ἀναγκαιότερον ἰᾶσθαι· τοῦ γὰρ κακῶς ζῆν τὸ τεθνάναι κρεῖσσον.

33Fr. 33

Aynı yazardan.

Hoş şeylerin en nadir olanları en çok sevindirir.

33

[Τοῦ αὐτοῦ (Ἐπικλήτου)]. τῶν ἡδέων τὰ σπανιώτατα γινόμενα μάλιστα τέρπει. τοῦ αὐτοῦ.

34Fr. 34

Aynı yazardan.

Ölçü aşılırsa en hoş şeyler en nahoş şeylere dönüşür.

34

Τοῦ αὐτοῦ εἴ τις ὑπερβάλλοι τὸ μέτριον, τὰ ἐπιτερπέστατα ἀτερπέστατα ἂν γίνοιτο.

35Fr. 35

Kendine hâkim olmayan kimse özgür değildir.

35

οὐδεὶς ἐλεύθερος ἑαυτοῦ μὴ κρατῶν.

36Fr. 36

Hakikat ölümsüz ve ebedî bir şeydir. Bize zamanla solan bir güzellik ya da mahkeme kararıyla elden alınabilecek bir söz hakkı sunmaz; adil ve kanuna uygun olanı sunar, onları adaletsiz olandan ayırır ve adaletsiz olanı çürütür.

36

ἀθάνατον χρῆμα ἡ ἀλήθεια καὶ ἀίδιον, παρέχει δὲ ἡμῖν οὐ κάλλος χρόνῳ μαραινόμενον οὔτε παρρησίαν ἀφαιρε[ῖ]τὴν ὑπὸ δίκης, ἀλλὰ τὰ δίκαια καὶ τὰ νόμιμα διακρίνουσα ἀπʼ αὐτῶν τὰ ἄδικα καὶ ἀπελέγχουσα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…